E-boeken in de bib: ebooks lenen in Vlaamse bibliotheken

e-boeken in de bib

Sinds vorige week – 6 mei – kunnen 215 Vlaamse bibliotheken dankzij het ‘E-boeken in de bib’ project ebooks uitlenen aan hun gebruikers. De projectorganisatie Bibnet sloot in het kader van dit project, samen met de bibliotheken, overeenkomsten met uitgeverijen WPG, Lannoo, Van Halewyck, Vrijdag, Acco en Veen Bosch & Keuning voor ca. 400 titels. Ook in België is het leenrecht niet van toepassing op ebooks en net als in Nederland betekende dit dat bibliotheken moesten onderhandelen met uitgevers. En dat uitgevers in veel gevallen afspraken met hun auteurs moesten maken omdat uitgevers niet altijd over de rechten beschikken de ebook versies van een titel uit te laten lenen door bibliotheken. Redenen waarom het aantal uitleenbare titels beperkt is en het uitlenen van ebooks vooralsnog een looptijd van één jaar heeft.

Er zijn overeenkomsten – het one copy/one use model waar een ebook ‘uitgeleend’ en daarmee niet meer beschikbaar kan zijn voor anderen wordt niet gehanteerd en er is gekozen voor een betaling per uitlening aan rechthebbenden – maar de uitwerking gaat wel een stuk anders dan bij de Nederlandse bibliotheken. Er zijn minder middelen aanwezig in Vlaanderen en dat betekent dat de gemaakte kosten rechtstreeks betaald worden door de leners. De 400 titels kunnen alleen geleend worden door een e-boekenkaart aan te schaffen van 5 euro. Hiermee kunnen 3 uitleningen gedaan worden voor een periode van 4 weken. Een ebookstrippenkaart zeg maar. Ook is het lezen van de geleende ebooks enkel mogelijk in de speciaal daarvoor gemaakte Android app (de iOS app laat nog even op zich wachten) aangezien de Vlaamse uitgevers zich zorgen maken over de eventuele consequenties op de verkoop van hun titels. En de apps bevatten ook nog eens een watermerkbeveiliging voor het geval iemand het in zijn hoofd te halen de ebooks te willen kopiëren.

Bibliotheken moeten overduidelijk roeien met de riemen die ze hebben en ik denk dat het een goede ontwikkeling is dat ook de Vlaamse bibliotheken gaan experimenteren met het uitlenen van ebooks. Ondanks de vele beperkingen die er mee gepaard gaan. Het ‘E-boeken in de bib’ project heeft in elk geval tweederde van alle Vlaamse bibliotheken weten te betrekken in dit experiment en ook al betwijfel ik of met deze kosten, het beperkte aanbod en dit model het uitlenen van ebooks een succes gaat worden, de grootste winst zit er in om uitgevers te laten beseffen dat het uitlenen van hun ebooks door bibliotheken ook gewoon een verdienmodel voor ze is. Tenminste, ik hoop dat dat de winst zal blijken te zijn.

En in Nederland?

De Right to e-read campagne en de lancering van het ‘E-boeken in de bib’ project komen ook uitgebreid aan bod in het nieuwe nummer van de META (het vakblad van de VVBAD, de Vlaamse Vereniging voor Bibliotheek, Archief & Documentatie) deze maand. Ik had het genoegen om daarvoor een opiniestukje aan te mogen leveren over hoe het nou met ebooks gaat in Nederland waarbij ik me zowel op de verkoop als de ontwikkelingen rondom het uitlenen van ebooks heb gericht. Je vindt het hieronder terug waarbij ik voor één keer een uitzondering maakte en het niet over ebooks had maar over e-boeken :)

-//-

Toen ik in 2007 mijn eerste ereader, de iLiad, aanschafte zag ik de toekomst helder voor me. Niet alleen kon ik nu volop e-boeken gaan aanschaffen, ook voor de Nederlandse bibliotheken zou het kansen gaan bieden. De ereaders waren er en dus kon het niet lang meer duren of er zouden voldoende e-boeken moeten zijn om als lezer te kunnen profiteren van een collectie e-boeken die je gewoon kon lenen.

Het liep toch anders uiteindelijk. Nederlandse uitgevers bleken voorzichtig te zijn met hun titels als e-boek op de markt te brengen.  De discussies gingen over verdienmodellen, prijzen en vooral beveiliging van e-boeken.  In de eerste jaren werden er weinig Nederlandstalige titels uitgebracht, waren ze beveiligd met strenge DRM en werden ze verkocht voor prijzen die niet ver onder die van de fysieke boeken lagen. Pas vanaf 2011 wordt de verkoop van e-boeken (mee)geteld in de verkoopcijfers van boeken in Nederland en is te zien dat het aandeel ervan ook eindelijk begint te stijgen. In 2011 werden 0,55 miljoen e-boeken verkocht. Het jaar daarop waren dat er 1,2 miljoen en in 2013 1,95 miljoen. De bijna 2 miljoen e-boeken – inmiddels grotendeels ontdaan van Adobe DRM en nu voorzien van watermerkbeveiliging – waren daarmee goed voor 4,6% van de totale afzet van vorig jaar.

