Vakblog

Je kon er op wachten natuurlijk. De allergoedkoopste ebookversie van het nieuwe boek van Dan Brown dook gisterochtend meteen al op bij de diverse torrentsites: de illegale ebookversie. De DRM van Amazon bleek geen enkele belemmering te zijn om in recordtijd het boek in omloop te krijgen op de piratenwebsites.

De Nederlandse vertaling kwam gisteren ook uit als ebook maar deze beschikte niet over een ‘klassieke’ vorm van DRM. Nee, de vertaalde Inferno is één van de eerste (zo niet de allereerste) bestsellers die voorzien is van sociale DRM, namelijk een digitaal watermerk. Hierbij wordt een unieke code in het ebookbestand zelf verstopt die geen enkele technische belemmering oplevert om het ebook te kunnen lezen maar die er wel voor zou moeten zorgen dat een illegaal verspreid exemplaar te herleiden is naar de oorspronkelijke koper.

En of dat ook daadwerkelijk mogelijk is kan nu getest worden want vanochtend vond ik – met weinig moeite – de Nederlandse ePub op internet terug. Nog steeds voorzien van het watermerk in de vorm van die identificatiecode.

Of die (vorm van) sociale DRM wel goed werkt als kopers van ebooks zich niet of nauwelijks realiseren dat er zo’n identificatiecode in zit, dat vraag ik me af. Zou de koper van het ebookexemplaar van de nieuwe Dan Brown zich gewaarschuwd hebben gevoeld? Ik denk het niet want anders was dat ebook vast niet verspreid. Tot zover het sociale deel van de sociale DRM denk ik dan.

Misschien wist die koper het wel maar gokte hij of zij er op dat het ebook niet te traceren is. Werkt zo’n identificatiecode wel en welke gegevens worden er door de verkopers aan die code gekoppeld? Je naam, adres, accountnaam, betalingswijze, creditcard- of iDeal gegevens? Mogen je persoonsgegevens dan zo maar geregistreerd worden als je een ebook koopt? En ja, alle gegevens die jou kunnen identificeren zijn per definitie persoonsgegevens. Maar wat als die koper valse gegevens heeft gebruikt bij het aanmaken van een account?

Ik ben benieuwd of de uitgever nu ook daadwerkelijk actie gaat ondernemen en de bron gaat opsporen. Een betere casus gaat er niet komen en wil sociale DRM ook daadwerkelijk het betere alternatief zijn voor Adobe DRM, dan moet je wel achter die piraten aangaan.

Oh ja, en het publiek beter voorlichten wat sociale DRM is. Als kopers van je ebooks niet snappen dat er sociale consequenties kunnen zitten aan het illegaal verspreiden van die ebooks, dan is het dus geen sociale DRM he?

#

Zelfs na al die jaren kan ik me druk maken om het gebruik van Adobe DRM voor de “beveiliging” van ebooks. Hoeveel geld en energie is er door uitgevers niet gestoken in het zodanig dichttimmeren van de door hun verkochte ebooks dat goedwillende kopers zelf niet eens hun ebooks konden gebruiken zoals ze dat zelf wilden? Hoeveel problemen heeft het de betalende klanten niet opgeleverd terwijl alle aandacht alleen maar bleef gaan naar de ebooks die in het illegale circuit opdoken? Jarenlang heb ik vragen gekregen van mensen die problemen hadden met de ebooks die ze gekocht hadden. Zelfs vanochtend nog. Allemaal omdat uitgevers zich drukker maken om piraterij dan hun betalende klanten. Het stond mooi samengevat in een artikel van HP/de Tijd: “En natuurlijk de angst voor piraterij, een onderwerp dat in Nederland inmiddels beter is onderzocht dan het stimuleren van de verkoop van e-books zelf”.

