[intranetblog] Gebruik van TV programma’s in het onderwijs met Academia

Inleiding
Het gebruik van videomateriaal tbv het onderwijs is zonder twijfel het schoolvoorbeeld van waar je in het hoger onderwijs te maken krijgt met auteursrechten. Was dat de vorige eeuw nog vooral beperkt tot het gebruik van video (VHS) films in het klaslokaal, tegenwoordig is het enorm eenvoudig geworden om zowel in de les als in de digitale leeromgeving gebruik te maken van (fragmenten van) documentaires, tv uitzendingen en films.

Normaliter zou voor elk gebruikt fragment toestemming gevraagd moeten worden van de rechthebbenden en daar ook een billijke vergoeding voor betaald moeten worden. Voor het onderwijs gelden er in de Auteurswet echter een drietal expliciete uitzonderingen.

1. Vertoningsbeperking (art. 12 lid 5) die feitelijk zo’n beetje alles toestaat zolang het maar in een leslokaal plaatsvindt
2. Onderwijsbeperking (art. 16) staat gebruik van delen van werk ter toelichting van onderwijs. Auteursrechthebbenden dienen echter wel een billijke vergoeding te krijgen maar die kan ook nul zijn.
3. Citatierecht (art. 15) staat vrij gebruik van delen van werk toe zolang het in een ‘wetenschappelijke’ verhandeling is opgenomen. Het moet qua inhoud en lengte wel functioneel zijn dus geen lappen tekst die niets te maken hebben met het onderwerp. Een wetenschappelijke verhandeling is een heel breed begrip hier want dat mag ook een Powerpoint zijn of een toelichting in Blackboard.

Voor zowel 2. als 3 gelden voor video ook als randvoorwaarden dat er altijd bronvermelding dient te zijn en dat het ongewijzigd wordt overgenomen.
Lang verhaal maar het komt er dus op neer dat op basis van die laatste twee je dus altijd alleen maar gedeelten, respectievelijk fragmenten van tv uitzendingen en videofilms zou mogen gebruiken in een digitale leeromgeving als Blackboard. De onderwijsbeperking (uitzondering 2) eist bovendien dat deze omgeving technisch is afgeschermd zodat hij alleen toegankelijk is voor studenten en ook moet de rechthebbende van het videomateriaal een billijke vergoeding ontvangen. Het citaatrecht (uitzondering 3) eist dat niet. Een complicatie voor koopvideo’s en DVD’s is dat er soms op vermeld staat dat gebruik in het onderwijs verboden is, wat dan dus ook geldt voor plaatsing op een videoserver of Blackboard.

Op basis van het citaatrecht (uitzondering 3) mogen videofragmenten opgenomen worden in PowerPoint-presentaties en studenten mogen hetzelfde doen in (elektronische) werkstukken, mits steeds bronvermelding plaatsvindt.

Academia
Over koopfilms en gebruik van video tijdens een feest, receptie, open dag of een ander niet-onderwijsgerelateerd evenement van Windesheim volgt later nog een post want deze post is al lang genoeg aan het worden. Wel sta ik nu even stil bij de mogelijkheden van gebruik van video in het onderwijs, na net alle beperkingen gegeven te hebben.

De genoemde uitzonderingen, inclusief het moeten betalen van billijke vergoedingen, gaan namelijk niet op als alles gewoon netjes geregeld is met de auteursrechten. Voor het hele hoger onderwijs is er de mogelijkheid deel te nemen aan de licentie ‘Beeld en Geluid in Academia‘. Deze overeenkomst, waar ook Windesheim in participeert, maakt het mogelijk om vrijelijk gebruik te maken van meer dan 25.000 radio en tv uitzendingen van de Nederlandse publieke omroepen. Thans wordt deze gigantische collectie audiovisueel materiaal nog aangeboden via SURFMedia maar vanaf 1 januari 2011 zal dit aanbod verhuizen naar een eigen website.

Via Academia is het mogelijk om geschikt beeldmateriaal (of radiomateriaal) te vinden en dit integraal danwel fragmenten eruit in Blackboard te plaatsen, zonder na te hoeven denken over auteursrechten of vergoedingen. Aangezien het materiaal rechtstreeks van de publieke omroepen komt, zorgt het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid (NIBG) voor een redelijk snelle verwerking en kunnen zelfs zeer actuele uitzendingen gewoon gevonden worden.

Sneller en actueler dan Uitzending Gemist? Nee, dat ook weer niet maar daar zitten dan ook wel weer andere (technische en gebruiks)beperkingen aan. Over de mogelijkheden van Uitzending Gemist voor het onderwijs en het verschil met Academia gaat de blogpost van volgende week.

Zelfde tijd, zelfde blog!