Via INFOdocket zag ik een bericht dat de bestaande zoekfunctie voor video’s met een Creative Commons licentie eindelijk ook beschikbaar is voor Vimeo gebruikers die geen account hebben. Ik zeg zoekfunctie maar dat is niet helemaal correct want je kunt niet zoeken in alleen video’s die onder een Creative Commons licentie zijn geupload. Deze mogelijkheid is namelijk nu opgenomen bij de filters, wat betekent dat je een reguliere zoekactie doet bij Vimeo en vervolgens (rechts in het scherm) kunt kiezen voor Show Advanced Filters. Dan krijg je bovenstaande opties en kun je nu dus ook op 1 van de 6 CC-licenties filteren.

Dat is nog niet helemaal ideaal vind ik want klikken op die Show Advanced Filters knop, dat zullen maar weinig mensen doen uit zichzelf.  Ik zou toch liever zien dat videosites wat meer aan bewustwording deden voor hergebruik van de aanwezige videocontent en dan is het verstoppen van deze mooie mogelijkheid niet een geweldige manier om dit doel te bereiken. Vimeo richt zich vooral in de regels toe op benadrukken dat de uploaders zelf auteursrechthebbenden zijn van het materiaal waarmee ze feitelijk aangeven dat ze alleen host (willen) zijn en niets meer.

Die ‘andere videosite’, YouTube, bekijkt het een stuk breder. In een, toegegeven ook ietwat verstopte, sectie van de site wordt aan YouTube gebruikers copyright uitgelegd maar zijn er ook aparte onderdelen voor de contenteigenaren en een algemener stukje voorlichting op gebied van auteursrechten. YouTube kent een eigen licentie die door uploaders meegegeven kan worden maar sinds vorig jaar kan ook de CC-BY licentie aan de geuploade video worden geplakt.

Jammer is wel dat, in tegenstelling tot Vimeo, je noch op de YouTube video’s met die CC-BY licentie kunt zoeken noch dat je hierop kunt filteren. YouTube kent uitgebreide filtermogelijkheden maar deze zit er niet bij. De video’s met Creative Commons worden alleen in de YouTube Editor gebruikt, zowel om daar de CC-BY licentie aan je video mee te geven als binnen de editor gebruik te maken van andermans video’s die deze licentie al hebben. Het wordt dus door YouTube beschouwd als materiaal wat je in je eigen -op YouTube geplaatste- videobewerking kunt gebruiken.

Je kunt vanuit de editor zonder problemen wel geheel YouTube doorzoeken op video’s die een CC-BY licentie hebben maar je kunt niet doorklikken naar de pagina van de gevonden video’s. In de editor kun je gevonden video’s alleen maar slepen naar je tijdlijn voor montage. Dat kan en zal zeker handig zijn als je zelf een video wilt bewerken om te uploaden maar voor even een leuke video in je presentatie of in je eigen onderwijsmateriaal, daar is dit dus niet geschikt voor.

Ik wilde afsluiten met de conclusie dat het nog steeds veel werk is om video’s op te sporen met een CC-licentie. Dat is het ook bij Vimeo en YouTube in ieder geval maar in de Let’s CC zoekmachine die ik een tijd geleden nog besprak vind je keurig video’s terug van YouTube met een CC-licentie. Geen idee hoe die zoekmachine dat doet maar het doet in elk geval een trucje dat YouTube zelf niet aanbiedt in de eigen interface.

En dat zouden zowel YouTube als Vimeo eigenlijk wel moeten doen.

#

Ook kennis over het delen van kennis in het HBO moet je natuurlijk delen. Marijke Mentink tipte me op het bestaan van de HBO Kenniskit waarin communicatiemiddelen, artikelen en rapporten over de HBO Kennisbank en Open Access & auteursrechten ontwikkelingen bij hogescholen verzameld worden. Zoals dat hoort natuurlijk gaat dat in een wiki en wordt er voor vier doelgroepen (student, docent, lector en bedrijf/organisatie) aangegeven welke (voorlichtings)materialen er beschikbaar zijn.

