Met nemen het (concept) regeerakkoord, kopieert alle woorden naar een tekstbestandje en laadt dat in Tagxedo. Lidwoorden, voegwoorden, voorzetsels e.d. hale men eruit en de essentie is gelijk duidelijk.
(klik op de afbeelding voor iets grotere versie)
Dat Creative Commons licenties gebruiken een goede manier is om mensen ook de mogelijkheid te geven je werken te (her)gebruiken, is natuurlijk vooral van toepassing als je veel materiaal maakt. Echter, juist voor het onderwijs waarin veel content wordt gecombineerd, aangepast en bijgewerkt, is Creative Commons een uitkomst. Immers, als docent zou je idealiter vrijelijk (dus met toestemming) gebruik willen maken van andermans materiaal en als je daar dan vervolgens op voortbouwt, is het ook redelijk om dat materiaal zelf beschikbaar te maken voor anderen.
Hoewel de cultuur van delen ook in het onderwijs nog niet echt prevaleert, zijn de meesten wel overtuigd van het voordeel om bij het ontwikkelen van eigen onderwijsmateriaal niet telkens het wiel zelf te hoeven uitvinden en gebruik te kunnen maken andermans materiaal.
Ontwikkelde onderwijsmaterialen die vervolgens vrijelijk gebruikt, aangepast en verspreid mogen worden worden Open educational resources genoemd. Wereldwijd zijn er vele initiatieven ontplooid om leraren en docenten in alle typen onderwijs te stimuleren en te faciliteren om hun zelfontwikkeld materiaal beschikbaar te maken voor anderen. Creative Commons licenties bieden de auteursrechtelijke mogelijkheden voor auteurs om deze materialen aan te bieden en daarmee dus gebruikers de mogelijkheden om deze te gebruiken. Materialen varieren van Powerpoints en eenvoudige documenten tot volledige lesmethoden met interactieve werkvormen maar ook complete studieboeken die door auteurs uit het onderwijsveld aangeboden worden.
In met name Engeland en Amerika gaat deze ontwikkeling erg hard. Dat betekent helaas ook dat het Engelstalige materiaal niet zo eenvoudig toepasbaar is voor het Nederlandse onderwijs maar toch kan het de moeite waard zijn om bij collega’s over de grens te kijken.
De Creative Commons site heeft een handige overzichtspagina waar men verwijzingen naar repositories met OER onderwijsmateriaal verzamelt. Deze ga ik niet allemaal apart bespreken maar Connexions en OER Commons zijn twee grote sites die veel materiaal hebben op veel vakgebieden, onder de ruime CC-BY licentie (alleen naamsvermelding). MIT (Massachusetts Institute of Technology) biedt zelfs hele modules aan onder een CC BY-NC-SA licentie (naamsvermelding, niet commercieel, gelijkdelen) sinds 2004 en heeft er inmiddels bijna 2000 modules digitaal staan.
In Nederland zijn ook pogingen gedaan om Nederlandstalig onderwijsmateriaal te verzamelen en beschikbaar te maken, eveneens met gebruik van CC licenties. LOREnet (Learning Objects REpository network) is daar de bekendste van maar ondanks veel goede wil en een goede technische infrastructuur struikelde dit initiatief op het grootste probleem, namelijk de bereidwilligheid van docenten om leermiddelen te delen met anderen.
Die deelcultuur, of beter gezegd het gebrek er aan, is een interessant fenomeen. Aan 1 kant vinden mensen het lastig dat er iets als auteursrecht bestaat waardoor je niet eenvoudig, gratis en zonder problemen andersmans materiaal mag gebruiken, aan de andere kant is er ook maar weinig zin te bespeuren om het eigen materiaal dan zelf te delen met anderen. Het lijkt een patstelling op te leveren die vooral op principes gebaseerd is. Gelukkig is er wel een voorbeeld in Nederland wat wel lijkt te werken, namelijk het zelfstudiemateriaal dat de Open Universiteit Nederland gratis ter beschikking stelt. Een mooie uitwerking waarmee de samenwerking met andere docenten (op afstand) vergroot wordt, studenten eenvoudiger met het materiaal kunnen werken, en er zelfs feedback te krijgen valt van buiten de onderwijswereld.
