Nederland Leest 2014: Een vlucht regenwulpen. Ook als ebook te leen

nederland leest2014
Een vlucht regenwulpen van Maarten ‘t Hart staat centraal tijdens de Nederland Leest 2014 leesbevorderingscampagne van het CPNB. Gedurende deze negende editie van de campagne wordt het boek van zaterdag 1 november t/m zondag 30 november 2014 gratis door de openbare bibliotheken aan hun leden verstrekt. Ook dit jaar wordt er voor de boekhandel een luxe editie uitgebracht voor de boekenliefhebbers en, je voelde hem misschien al aankomen als je mijn blogposts over de 2012 en 2013 editie gelezen hebt, ook dit jaar wordt er nog met geen woord gerept over een ebookversie.

Nou kan ik mijn gemopper vragen hierover herhalen (zoals waarom een leesbevorderingscampagne de aanwezigheid van 1,3 miljoen ereaders in Nederland lijkt te negeren) maar kan ik na al die jaren ook wel de antwoorden bedenken. Want natuurlijk is het kwartje wel gevallen bij me dat deze leescampagne primair een promotie van het fysieke boek is en dat een ebook- en luisterboekversie absoluut geen prioriteit hebben als het gaat om de marketing. Zaterdag 1 november vliegt Maarten ‘t Hart in een helikopter als een regenwulp naar vier openbare bibliotheken om zijn boek te signeren en dan is het zo vervelend als daar rijen met uitzinnige boekenliefhebbers staan die hun ereaders vol verwachting in hun armen geklemd hebben. De openbare bibliotheken zelf – als ze deelnemen tenminste want dat doen ze dus niet allemaal waarschuwt Nederland Leest – kunnen natuurlijk ook niet zo veel met het uitdelen van ebooks. Een stapel met boeken, dat staat mooi, maar wat moet je nou met ebookvouchers? De bibliotheken die meedoen bestellen ook niet allemaal ebooks voor hun leden, zoals ik vorig jaar ondervond.

Maar dit jaar hoef je niet te wachten op het ebook,

“Binnenkort meer informatie…”, valt er te lezen op de nog steeds goed verstopte ebookpagina van Nederland Leest. En dat zal er zeker ook nog wel komen te staan voordat de campagne begint. Maar het is een bijzondere situatie dit jaar want in tegenstelling tot alle voorgaande edities is het boek dat centraal staat gewoon te koop als ebook in de ebookwinkels. Dat betekent dat een ebookversie tijdens Nederland Leest concurreert met de verkoop van het ebook. Niets nieuws als het om papieren boeken gaat maar een nieuw iets dit jaar voor ebooks.

En daar blijft het niet bij want de bibliotheken hebben sinds dit jaar natuurlijk ook hun eigen ebookdienstverlening waar ze duizenden titels uitlenen aan hun leden. Het toeval wil – en ik neem toch echt aan dat dit niet gepland is – dat ook het boek van Maarten ‘t Hart onderdeel uitmaakt van die digitale collectie.

Je kunt het ebook gewoon lenen.

nederland leest 2014 ebook

Geen zin om te wachten tot 1 november of je een ebookversie kunt bemachtigen? Pak je bibliotheekpas en leen dan gewoon eerst het ebook bij de bibliotheken. Bevalt het je, dan kun je volgende maand naar je eigen openbare bibliotheek gaan en ze bedanken voor het mogen lenen van het ebook. Misschien dat ze dan ook nog een ebookvoucher voor je hebben. Zodat je je eigen – vooraf gesigneerde – exemplaar kunt downloaden. Zou dat niet mooi zijn?

Ik ben heel benieuwd of Nederland Leest, maar ook de Bibliotheek, het ebook dit jaar wel op de radar heeft staan. Als je dan toch aan leesbevordering of aan het promoten van je eigen ebookdiensten wilt doen …

#

Over Adobe Digital Editions, privacy en hoe je kunt voorkomen dat Adobe weet welke ebooks je van de bibliotheek geleend hebt

adobe digital editions
Vorige week werd bekend gemaakt dat de recentste versie van Adobe Digital Editions (versie 4) alle verzamelde gegevens doorstuurt naar Adobe. Het gaat o.a. om de lijst met ebooks die je in je bibliotheek hebt staan (en die je op je aangesloten ereader hebt staan!), welke ebooks je geopend hebt, hoe ver je in de geopende ebooks gelezen hebt en alle metadata van al die ebooks (zoals auteur, titel, uitgever enz).Om het allemaal nog een graadje erger te maken blijkt dat die gegevens onbeveiligd vanaf je computer verstuurd worden zodat je rustig kan spreken over een schending van de privacy.

Die bevindingen werden bevestigd door diverse andere sites, zoals Ars Technica, en hoewel Adobe zich beroept op de voorwaarden van Adobe Digital Editions 4 die op de site staan – waarin opgenomen is dat ADE gegevens verzamelt – lijkt het vrij duidelijk dat het bijhouden en onbeveiligd versturen van het leesgedrag van ADE gebruikers geen nieuwe Adobe fans gaat opleveren.

Adobe Digital Editions en Adobe DRM?

Nou staat deze kwestie in beginsel los van de DRM van Adobe want het feit dat Adobe op deze manier handelt heeft niets te maken met wel of niet beveiligde ebooks. De plannen die ze in eerste instantie hadden voor Adobe Digital Editions (3) en een nieuwe DRM versie hebben ze gelukkig ook in de ijskast moeten zetten na allerlei negatieve feedback maar het gebruik van Adobe Digital Editions is natuurlijk wel onlosmakelijk verbonden met de Adobe DRM. Niemand installeert Adobe Digital Editions omdat het zo’n geweldig programma is om je ebooks te beheren maar het is (bijna) verplichte kost als je te maken krijgt met ebooks die met Adobe DRM beveiligd zijn. Al was het maar omdat er tot voor kort ook geen alternatief beschikbaar was en je door iedereen naar Adobe Digital Editions doorverwezen wordt.

Waar vind je nog ebooks met Adobe DRM? Juist, bij de bibliotheken

In Amerika wordt Adobe DRM (en dus Digital Editions) vooral gebruikt door leveranciers die met ebooks werken die niet via Amazon afkomstig zijn, zoals Kobo. Maar dat geldt ook voor de Amerikaanse bibliotheken die middels Adobe DRM er voor zorgen dat je ebooks niet langer dan een vooraf bepaalde duur kunt gebruiken (lenen). Het zijn dan ook de Amerikaanse bibliotheken die hebben aangekondigd te gaan onderzoeken in welke mate Adobe in overtreding is van de privacywetgeving in Amerika, aangezien het hun gebruikers zijn wiens leesgedrag in kaart wordt gebracht door Adobe.