Ik zag dat er toch al een aardig aantal artikelen, rapporten, folders en presentaties te vinden zijn maar dat er ook beeldmateriaal en praktische tools zijn opgenomen dat de afgelopen jaren is geproduceerd. Als je nog dingen mist of zelf aanvullingen hebt kun je een mailtje sturen naar de beheerders maar ook nu al is het een mooie verzamelplaats om zelf geproduceerd materiaal te delen met anderen als je je met publicaties, open access of auteursrechten bezig houdt in een hogeschool.

Wellicht eveneens een handige plek voor de leden van het Netwerk Auteursrechten Informatiepunten-hbo om dingen te delen?

#

Via INFOdocket kwam ik bij een bericht over een zoekmachine voor bestanden/werken die een Creative Commons licentie hebben voor hergebruik: Let’s CC.

Hij is gemaakt door de Koreaanse tak van Creative Commons zelf en werkt verrassend eenvoudig en goed. Een sobere zoekbalk geeft meteen de mogelijk om zoektermen in te geven waarbij je nog je zoekactie kunt beperken door een aantal CC-licenties uit te sluiten. Find content to use commercially als filter gebruiken verwijdert de werken die een BY-NC, BY-NC-SA of BY-NC-ND licentie hebben terwijl Find content to modify, adapt or build upon aanvinken de werken met een BY-ND en BY-NC-ND licentie uit de zoekresultaten haalt.

Bij de zoekresultaten zie je aan de hand van logo’s onder de zoekbalk ook de 6 CC-licenties weergegeven en kun je alsnog door de vakjes aan te vinken filteren op de bovenstaande licenties.

Zoals je in de schermafbeelding kunt zien wordt er gezocht naar afbeeldingen, geluiden/muziek, video’s en documenten met een CC-licentie. Daarvoor doorzoekt Let’s CC een aantal andere sites waar expliciet CC-licenties meegegeven (kunnen) worden zoals o.a.: Youtube, Flickr, Fotopedia, Open Clipart, Slideshare, Clker.com, Soundcloud, CC Mixter, Jamendo en Freesound.

CC Korea doet het -terechte- voorbehoud dat je voor hergebruik moet verifiëren dat er een Creative Commons licentie op het te hergebruiken bestand zit maar volgens mij is dit een ideale metazoekmachine voor te hergebruiken bestanden/werken op internet. Eentje die ik vanaf nu zeker ga gebruiken.

#

Het gaat immers niet om het discussiëren over wie het auteursrecht heeft (daar is zowel de Auteurswet als de CAO-hbo helder in) maar hoe je verstandig met die rechten omgaat zodat je (open access) publiceren stimuleert. Het leek me dat ik mijn standpunt en meningen ook buiten een interne adviesbrief zou moeten verkondigen dus vandaar, met slechts kleine aanpassingen, deze blogpost.

Algemeen

Of het nu gaat om lesmateriaal, boeken of beleidsnota’s, zolang medewerkers van een hogeschool een arbeidsovereenkomst hebben met hun hogeschool is de laatste auteursrechthebbende van werken die door haar medewerkers gemaakt worden. De Auteurswet stelt dat in principe de maker van een werk ook aangemerkt wordt als de auteursgerechtigde (Auteurswet, artikel 1). Dezelfde wet stelt echter ook dat indien een werk gemaakt is in dienst van de werkgever de auteursrechten overgaan naar de werkgever tenzij anders is afgesproken (Auteurswet, artikel 7).

In de CAO-hbo bepalingen (artikel E-7) is expliciet opgenomen dat de instelling auteursrechthebbende is. De rechten op het auteursrecht die voortvloeien uit het vervaardigen van een werk in de zin van de Auteurswet komen toe aan de werkgever indien het vervaardigen door de werknemer in de uitoefening van zijn functie is of wordt verricht ten behoeve van de werkgever. Het is niet van belang of het werk wel of niet is vervaardigd binnen de officiële arbeidstijden. Wat relevant is, is of het werk is vervaardigd in het kader van de door de werkgever opgedragen werkzaamheden.

Tenzij anders is overeengekomen komt de hogeschool dus het auteursrecht toe van haar werknemers. Als werknemers worden diegenen beschouwd die op grond van een arbeidsovereenkomst bij de hogeschool werkzaam zijn.  Freelancers vallen daar buiten en leden van het college van bestuur worden eveneens niet tot werknemers gerekend. Met freelancers kunnen in overeenkomsten afspraken hierover gemaakt worden die het auteursrecht ook overdragen aan de opdrachtgever (de hogeschool).

