Over de thuiskopieheffing of een downloadverbod en waarom je blij mag zijn dat iPads nu duurder zijn

thuiskopietarieven

Vanaf gisteren betaal je als consument meer voor je tablets, computers, laptops en zelfs harddiskrecorders. De Apple nieuwssites constateerden dat iPads zelfs 6 euro duurder zijn geworden (ipv 5 euro) maar ook alle andere tablets, externe harde schijven, smartphones enz uit het bovenstaande lijstje ontspringen de dans niet. Reden voor die prijsstijging is de invoering van de uitgebreide thuiskopieheffing. Op media en apparaten waar je digitale content van anderen op kunt bewaren zit nu een heffing die bedoeld is als compensatie voor de rechthebbenden van die specifieke content. Nou is niemand natuurlijk blij dat al die apparaten (nog) duurder zijn geworden maar ook zal lang niet iedereen weten waarom die heffing ingevoerd is. Of waarom je eigenlijk wel blij mag zijn met het betalen van die heffing gezien het alternatief dat er lag.

Waarom die thuiskopieheffing?
De thuiskopieheffing, die in Nederland wordt geïnd door een collectieve beheersorganisatie Stichting de Thuiskopie, is een zogeheten billijke vergoeding die betaald moet worden aan auteursrechthebbenden. Het auteursrecht geeft de maker van een werk het exclusieve recht om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen, behoudens de beperkingen, bij de wet gesteld (artikel 1 Auteurswet).

Eén van die beperkingen op het auteursrecht van de maker is de mogelijkheid van consumenten om voor eigen gebruik een thuiskopie te maken van een auteursrechtelijk beschermd werk zonder toestemming van de rechthebbende(n). In de Europese auteursrechtrichtlijn is voorzien dat lidstaten deze mogelijkheid mogen opnemen in hun eigen auteurswetten mits er ook een bijbehorend systeem is voor het compenseren van die rechthebbenden die benadeeld worden doordat consumenten voor eigen gebruik kopieën mogen maken.

Artikel 16c van de Nederlandse Auteurswet beschrijft de uitzondering die hier van toepassing is. Om het correct te zeggen omvat dit artikel de mogelijkheden voor het maken van een privé-kopie op dragers die bestemd zijn om een werk ten gehore te brengen, te vertonen of weer te geven, zoals het zo fraai in lid 1. gemeld wordt.

Als inbreuk op het auteursrecht op een werk van letterkunde, wetenschap of kunst wordt niet beschouwd het reproduceren van het werk of een gedeelte ervan op een voorwerp dat bestemd is om een werk ten gehore te brengen, te vertonen of weer te geven, mits het reproduceren geschiedt zonder direct of indirect commercieel oogmerk en uitsluitend dient tot eigen oefening, studie of gebruik van de natuurlijke persoon die de reproductie vervaardigt.

Artikel 16c en de uitzondering voor de digitale privé-kopie is ook de wettelijke basis voor het gegeven dat in Nederland het niet verboden is om muziek en films te downloaden van het internet. Ook materiaal dat zonder toestemming van de rechthebbenden op internet is gezet mag namelijk gebruikt worden ‘tot eigen oefening, studie of gebruik van de natuurlijke persoon die de reproductie vervaardigt’. Daar komen de discussies rondom illegaal downloaden ook om de hoek kijken, of beter gezegd, de discussies over het downloaden uit illegale bron want artikel 16c stelt dus dat het downloaden zelf niet illegaal is.

Het tweede lid van dat artikel beschrijft de benodigde billijke vergoeding voor de rechthebbenden inclusief wie die compensatie moet betalen:

Voor het reproduceren, bedoeld in het eerste lid, is ten behoeve van de maker of diens rechtverkrijgenden een billijke vergoeding verschuldigd. De verplichting tot betaling van de vergoeding rust op de fabrikant of de importeur van de voorwerpen, bedoeld in het eerste lid.

En dat is dus de thuiskopieheffing.