Nu vinden uitgevers de verkoop het interessantst maar is het voor bibliotheken belangrijker of alle titels wel als e-boeken verkrijgbaar zijn. Nederlandse uitgevers brengen nauwelijks oudere titels digitaal uit en lijken zich te beperken tot de nieuwe titels. Hierdoor is het langzaam gegaan in Nederland met de groei van het aanbod. Het CB rapporteerde begin januari 2014 dat er ruim 28.000 e-boektitels beschikbaar waren terwijl er 80.000 titels in fysieke vorm leverbaar zijn.

De afgelopen jaren werd er geëxperimenteerd met diverse e-boekdiensten bij de Nederlandse openbare bibliotheken. Achter de schermen werd onderhandeld met uitgevers om tot een uitleenmodel met passende vergoedingen te komen en om een zo breed mogelijk aanbod van titels binnen te halen. Ondertussen werden klassieke Nederlandstalige e-boeken – inmiddels niet meer beschermd door het auteursrecht – als apps aangeboden, volgde een samenwerking met Public Library Online waarbij 300 titels als streaming e-boek beschikbaar kwamen en werd een pilot in de eerste helft van 2013 gedaan met streaming e-boeken op een eigen platform. Deze Lees Meer campagne testte o.a. de interesse van leden en niet-leden om ca. 90 Nederlandstalige e-boeken (alleen)  via een internetbrowser te lezen.

Na deze pilot volgde de aankondiging van twee e-boekdiensten. Als eerste begonnen de bibliotheken in de zomer van 2013 met de VakantieBieb app. Elke schoolvakantie worden tientallen e-boeken via de VakantieBieb app gedurende enkele weken aangeboden. En voor januari 2014 werd het nieuwe e-boekplatform aangekondigd die in eerste instantie 5000 titels uitleenbaar zou moeten gaan maken. Dit platform werd eind januari 2014 ook daadwerkelijk gelanceerd en zijn er inmiddels duizenden titels als streaming e-boek beschikbaar, kunnen ze in een browser of in de Bibliotheek app gelezen worden en is ca. 20% ook te downloaden voor gebruik op één van de ruim 1 miljoen ereaders die in Nederland verkocht zijn.

De eerste maanden kunnen alle bibliotheekleden zonder meerkosten gebruik maken van deze nieuwe dienst, waarbij er maximaal vijf e-boeken tegelijk geleend kunnen worden die op een persoonlijke boekenplank bewaard worden. Tussentijds inleveren is echter niet mogelijk dus heb je vijf e-boeken geleend, dan zul je moeten wachten tot de uitleentermijn van drie weken verstreken is en de geleende e-boeken weer verdwenen zijn. Op die manier houden de bibliotheken ook de leenvergoedingen binnen de perken die ze per uitlening aan de auteur of uitgever betalen.

Het is zonder twijfel een mooie dienst om duizenden e-boektitels onbeperkt uit te kunnen lenen en die vervolgens online, via de Bibliotheek app en (deels) op een ereader gelezen kunnen worden. Toch is het moeilijk om niet naar de beperkingen te kijken want de dienst voorziet niet per se in de vraag van bibliotheekleden. Vijfduizend titels klinkt als veel maar het gaat om slechts een klein deel van de leverbare 28.000 titels. Het kleine deel waar uitgevers zonder bezwaren afspraken over wilden maken en dat zijn bijna per definitie oudere en minder goed verkopende titels. De goed lopende populaire titels ontbreken in het aanbod. Dit is extra problematisch gezien het voornemen van de bibliotheken om dat huidige aanbod van 5000 titels te gaan splitsen in twee groepen. Eén groep met alle titels die tot en met drie jaar oud zijn en een groep met de titels die ouder dan drie jaar zijn. De eerste groep met recentere titels dient als pluspakket bestempeld te worden en leden zullen alleen nog maar toegang krijgen met bijbetaling. Achttien euro voor het lenen van 20 titels.

Maar wie wil extra gaan betalen voor een pluspakket als daar niet de echt actuele titels en bestsellers in zitten? De Stichting BNL heeft in elk geval recentelijk besloten de introductie van dit pluspakket tot nader order uit te stellen.

Laatst pakte ik mijn oude iLiad uit de kast en dacht terug aan de verwachtingen van toen. Ook al is het nu 7 jaar later, ik kwam tot de conclusie dat we nog steeds maar aan het begin staan van de ontwikkelingen rondom e-boeken. De e-boekencampagne van EBLIDA is ook in Nederland nog steeds hard nodig.

Verder lezen: E-boeken in de bib (Bibnet) / Vlaamse bibliotheken starten met uitleen van e-boeken (De Tijd T-Zine) / E-boeken nu in de bibliotheek (Boekenvak.be)

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

  • © 2006- 2014 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top