In Nederland is de meeste beveiliging op ebooks vervangen door watermerkbeveiliging maar zijn het ook hier de bibliotheken die voor het uitlenen van ebooks afhankelijk zijn van Adobe DRM om de ebooks na de uitleenperiode ontoegankelijk te maken. In de handleiding (PDF) wordt daarom ook uitgelegd hoe je een Adobe ID moet aanmaken en de recentste versie van Adobe Digital Editions moet installeren om geleende ebooks op je ereader te kunnen zetten. Bij de veelgestelde vragen wordt inmiddels al gemeld dat er privacy gevoelige gegegevens verstuurd worden naar Adobe als je gebruik maakt van Adobe Digital Editions 4 maar voorkomen is beter dan genezen, nietwaar?

Alternatieven voor Adobe Digital Editions 4

Als Adobe Digital Editions 4 het probleem is, dan is de oplossing om geen gebruik meer te maken van dit programma en het te deïnstalleren. Eerdere versies van Adobe Digital Editions werken nog altijd prima en spelen geen gegevens door naar Adobe. Zo kun je versies 2 en 3 nog steeds op de site van Adobe zelf vinden en is de (klassieke) 1.72 versie ook nog elders op het internet te vinden. Dat is degene die ik ook op enkele computers heb staan.

  • Download Adobe Digital Editions 1.72 (Windows)
  • Download Adobe Digital Editions 2.01 (Windows / Mac)
  • Download Adobe Digital Editions 3.0 (Windows / Mac)

Afgelopen zomer introduceerde Bluefire Reader ook een Windows versie die een prima alternatief biedt voor Adobe Digital Editions, inclusief ondersteuning voor Adobe DRM. Bluefire was er ook als de kippen bij om te benadrukken dat hun apps geen gegevens doorsturen en dat er alleen beveiligde en anonieme gegevens verstuurd worden als je gebruik maakt van de synchronisatiemogelijkheid om de voortgang in een ebook tussen twee verschillende Bluefire apps bij te houden.

Welke acties Adobe ook nog gaat ondernemen om het probleem op te lossen, het is mijns inziens verstandiger om geen gebruik te maken van Adobe Digital Editions 4. Heb je het op je computer geïnstalleerd staan, overweeg dan vooral de bovengenoemde alternatieven en voorkom dat anderen precies weten welke ebooks je geopend, gekocht of geleend hebt.

Verder lezen: American Library Association reageert op het nieuws van AdobeAdobe is Spying on Users, Collecting Data on Their eBook Libraries (The Digital Reader) / Adobe Responds to Reports of Their Spying, Offers Half Truths and Misleading Statements (The Digital Reader)

#

Ebooks in de hogeschoolbibliotheek: impressie van een SHB themamiddag

Ebooks komen bijna elke week wel in het nieuws. Je kunt ze doorverkopen bij Tom Kabinet, je kunt er steeds meer lenen bij de openbare bibliotheken en uitgevers beginnen nu (eindelijk) met nieuwe diensten te komen zoals Elly’s Choice. Maar welke mogelijkheden zijn er nou voor ebooks in de hogeschoolbibliotheek? Kun je iets met de grote ebookpakketten in je collectie? Hoe zit het nou met het aanbod van educatieve uitgevers? En hoe zorg je er voor dat je de titels kunt kopen die je wilt aanbieden?

Er komen geen leveranciers aan het woord over hun (gebrek aan) aanbod, maar we staan stil bij de praktijksituatie bij enkele hogescholen. Welke (juridische) ontwikkelingen spelen een rol, hoe kom je met uitgevers in gesprek over toegangs- en kostenmodellen om datgene te krijgen wat jouw opleidingen nodig hebben en hoe presenteer je vervolgens de digitale collectie?

Dat stond er in de uitnodiging te lezen voor de halfjaarlijkse themamiddag van het Samenwerkingsverband Hogeschoolbibliotheken (SHB) die vanmiddag dus plaatsvond. Die mocht ik organiseren/coördineren en ook nog eens openen met een kort verhaal over de (juridische) ontwikkelingen, de lastige aspecten van het opnemen van ebooks in je dienstverlening en wat er mijns inziens nodig is om die discussies weer wat vlot te trekken.

Hierbij ging ik in op het – niet altijd voor de hand liggende – verschil tussen aanbieden van papieren en digitale boeken aangezien ebooks niet zo maar gekocht en uitgeleend kunnen worden. Aangezien je te maken hebt met een zeer grote diversiteit aan prijs- en toegangsmodellen bij de diverse uitgevers is het zaak heel duidelijk te krijgen wat het onderwijs (en jij als bibliotheek) precies nodig hebt. En daar het gesprek met de uitgevers over aan te gaan. En dat allemaal onder het motto “Some people WANT it to happen, some WISH it would happen, others MAKE it happen”.

Pionieren met ebooks

Daarna vertelde Ria Paulides over de ervaringen van de hogeschool Inholland met ebooks in hun eigen bibliotheek die per 1-9-2015 volledig digitaal zal (moeten) zijn.

Daarvoor is ze met vele uitgevers aan het praten om tot zo veel mogelijk (nieuw) digital aanbod te komen maar is ook Inholland druk doende om alle verschillende platformen en modellen ingebed te krijgen in hun eigen dienstverlening.

Met de discovery tool Summon wordt er één zoekschil gemaakt over al die digitale content maar lopen zij – net als bijna alle andere instellingen die een discovery tool gebruiken – tegen het probleem aan dat niet alles beschikbaar en geïndexeerd is.

In tegenstelling tot vele andere hogeschoolbibliotheken wordt er bewust niet gestreefd door de bibliotheek van Inholland naar ebookversies van voorgeschreven literatuur. En zijn er ook verschillende andere categorieën materiaal waarvan ze nu al weten dat het niet digitaal beschikbaar zal komen, zoals onderwijsmethodes, jeugdboeken, bladmuziek en veel van de al genoemde voorgeschreven literatuur.

Ondanks alle gesprekken die nog op de planning staan met educatieve uitgevers beschouwt Ria Paulides het hele proces als pionieren en is er absoluut nog geen sprake van eenheid in het aanbod bij de uitgevers. Ze benadrukt ook dat de werelden van de hogeschoolbibliotheken en uitgevers daarvoor dichter bij elkaar moeten komen.

Presenteren van ebooks

Jaroen Kuijper van de Hogeschool van Amsterdam ging vervolgens in op hoe je vervolgens ebooks zichtbaar maakt en promoot in de hogeschoolbibliotheek.

Als alternatieven voor discovery tools en websites gaf hij aan dat je ebooks onder de aandacht moet brengen op plekken waar de studenten (en docenten) toch al zijn. Zoals bijvoorbeeld kaartjes met ebooktitels (en QR code die je naar de URL leiden) zetten tussen de fysieke boeken in boekenkasten, een interactieve projectie op de vloer waarbij je op ebooks ‘stapt’ die vervolgens geopend worden en op studieplekken bij opleidingen waar studenten studeren.

Vanuit het publiek gaf Maarten Hekman (van de HAN) het aanvullende voorbeeld van hoe ze ebooktitels die ook op de voorgeschreven literatuurlijsten staan, apart vermelden op die literatuurlijsten zodat studenten kunnen kiezen tussen aanschaffen van een papieren exemplaar of gebruik maken van het ebookexemplaar.

