Gisteren vond bij de NWO het door SURFacademy georganiseerde Seminar Onderzoeksdata: wat kan, mag en moet plaats. Uit de aankondiging:

Transparantie in het wetenschappelijk onderzoek is een veelbesproken onderwerp. In hoeverre kan, mag en moet onderzoeksdata inzichtelijk en toegankelijk zijn? Voor valorisatie en voor hergebruik is open toegang tot onderzoeksdata belangrijk. Steeds meer onderzoeksinstellingen vragen om het beschikbaar maken van de onderzoeksdata. Zowel om de conclusies, zoals opgetekend in een wetenschappelijke publicatie, te kunnen verifiëren als om efficiënt (her)gebruik van onderzoek mogelijk te maken.

Financiers als de Europeese Unie en NWO geven aan dat een onderzoeker zijn/haar publiek gefinancierd onderzoek open beschikbaar maakt. Maar hoe doe je dat? Wat kan, mag en moet?

Dit seminar biedt u inzichten in enerzijds het beleid van NWO ten aanzien van openbaarheid van onderzoeksdata. En anderzijds krijgt u inzicht in de mogelijkheden en beperkingen van de Auteurswet voor het hergebruik van onderzoeksdata.

Met onderzoeksfinanciering heb ik zelf niets van doen aangezien dit aspect in het HBO zich buiten mijn waarneming afspeelt en het onderwerp van open onderzoeksdata en open access sowieso daar nog in de kinderschoenen staat. De auteursrechtelijke aspecten bij hergebruik van onderzoeksdata daarentegen leken me wel bijzonder interessant en kennelijk was ik daar niet alleen in. Onder de meer dan 80 bezoekers waren misschien maar nipt 10% afkomstig uit het HBO en kwam de meerderheid vanuit de universiteiten, er waren veel collega’s van de Auteursrechten Informatiepunten van beide. Het bleek uiteindelijk ook een leuke mix te zijn in de zaal met bezoekers vanuit onderzoeksinstituten.

Het programma opende met Ron Dekker, directeur Instituten, Financien en Infrastructuur van de NWO die aan de hand van de missie toelichtte hoe de NWO omgaat (PDF) met en stuurt op hergebruik en toegankelijkheid tot de datasets. In de nieuwe NWO-Regeling Subsidies is nu expliciet opgenomen dat de NWO mede eigenaarschap kan claimen t.a.v. data die voortkomt uit door NWO gesubsidieerd onderzoek. Onder de noemer Wie betaalt, bepaalt wil de NWO het belang van delen van onderzoeksdata beter onder de aandacht brengen en heeft men tegelijk een middel in handen om te voorkomen dat het eigenaarschap van de data wordt overgedragen aan commerciële partijen.

De auteursrechtelijke aspecten rondom ruwe data en datasets werden vervolgens toegelicht door Madeleine de Cock Buning, hoogleraar Auteurs- Communicatie- en Mediarecht bij CIER en Commissaris bij de Commissariaat voor de Media. Ze werd geïntroduceerd als de expert op dit gebied en hoewel ze dit poogde te relativeren was het al snel duidelijk dat het eerder een understatement was. Op een aanstekelijke enthousiaste wijze en met gevoel voor humor verduidelijkte ze de juridische uitgangspositie (PDF) van onderzoeksdata aan de hand van het auteursrecht, het databankenrecht en de onpersoonlijke geschriftenbescherming. Zowel het rapport ‘De juridische status van ruwe data; een wegwijzer voor de onderzoekspraktijk’ (2009) als het recent verschenen rapport Data in Publiek-Private Projecten: Juridische aspecten (2011) is mede van haar hand en gaan uitgebreid in op al die juridische aspecten.

Na een intermezzo waarin Annemiek van der Kuil de zojuist opgedane kennis in de zaal toetste was het de beurt aan Wilma Mossink, juridisch adviseur bij SURF, die verder inging op het eigenaarschap van data (PDF). Aan de hand van een schema, waarin de vele processen waren opgenomen om te komen tot het verzamelen, bewaren en archiveren van onderzoeksdata, lichtte ze lopende ontwikkelingen en studies toe. Deze zijn allemaal te vinden op de Toegang tot onderzoeksdata site van SURFfoundation.

Heiko Tjalsma, specialist digitale archivering bij DANS, gaf daarna aan hoe er in de praktijk om wordt gegaan (PDF) met opslaan, archivering en beschikbaarstelling van onderzoeksdata en de bijbehorende licenties. Ondanks alle goede intenties bleken er ook voldoende valide redenen te zijn om vertrouwelijk om te (blijven) gaan met data en DANS zoekt dus ook een balans tussen een optimale vrije toegankelijkheid en selectief toegang geven tot vertrouwelijke informatie.

Over licenties ging het laatste blok dan ook (PDF) en Madeleine de Cock Buning concludeerde dat bestaande licenties niet goed passen bij open onderzoeksdata. Ze raadde aan om IE-rechten geen obstakel te laten zijn voor delen en hergebruiken van onderzoeksdata en bepleitte een gedragscode bij onderzoeksinstituten en onderzoekers ipv een stelsel van licenties om flexibeler te zijn in de ontwikkelingen die nog steeds gaande zijn t.a.v. onderzoeksdata. Wilma Mossink ging, desalniettemin, afsluitend in op de Open Data Commons licenties die aan onderzoeksdata meegegeven kunnen worden.

Al met al een interessante middag over een onderwerp waar ik na afloop aanzienlijk meer over wist dan vooraf. Dat is voor mij het bewijs voor een geslaagd seminar en hoewel ik niet, zoals Madeleine suggereerde, de Berlin Declaration uitgeprint boven mijn bed heb hangen is het aspect open data binnen open access voor mij nu een stuk duidelijk geworden, ook om te vertellen aan anderen. Ook deze kennis moet gedeeld worden, niet waar?