Volgende week de derde blogpost over Creative Commons in het onderwijs over het initiatief van voormalig minister van onderwijs Plasterk om een Nederlandse versie van een OER repository te lanceren die moet slagen waar LOREnet het niet voor elkaar kreeg: WikiWijs.
Verder lezen?
Van rechten hebben tot rechten geven
Auteursrecht lijkt voor iemand die gewoon gebruik wil maken van andersmans creaties vaak erg lastig. Dat komt vooral omdat auteursrecht nu eenmaal een recht van de maker is om zijn of haar originele werk openbaar te maken en te verveelvoudigen. Dat recht heeft een maker automatisch en betekent dat een gebruiker van dat werk rekening te houden heeft met de wettelijke (on)mogelijkheden die daarmee gepaard gaan.
Als je echter de auteursrechthebbende bent van een werk mag je dus (tot zekere hoogte) zelf bepalen wat er met je werk gebeurt en dat hoeft niet perse zo dwingend te zijn voor een eindgebruiker. Het kan best zijn dat een auteur, kunstenaar, wetenschapper, docent of andere creatieve maker flexibeler om wil gaan met hun auteursrechten en anderen juist wel mogelijkheden wil bieden om gemaakte werken te (her)gebruiken voor bepaalde doeleinden. Het is immers beter om te geven dan om te nemen, nietwaar?
Creative Commons
Creative Commons biedt precies deze mogelijkheid via een zestal vrijelijk beschikbare standaardlicenties waarin de auteursrechthebbende kan bepalen in welke mate (en voor welke doeleinden) zijn of haar werk verder verspreid mag worden, en onder welke voorwaarden dit mag. Het gebruik van een dergelijke licentie doet niets af van alle rechten die je hebt maar je geeft eigenlijk vooraf al toestemming voor een specifiek gebruik van je werk. Je kunt zelfs middels een verklaring (de zgn CC0 verklaring) aangeven volledig afstand te doen van je auteursrechten en je werk voor het publieke domein vrij te geven.
Welke licenties en hoe onderteken ik die?
Alle Creative Commons licenties staan gebruikers toe om kopieën van het werk te maken en die verder te verspreiden. Er zijn vier bouwblokken die onderdeel van de licentievoorwaarden kunnen zijn:
Op volgorde van meest ruime tot meest beperkende, zijn er dan de volgende 6 licenties te onderscheiden. Ze hoeven niet getekend te worden door de maker of een gebruiker maar zijn toe te kennen (en te herkennen) via een logo met symbolen die de bouwblokken van de licentie aangeven.
 |
|
 |
|
 |
|
 |
|
 |
|
 |
Hoe geef ik zo’n CC licentie mee en wat kan ik er mee als gebruiker?
Creative Commons is behalve een set aan licenties ook een soort ideologisch goed geworden. Als niemand zijn documenten, artikelen, foto’s of andere werken zou willen delen met anderen, dan zou er ook nooit voortgebouwd kunnen worden op die werken. Vooral op internet zou dit grote consequenties hebben en dat betekent dat vooral op het web er diverse mogelijkheden zijn om Creative Commons licenties mee te geven. Op websites kan worden verwezen naar een CC licentie via bovenstaande symbolen en gebruik van zgn. metadata in de site zodat bijv. Google het ook als zodanig herkent. Bij sites als Flickr (voor foto’s) wordt expliciet aan iedereen gevraagd of men gebruik wil maken van deze mogelijkheden en het logo waarmee deze post begon is dan ook afkomstig van 2 losse afbeeldingen op Flickr. Bijna alle informatie op Wikipedia is eveneens vrijgegeven onder een CC licentie waardoor je inderdaad als eindgebruiker gewoon die teksten mag gebruiken in bijv. het onderwijs.