Op studentwerken die beogen de kennis en vaardigheden van de student te toetsen, berust het auteursrecht bij de student zelf. Artikel 6 van de Auteurswet kan hier niet toegepast worden en de hbo instelling kan in deze geen claim leggen op het auteursrecht. Een student kan alleen beoordeeld worden op een werk dat aantoonbaar van de student zelf is.

Volgens de Auteurswet is het auteursrecht het uitsluitend recht van de maker om zijn of haar werk openbaar te maken en te verveelvoudigen. De rechten op deze twee handelingen worden ook wel aangeduid als exploitatierechten. Volgens de Auteurswet en de CAO-hbo vallen de exploitatierechten toe aan de hogeschool als auteursrechthebbende werkgever.

Huidige situatie bij hogescholen

Ondanks het gegeven dat de hogeschool  het auteursrecht toekomt op boeken, artikelen en andere werken van haar werknemers worden er al jarenlang afspraken gemaakt tussen docenten, onderzoekers en uitgevers over het openbaar maken en verveelvoudigen van die werken: het publiceren. Diverse docenten hebben studieboeken geschreven die door uitgevers op de markt worden gebracht. In alle gevallen zijn de exploitatierechten via een overeenkomst overgedragen naar een uitgever en in voorkomende gevallen is dit ook met de auteursrechten gebeurd. In afwezigheid van een publicatiebeleid en het handhaven van het eigendom van auteurs- en exploitatierechten door de hogeschool zijn deze rechten dus feitelijk onrechtmatig overdragen door hogeschoolmedewerkers aan uitgevers.

Bij lectoren en onderzoekspublicaties spelen nog enkele additionele zaken. Veel lectoren hebben niet alleen een arbeidsovereenkomst met een hogeschool maar ook een tweede arbeidsovereenkomst met een wetenschappelijke onderwijsinstelling. De cao van de universiteiten kent geen soortgelijk artikel E-7 terwijl de aard van de werkzaamheden bij deze universiteiten veelal wel een grote overlap heeft met de werkzaamheden bij de hogeschool.  Daarnaast is te verwachten dat lectoren bij hun aanstelling als lector expliciet afspraken hebben gemaakt met betrekking tot het auteursrecht over werken welke geschreven worden gedurende het dienstverband, daarmee afwijkend van het automatische auteursrecht van werkgevers op grond van de Auteurswet. Dit betekent dat er maar zelden een eenduidige uitspraak gedaan kan worden wie het auteursrecht toekomt van een publicatie door een lector.

Lectoren publiceren in een grote verscheidenheid van kanalen: erkende en prestigieuze tijdschriften van commerciële uitgevers waarin alleen gepubliceerd kan worden na overdracht van zowel auteursrechten als exploitatierechten. Boeken bij commerciële uitgevers met eveneens overdracht van rechten als randvoorwaarde maar ook tijdschriften en boeken bij uitgevers waar overdracht van rechten niet of nauwelijks een rol speelt.

In 2011 zijn er gesprekken gevoerd met alle lectoren van Windesheim over de wijze waarop deze thans publiceren en de mogelijkheden/knelpunten van open access publiceren. Hieruit kwam niet alleen de hierboven genoemde verscheidenheid naar voren, ook bleek dat de meerderheid van de lectoren nauwelijks of niet afspraken maken met een uitgever om zelf het gebruiksrecht op de eigen publicaties te kunnen behouden. Dit leidde tot concrete voorbeelden dat lectoren hun eigen boeken en artikelen niet (meer) konden gebruiken voor hun huidige werkzaamheden binnen de hogeschool.