Samen of alleen?

Tja en dan? Gaat (en kan) iedereen zelf met uitgevers praten en de vraag binnen de eigen organisatie ophalen? Of kun je gebruik maken van het samenwerkingsverband waarin zo’n 30 hogeschoolbibliotheken deelnemen? Dat was de vraag van Marie-José Lampe van de Hogeschool Rotterdam aan de 60 aanwezigen stelde. Daar kwamen niet meteen kant en klaaroplossingen als reactie op maar wel het voornemen om aan de slag te gaan om gezamenlijk te streven naar meer uniformiteit in de toegang- en prijsmodellen bij uitgevers. En met elkaar te formuleren waar de hogeschoolbibliotheken zelf prioriteit aan geven en belang aan hechten.

Ongetwijfeld hadden enkele aanwezigen gehoopt op die gouden tips en pasklare antwoorden waarmee ze snel en gemakkelijk zelf mee aan de slag konden. Al die individuele afspraken, overeenkomsten en technische aspecten leveren immers een hoop werk op, zoals iemand verzuchtte in de zaal, maar het maakt hoe dan ook onderdeel uit van het (nieuwe) takenpakket van de hogeschoolbibliothecaris.

#

Ebooks in Nederland: de nieuwe cijfers (Q3 2014)

Er is veel geschreven over trends, beschikbaarheid, prijsbeleid, verkoopaantallen en (het uitblijven van) succes van ebooks in Nederland de laatste jaren maar in bijna alle gevallen gebeurde dat zonder duidelijke cijfers en feiten die als onderbouwing zouden moeten fungeren. Het CB verzorgt de distributie van bijna alle ebooks in Nederland en produceert sinds dit jaar elk kwartaal een infographic met cijfers over de actuele stand van zaken van ebooks in Nederland.

Gisteren presenteerde het CB op de Frankfurter Buchmesse de nieuwste cijfers op het gebied van uitleen/verkoop van ebooks in Nederland (en Vlaanderen) in de vorm van een infographic. Het gaat om de cijfers van het derde kwartaal – over de eerste en de tweede schreef ik al eerder – van 2014. CB sleutelt nog steeds een beetje aan de infographic (de uitsplitsing van NUR300 is nieuw) maar gelukkig blijft het onderscheid in transacties tussen het uitlenen van de ebooks – door bibliotheken – en de verkoop ervan intact.

ebooks-in-cijfers-Nederland-Q3-2014

Wat valt me op?

De cijfers van Vlaanderen (PDF) laat ik even buiten beschouwing. Voor de Nederlandse markt blijft de cumulatieve afzet van ebooks (sterk) doorgroeien. De impact van het uitlenen van ebooks door de openbare bibliotheken begint hier overigens nog beter zichtbaar te worden en dankzij de verduidelijking in de grafiek zelf zie je ook dat het al om bijna 7 miljoen ebooks totaal gaat. In de grafiek van de afzet per kwartaal zie je nog beter hoe de uitleningen van ebooks bijdragen aan de groeiende afzet: ze vormen ongeveer een kwart van de afzet dit kwartaal. Zowel in absolute aantallen als in de verhouding tussen uitleningen en verkopen zie je dat het uitlenen van ebooks een rol van betekenis speelt. Jammer overigens dat de precieze aantallen niet in deze grafiek weergegeven worden.

Het aandeel van ebooks in de boekenmarkt blijft gelijk en is, net als het aandeel van ebooks in de online verkoop, zelfs identiek aan het vorige kwartaal. Het aandeel van ebooks in de totale verkoop (van boeken) bleef staan op 4,7% terwijl het aandeel van ebooks in de online verkoop bleef hangen op 26%. De opmerking dat er elke dag 20 nieuwe ebooks bijkomen is wel interessant maar is lastig te duiden zonder vergelijking met eerdere kwartalen (en jaren) en zonder informatie over het aantal nieuwe titels dat er per dag bij komt inclusief de papieren titels.

Bijna driekwart van de verkochte ebooks valt binnen NUR300 staat er vervolgens in de infographic te lezen. NUR 300 is de rubriekscode in de Nederlandstalige Uniforme Rubrieksindeling die het genre literaire fictie omvat en het is inderdaad niet vreemd dat fictie de boventoon voert. De uitgeleende en verkochte ebooks die in de NUR 300 rubriek vallen worden in een eigen grafiek uitgesplits waarbij af te lezen valt dat de roman en het spannende ebook samen ook weer voor 75% verantwoordelijk zijn voor de afzet.

Bij de bestandsbeveiliging valt op dat het aandeel van Adobe DRM verder daalt. Was dat vorig kwartaal nog 2%, het afgelopen kwartaal had 1,8% van de verkochte ebooks Adobe DRM en is inmiddels 97% voorzien van een watermerk. De resterende 1,2% wordt verkocht zonder beveiliging. Overigens wordt Adobe DRM bij *alle* uitgeleende downloadbare ebooks van bibliotheek.nl gebruikt maar is dat in deze grafiek niet meegenomen. Dat levert wel een vertekend beeld op, juist nu het aandeel van de uitleningen zo sterk aan het toenemen is binnen de afzet. Datzelfde lijkt het geval te zijn met de door Apple verkochte Nederlandstalige ebooks aangezien bij iBooks exclusief gebruik gemaakt wordt van Apple’s eigen DRM en deze niet in de grafiek voorkomt. Ook Amazon gebruikt een eigen bestandsbeveiliging en ik ben benieuwd of dit wel in een volgende infographic meegenomen wordt. Ik hoop van wel want anders voegt deze grafiek mijns inziens weinig meer toe.

Het aanbod is duidelijk minder sterk gestegen dan in het vorig kwartaal. Toen ging het van 29.496 naar 33.344 leverbare titels (13% stijging) terwijl de teller nu op 34.489 titels staat. Een stijging van 3%. Het gaat toch beter met de uitgeverijen dan ik dacht want dat aantal steeg van 249 in het vorige kwartaal (stond toen fout in de infographic) naar 284 nu. Een stijging van maar liefst 14%.

Bij de bestandsformaten valt er eigenlijk weinig meer te zeggen dan dat de overgrote meerderheid van 84,5% in het ePub 2 gedistribueerd wordt en 13,7% als PDF. Het nieuwere ePub 3 formaat slaat nog niet erg aan en is t.o.v. het vorige kwartaal zelfs iets minder in gebruik met 1,8% (was 2%).

Bij Ebook versus papier wisselt CB van indicator. In de eerdere infographics werd gekeken naar het percentage van de leverbare titels die ook als ebook leverbaar waren maar dit kwartaal focust het CB zich op de (60) titels uit de Bestseller 60 lijst. Hiervan zijn 78% als ebook beschikbaar. Wat een beetje ingewikkelde manier is om te zeggen dat 47 van de 60 titels als ebook te koop zijn.