Doordat er steeds meer en meer Creative Commons licenties worden gebruikt, wordt het dus ook steeds eenvoudiger om informatie, afbeeldingen, documenten, video en nog veel meer te vinden die met zo’n CC licentie komt. Via de zoekmachines op internet maar ook allerlei gespecialiseerde websites wordt het dan mogelijk om materiaal te vinden wat je, veelal alleen met een bronvermelding (naamsvermelding), zonder problemen mag gebruiken en aanpassen voor eigen gebruik. Er is geen toestemming nodig en je bent dan niet illegaal bezig.
Prachtig toch?
In toekomstige blogposts zal ik nog verder in gaan op specifieke mogelijkheden om video, afbeeldingen en zelfs lesmateriaal te vinden die middels een Creative Commons licentie vrijelijk gebruikt mogen worden in het onderwijs.
@ blogpost logo is afkomstig van CC logo en CC:by-sa logo
De afgelopen maand was er redelijk wat nieuws op gebied van (streaming) TV programma’s. Eind augustus liet Academia weten dat het per 1-1-2011 gaat verhuizen van het huidige Surfmedia platform naar een nieuw platform onder eigen beheer. Dat dit stevige implicaties gaat hebben voor de (onderwijs)gebruikers van Academia mag duidelijk zijn en samen met de Academia focusgroep zal worden gekeken naar de benodigde functionaliteiten van de nieuwe portalomgeving. Ik was nooit echt kapot van de Surfmedia omgeving, hoewel de koppeling met de SURFfederatie wel een enorm handige functionaliteit was voor toegang thuis, dus ik ben wel positief over eventuele toekomstige verbeteringen aan de Academia interface. De verhuizing ontdoet Surfmedia wel van bijzonder veel content en ik ben ook heel nieuwsgierig naar zowel de licentietechnische als financiele consequenties voor de afnemers van Academia.
Ruim een week geleden maakten de landelijke media gewag van een nieuw project, namelijk het online beschikbaar maken van alle Nederlandse films ooit gemaakt en alle televisieseries van de publieke omroepen in een nieuwe webvideotheek opgezet door de Nederlandse Vereniging van Speelfilmproducenten (NVS), het EYE Film Instituut Nederland en het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid. Die zullen met een betaal- en abonnementsvorm ‘gehuurd’ kunnen worden waarmee bijzonder interessant materiaal natuurlijk ook voor het onderwijs beschikbaar zou (kunnen) komen. Ik heb de hoop en verwachting dat al dit materiaal ook in Academia opgenomen zal worden, wat gezien de participatie van het NIBG toch wel logisch zou zijn. Het zou een zeer waardevolle toevoeging aan Academia zijn.
Een oude wens van Academia gebruikers staat ook op het punt in vervulling te gaan. Het beschikbaar krijgen van actualiteitsprogramma’s van de Nederlandse omroepen in Academia, uiterlijk 1 dag na uitzending, is de belangrijkste wens van het hoger onderwijs. In kunnen spelen op de actualiteit middels tijdige beschikbaarheid van o.a. het 8 uur Journaal en Een Vandaag is voor de hogeschoolbibliotheken de belangrijkste reden voor aanschaf van Academia geweest en vanaf vandaag wordt de automatische instroom van de actualiteitenprogramma’s getest met het streven om per 1 oktober de Uitzending Gemist links te kunnen vervangen door het feitelijke videomateriaal. Hulde!
@ Foto
Afgelopen week werd bekend dat de hele methodiek van aanmelden (en authenticeren) tot het Elektronische Patiënten Dossier (EPD) als een te groot beveiligingsrisico wordt bestempeld en dat, om die reden, de burger (lees, u en ik) geen toegang krijgen tot ons eigen EPD via internet.
Het plan om toegang via DigiD icm SMS te regelen is van de baan aangezien dit door enkele onderzoekers gekraakt is. Hoewel ik het nog kan aanmoedigen dat er geen onnodige privacyissues gaan spelen met het beschikbaar stellen van (eigen) medische informatie via internet, is het wel het zoveelste probleem wat opduikt als het gaat om veilig en betrouwbaar met privacy gevoelige informatie om te gaan. Kennelijk is DigiD wel voldoende om mijn belastingaangiftes te versturen en gebruik te maken van (enkele) overheidsdiensten maar niet veilig genoeg om te verifieren hoeveel recepten ik de afgelopen jaren voorgeschreven heb gekregen?