De rol van uitgevers

Uitgeverijen hebben alleen die rechten die door de auteursrechthebbenden aan hen zijn overgedragen. Zij leveren immers (alleen) de dienst om een werk te openbaren en te verveelvoudigen en hebben daar ten minste de exploitatierechten voor nodig. Historisch is het echter zo gegroeid dat, met name de wetenschappelijke, uitgevers de volledige auteursrechten opeisen als voorwaarde voor publiceren.  Met Open Access publiceren begint hier een kentering in te komen. Wereldwijd worden uitgevers geconfronteerd met de wensen en eisen van auteurs om onder Open Access te kunnen publiceren waarbij de auteursrechthebbende zeggenschap houdt over het werk zelf en de uitgever, via het in licentie krijgen van de exploitatierechten, alleen zeggenschap heeft over de specifieke versie die door hen gepubliceerd wordt. In de Tweede Kamer ligt sinds vorig jaar een wetsvoorstel over auteurscontractenrecht die de onderhandelingspositie van auteursrechthebbenden richting uitgevers moet verbeteren.

Gewenste situatie m.b.t. de onderzoekspublicaties

Teneinde onderzoekspublicaties onder open access beschikbaar te kunnen stellen via de HBO Kennisbank of de website van de hogeschool, is het noodzakelijk om auteursrechtelijke zeggenschap te behouden over de publicaties. Dit is eveneens een vereiste als de hogeschool de optie wil behouden om deze publicaties in de toekomst door een andere partij (al dan niet commercieel) te laten exploiteren maar ook om deze eenvoudigweg te kunnen inzetten in het onderwijs dat op de hogeschool gegeven wordt.

Het behouden van die zeggenschap betekent niet dat er een uitspraak gedaan hoeft te worden over wie auteursrechthebbende is van een werk. Dit is immers al vastgelegd in de Auteurswet en de CAO-hbo. Voor de lectoren, met dubbele aanstellingen, blijft het onduidelijk of zij zelf auteursrechthebbenden zijn of dat de hogeschool dit is. Een besluit hierover, dat alleen maar kan bestaan uit het vastleggen van dit gegeven in bijv. een addendum op hun arbeidsovereenkomst,  leidt echter nog steeds niet tot het gewenste resultaat van publiceren onder open access. Lectoren moeten minimaal beschikken over de mogelijkheid de eigen publicaties te laten publiceren en daarvoor hebben ze de exploitatierechten nodig.

Auteurs, of het nou onderzoekers of lectoren zijn, maken nu al afspraken met uitgevers en sluiten overeenkomsten met ze. Bij besluit van het College van Bestuur zou vastgelegd moeten worden hoe onder verschillende omstandigheden omgegaan wordt met het al dan niet geheel of gedeeltelijk overdragen van de rechten uit de Auteurswet.

In het geval van onderzoekspublicaties zou de uitspraak nodig zijn om bij het publiceren ervan alleen de exploitatierechten over te dragen naar de uitgever. Dit betreft dan vanzelfsprekend die gevallen waarin de auteurs- en exploitatierechten in bezit van de hogeschool zijn

Met deze uitspraak kunnen auteurs van onderzoekspublicaties blijven publiceren zoals ze dat in het verleden ook al deden maar zullen met uitgevers aanvullende of nieuwe afspraken gemaakt moeten worden indien men voorheen ook de auteursrechten overdroeg. Daarnaast biedt het de gelegenheid om met zowel de auteurs als de uitgevers een dialoog te voeren over:

1. De mogelijkheid om alleen het exploitatierecht aan de uitgever over te dragen.
2. De mogelijkheid om Open Access te publiceren.
3. De mogelijkheid om de publicatie intern te mogen (her)gebruiken.

Het Auteursrechten Informatiepunt van de hogeschool(bibliotheek) kan, in samenwerking met de onderwijsjuristen, de auteurs hierbij faciliteren.

Welke besluiten kan een College vervolgens nemen?

• Het College besluit dat auteurs van onderzoekspublicaties kunnen beschikken over de exploitatierechten en daarmee de mogelijkheid om de eigen publicaties te publiceren.
• Het College besluit dat auteurs van onderzoekspublicaties, voor zover de auteurs- en exploitatierechten in bezit van de hogeschool zijn, alleen het recht op exploitatie mogen overdragen aan uitgevers.

#

Die hoofdlijnenbrief omhelst vooral het plaats geven van digitale ontwikkelingen in de openbare bibliotheken en is ook de plek waar de ontwikkeling van een centrale digitale bibliotheek met ebooks in besproken wordt. Het zijn geen hele lijvige stukken dus ik raad alle geïnteresseerden vooral aan die twee brieven te lezen maar in de reactie van de staatssecretaris blijkt dat hij toch een vervolg wil geven aan de consequentie van de overeenkomst tussen de Vereniging van Openbare Bibliotheken (VOB) en de Groep Algemene Uitgevers (GAU). Die overeenkomst maakt het mogelijk dat openbare bibliotheken ebooks kunnen gaan uitlenen maar houdt in dat met elke individuele uitgever afspraken gemaakt moeten worden over (leen)vergoedingen. Daar wil de staatssecretaris toch een onderzoek voor doen of het uitlenen van ebooks, gelijk de fysieke boeken, onder het leenrecht kan komen te vallen. Uit de brief:

De leden van de fracties van de SP, D66 en GroenLinks hebben verschillende vragen gesteld over het e-book en het leenrecht. Zij wijzen er op dat de uitlening van fysieke boeken door de openbare bibliotheek geregeld is via het leenrecht en stellen voor hetzelfde regime op het e-book van toepassing te verklaren. De Auteurswet regelt dat een auteur het exclusieve recht heeft zijn werk openbaar te
maken of te verveelvoudigen. Hieronder valt ook het recht om uitlening van het werk te verbieden of toe te staan. Op dit recht maakt de wet een uitzondering voor uitleningen door publieke instellingen. Op grond hiervan mogen openbare bibliotheken werken tijdelijk en zonder commercieel of economisch voordeel ter beschikking stellen, mits hiervoor een billijke vergoeding wordt betaald. De hoogte van die vergoeding wordt overeengekomen in onderhandelingen tussen rechthebbenden en bibliotheken in de Stichting Onderhandelingen Leenvergoedingen (StOL).

Op dit moment vormen e-books nog maar een bescheiden onderdeel van de collecties van de openbare bibliotheken. Voor zover bibliotheken e-books aanbieden, vindt dit plaats op basis van licenties en overeenkomsten die worden afgesloten tussen de bibliotheken en de uitgevers en niet op basis van de wettelijke mogelijkheid tot het uitlenen van werken door publieke instellingen. De Vereniging van Openbare Bibliotheken (VOB) heeft onlangs overeenstemming bereikt met de Groep Algemene Uitgevers (GAU) over de wijze waarop e-books via openbare bibliotheken kunnen worden uitgeleend. Ik vind het positief dat langs deze weg dit jaar e-books beschikbaar kunnen komen voor de leden van de openbare bibliotheek. Nadeel van deze overeengekomen benadering is dat elke
individuele uitgever zijn toestemming moet verlenen en met elke uitgever individuele afspraken moeten worden gemaakt over titels, condities en vergoedingen. Indien bij e-books gebruik gemaakt zou kunnen worden van de wettelijke uitzondering voor uitlening door publieke instellingen, zijn geen afspraken met individuele rechthebbenden nodig over titels en voorwaarden, maar hoeven er alleen afspraken gemaakt te worden over een billijke vergoeding.

De openbare bibliotheek vervult de taak van publieke toegang tot informatie, educatie en cultuur. In het licht van de technologische ontwikkelingen geldt dit, zoals omschreven in paragraaf 3.2. van de hoofdlijnenbrief, ongeacht de verschijningsvorm (fysiek of digitaal). Tegen deze achtergronden vind ik het nuttig de wettelijke mogelijkheden in het digitale domein nader te verkennen. De verkenning is er op gericht te onderzoeken of uitlening van e-books op grond van nationale en internationale auteursrechtelijke regelgeving mogelijk is. De exacte onderzoeksopzet moet nog worden vastgesteld. Het onderzoek zal in ieder geval ingaan op de ervaringen die in andere landen, zoals Denemarken en Noorwegen, al zijn opgedaan met uitlening van e-books via de openbare bibliotheek. Deze
verkenning zal voor de indiening van het wetsvoorstel beschikbaar zijn.