Maar het tij begint langzaam te keren. Adobe DRM is niet populair, kan tegenwoordig binnen seconden verwijderd worden en mag je rustig de schuld geven van het negatieve imago dat ebooks -soms – hebben. Bovendien heeft het uiteindelijk eerder een averechts effect gehad op het bewustwordingsproces en het belang van netjes omgaan met gekochte ebooks: niemand vindt het meer vreemd om zonder blikken of blozen (tien)duizenden ebooks illegaal te downloaden. Die boeken kun je tenminste op tablets, telefoons of ereaders lezen zonder door hoepels te moeten springen met DRM. Dankzij initiatieven van enkele Nederlandse en (vooral) buitenlandse uitgevers is ook duidelijk geworden dat het volledig ontbreken van DRM op ebooks helemaal niet hoeft te betekenen dat de verkoop instort.

Integendeel.

In Nederland zijn gelukkig meerdere uitgevers eind vorig jaar – dankzij een regeling van CB Logistics – overgestapt van Adobe DRM naar een alternatief om hun ebooks te beschermen tegen piraterij.

Sociale DRM
Dat alternatief voor Adobe DRM (en DRM vrije ebooks) is sociale DRM. Het is niet echt een DRM techniek waarbij ebooks versleuteld worden en alleen de koper/eigenaar het op geautoriseerde apparaten kan lezen maar meer een aantal maatregelen die ervoor moeten zorgen dat de koper van een ebook niet zo maar dat ebook gaat verspreiden. Het doel van sociale DRM is dan ook in het ebook zelf – met codes, naam, mailadres enz – de link te leggen met de persoon die het ebook gekocht heeft. Vanuit het idee dat je minder snel genegen zult zijn stoute dingen te doen met je gekochte ebooks (zoals op The Piratebay zetten) als een uitgever meteen die ebooks terug kan traceren naar jou.

Nou kunnen (en zullen!) grote verschillen optreden in de mate en omvang van maatregelen die een uitgever voor zijn ebooks kiest. Er kunnen enkele of vele onzichtbare codes worden toegevoegd aan de xhtml bestanden die in een ePub bestand zitten, er kan een nieuwe pagina worden toegevoegd aan het ebook waarin je naam staat inclusief een aparte code of je naam kan zelfs aan elke pagina toegevoegd worden als voettekst.

Van heel subtiel tot ronduit irritant zeg maar.

Daar zie je ook meteen de grens ontstaan. Of sociale DRM wel beter is dan Adobe DRM. Als ik een ebook koop die ik “gewoon” overal op kan lezen, waar ik een backup van kan maken en die niet ondergekliederd is met mijn naam, dan is sociale DRM echt het wenselijke alternatief. Als ik extra pagina(‘s) in mijn ebook zie opduiken waar mijn naam op staat of als ik mijn naam op elke pagina in een voettekst zie staan, dan ben ik daar meteen klaar mee. Ik schrijf mijn naam ook niet in de papieren boeken die ik koop en ik hoef dat zeker niet in mijn gekochte ebooks terug te zien. Helemaal al niet als een waarschuwing om er vooral niets stouts mee te gaan doen.

ePub met digitaal watermerk
Ik had ervaring met PDF’s die voorzien zijn van een watermerk. De bij het NEN gekochte normen in PDF bleken alle voorzien te zijn van mijn naam in de voettekst en mijn naam trof ik ook aan in de gedownloade ebooks in Boomdoc. Naam, mailadres en mijn instelling waren ook in de marges van alle pagina’s opgenomen. Weinig subtiel.

Vorig jaar kwamen de ebooks van J.K. Rowling beschikbaar via Pottermore en dat was de eerste keer dat ik sociale DRM – in de vorm van een watermerk – bij ePubs tegenkwam. Ik heb de papieren edities in de kast staan dus ik heb ze niet nog eens als ebook gekocht maar ik heb nergens reacties gelezen van kopers die hun naam terugzagen in de ebooks dus ik neem aan dat het subtiel en onzichtbaar (genoeg) was.