De vraag bij mij rijst in welke mate de bezorgdheid van de overheid om mij, om beveiligingstechische redenen, vooralsnog geen toegang te verlenen tot mijn EPD ook geldt voor verzekeringsmaatschappijen, artsen en potentiele malafide partijen die een belang zouden hebben bij ‘onze’ medische gegevens? Die mogen er namelijk wel bij volgens mij als niet-burger zijnde.
Daar lees ik dan weer te weinig over.
@ foto
De afgelopen weken heb ik het over vooral televisie uitzendingen gehad, zowel via Academia als de diverse Uitzending Gemist sites. Een aparte categorie, en daarmee een aparte blogpost, is echter de grootste vergaarbak van video’s op het internet: YouTube.
Het is vreemd om te beseffen dat YouTube nog maar bestaat sinds februari 2005. Het is ontwikkeld om een platform te bieden aan al die zelfgemaakte video’s die door miljoenen mensen geproduceerd worden en het doorslaande succes ervan is iets waarover je nu eigenlijk niet eens meer nadenkt. Video’s waren en zijn beperkt in de lengte op YouTube: tegenwoordig maximaal 15 minuten om zowel de benodigde opslagruimte binnen de perken te houden alsmede een drempel op te werpen om auteursrechtelijk beschermd materiaal eenvoudig te kunnen uploaden.
YouTube heeft in de ruim vijf jaar dat ze bestaan al flink wat technologische en functionele vernieuwingen ondergaan. Op gebied van videokwaliteit en formaten zijn er sprongen gemaakt en je kunt er tegenwoordig veel high definition videomateriaal vinden met de opkomst van HD videocamera’s. Sinds enkele jaren kent YouTube het gebruik van kanalen waarin gebruikers hun video’s kunnen aanbieden als een soort tv kanaal en waar andere gebruikers zich op kunnen abonneren. Deze zijn veelal op thema ingericht waardoor je relatief eenvoudig interessant videomateriaal geclusterd weer kunt vinden.
Vanuit auteursrechtelijk standpunt zijn de ontwikkelingen minstens zo interessant geweest. In 2005 hanteerde YouTube het uitgangspunt dat uploaders zelf de rechthebbenden waren van de video’s aangezien het immers ging om zelfgemaakte video’s. Al vlot na de lancering stond YouTube al vol met (opgenomen) tv afleveringen, tekenfilms, videoclips en werd er door de eindgebruikers totaal geen aandacht besteed aan auteursrecht. Zeker toen eind 2006 YouTube werd gekocht door Google zagen de grote TV en voetbalorganisaties hun kans schoon om rechtszaken te beginnen tegen YouTube wegens massale schendingen op hun auteursrechten.
Ingaan op de diverse rechtszaken zou minstens nog 10 blogposts kunnen vullen maar laat ik het samenvatten als dat zo’n beetje elke interessante uitspraak op gebied van auteursrechten en video afkomstig zijn van YouTube rechtszaken. YouTube heeft zijn upload procedures aangescherpt waarbij eindgebruikers moeten aangeven geen TV afleveringen, muziekvideo’s of concerten te uploaden. Ze verifieren periodiek (en automatisch) of er toch dit soort materiaal er tussen zit en ze reageren redelijk vlot op klachten van auteursrechthebbenden als de onvermijdelijke tv afleveringen, videoclips enz online verschijnen. Deze worden zonder pardoes verwijderd.
Hoe kan ik YouTube gebruiken?
YouTube bevat werkelijk een schat aan interessant beeldmateriaal. Ja, er zijn nog steeds voldoende tv afleveringen te vinden, klassieke documentaires (opgeknipt in 15 minuten stukken) en het is de hobby van vele gebruikers om hun favoriete films en tv series toch volledig op YouTube te krijgen. Door het kat-en-muis spelletje tussen YouTube en de rechthebbenden is het echter totaal niet interessant voor het onderwijs om dit materiaal te gebruiken. Het is namelijk niet eens zeker of het over een uur nog aanwezig is, laat staan dat je studenten er naar kunt verwijzen.