Mijn mening is dat het voor de gesprekken en onderhandelingen tussen VOB en individuele uitgevers essentieel is dat het uitlenen van ebooks ook onder het leenrecht komt te vallen. Het neemt wellicht een stukje vrijheid weg om afspraken over te maken maar 1 van de grootste variabelen in de onderhandelingen zou een constante worden. Geen maatwerkafspraken met elke individuele uitgever maar een vaste vergoedingsregeling waar centraal over onderhandeld kan worden. Het heeft de potentie om een heel complex traject iets eenvoudiger te maken en er hopelijk voor te zorgen dat we in Nederland eindelijk een volwaardige, legale en laagdrempelige mogelijkheid voor het lenen van ebooks krijgen. En ja, met laagdrempelig bedoel ik ook dat de VOB veel aandacht moet besteden om draconische DRM constructies te mijden als de plaag.

#

Goede timing is alles moet Spotify gedacht hebben. Luttele uren nadat de Motion Picture Association of America het juridische gevecht (weer) aanging tegen o.a. Google, Facebook en The Electronic Frontier Foundation over het vraagstuk of embedden van video (en afbeeldingen, dus pas maar op Pinterest) een auteursrechtelijke inbreuk kan inhouden, lanceerde Spotify hun Spotify Play Button.

Spotify Play (ik gok dat die naam op korte termijn veranderd gaat worden onder druk van Google) maakt het mogelijk om nummers uit de Spotify bibliotheek te embedden op je site. Daar zit de restrictie aan dat de embedcode de aanwezigheid van de Spotify client op je pc vereist maar goed, dat was sowieso al nodig om Spotify muziek te kunnen beluisteren.

Dat het hier om muziek gaat en niet om video maakt weinig uit, daar is in Amerika natuurlijk de minstens net zo machtige Recording Industry Association of America wel alert op. Ook in Nederland hebben we juist op het gebied van embedden van muziek al flink wat gedoe gehad met Buma Stemra die in 2009 en later in 2011 het onzalige plan opvatte om embedden van muziek te gaan belasten.

Terwijl het gesteggel rondom de status van embedden -is het linken of is het een nieuwe openbaarmaking?- vast nog wel voort zal duren gaat Spotify dus gewoon verder in hun plannen om de nummer 1 speler te worden voor online muziek. De samenwerking en integratie met Facebook was slechts een eerste stap kennelijk en nu is het dus ook mogelijk om eenvoudig Spotify muziek te delen met anderen dan alleen je Facebook vrienden.

De embedcode aanmaken is een kwestie van in de Spotify client de Spotify URI te kopiëren (zie schermafbeelding hierboven) en dat op de speciale pagina van Spotify te plakken. Je kunt nog een klein beetje de Play Button aanpassen waardoor je bijv. kunt kiezen voor de grotere weergave of een compacte weergave, precies zoals linksonder in de Spotify client.

Klikken op de Play Button lanceert de Spotify client op je pc -die dus geinstalleerd moet zijn willen mensen er naar luisteren- en speelt dan het nummer af. Het zou mooier zijn geweest als de aanwezigheid van de client niet verplicht was geweest maar zoals gezegd dat was altijd al een vereiste voor het luisteren naar Spotify. Ik neem aan dat Spotify daar in hun afspraken met de muziekindustrie ook weinig keuze in had en heel rouwig zullen ze er ook niet om zijn: het zal het gebruik van de dienst alleen maar doen toenemen.

Hoe dan ook, een mooie toevoeging aan de mogelijkheden om muziek te delen met anderen.

#

Bij Windesheim liep dat met iets minder hoog tempo.

Hoewel bij ons dezelfde kwesties (vanzelfsprekend wil ik al bijna zeggen) spelen, had het Mediacentrum geen rol in de uitvoering en bewaking van de Readerovereenkomst. De repro en het readerbureau waren hier van oudsher verantwoordelijk voor terwijl de verantwoordelijkheid voor de content van individuele modules van de elektronische leeromgeving natuurlijk bij de docenten en de onderwijsdomeinen ligt. De controles van Stichting PRO leverden echter wel veel vragen op en het afgelopen jaar ben ik dan ook vooral bezig geweest om met de verantwoordelijke dienstdirecteuren en betrokkenen afspraken te maken hoe wij als Windesheim zelf het beste om kunnen gaan met digitale readers en de verantwoordelijkheid voor de afkoopregeling van de Readerovereenkomst.

Sinds afgelopen vrijdag zijn die basisafspraken in ieder geval gemaakt. Het Mediacentrum zal vanaf volgend jaar de afkoopregeling van de Readerovereenkomst in haar budget erbij krijgen, het verantwoord gebruik van auteursrechtelijke beschermde materialen in de digitale leeromgeving is onder de aandacht gebracht van de onderwijsdomeindirecteuren en het Auteursrechten Informatie Punt is officieel ingesteld om de organisatie te informeren en te adviseren over auteursrechten. Specifiek gaat het dan om het beantwoorden van vragen van docenten en medewerkers en voorlichting geven over mogelijk (her)gebruik van teksten, foto’s en video in de digitale leer- en werkomgeving binnen de afspraken van de Readerovereenkomst en de Auteurswet.

Intern is ook een informatiepagina op ons intranet beschikbaar van het AIP die korte algemene informatie geeft en voor verdere verdieping vooral verwijst naar het intranetblog over auteursrechten en open access en de mailbox auteursrechten(at)windesheim.nl. Ook op onze Yammer is sinds enige tijd het AIP aanwezig als groep waarin vragen gesteld kunnen worden (en waar je op de hoogte blijft van nieuwe berichten op het intranetblog). Onze afdeling marketing en communicatie heeft bewust gekozen om een gezicht te koppelen aan het AIP en dat houdt weer in dat ondergetekende zelf flink aan de slag kan en mag de komende maanden om het AIP goed onder de aandacht te brengen van het onderwijs.

De basis is nu gelegd, het echte werk kan beginnen!

#

Bij onze Marketing en Communicatie afdeling zijn ze zich er wel degelijk bewust van. Zij kennen checklisten en toestemmingsformulieren om correct en verantwoord met beeldmateriaal om te gaan maar hebben ook goed nagedacht over aandachtspunten als ze publicaties van Windesheim auteurs op de website willen plaatsen. Geen aannames omdat het om medewerkers van de eigen instelling gaat maar gewoon, controleren en dan nog eens checken of alles goed geregeld is. Absoluut een best practice wat mij betreft en iets dat, met enige aanpassing, ook voor docenten en het onderwijs van toepassing zou kunnen zijn.

1. Is er toestemming verleend door de auteursrechthebbende(n) voor publicatie en hergebruik door Windesheim? Als de auteurs bij Windesheim werken, dan is Windesheim meestal de rechthebbende. Het is echter belangrijk te controleren of de rechten niet zijn overgedragen naar de uitgever  van de publicatie. Check ook dat de toestemming is verleend voor het specifieke beoogde gebruik (op een website, in Blackboard, enz.).
2. Check het artikel op de rechten op beeld/foto’s – vraag de auteur of hij schriftelijk toestemming heeft van de fotograaf/de organisatie waar de foto van afkomstig is. Bewaar deze schriftelijke toestemming.
3. Check – wanneer het bijvoorbeeld een pdf van een tijdschrift betreft- of het tijdschrift schriftelijk toestemming heeft gegeven.
4. Check of je (delen uit) het artikel mag gebruiken in andere uitingen bijvoorbeeld flyers en houdt dit voor jezelf bij.
5. Controleer eventuele gevoeligheden over personen of organisaties in het artikel bij de auteur

#

Enerzijds is de basis, en dat is waar ik alle praatjes over auteursrecht mee begin, dat je toestemming nodig hebt om materiaal van anderen te gebruiken in je eigen onderwijs. Die toestemming kan meerdere vormen hebben, van instemming door de auteursrechthebbende(n) tot licenties van uitgevers en Creative Commons licenties. Anderzijds maakt je hbo instelling al gebruik van de readerovereenkomst en zijn korte overnames afgekocht. Zolang je dus binnen die grenzen van korte overnames blijft is er ook geen probleem. Ook kun je het probleem omzeilen door eenvoudigweg de content zelf niet op te nemen in je digitale leeromgeving maar er naar te linken.

