E-studieboeken: praten over ebooks in het onderwijs

De afgelopen weken ben ik druk geweest met praten over ebooks voor het onderwijs. Met enkele uitgevers om te kijken welke modellen kans van slagen zouden hebben om de beschikbaarheid van e-studieboeken eens wat vlotter te laten verlopen. Met docenten om eens te peilen wat er voor nodig is aan ondersteuning en begeleiding zodat zij ook e-studieboeken gaan voorschrijven en, nog belangrijker, zelf gaan gebruiken bij de ontwikkeling van hun onderwijs. En met SURFmarket die bezig zijn met een project om zowel de proceskant als de technische kant van die brede beschikbaarheid van e-studieboeken voor het onderwijs in kaart te brengen.

Aanbodkant
Het goede nieuws is dat de ontwikkelingen aan alle kanten in een stroomversnelling zijn geraakt. OK, er ligt misschien nog geen roadmap ebooks zoals bij de openbare bibliotheken maar vanuit de kant van de educatieve uitgevers wordt er heel serieus gekeken om tot een gezamenlijk platform te komen in plaats van de grote verscheidenheid en versnippering van uitgever-eigen platforms met alleen de eigen boeken. Hoe prettig bijvoorbeeld Boomdoc ook is als platform met de mogelijkheid tot embedden van ebooks in de digitale leeromgeving, de beperking blijft dat alleen de boeken van uitgeverij Boom er in zitten. Als docent of student wil je niet gebruik hoeven te maken van meer dan 10 van dat soort platforms om de e-studieboeken die je nodig hebt te raadplegen.

Natuurlijk is het nog maar de vraag of een gezamenlijk platform ook echt gaat werken voor het hbo. Het zal er vanaf hangen hoe de content aangeboden gaat worden, of uitgevers de verleiding van te beperkende DRM kunnen weerstaan en vooral of zo’n platform de juiste functionaliteiten biedt voor zowel docenten als studenten. Kun je goed/eenvoudig aantekeningen maken bij/in de boeken? Kun je eenvoudig verwijzen en linken naar de boeken vanuit een digitale leeromgeving, of nog beter, kun je ze volledig (of hoofdstukken eruit) embedden? Komt er ook de mogelijkheid voor studenten om boeken te downloaden -zonder Adobe DRM- voor als ze niet online zijn in hun digitale leeromgeving en is de content die een student nodig heeft sowieso wel beschikbaar buiten de muren van de onderwijsinstelling? Uitgevers blijven in mijn ervaring extreem huiverig om de toegang laagdrempelig te maken terwijl het een onverzettelijke eis is vanuit de praktijk wil het uberhaupt kans van slagen hebben.

Vraagkant
Het onderwijs zelf, de docenten dus, zijn nog niet zo eiserig helaas. Individuele docenten hebben vaak goede ideeën en initiatieven maar houden dat, om allerlei redenen, vaak bij zichzelf. Er wordt wel af en toe gekeken naar het gebruik van e-studieboeken maar dat leidt maar sporadisch tot aanpassen van hun vakken om ook optimaal gebruik te maken van die andere vorm van studieboeken. Het opstellen van criteria waaraan e-studieboeken, en het platform waarop ze aangeboden worden, moeten voldoen is daarmee wel veel gevraagd lijkt het. Het onderwijs kan de consequenties slecht overzien en lijkt van mening te zijn dat de uitgevers dit zelf goed moeten overdenken. Hier valt dus nog wel missiewerk te verrichten want het zijn toch echt de docenten die verantwoordelijk zijn voor het onderwijs en niet de uitgevers.

De rol van de bibliotheek
Naar uitgevers duidelijk te maken wat er nodig is voor e-studieboeken in het onderwijs, dat zou de rol van de bibliotheek kunnen en moeten zijn. Intermediairs, faciliteerders, die zelf ook duidelijkheid hierover moeten halen -en geven- naar de docenten en het onderwijs toe. Iedereen wacht op elkaar en dat proces kan, nee moet, losgetrokken worden door de bibliotheek. De onderwijsbibliotheek is de plek waar zowel de boekenkant als de onderwijskant bij elkaar zou moeten komen en na alle problemen en bedreigingen waarmee we de laatste jaren geconfronteerd zijn, is dit een gigantische kans om te laten zien dat een onderwijsbibliotheek zoveel meer is dan alleen maar een verzameling boeken en studieruimtes.

Maar dan moeten we ook als bibliotheken verder kijken dan onze oude rollen. Uitgevers melden dat bij gesprekken die ze voeren bij bibliotheken er bijna altijd vanuit de collectie rol gepraat wordt. Bibliotheken willen zelf toegang tot de ‘databanken’ met ebooks aanbieden als bron en de titels van de ebooks in hun catalogus opnemen. De geformuleerde wensen en eisen naar uitgevers zijn vanuit het perspectief van een bibliotheek(collectie) in plaats van wat het onderwijs nodig heeft! In plaats van de rol te pakken die nodig is, graaft de bibliotheek zich nog verder in de oude rollen die alleen maar nog onzichtbaarder zijn en worden voor het onderwijs.

De bibliotheek moet als intermediairs in informatievoorziening zien te achterhalen waar de opleidingen in hun onderwijsinstelling op zitten te wachten. Ook al moet je ze eerst uitleggen wat het probleem is voordat je over oplossingen kunt nadenken. Als intermediairs ook naar de uitgevers gaan vertellen wat er nodig is en welke modellen ook iets opleveren in de praktijk. En ja, dat betekent dat je als bibliotheek het collectie-denken deels moet loslaten want die modellen zijn niet bedoeld zodat je als bibliotheek een abonnement kunt afsluiten. Het betekent dat je moet onderhandelen namens je onderwijsinstelling vanuit een beeld en visie waar je naar toe wilt. Met elkaar.

Ook zullen onderwijsbibliotheken meer dan ooit moeten investeren in kennis over de onderwijssystemen in hun instelling. Moeten verdiepen in de (informatie)technische aspecten van de toegang tot bronnen en platforms, zoals ook weer bleek in een gesprek met SURFmarket. Er zijn zoveel kansen te grijpen.

Er worden stappen gezet
Ook al zijn er nog genoeg hindernissen te overwinnen en zal het zeker niet zonder problemen verder gaan, alle partijen voelen wel de urgentie om de stappen te zetten met elkaar. Hoog tijd om even minder te praten, flink te gaan experimenteren en te gaan testen wat succesvol zou kunnen worden. Zoals een uitgever afgelopen week aan me vroeg: ‘wat zou het ideale scenario zijn voor volgend jaar?’ Mijn antwoord was om op te houden met alleen er over te praten en nu te beginnen met het daadwerkelijk aanbieden van e-studieboeken aan het onderwijs. Het zal niet in 1 keer perfect zijn en dat hoeft ook niet. Zolang we maar eindelijk eens richting ons doel gaan toe werken.

Dat zal ook wel genoeg gespreksstof voor daarna gaan opleveren.

@ foto: by Stanford EdTech on Flickr Creative Commons

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

  • © 2006- 2014 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top