Wie betaalt bepaalt, toch?
Nu hebben we die thuiskopieheffing al vele jaren maar is dat ook nooit een nette oplossing geweest. Toen die werd ingevoerd ging het om enkele centen opslag bovenop beschrijfbare cd’s en later dvd’s -en dat leidde al tot veel gedoe met importeren van die media uit Duitsland en België- maar toen er veel meer consumentenelektronica op de markt kwam waar je ook digitale content op kon downloaden/kopiëren, verzetten de leveranciers zich met hand en tand tegen het uitbreiden van de thuiskopieheffing tot hun producten. Immers, in Nederland zouden ze hogere prijzen moeten vragen voor die producten dan in de ons omringende landen en, was het argument, zouden alle consumenten moeten betalen voor gebruik van auteursrechtelijk beschermde content van anderen op hun apparaten ongeacht of ze de apparaten daar ook voor gebruikten of niet.

Dit had als gevolg dat de thuiskopieregeling bevroren werd door de Staat en alleen cd’s en dvd’s onder die regeling bleven vallen. Het Hof in Den Haag oordeelde dat dit onterecht was en dat de regeling uitgebreid had moeten worden met de diverse categorieën consumentenelektronica. Een dermate ongewenste situatie dat de Staat -in de persoon van staatssecretaris Teeven- op zoek ging naar een alternatief.

Downloadverbod
Als er aan de uitvoering van de compensatieregeling uit het wetsartikel niet gesleuteld kon worden, dan is plan B om aan de formulering van het gehele wetsartikel te gaan sleutelen. Als consumenten niet meer het recht hebben om voor eigen gebruik kopieën te maken middels downloaden dan hoef je ook geen stelsel van billijke vergoedingen op deze manier in stand te houden. Daarmee startte er een langdurige discussie over legaal aanbod, downloaden uit legale bronnen, downloaden uit illegale bronnen en koerste de staatssecretaris aan op een downloadverbod. Daar kreeg hij nul op rekest hoewel het in november nog bijna weer die kant op dreigde te gaan toen de PvdA de deur openzette voor de staatssecretaris maar de regeringspartij krabbelde terug toen duidelijk werd dat het verregaande consequenties voor consumenten zou krijgen in plaats van het beoogde aanpakken van (alleen) handelaren in illegale content.

En die consequenties zouden waarschijnlijk echt wel ingrijpend zijn geweest bij invoer van een downloadverbod. Individuele rechthebbenden maar vooral belangenorganisaties, zoals Brein en vele anderen, zouden in beginsel individuen kunnen aanspreken en aanklagen wegens inbreuken op hun rechten.  De prikkel voor de contentindustrie om met nieuwe verdien- en distributiemodellen te komen zou fors minder worden en de energie zou meer dan nu gericht worden op het bewaken en handhaven van rechten. Je hoeft alleen maar de landen te kijken die een dergelijk verbod kennen om een beeld te krijgen van wat er ook in Nederland zou kunnen gebeuren. Blafbrieven en rekeningen krijgen omdat je enkele mp3’s gedownload hebt? Een rechtszaak omdat je de nieuwe Bondfilm gedownload hebt? Denkbeeldig is het bepaald niet.

Geld betalen ipv vrijheid inleveren
De staatssecretaris had geen keus zonder een kamermeerderheid voor een downloadverbod en voerde daarom per 1 januari 2013 de uitgebreide thuiskopieheffing in. Die is nog steeds verre van ideaal. Stichting de Thuiskopie vindt de regeling nog steeds te karig en wil hogere heffingen. Leveranciers van media en consumentenelektronica zien het als ongewenste kosten die hun concurrentiepositie verzwakt t.o.v. de landen om ons heen en de consumenten zelf krijgen de rekening gepresenteerd, ook al downloaden ze geen content uit illegale bron. Voorstanders van een downloadverbod argumenteren dat het zelfs downloaden uit illegale bron stimuleert aangezien de consument er toch al voor betaalt.

Dus betaal je nu inderdaad een fractie meer voor je tablet, laptop en computer. Dat is niet leuk maar wel stukken beter dan het alternatief waarbij je een aanzienlijk deel van je vrijheid op internet had moeten inleveren.

Nee, dan ben ik blij om wat meer te betalen als de nieuwe iPad uit komt.

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

  • © 2006- 2014 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top