In een lijstje zouden de tips er zo uit kunnen zien:

1. Link naar digitale content vanuit je digitale leeromgeving.
   Links zijn geen openbaarmakingen of verveelvoudigingen en je maakt dus geen inbreuk op de rechten van een ander. Het valt daarmee ook niet onder de Readerovereenkomst en dus is het probleem ‘opgelost’. Het vereist wel zorgvuldigheid van een docent. De links moeten stabiel zijn (niet van de 1 op andere dag veranderen, correct zijn (dus geen sessieid’s bevatten of andere zaken die links al snel niet meer laten werken), bij voorkeur permalinks of persistent links zijn en je moet ook controleren of die links werken buiten de muren van je eigen instelling. Niets is vervelender als een digitale leeromgeving die vanaf thuis te raadplegen is maar met een link die dat niet is;
2. Maak gebruik van zelfgeschreven onderwijsmateriaal
   Stichting PRO meldt zelf in een bijlage van de readerovereenkomst dat door docenten zelf ontwikkeld materiaal buiten de overeenkomst valt. Logisch want onderwijsmateriaal dat je helemaal zelf geschreven hebt (en dan bedoel ik dus alles zelf geschreven), daar ben je als docent zelf de auteursrechthebbende van;
3. Gebruik alleen korte overnames conform de Readerovereenkomst
   Mijdt langere overnames en blijf binnen de grenzen van korte overnames. Bij niet literaire werken gaat het om maximaal 10.000 woorden tot een maximum van 1/3 van het gehele werk. Bij tijdschriften en andere periodieken om maximaal 8.000 woorden tot een maximum van 1/3 van het tijdschriftnummer. Literaire werken zijn beperkt tot 100 regels poëzie of 2500 woorden proza tot een maximum van 1/10 van het gehele werk. En maximaal 25 grafieken, tabellen of foto’s waarbij 1 grafiek, tabel of foto voor 200 woorden meetelt;
4. Gebruik bronnen en content waar al vooraf toestemming is gegeven voor hergebruik
   Licenties dus. Een beetje afhankelijk wat je precies doet met de content zijn de meerderheid van de Creative Commons licenties geschikt voor gebruik in de leeromgeving. Let daar wel op dat dit met eigen spelregels komt zoals de verplichte naamsvermelding. Ook zijn de meeste Open Access bronnen en open leermaterialen voorzien van een Creative Commons licentie. Licenties -met bijbehorende voorwaarden- spelen een rol bij betaalde databanken waar de bibliotheken van je instelling over beschikt maar ook bij teksten en foto’s die je op het internet vindt. Ga er niet vanuit dat ze vrijelijk te gebruiken zijn maar zoek naar de voorwaarden of licentie die de maker van een site hanteert als je die content wilt hergebruiken. Het geldt bijvoorbeeld voor de afbeelding bovenaan deze post: de licentie stelt dat ik deze mag gebruiken mits ik een vermelding daarvan maak (onderaan de post). Kun je een dergelijke licentie of voorwaarden niet vinden? Ga er dan gerust van uit dat je het niet mag/kunt gebruiken in je onderwijs!;
5. Gebruik content waar geen auteursrechten op rusten
   Het is een relatief kleine categorie maar soms is content niet auteursrechtelijk beschermd. Wetteksten zijn bijvoorbeeld vrij van auteursrechten en dat geldt ook voor boeken die in het publieke domein zitten omdat de auteurs langer dan 70 jaar overleden zijn. Eén van de dingen waar je die materialen in het publieke domein aan kunt herkennen is de CC0 (cc-Zero) verklaring van Creative Commons. Dit is geen licentie maar een verklaring dat iemand afstand gedaan heeft van zijn auteursrechten.

Hoe dan ook, het betekent dat je als docent toch iets meer moet weten van wanneer je content wel of niet kan gebruiken. De mogelijkheid om langere overnames te gebruiken blijft natuurlijk altijd bestaan maar die moet wel gemeld (en betaald) worden. Met wat zorgvuldigheid en bovenal bereidwilligheid om te kijken of er afspraken te maken zijn voor gebruik van andermans content in je onderwijs kom je een heel eind.

#

Comic author Rob Reid unveils Copyright Math (TM), a remarkable new field of study based on actual numbers from entertainment industry lawyers and lobbyists. Rob Reid is a humor author and the founder of the company that created the music subscription service Rhapsody.

#