YouTube is echter (ook) het platform voor honderdduizenden uren aan educatief videomateriaal. Of het gaat om opgenomen lessen, zelf gemaakte instructievideo’s, tips en trucs hoe je dingen op een computer kunt doen, toespraken, promotievideo’s .. het staat er allemaal en het is veel meer een kwestie van schiften in het aanbod dan dat je niks zou kunnen vinden. Een goed startpunt is YouTube Edu, een kanaal van YouTube zelf waarin alle video’s die ook maar iets met onderwijs te maken hebben bijeen gebracht zijn.
Gebruiken en verwijzen
Qua auteursrecht is het voor een gebruiker eigenlijk niet zo spannend. Immers, degene die het materiaal op YouTube zet is verantwoordelijk voor de openbaarmaking, oftwel dat je de video ook mag bekijken en dat je er naar toe kunt linken. Dat linken wordt bij YouTube (voornamelijk) gedaan door een zgn. embed-code te geven. Dit is een stukje Javascript welke je kunt plaatsen in een weblog, webpagina of leeromgeving en die vervolgens de video toont in een eigen venstertje op die pagina zelf. De video blijft daarmee dus op de YouTube server staan en je downloadt (en kopieert) deze dus niet. Linken naar bestanden en video op internet mag altijd!
Garantie van beschikbaarheid
Ook al is het prettig dat je niks met auteursrechten van doen hebt, je blijft wel afhankelijk van YouTube en een werkende internetverbinding om de video’s te kunnen gebruiken en er naar te kunnen verwijzen. Dat is de reden dat er tientallen tools en websites bestaan die de mogelijkheid geven om YouTube video’s te downloaden voor offline gebruik. Dit geeft niet alleen de zekerheid dat je het kunt gebruiken, ook al haalt YouTube ooit de video weg, je hebt ook geen internetverbinding meer nodig om een filmpje te tonen.
Op het moment echter dat je de YouTube video wilt downloaden kom je wel in auteursrechtelijk grijs gebied. De gedownloade versie bied je namelijk zelf weer aan (je studenten) en dat mag niet zonder toestemming. In de praktijk is het natuurlijk zo dat dit totaal niet te controleren valt in een besloten (leer)omgeving en dat ook hier de onderwijsuitzonderingen in je voordeel uit te leggen zijn. Of je er aan wilt beginnen met de technische lastigheden van videoformaten en het gebruik van losse videobestanden in Blackboard en Powerpoint, dat laat ik dan een ieder zelf over.
Gewoon blijven streamen
YouTube is een streaming videodienst en bij gebruik van educatieve video’s loop je maar weinig kans dat video’s niet meer beschikbaar zijn. Een internetverbinding is tegenwoordig standaard en het is eenvoudig in weblogs, leeromgevingen en PowerPoint om YouTube video’s (als links!) rechtstreeks op te nemen. Er is eigenlijk geen reden meer om het niet te doen!
Waarom ‘moeilijk’ doen met auteursrecht en Academia als je ook gewoon naar Uitzending Gemist kan? (of naar de soortgelijke sites van RTL en SBS?). Daar staat zo’n beetje alles klaar wat je gisteravond gezien hebt op TV en met een eenvoudig linkje ben je klaar.
Voor een deel klopt dat ook zeker. Meestal staan binnen enkele uren na uitzending de afleveringen online en, aangezien de omroepen dat zelf doen, hoef je ook geen gedachten te wijden aan auteursrechten en of je het wel voor je onderwijs mag gebruiken. Immers, het staat open en openbaar voor iedereen om naar te kijken. Al die uitzonderingsregels in de Auteurswet zijn niet eens van toepassing als je alleen linkt naar materiaal dat elders staat opgeslagen en vrijelijk beschikbaar is.
Caveat emptor
Natuurlijk zou het geen blogpost waard zijn als het zo simpel bleef. Het onderscheid tussen bijv. Uitzending Gemist en Academia zou wel heel vreemd zijn anders, zeker als je bedenkt dat het NIBG met de publieke omroepen verantwoordelijk is voor beide bronnen. Ze hebben echter totaal verschillende doelen en hoewel dat geen probleem hoeft te zijn in de praktijk, is het wel goed om je er bewust van te zijn.