Ook bij Bol kom je nu af en toe ebooks tegen waar bij de bindwijze “EPUB met digitaal watermerk” staat weergegeven. Ik was wel erg nieuwsgierig hoe klantvriendelijk en subtiel dit dan gedaan is en kon de verleiding niet weerstaan er eentje op de kop te tikken. Ging ik een ondergekliederd boek openen met afbeeldingen erin die als piraterijwaarschuwing dienst doen? Zoals je ook altijd met die koopdvd’s hebt?

Nou dat viel met dit exemplaar gelukkig mee.

Het enige dat je ziet (bij alleen deze uitgever?) is de toevoeging van een extra pagina helemaal achterin waarin staat: Dit eBook is voorzien van een watermerk met identificatiecode : <langecode>. Die pagina komt pas na de literatuurvermelding, de noten en de auteurspagina dus ik betwijfel of de gemiddelde lezer zelfs maar merkt dat er een extra pagina is toegevoegd aan dit boek. Subtiel genoeg.

Onder water speelt zich iets meer af. Ik heb de ePub geopend in Sigil – een ePub editor – en daar vind je onderaan elke xhtml pagina (elk hoofdstuk is meestal 1 xhtml pagina in een ePub bestand) een zelfde stukje htmlcode waarin ook een lange en ingewikkelde reeks cijfers en letters staat. Ik zou eigenlijk een tweede exemplaar onder een andere naam moeten kopen om die codes met elkaar te kunnen vergelijken maar het lijkt een veilige aanname dat deze reeks cijfers en letters ook onderdeel uitmaken van het digitale watermerk.

Ja, op deze manier is sociale DRM echt beter dan Adobe DRM
Hoewel een digitaal watermerk ook geen garantie oplevert voor een uitgever dat een ebook niet opduikt in het illegale circuit (de Pottermore boeken stonden ook vrij snel zonder watermerk op de bekende downloadsites), het maakt het wel aanzienlijk plezieriger voor de ebookkopers. Ebooks kunnen gewoon gelezen worden op een apparaat naar keuze, je kunt een backup maken van je gekochte ebooks en er van verzekerd zijn dat je ze over 5 of 10 jaar nog steeds kunt lezen. Allemaal dingen die helemaal niet zo vanzelfsprekend waren met Adobe DRM.

Maar perfect is het nog niet.

Het gaat ongetwijfeld een soort verstoppertje worden met zo’n watermerk in ePub bestanden. Uitgevers gaan meerdere codes verstoppen in de bestanden om te voorkomen dat ze allemaal gevonden en verwijderd worden. Piraten zullen steeds handiger worden in het omzeilen van die watermerken en dat spelletje kan snel escaleren in steeds minder subtiel wordende methoden om ebooks te beveiligen. Daar ben je als ebookkoper helemaal niet bij gebaat natuurlijk.

En het feit dat jouw naam als koper uberhaupt al – subtiel of niet – verwerkt is in het ebook betekent dat het uitlenen aan vrienden of dat ebook cadeau geven aan iemand risico´s inhoudt. Als een ander een door jou gekocht ebook verder verspreidt ben jij degene die mogelijkerwijs daar problemen door krijgt. Ik betwijfel of ebookkopers zich bewust zullen zijn van dit soort mogelijke consequenties maar ik weet wel zeker dat dit soort problemen in de toekomst voornamelijk bij onschuldige ebookkopers worden teruggelegd. De echte piraten kijken wel beter uit natuurlijk.

Dat is uiteindelijk het grootste nadeel van een sociale DRM denk ik. Het werkt niet op mensen die asociaal piraterij aan het bedrijven zijn maar kan nog steeds problemen veroorzaken voor ebookkopers die – heel sociaal – iemand een ebook cadeau wil geven. Ook al is sociale DRM beter dan Adobe DRM, het echt wenselijke scenario blijft uiteindelijk dat er geen enkele vorm van DRM of watermerk wordt gebruikt voor ebooks.

Dat zou pas echt sociaal zijn.

#