Het wordt nu echt tijd voor 1 digitale referentiebibliotheek

Het idee is al heel oud eigenlijk. Daar waar je bibliotheken met fysieke locaties zo decentraal mogelijk, zo dicht bij je klanten als maar mogelijk is, wilt organiseren is het omgekeerde het geval bij een digitale bibliotheek. Er zijn nauwelijks redenen te bedenken waarom je grote, algemene, veelgebruikte digitale informatiebronnen in elk dorpje, in elke gemeente en in elke provincie zou moeten aanbieden. Een logische invulling van een digitale bibliotheek is dat je dat centraal, landelijk, regelt en dat alle mensen laagdrempelig toegang krijgen middels bijvoorbeeld een abonnementsconstructie.

Hoewel ik nu ongetwijfeld de complexe werkelijkheid onacceptabel vereenvoudig meen ik toch wel te mogen concluderen dat de (openbare) bibliotheeksector, overheden en de leveranciers van die digitale informatiebronnen elkaar nu al vele jaren in een virtuele houdgreep geklemd houden. Leveranciers die zoeken naar voor hun acceptabele verdienmodellen en de bibliotheeksector & overheden die niet als 1 gezamenlijke partij tot zaken kunnen komen. Je kunt wel de zaken landelijk willen regelen maar bitter feit is dat de potjes met geld onlosmakelijk vermengd zijn met lokale en regionale belangen. Die belangen blijken niet verenigd te kunnen worden met de potjes geld er nog aan vast. Resultaat is dat in een tijdperk waar zoveel goede, kwalititatieve en soms zelfs essentiële digitale informatiebronnen bestaan, de bibliotheken daar nog steeds een ondergeschikte rol in spelen om die ook aan het grote publiek beschikbaar te kunnen maken.

Onderwijs- en onderzoeksbibliotheken
Voor onderwijs en onderzoek is het niet veel anders. Ook daar lagen 10 jaar geleden al plannen om -vergelijkbaar met enkele andere landen in Europa waar zoiets al bestond- te komen tot een nationale digitale bibliotheek voor het onderwijs. Een stuk of tien van de meestgebruikte databanken voor het hoger onderwijs waarvoor een landelijke licentie afgesloten zou kunnen worden. Waarom zou elke onderwijs- en onderzoeksbibliotheek die zelf afsluiten en aanbieden terwijl iedereen gebruik maakt van precies dezelfde content?

Ook dit plan kwam nooit tot een concrete uitwerking. Meestgebruikt wil niet zeggen dat iedereen er gebruik van maakt en centraal bekostigen van landelijke licenties vereiste dat er ook één centrale partij zou moeten zijn om zowel de belangen als een deel van de budgetten te behartigen. Die was er niet en het laat zich niet aanzien dat die er ooit gaat komen ook.

Als het niet kan zoals het moet, dan moet het maar zoals het kan
Ook al was een nette en formele oplossing te prefereren geweest, zoals het de afgelopen jaren gegaan is bij -in ieder geval- de HBO bibliotheken is ook geen houdbare situatie meer. Met nauwelijks stijgende (en veelal juist krimpende) budgetten zijn de HBO-bibliotheken niet meer in staat om een volwaardig en adequaat aanbod beschikbaar te stellen aan al hun onderwijsgebruikers. Kostbare algemene databanken met veel inhoud die wel goed gebruikt worden maar niet echt een rechtstreekse link hebben met het onderwijs. Kostbare (vak)specifieke databanken die eigenlijk door te weinig mensen gebruikt worden om de gemaakte kosten te rechtvaardigen. En daardoor eigenlijk verhullen dat die vakinformatie ook best geld mag kosten als je er gebruik van wilt/moet maken.

Dus moet je keuzes maken.

De keuze om alleen die digitale informatiebronnen breed aan te bieden die ook toegevoegde waarde hebben voor het onderwijs. De keuze om met je gebruikers afspraken te maken hoe ze informatiebronnen kunnen gebruiken die niet door een bibliotheek aangeboden kunnen worden. De keuze om met je leveranciers afspraken te maken om precies dat dan mogelijk te maken. Maar ook de keuze om die dure algemene databanken niet meer aan te bieden. Ook al bevatten ze veel content over veel onderwerpen. En worden ze goed gebruikt.

Daar zou je als bibliotheek moeten kunnen doorverwijzen naar een centrale, landelijke, digitale bibliotheek. Eentje waar je precies die digitale achtergrondinformatie zou moeten kunnen raadplegen. Zodat je als decentrale bibliotheek je kunt focussen op het gericht aanbieden van digitale informatie waar expliciete vraag en behoefte aan is.

De Koninklijke Bibliotheek
Het bijzondere is dat zo’n landelijke digitale bibliotheek al bestaat natuurlijk. De Koninklijke Bibliotheek fungeert als nationale bibliotheek en zowel de openbare bibliotheeksector, via het Sectorinstituut Openbare Bibliotheken (SIOB), als de onderwijs- en onderzoeksbibliotheken zien in de KB de perfecte partner voor die ene Digitale Bibliotheek. De Koninklijke Bibliotheek biedt al jaren de mogelijkheid aan om voor een laag bedrag lid te worden waarbij gebruik gemaakt kan worden van zowel de fysieke als de digitale collecties.

In die digitale collectie worden al vele databanken aangeboden die HBO bibliotheken bijvoorbeeld ook aanbieden. Die overlap is niet vreemd gezien de missie van de KB en de daaruit voortvloeiende doelstelling om een rol te spelen in de informatievoorziening voor het hoger onderwijs. Als je studeert aan een hoger onderwijs instelling, dan krijg je zelfs 50% korting op het lidmaatschap.

En als je als student voor de prijs van zo’n drie biertjes in een kroeg een jaar lang toegang kunt krijgen tot veel van dezelfde databanken die onderwijsbibliotheken zelf ook aanbieden, dan mag je toch concluderen dat je sommige keuzes als bibliotheek toch heel gemakkelijk kunt maken? Waarom je halve budget spenderen aan databanken die je klanten elders veel goedkoper zelf kunnen regelen? Waarom zoveel energie steken in alles zelf willen aanbieden en bekostigen terwijl je best weet dat je dat het volledig onmogelijk en onbetaalbaar is?

Die ene digitale referentiebibliotheek is er al lang. Nu moeten we nog durven door te verwijzen.

@ foto: dorena-wm via photopin cc

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

  • © 2006- 2014 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top