Het aantal retailers nam ook toe van 167 naar 178 (+7%) waarbij het gaat om het aantal webwinkels die in Nederland ebooks verkopen. En gaan verkopen want ook Amazon is al opgenomen in deze infographic aangezien CB nu dus kennelijk een koppeling heeft met deze Amerikaanse webwinkel die binnenkort ook Nederlandstalige ebooks gaat verkopen.

Interessant om te zien is dat het vertrek van Sony uit de ereadersmarkt, en de nieuwe samenwerking tussen Bol.com en Kobo, netto gezien toch een positieve invloed gehad lijken te hebben op het aantal ereaders in Nederland. Dat steeg van 1,2 miljoen afgelopen kwartaal (cijfers van mei 2014) naar 1,3 miljoen (cijfers van augustus 2014), een stijging van 8%. In deze infographic blijven het aantal tabletbezitters en smartphonebezitters gelijk – respectievelijk 7,4 miljoen en 9 miljoen – maar dat komt omdat er geen recenter onderzoek van Gfk beschikbaar was. Beide infographics refereren aan het onderzoek uit juni 2014.

Gemiddeld 1 op de 13 Nederlanders beschikt dus nu over een ereader. Ik ben benieuwd of dit verder blijft stijgen – Kobo heeft net een nieuwe ereader uitgebracht, Amazon zal de Kindle ook hier gaan promoten neem ik aan en Libris/Blz zal de Tolino ereaders gaan promoten – maar dat zien we dan wel weer in de volgende Gfk onderzoeken en CB infographics terug natuurlijk.

#

Een backup maken van je gekochte Kobo ebooks

Afgelopen week was ik onverwachts druk bezig met mijn bij Kobo gekochte ebooks. Kobo kwam in het nieuws omdat klanten ontdekten dat sommige gekochte ebooks niet (meer) te downloaden zouden zijn vanuit hun accounts. Dit werd vooral nieuws omdat Barnes and Noble de week daarvoor aankondigde dat het niet meer mogelijk was om gekochte Nook ebooks te downloaden op je pc voor gebruik op een andere ereader. Ook ik schrok daarvan omdat, in tegenstelling tot bij Barnes and Noble, ik wel tientallen ebooks bij Kobo heb aangeschaft de laatste jaren. Toen ik in mijn Kobo account keek bleek ik echter nog maar één ebook te hebben staan in de bibliotheek en dat was er eentje die ik vijf jaar geleden gekocht had. Bij Bol. Op de één of andere manier is de poging (van mezelf) om mijn Kobo en Bol accounts te koppelen verkeerd gegaan en ben ik nog steeds met de helpdesk bezig om de boel weer gefixed te krijgen.

Ook al heeft Kobo gisteren bekend gemaakt dat het niet kunnen downloaden van sommige ebooks echt alleen maar een bug is in hun systeem, het toont – samen met de verdwenen ebooks in mijn account – toch maar wederom aan hoe belangrijk het is om niet afhankelijk te zijn van een verkoper om toegang te houden tot ebooks die je gekocht hebt. In deze blogpost leg ik twee manieren uit hoe je relatief eenvoudig een backup kunt maken van je gekochte Kobo ebooks. Methode 1 door een backup te maken van de ebooks zoals je ze kunt downloaden uit je eigen Kobo bibliotheek vanaf de Kobo site en methode 2 door een backup te maken van de gekochte ebooks zoals ze gesynchroniseerd worden met de Kobo desktop software. In beide gevallen wordt daarbij de DRM beveiliging (van resp. Adobe en het Kobo eigen KePub formaat) verwijderd.

De beide werkwijzen hieronder zijn bedoeld om een DRM vrije backup voor eigen gebruik te maken van Kobo ebooks die je zelf gekocht hebt. Verspreid ze niet verder want dat is niet toegestaan.

Een backup maken van uit je account gedownloade Kobo ebooks

Benodigde software: Calibre, DeDRM plugin en (waarschijnlijk) Adobe Digital Editions

Alle bij Kobo gekochte ebooks kun je terugvinden in je Bibliotheek. In die lijst zie je achter elke titel een (download)knop staan die – afhankelijk van de keuze die een uitgever heeft gemaakt – verwijst naar een Adobe DRM ePub of een ePub ebook waar geen DRM op zit. Zit er geen DRM op, dan ben je meteen klaar natuurlijk en kun je het gedownloade ebook kopiëren of verplaatsen naar een veilige plek. Zoals in je Calibre bibliotheek bijvoorbeeld.

Calibre is een gratis programma waarmee je ebooks kunt beheren in zelf samengestelde bibliotheken en dat heel eenvoudig de ebooks met alle mogelijke apparaten kan versturen. Op die manier heb je alle ebooks centraal bij elkaar in 1 handig programma en verstuur je ebooks naar bijvoorbeeld je ereader of tablet. Ik schrijf regelmatig over Calibre dus als je meer wilt lezen hierover dan kun je ook andere Vakblog artikelen hierover vinden.

In veel gevallen zullen de bij Kobo gekochte ebooks echter beveiligd zijn met Adobe DRM. Je downloadt dan niet een ePub bestand maar een klein bestandje met de ACSM extensie die door Adobe Digital Editions geopend kan worden. Adobe Digital Editions maakt een koppeling met de Adobe ID die je in het programma ingesteld moet hebben om het gedownloade ebook te beveiligen zodat je het alleen kunt gebruiken op apparaten die Adobe DRM en jouw Adobe ID ondersteunen.

Calibre werkt met plugins die functionaliteiten toevoegen aan het programma en één zo’n plugin is ontwikkeld met als doel om bij het importeren van beveiligde ebooks de Adobe DRM te verwijderen. Deze plugin installeer je als volgt waarbij ik er vanuit ga dat je Calibre al geïnstalleerd hebt:

  1. Download de DRM Removal Tools in een zip bestand vanaf deze pagina;
  2. Unzip dat bestand en je zult de plugin (DeDRM_plugin.zip) vinden in de DeDRM_calibre_plugin map;
  3. Open Calibre en klik op ‘Preferences’. Ga dan naar ‘Advanced’ en naar ‘Plugins’;calibre kobo ebooks
  4. Klik op ‘Load plugin from file’ en kies het DeDRM_plugin bestand uit de DeDRM_calibre_plugin map;
  5. Klik op OK en de plugin is geïnstalleerd.

Importeren van ebooks in ePub formaat

De stappen hieronder gaan er vanuit dat je Adobe Digital Editions correct geïnstalleerd hebt (met ingevulde Adobe ID gegevens) en dat de beveiligde ebooks daar in de bibliotheek staan. Je kunt ze dan als volgt toevoegen in Calibre.

  1. Ga naar het beginscherm van Calibre en klik linksbovenaan op ‘Add Books’;
  2. Ga naar de directory C:\Users\<je gebruikersnaam>\Documents\My Digital Editions (ik heb een Engelstalige Windows) en selecteer daar alle .epub bestanden;
  3. Klik op ‘Open’ en alle geselecteerde ePub ebooks worden -vrij van DRM- geïmporteerd in Calibre.

Vergeet niet om ook periodiek een backup te maken van je Calibre bibliotheek, bijvoorbeeld door de bibliotheek in Dropbox of OneDrive te plaatsen.

Een backup maken van de gesynchroniseerde Kobo ebooks (KePubs)

Benodigde software: Calibre, Obok DeDRM plugin en Kobo desktop software

Alle bij Kobo gekochte ebooks worden ook gesynchroniseerd naar de Kobo ereaders, tablets of apps die aan je Kobo account gekoppeld zijn. Daar is echter wel wat bijzonders mee want binnen het ecosysteem van Kobo wordt er gebruik gemaakt van een eigen bestandsformaat waar enkele zaken zijn toegevoegd aan het ePub formaat. Dit formaat, Kobo ePub of KePub, is een bijzonder formaat omdat de toevoegingen alleen werken en bestaan in relatie tot de Kobo ereaders, tablet of apps. Je kunt ze daarom ook niet rechtstreeks downloaden naar je computer toe en dat is precies het idee achter de beveiliging: het voorkomt dat je bijvoorbeeld een Kobo ereader van een ander gaat lenen en dan alle daarop aanwezige ebooks kunt downloaden.

Een 100% zekere beveiliging bestaat echter niet en hoewel je niks met andermans ebooks kunt doen is er wel een Calibre plugin die in staat is om een backup te maken van Kobo ebooks die gesynchroniseerd zijn naar de Kobo desktop software op dezelfde computer waar Calibre op geïnstalleerd is. Er van uitgaande dat je Calibre al geïnstalleerd heb kun je als volgt een backup maken van je Kobo ebooks:

  1. Download en installeer de Kobo desktop app;
  2. Log in op de desktop app met je Kobo accountgegevens. De gekochte ebooks worden gesynchroniseerd met de app en ze komen versleuteld op je computer te staan;
  3. Download de Obok DeDRM plugin in een zip bestand vanaf deze pagina;
  4. Open Calibre en klik op ‘Preferences’. Ga dan naar ‘Advanced’ en naar ‘Plugins’;calibre kobo ebooks
  5. Klik op ‘Load plugin from file’ en selecteer het obok_plugin bestand;
  6. Kies waar je de knop in Calibre allemaal wilt kunnen zien. De standaardinstellingen – zoals hieronder zichtbaar – werken uitstekend;
    calibre obok kobo ebooks
  7. Klik op OK en de plugin is geïnstalleerd.

Importeren van de KePub ebooks

Heb je zowel de Kobo desktop app als de Calibre plugin correct geïnstalleerd? Dan kun je de Kobo ebooks als volgt toevoegen in Calibre:

  1. Ga naar het beginscherm van Calibre en klik rechtsbovenaan op de (nieuwe) knop ‘Obok DeDRM‘;
  2. In een venster worden alle ebooks getoond die gesynchroniseerd zijn met de Kobo desktop app (in onderstaand voorbeeld slechts 1 titel aangezien ik een ander Kobo account moest aanmaken);
    calibre obok kobo ebooks
  3. Selecteer de titel(s) – en na het klikken op ‘OK’ worden alle geselecteerde Kobo ebooks worden – vrij van DRM – als ePub bestanden geïmporteerd in Calibre.

Vergeet niet om ook periodiek een backup te maken van je Calibre bibliotheek, bijvoorbeeld door de bibliotheek in Dropbox of OneDrive te plaatsen.

#

App bespreking: Calibre Cloud (Pro)

calibre cloud logoNatuurlijk kun je al je ebooks bewaren en beheren op je ereader of tablet. Het wordt al echter snel onoverzichtelijk, zeker als je het liefste ook de titels van de ebooks zou willen aanpassen of een serienaam wilt toevoegen. Dat kan allemaal wel in Calibre, een gratis programma waarmee je je eigen bibliotheek met ebooks kunt samenstellen, beheren en dat je kunt gebruiken om de ebooks op je ereader, tablet of telefoon te zetten. Ik heb de afgelopen jaren ook meerdere blogposts besteed aan de mogelijkheden van dit programma.

Ruim twee jaar geleden schreef ik een artikeltje over hoe je de map met de Calibre bibliotheek in één van de clouddiensten (Dropbox) kon zetten zodat je de bibliotheek kon synchroniseren tussen meerdere computers waar je Calibre op geïnstalleerd hebt. Handig om je Calibre bibliotheek vanaf meerdere computers te kunnen beheren en het had het voordeel dat je je ebooks via de Dropbox (of OneDrive of Google Drive enz) applicaties ook beschikbaar hebt op alle mogelijke tablets, computers of telefoons.

Calibre Cloud (Pro)

Het is echter geen ideale oplossing als je een specifieke titel snel wilt terugvinden of even door je Calibre bibliotheek wilt snuffelen op je tablet of telefoon, op zoek naar het volgende ebook om onderweg te lezen. Calibre plaatst alle bestanden in een uitgebreide mappenstructuur, voorziet deze van losse bestanden voor de omslagen en de toegevoegde informatie, zoals o.a. de serienamen, wordt niet weergegeven in de mappenstructuur zelf maar in een metadata.db bestandje geplaatst dat alleen maar gelezen kan worden door Calibre zelf.

Nou is Calibre zelf niet beschikbaar als een app maar is een ontwikkelaar wel in dit gat gesprongen begin dit jaar. Met de gratis Android app Calibre Cloud (de Pro versie kost $1.99 en verwijdert de advertenties die in de gratis versie zitten) is het mogelijk om je Calibre bibliotheek – die in Dropbox, Box of Google Drive staat – te raadplegen op je Android apparaat.En de ebooks te downloaden en te lezen in een leesapp van je voorkeur.

Voorbereiding en installatie

Allereerst zul je dus je Calibre bibliotheek moeten (ver)plaatsen of kopiëren naar een plekje in de mappenstructuur van je Dropbox, Box of Google Drive account op je eigen computer.OneDrive en andere bestandsdiensten worden helaas (nog?) niet ondersteund maar volgens mij zijn er niet veel mensen die geen Dropbox account hebben. Toch?

Zodra je bibliotheek in de cloud staat kun je Calibre Cloud (Pro) configureren. In het startscherm van de app kun je kiezen van welke dienst je gebruik maakt en nadat je toestemming hebt gegeven aan Calibre Cloud om gebruik te maken hiervan kun je de map selecteren waar de bibliotheek staat. Calibre Cloud leest vervolgens het metadata.db bestand van Calibre in en toont alle ebooks die zich in de bibliotheek bevinden.

Read only

calibre cloud
Je kunt Calibre Cloud het beste beschouwen als een beperkte alleen-lezen versie van Calibre. Je kunt geen gegevens aanpassen, je kunt geen titels verwijderen en ze ook niet toevoegen. Wijzigingen kun je alleen maar in Calibre zelf maken en pas nadat het programma een nieuw metadata.db bestand heeft aangemaakt met alle wijzigingen erin, kan Calibre Cloud dit ook weergeven.

De opties zijn daarom ook beperkt in de app maar ze zijn ruim voldoende om de titels in je bibliotheek te doorzoeken of handig weer te geven. Je kunt instellen hoe je de ebooks wilt sorteren en je hebt vier verschillende weergaven, waarbij de beide ‘grid’ weergaven gebruik maken van alleen de omslagen van de ebooks.

calibre cloud
Heb je het ebook gevonden wat je wilt lezen? Dan zie je in de volledige weergave de omschrijving zoals je die in Calibre hebt toegevoegd aan de titel. Met een groot rechthoekig icoon wordt het ebookbestand zelf getoond en in het menu – met de 3 stippen – heb je de mogelijkheid om het bestand te gebruiken op je Android apparaat. Je kunt het downloaden naar je apparaat toe of rechtstreeks mailen naar jezelf of een ander. Google Play Books is de default Android app om ePub bestanden te lezen – en het is nog een hele fijne ook – en Calibre Cloud is in staat om ebooks rechtstreeks door te sturen naar de Play Books app.

Calibre Cloud ondersteunt ook (o.a.) Moon+ Reader en Cool Reader op dezelfde wijze als je deze geïnstalleerd hebt maar voor de meeste andere leesapps zul je “Open With…” moeten gebruiken. Met deze optie download je de ebooks uit je Calibre bibliotheek en krijg je alle geïnstalleerde apps te zien die het betreffende formaat ondersteunen. Dit is de route als je gebruik maakt van bijv. Aldiko of Bluefire Reader.

Heb je Kindle ebooks in je Calibre bibliotheek staan? Dan zul je ze (eventueel) eerst in Calibre moeten converteren van AZW3 naar MOBI formaat. De Kindle app voor Android negeert het eigen AZW3 formaat en alleen bij ebooks in het MOBI formaat krijg je de optie om ze vanuit Calibre Cloud te kunnen openen in de Kindle app.

Must have

Lees je wel eens ebooks op je Android telefoon of tablet en maak je al gebruik van Calibre? Dan hoef je volgens mij niet lang na te denken over deze app. Zet je Calibre bibliotheek in Dropbox, Box of Google Drive en je hebt ook op je Android apparaat handig toegang tot al je ebooks.

Daar kan zelfs LeesID niet tegenop.

#

Bibliotheken mogen boeken uit hun collecties digitaliseren en als ebooks aanbieden binnen de bibliotheek

digitaliseren collectie en aanbieden van ebooks“Als een werk onderdeel uitmaakt van een collectie [van een bibliotheek] dan mag dit op ‘terminals’ in de ruimtes beschikbaar gesteld worden aan het publiek voor onderzoek of eigen studie”. Dat staat er op mijn PowerPoint als ik bij het toelichten van de Auteurswet ben aangekomen bij de beperking die het mogelijk maakt om zonder toestemming van rechthebbenden werken uit je bibliotheekcollectie aan te bieden aan je gebruikers.

Besloten netwerken van bibliotheken

Artikel 15h van de Auteurswet stelt dat: Tenzij anders overeengekomen, wordt niet als inbreuk op het auteursrecht op een werk van letterkunde, wetenschap of kunst beschouwd het door middel van een besloten netwerk beschikbaar stellen van een werk dat onderdeel uitmaakt van verzamelingen van voor het publiek toegankelijke bibliotheken en musea of archieven die niet het behalen van een direct of indirect economisch of commercieel voordeel nastreven, door middel van daarvoor bestemde terminals in de gebouwen van die instellingen aan individuele leden van het publiek voor onderzoek of privé-studie.

Het is een exceptie op het auteursrecht waar bibliotheken, zowel openbare bibliotheken maar ook de bibliotheken van onderwijs- en onderzoeksinstellingen maar nauwelijks gebruik van maken. In tegenstelling tot sommige andere artikelen uit de Auteurswet heeft dit artikel wel degelijk betrekking op de digitale collecties van de bibliotheken. Deze uitzondering maakt het bijvoorbeeld mogelijk om een digitale bron aan te bieden aan bezoekers van de bibliotheek, ook al behoren ze niet tot de doelgroep die in een licentieovereenkomst is opgenomen voor die bron. Op die manier kan de bibliotheek de digitale collectie aanbieden aan de zogeheten walk-in users, gebruikers van de bibliotheek die geen lid zijn of niet verbonden zijn aan de instelling waartoe de bibliotheek behoort.

Daar zitten wel restricties op want de definitie van een besloten netwerk betekent dat er dus geen online toegang gegeven kan worden en dat gebruikers ook echt naar de fysieke locatie van de bibliotheek moeten komen. Ook begint het artikel met ‘Tenzij anders overeengekomen’ en dat houdt in dat in een licentieovereenkomst de leverancier of uitgever kan bepalen dat een dergelijk gebruik niet toegestaan is. In de praktijk ontbreekt een dergelijke clausule vaak omdat het voor openbare bibliotheken niet aantrekkelijk – en vaak zelfs onmogelijk – is de walk-in users te weren. Bibliotheken van musea kennen zelfs geen leden of een afgebakende groep gebruikers en daar zijn eigenlijk alle gebruikers walk-in users.

Op Europees niveau

Deze uitzondering in de Auteurswet heeft Nederland niet zelf bedacht. Net als de overige uitzonderingen komen deze (mede) voort uit de implementatie van richtlijn 2001/29/EG van het Europees Parlement en de Raad van 22 mei 2001 betreffende de harmonisatie van bepaalde aspecten van het auteursrecht en de naburige rechten in de informatiemaatschappij. Het is een hele mond vol maar het is een richtlijn die door de Europese lidstaten verwerkt is in de eigen auteursrechtwetgeving en die daarmee leidend is in hoe je de verschillende aspecten en artikelen van de auteursrechtwetgeving kan en mag interpreteren als lidstaat. Zo stelde het Europese Hof van Justitie enkele maanden geleden dat de thuiskopieregeling, die in dezelfde richtlijn 2001/29/EG staat, niet door Nederland uitgelegd mocht worden om downloaden (kopiëren) uit illegale bron mogelijk te maken, waardoor er in Nederland een ‘downloadverbod‘ ontstond zonder dat er zelfs maar één letter in onze eigen Auteurswet gewijzigd was.

Interpretatie van de ‘bibliotheekexceptie’

Artikel 15h Aw is bijna rechtstreeks overgenomen van artikel 5 lid 3 sub n uit die richtlijn 2001/29/EG dat stelt dat lidstaten beperkingen of restricties op het auteursrecht van rechthebbenden kunnen stellen ten aanzien van:

het gebruik van niet te koop aangeboden of aan licentievoorwaarden onderworpen werken of ander materiaal dat onderdeel uitmaakt van de verzamelingen van de in lid 2, onder c), bedoelde instellingen [publiek toegankelijke bibliotheken, onderwijsinstellingen of musea, of door archieven die niet het behalen van een direct of indirect economisch of commercieel voordeel nastreven], hierin bestaande dat het werk of materiaal, via speciale terminals in de gebouwen van die instellingen, voor onderzoek of privéstudie meegedeeld wordt aan of beschikbaar gesteld wordt voor individuele leden van het publiek.

In Duitsland speelt echter een rechtszaak die uitgever Eugen Ulmer KG aangespannen heeft tegen de Technische Universität Darmstadt en waar het gaat om de precieze interpretatie van artikel 5 lid 3 sub n dat ook in de Duitse Auteurswet is overgenomen.

De universiteitsbibliotheek wees het aanbod en bijbehorende licentieovereenkomst namelijk af van de uitgever om één van hun titels als ebook (opnieuw) te kopen en koos ervoor om hun eigen papieren exemplaar te digitaliseren. En deze via speciaal daarvoor ingerichte raadpleegplekken aan te bieden aan de gebruikers en bezoekers van de bibliotheek, op basis van 1 gelijktijdige gebruiker van dat digitale exemplaar.

Hier was de uitgever niet blij mee en hoewel de universiteitsbibliotheek zich beriep op de uitzondering in de Duitse auteurswet, aarzelde de uitgever niet lang en bracht het geschil voor het Bundesgerichtshof. De implicaties van een uitspraak hierin zou verregaande gevolgen kunnen hebben voor de mogelijkheden die bibliotheken hebben hun boeken te kunnen digitaliseren en zo mogelijk nog meer voor de verdienmodellen van uitgevers. Redenen waarom zowel de EBLIDA als het Deutscher Bibliotheksverband (zeg maar de Duitse KNVI) zich achter de universiteit schaarden en Eugen Ulmer KG zich gesterkt wist door steun van de Börsenverein des deutschen Buchhandels, de Duitse vereniging voor boekwinkels.

Vragen aan het Europese Hof van Justitie

Het Duitse Hof achtte het wijs om ruggespraak te houden over hoe artikel 5 lid 3 sub n uitgelegd moet worden en stelde daarom drie prejudiciële vragen – vragen om uitleg – aan het Europese Hof van Justitie:

  1. Is een werk te koop aangeboden of aan licentievoorwaarden onderworpen in de zin van artikel 5, lid 3, sub n, van richtlijn 2001/29/EG, wanneer de rechthebbende de in dat artikel bedoelde instellingen het afsluiten van licentieovereenkomsten voor het gebruik van dit werk onder redelijke voorwaarden aanbiedt?
  2. Mogen de lidstaten op grond van artikel 5, lid 3, sub n, van richtlijn 2001/29/EG de instellingen het recht toekennen, de in hun verzamelingen opgenomen werken te digitaliseren, indien dat noodzakelijk is om deze werken via terminals beschikbaar te stellen?
  3. Mogen de door de lidstaten overeenkomstig artikel 5, lid 3, sub n, van richtlijn 2001/29/EG vastgestelde rechten zo ver gaan dat gebruikers van de terminals aldus beschikbaar gestelde werken op papier kunnen printen of op een USB-stick kunnen opslaan?

De eerste vraag heeft te maken met de restrictie die al in het artikel opgenomen was. Een bibliotheek mag een (digitaal) werk niet aanbieden op deze manier als een licentievoorwaarde dit uitsluit maar geldt die restrictie ook als een uitgever een digitale versie – van een al aangeschaft boek in de collectie – onder redelijke voorwaarden te koop aanbiedt? Oftewel, moet een bibliotheek verplicht een licentie afsluiten op een digitale titel als de uitgever die mogelijkheid geeft?

Vraag 2 komt neer op een vraag of de Europese lidstaten bibliotheken het recht (de wettelijke mogelijkheid) mogen geven om werken uit hun collecties te digitaliseren teneinde ze via terminals beschikbaar te maken voor hun gebruikers. Vraag 3 bouwt voort op vraag 2 en vraagt duidelijkheid te verkrijgen over wat de gebruiksrechten dan zijn. Mag het beschikbaar stellen van een gedigitaliseerd werk op een terminal als gebruikers de mogelijkheid krijgen om dat werk te printen of op te slaan op een eigen USB stick?

De verlossende antwoorden

Advocaat Generaal Jääskinen gaf in juni al antwoorden op de gestelde prejucidiële vragen. Dit is formeel een opinie van de Advocaat Generaal en is daarmee geen bindend oordeel voor het Europese Hof van Justitie maar in de praktijk wordt het advies en de opinie van de AG in bijna alle gevallen gevolgd. Dat bleek vandaag eens te meer met het arrest van het Europese Hof van Justitie waarin de definitieve antwoorden gegeven werden.

  1. Het Hof heeft gekeken naar de specifieke verwoording van het artikel en concludeert dat er sprake moet zijn van voorwaarden die contractueel bindend zijn voordat gesteld kan worden dat de uitzondering *niet* van toepassing is. Een aangeboden en beschikbare licentieovereenkomst is niet contractueel bindend en het kan daarmee alleen van toepassing zijn als een al getekende overeenkomst het verbiedt om een werk via een bibliotheekterminal aan te bieden. Nog belangrijker is echter dat de intentie van deze beperking op het auteursrecht is om onderzoek en privéstudie te stimuleren en dat dit als de missie van elke publiek toegankelijke bibliotheek gezien wordt. Het mag volgens het Hof niet zo zijn dat een uitgever door een eenzijdige handeling – het aanbieden van een licentie met willekeurige voorwaarden – die missie kan dwarsbomen. Oftewel, een uitgever kan niet verbieden dat een bibliotheek een boek (digitaliseert en) aanbiedt via een besloten netwerk tenzij dat in een door de bibliotheek getekende overeenkomst onmogelijk gemaakt wordt. Een bibliotheek is daarmee niet verplicht een licentie af te sluiten maar kan er voor kiezen een papieren exemplaar uit de eigen collectie te digitaliseren en (alleen) via raadpleegplekken aan te bieden.
  2. Het Hof stelt dat het op deze wijze beschikbaar maken van een werk in beginsel het recht van de auteursrechthebbende is. Daar is echter juist ten behoeve van het mededelen of beschikbaar stellen voor individuele leden van het publiek een uitzondering voor gemaakt als het gaat om onderzoek of privéstudie binnen de muren van een instelling. Het Hof vindt dat, naast de al aanwezige beperkingen, bibliotheken de mogelijkheid moeten hebben om bepaalde werken te digitaliseren aangezien ze anders niet meer effectief zouden zijn in het beschikbaar stellen van werken: Such a right of communication of works enjoyed by establishments such as publicly accessible libraries covered by Article 5(3)(n) of Directive 2001/29, within the limits of the conditions provided for by that provision, would risk being rendered largely meaningless, or indeed ineffective, if those establishments did not have an ancillary right to digitise the works in question. De conclusie van het Hof is dan ook dat lidstaten bibliotheken de wettelijke ruimte moeten kunnen geven om werken in hun collectie te digitaliseren, mits dit nodig is om ze beschikbaar te maken op raadpleegplekkenArticle 5(3)(n) of Directive 2001/29, read in conjunction with Article 5(2)(c) of that directive, must be interpreted to mean that it does not preclude Member States from granting to publicly accessible libraries covered by those provisions the right to digitise the works contained in their collections, if such act of reproduction is necessary for the purpose of making those works available to users, by means of dedicated terminals, within those establishments.
  3. Het Hof beperkt wel de gebruiksrechten van een gedigitaliseerd werk dat via een raadpleegplek wordt aangeboden. Ook al mag de bibliotheek een uitzondering maken op het auteursrecht van de maker door onder voorwaarden een kopie te maken van een werk en dit beperkt te openbaren, dat recht heeft de gebruiker van dat digitale exemplaar niet. Die gebruiker mag geen eigen kopie maken door dat exemplaar op een USB stick te zetten en ook niet door dit exemplaar uit te printen. Het Hof voegt er wel aan toe dat dit gebruik in nationale wetgeving toegestaan kan worden onder twee andere beperkingen die in de richtlijn genoemd worden. Article 5(3)(n) of Directive 2001/29 must be interpreted to mean that it does not extend to acts such as the printing out of works on paper or their storage on a USB stick, carried out by users from dedicated terminals installed in publicly accessible libraries covered by that provision. However, such acts may, if appropriate, be authorised under national legislation transposing the exceptions or limitations provided for in Article 5(2)(a) or (b) of that directive provided that, in each individual case, the conditions laid down by those provisions are met. Het gaat dan hier om de (analoge) thuiskopie-exceptie die voor privégebruik het maken van een papieren of digitale kopie onder specifieke voorwaarden toestaat.

Kunnen bibliotheken nu de scanners aanzetten?

De samenvatting is helder en is ook de kop van het persbericht (PDF) dat uitgegeven werd: de Europese lidstaten mogen bibliotheken de wettelijke mogelijkheden geven om, zonder toestemming van de auteur of uitgever, boeken uit hun collecties te digitaliseren teneinde ze beschikbaar te stellen op raadpleegplekken. Zolang ze er maar voor zorgen dat gebruikers de gedigitaliseerde exemplaren niet kunnen printen of opslaan op een USB-stick.

Voor de Nederlandse situatie, waar het betreffende artikel 5 lid 3 sub n dus bijna 1 op 1 overgenomen is in de Auteurswet, betekent dat je het artikel 15h dus mag uitleggen zoals het Europese Hof van Justitie dat nu vastgesteld heeft.

Alle bibliotheken in Nederland houden zich bezig met (het aanbieden van) ebooks. Educatieve en wetenschappelijke uitgevers bieden al vele jaren grote – en dure – pakketten ebooks aan die bij gebrek aan alternatieven afgenomen worden door onderwijs- en onderzoeksbibliotheken om op die manier ebooks aan te kunnen bieden aan hun gebruikers. Hierbij hebben de uitgevers de kaarten in handen en bepalen ze eenzijdig de voorwaarden, die maar zelden overeenkomen met de wensen die de bibliotheken hebben. En bij openbare bibliotheken ligt het niet veel anders. Daar dienen bibliotheken ook te onderhandelen over de prijs en voorwaarden van ebooks en hebben ze grote moeite om de populaire titels (bestsellers) digitaal beschikbaar te maken voor hun leden. Nou biedt het bovenstaande niet de mogelijkheid aan openbare bibliotheken om (bestsellers) romans of andere fictie te gaan digitaliseren maar geldt het in beginsel wel voor werken die een bibliotheek ten behoeve van onderzoek of privéstudie digitaal wil aanbieden aan haar gebruikers.

Hoe dan ook, met deze uitspraak komen de verhoudingen tussen bibliotheken en uitgevers anders te liggen. Bibliotheken hebben nu de keuze om zonder toestemming of overeenkomst werken uit hun collecties zelf te digitaliseren en via raadpleegplekken toegankelijk te maken voor hun gebruikers, zolang ze maar maatregelen nemen om het kopiëren van die zelf gemaakte ebooks te voorkomen. Een dergelijke beperkte manier van aanbieden is vanzelfsprekend niet het ideale scenario voor bibliotheken om ebooks aan te bieden maar het geeft wel een alternatief voor al die situaties waarin een uitgever erg hoge bedragen vraagt, ongunstige voorwaarden stelt of gevraagde titels alleen als pakket in combinatie met vele andere niet gewenste titels wil verkopen.

Ik verwacht (en hoop) dat bibliotheken gebruik gaan maken van deze mogelijkheid, al was het alleen maar om vanuit een betere positie de gesprekken en onderhandelingen aan te gaan met uitgevers. Binnen de muren van een bibliotheek kan een uitgever niet meer voorkomen dat één of meerdere werken gedigitaliseerd en aangeboden worden en het zal hopelijk leiden tot herziene deals vanuit de uitgevers met betere voorwaarden.

Ik moet natuurlijk even stil staan bij wat het voor hogeschoolbibliotheken zou kunnen betekenen. Het onderwijs werkt met een afgebakende hoeveelheid voorgeschreven studieboeken voor studenten. In veel gevallen is ook (minstens) één fysiek exemplaar van al die voorgeschreven titels in de bibliotheekcollectie opgenomen en zijn het ook deze titels die studenten graag (gratis) digitaal willen kunnen raadplegen. Er wordt echter maar een relatief klein percentage van deze titels digitaal aangeboden door de uitgevers. Het aanbod dat er wel is wordt alleen maar rechtstreeks verkocht aan studenten en is niet beschikbaar voor bibliotheken. Je zou je echter nu kunnen voorstellen dat hogeschoolbibliotheken hun fysieke exemplaren gaan digitaliseren en via raadpleegplekken of cataloguspc’s beschikbaar gaan maken. Het voorziet weliswaar niet in de wens van onderwijs en studenten om deze studieboeken digitaal te kunnen gebruiken maar geeft wel een duidelijk signaal af dat bibliotheken niet oneindig gaan wachten tot uitgevers deze titels voor hen beschikbaar maken. Enkele speciaal hiervoor ingerichte werkplekken aanbieden waar studenten *alle* voorgeschreven literatuur digitaal kunnen raadplegen in de bibliotheek beschouw ik als een hele fraaie aanvulling op onze dienstverlening voor het onderwijs.

Ik vermoed dat hier het laatste nog niet over gezegd is maar tot die tijd kunnen de scanners volgens mij opgewarmd worden.

Verder lezen: Uitspraak van het Europese Hof van Justitie (Curia) / Persbericht van het Europese Hof van Justitie (PDF)
@foto: Eigen foto, gemaakt bij de Bibliotheek Eemland.

#

Pagina 1 of 32123...1530...Laatste »
  • © 2006- 2014 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top