Allereerst is Uitzending Gemist bedoeld om, de naam zegt het al, iets terug te kunnen kijken wat redelijk recent is uitgezonden. Als je ook kijkt naar de meestbekeken gemiste uitzendingen, dan staan daar bijna altijd de journaals en actualiteitenprogramma’s van de laatste twee dagen bovenaan in die lijst. Die recente uitzending van Knevel & Van den Brink scoort ook goed maar die 5 van vorige week moet je al behoorlijk gaan zoeken. Actualiteit staat centraal bij Uitzending Gemist en dat is niet anders bij RTL en SBS Gemist.
Dat betekent dat het ook niet duidelijk is hoe lang iets beschikbaar blijft bij deze websites. In Academia worden de uitzendingen (inclusief de journaals en Knevel & Van den Brink overigens) echt bewaard en zijn ‘permanent’ beschikbaar. Bij Uitzending Gemist kan dit best een lange periode zijn maar kan een bepaalde aflevering ook zonder enig pardoes spoorloos verdwenen zijn na enkele weken of maanden. Nogal lastig om het dan als onderwijsmateriaal te gebruiken, nietwaar?
Downloaden dan maar?
Als het als streaming video niet zeker is hoe lang het beschikbaar is, of je wilt het in Blackboard veilig stellen, dan is de optie om het te downloaden. Lekker makkelijk, want je zet het dan zo in Blackboard, op USB stick of op een dvd’tje. Er zijn plugins voor browsers als Firefox en Chrome beschikbaar om dit makkelijk te doen en zelfstandige programma’s die dit mogelijk maken, ook al is streaming video nou net bedoeld om dit te voorkomen.
Voorkomen inderdaad. Je voelt dan wel aan dat je op dat moment navigeert van een ‘we mogen het gewoon gebruiken’ situatie naar een, op zijn minst’ heel grijs gebied. Het downloaden van een TV uitzending, daar kun je het nog over hebben. Zeker van Uitzending Gemist want als onderwijsinstelling hebben we nog steeds de Academia licentie en in de praktijk zul je echt niet tegen de download politie aanlopen. Grijs en inktzwart wordt het echter als je het opnieuw, als gedownload bestand, gaat aanbieden aan collega’s of studenten. In het auteursrecht heet dat een nieuwe openbaarmaking en het is zo’n beetje de crux van het intellectuele eigendomsrecht. Los daarvan is het ook onnodig als het gaat om materiaal van de publieke omroepen want dat zit, met wat meer vertraging trouwens, uiteindelijk ook in Academia en dan hoef je een hoop moeite al niet meer te nemen.
Veilig stellen en een (gedownload) videobestand op de interne videoserver van Windesheim zetten dan zodat je niet afhankelijk bent van Uitzending Gemist, RTL of SBS Gemist? Dat is zo’n lekker grijs gebied. Ook al is dat een nieuwe openbaarmaking en mag je technisch niet een streaming video downloaden, in de praktijk is het oncontroleerbaar en niet eens perse verboden, mits je toestemming hebt van de auteursrechthebbenden (al dan niet via een Academia licentie) of daartoe aantoonbaar inspanning hebt geleverd om ze te vinden. Daar kun je nogal wat kanten mee op.
Los van wat mag en niet mag kun je het beter benaderen vanuit hoeveel tijd en energie je er in wilt steken. Wil je TV materiaal van de publieke omroepen gebruiken? Gebruik Academia want dan hoef je je geen zorgen te maken hoe lang het beschikbaar en bruikbaar is. Heb je iets van RTL of SBS? Dat zit niet in Academia en dus zul je de respectievelijke Gemist sites moeten gebruiken. Hoeveel energie je er dan verder in steekt, dat is eigen keuze en je komt er effectief mee weg in het onderwijs qua gebruik.
Volgende keer het (voorlopig) laatste deel in het drieluik Video in het onderwijs met de grootste video vergaarbak op deze planeet, YouTube.
Dit werk is gelicenseerd onder een Creative Commons Naamsvermelding-NietCommercieel-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie
