Over posters op canvas, uitputting van distributierecht en wat dit te maken heeft met het kunnen uitlenen van ebooks

allposters pictoright uitputting van distributierecht
Afgelopen week deed het Europese Hof van Justitie uitspraak naar aanleiding van prejudiciële vragen van de Hoge Raad der Nederlanden in de procedure Art & Allposters International BV (in Nederland Allposters.nl) tegen Stichting Pictoright. Het HofvJEU bepaalde hierin dat de regel van uitputting van distributierecht niet van toepassing is wanneer een reproductie van een beschermd werk, nadat de drager is veranderd (zoals van een papieren poster op een canvasdoek), opnieuw in het verkeer wordt gebracht. Hoewel dit misschien alleen relevant lijkt voor Allposters en Pictoright, betekent de expliciete uitspraak door het HofvJEU ook het een en ander voor actuele ontwikkelingen m.b.t. het uitlenen (en doorverkopen) van ebooks en andere digitale media.

Allereerst de aanleiding

Allposters biedt via haar websites posters en andere reproducties aan van werken van o.a. beroemde schilders. Hierbij hebben klanten onder meer de keuze tussen een reproductie in de vorm van een poster, een ingelijste poster, een poster op hout of een afbeelding op canvas. In dit laatste geval wordt de afbeelding van het gewenste werk overgezet van een papieren poster op een canvasdoek. Na die handelingen is de afbeelding van het werk van de papieren drager verdwenen, wat door Allposters aan als “canvas transfer” wordt bestempeld.

Allposters heeft toestemming van de rechthebbenden van de werken om de afbeeldingen op papieren posters te mogen drukken en verkopen maar de Stichting Pictoright – die de auteursrechten exploiteert namens de rechthebbenden – maakte in 2010 bezwaar tegen de verkoop van reproducties in de vorm van canvas transfers aangezien deze van mening was dat hiervoor geen toestemming gegeven was (en die wel vereist was). Op 22 september 2010 wees de Rechtbank Roermand deze vordering echter af waarna Pictoright in hoger beroep ging bij het Gerechtshof ‘s-Hertogenbosch. Die deed op 3 januari 2012 uitspraak en vernietigde het eerdere vonnis om vervolgens het merendeel van de vorderingen van Pictoright toe te wijzen.

Volgens het Gerechtshof ‘s-Hertogenbosch is zowel de verkoop van een posters of van een canvasdoek waarop een kunstwerk is vastgelegd een openbaarmaking in de zin van de Auteurswet. Als daar een nieuwe exploitatiemogelijkheid door ontstaat moet daar toestemming voor verkregen worden van de rechthebbende. Hier baseerde de rechter zich op een arrest van de Hoge Raad uit 1979 waar een redelijk vergelijkbare casus behandeld werd (afbeeldingen van Rien Poortvliet die hij voor een kalender gemaakt had werden uitgeknipt, op spaanplaat geplakt en verkocht) en waar de Hoge Raad ten aanzien van de uitputting van distributierecht bepaalde dat dit recht niet uitput is als het (ingrijpend) gewijzigd wordt. De verandering van drager werd expliciet als voorbeeld genoemd. Allposters beriep zich juist wel op de uitputting van het distributierecht en verloor daarmee het hoger beroep.

Uitputting van distributierecht

Maar wat is nou precies uitputting van distributierecht? Het opnieuw verkopen van auteursrechtelijk beschermde werken wordt gezien als een nieuwe openbaarmaking en is daarmee een inbreuk op de auteursrechten. Voor exemplaren van fysieke werken (boeken, cd’s, dvd’s maar dus ook kunstwerken) geldt daar een uitzondering op want in de Europese auteursrecht-richtlijn 2001/29/EG worden hierover afspraken gemaakt over de zogeheten ‘uitputting’ van het auteursrecht. Artikel 4, lid 2 van deze richtlijn is vervolgens in de Nederlandse Auteurswet opgenomen als artikel 12b:

Indien een exemplaar van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst door of met toestemming van de maker of zijn rechtverkrijgende voor de eerste maal in een van de lidstaten van de Europese Unie of in een staat die partij is bij de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte in het verkeer is gebracht door eigendomsoverdracht, dan vormt het anderszins in het verkeer brengen van dat exemplaar, met uitzondering van verhuur en uitlening, geen inbreuk op het auteursrecht.

Wat dit zegt is dat een auteursrechthebbende geen zeggenschap meer heeft over de verdere verspreiding van een werk dat hij of zij zelf op de markt heeft gebracht. Verkochte exemplaren kunnen door consumenten doorverkocht worden, weggegeven worden of uitgeleend worden aan een ander. Dat geldt overigens ook als de auteursrechthebbende toestemming gegeven heeft aan een andere partij om een werk op de markt te brengen, zoals hier bij de verkoop van posters door Allposters het geval is. Het auteursrecht op de werken blijft onverminderd van kracht maar het distributierecht is uitgeput.

Terug naar de rechtszaak

Hoewel deze bepaling in de Nederlandse Auteurswet, en dan vooral de specifieke invulling van hoe ver de uitputting van distributierecht gaat in het Poortvliet arrest, weinig ruimte laat voor de argumenten van Allposters wordt het wat complexer omdat zowel het oorspronkelijke artikel 4, lid 2, in de Europese richtlijn als artikel 12 van de Berner Conventie een ruimere interpretatie lijken te hebben. De Berner Conventie specificeert een bewerkingsrecht dat door een rechthebbende aan een andere partij verleend wordt terwijl de Europese richtlijn spreekt over een distributierecht met betrekking tot het origineel of kopieën van een werk dat uitgeput kan raken.

Allposters stelde daarom cassatie in tegen het arrest van het hoger beroep waarbij ze de relevantie van het Poortvliet arrest betwistte en ter discussie stelde wanneer ‘uitputting van distributierecht’ plaats vond en wanneer iets een (nieuwe) openbaarmaking is. Volgens Allposters zou het distributierecht uitgeput moeten zijn bij een tastbaar werk dat al in omloop was gebracht en zou het niet uitmaken dat het materiaal waar de afbeelding op staat later gewijzigd wordt.

De Hoge Raad kan niet oordelen over de interpretatie van Europese wetgeving en verzocht daarom in juli 2013 het Europese Hof van Justitie een prejudiciële beslissing te nemen over een aantal vragen:

1) Beheerst artikel 4 [van richtlijn 2001/29] het antwoord op de vraag of het distributierecht van de auteursrechthebbende kan worden uitgeoefend ten aanzien van een reproductie van een auteursrechtelijk beschermd werk dat door of met toestemming van de rechthebbende in de EER is verkocht en geleverd, indien deze reproductie nadien een wijziging ten aanzien van de vorm heeft ondergaan en in die vorm opnieuw in het verkeer wordt gebracht?

2) a) Indien het antwoord op vraag 1 bevestigend luidt, is dan de omstandigheid dat sprake is van een wijziging als in vraag 1 bedoeld, van betekenis voor het antwoord op de vraag of uitputting als bedoeld in artikel 4, lid 2, [van richtlijn 2001/29] wordt verhinderd of doorbroken?

b) Indien het antwoord op vraag 2(a) bevestigend luidt, welke maatstaven dienen dan te worden aangelegd om van een wijziging ten aanzien van de vorm van de reproductie te spreken die uitputting als bedoeld in artikel 4, lid 2, [van richtlijn 2001/29] verhindert of doorbreekt?

c) Laten die maatstaven ruimte voor de in het nationale recht in Nederland ontwikkelde maatstaf, inhoudende dat van uitputting niet langer sprake is op de enkele grond dat de wederverkoper de reproducties een andere vorm heeft gegeven en ze in die vorm onder het publiek heeft verspreid (HR 19 januari 1979, NJ 1979/412, Poortvliet)?

De antwoorden

Afgelopen donderdag deed het Europese Hof uitspraak hierover. In het arrest is te lezen dat het Hof erkent dat er een bewerkingsrecht wordt genoemd in de Berner Conventie maar dat de Europese richtlijn die bepaling niet kent (en de richtlijn is van toepassing in Europa, niet de Berner Conventie). Het Hof gaat ook niet verder in op een bewerkingsrecht want dat zowel de papieren poster als de canvas transfer kopieën van een beschermd werk zijn staat niet ter discussie. Artikel 4, lid 2, geeft auteurs het recht om elke vorm van distributie onder het publiek van het origineel van hun werken of kopieën daarvan, door verkoop of anderszins, toe te staan of te verbieden. De omstandigheden van de zaak tussen Allposters tegen Pictoright vallen daarmee volgens het Hof onder dat artikel van de richtlijn. Het is dan alleen nog de vraag of de uitputting van het distributierecht betrekking heeft op de tastbare zaak waarin het werk of een kopie daarvan is belichaamd dan wel op de intellectuele schepping van de auteur, en anderzijds over de vraag of een wijziging van de drager zoals die door Allposters is bewerkstelligd, van betekenis is voor de uitputting van het uitsluitend distributierecht. Oftewel, zit de uitputting op het tastbare werk of op de afbeelding zelf en maakt het uit dat de drager wordt gewijzigd?

Het Hof verwijst naar overweging 28 uit de richtlijn en enkele andere arresten, en stelt dat: […] de wetgever van de Unie met het gebruik van de woorden „tastbare zaak” en „dat materiaal” auteurs zeggenschap heeft willen geven over de eerste verhandeling in de Unie van elke tastbare zaak waarin hun intellectuele schepping is belichaamd. En concludeert dat:

De uitputting van het distributierecht is dus van toepassing op de tastbare zaak waarin een beschermd werk of een kopie daarvan is belichaamd indien deze zaak met toestemming van de auteursrechthebbende in de handel is gebracht.

Ook ten aanzien van het tweede deel van de vraag gaat het Hof niet mee in het argument van Allposters en concludeert […] dat een vervanging van de drager op de wijze zoals in het hoofdgeding leidt tot de schepping van een nieuwe zaak waarin de afbeelding van het beschermde werk wordt belichaamd, terwijl de poster als zodanig ophoudt te bestaan. Een dergelijke wijziging van de kopie van het beschermde werk, waardoor het resultaat dichter bij het origineel komt te liggen, kan in feite een nieuwe reproductie van dat werk in de zin van artikel 2, onder a), van richtlijn 2001/29 vormen, die onder het uitsluitend recht van de auteur valt en waarvoor zijn toestemming is vereist.

Het Hof verklaart dan ook voor recht dat:

Artikel 4, lid 2, van richtlijn 2001/29/EG van het Europees Parlement en de Raad van 22 mei 2001 betreffende de harmonisatie van bepaalde aspecten van het auteursrecht en de naburige rechten in de informatiemaatschappij moet aldus worden uitgelegd dat de regel van uitputting van het distributierecht niet van toepassing is wanneer een reproductie van een beschermd werk die met toestemming van de auteursrechthebbende in de Europese Unie in de handel is gebracht, nadien een vervanging van de drager ervan heeft ondergaan zoals de overbrenging van die op een papieren poster aangebrachte reproductie op een canvasdoek, en in die nieuwe vorm opnieuw in het verkeer wordt gebracht.

Allposters zal dus binnenkort moeten stoppen met het aanbieden van canvas transfers of expliciet toestemming moeten vragen aan de rechthebbenden (Pictoright) om deze mogelijkheid te blijven aanbieden aan klanten.

Maar wat heeft dit nou met ebooks te maken?

De link tussen posters, die op canvas worden overgezet, en ebooks ligt niet voor de hand maar in beide gevallen speelt de uitputting van distributierecht een rol. Het schoolvoorbeeld van uitputting van dit recht is namelijk het papieren boek. Als iemand een exemplaar van door de auteur geschreven boek aanschaft en doorverkoopt aan een ander dan kan de auteur zich niet tegen die doorverkoop verzetten. Schaf je als bibliotheek een exemplaar aan van datzelfde boek en ga je het uitlenen aan anderen, dan geldt in beginsel hetzelfde. Een auteur kan zich daar niet tegen verzetten omdat zijn of haar distributierechten zijn uitgeput.

Maar omdat het (grootschalig) uitlenen van exemplaren door bibliotheken kan botsen met de verkoop van dezelfde titels, is er – in 1996 – een wettelijke grondslag ingebouwd in (artikel 15c van) de Auteurswet die een vergoeding toekent aan de rechthebbenden als hun boeken geleend worden via de bibliotheken: het leenrecht. Sinds die tijd regelt een collectieve beheersorganisatie, de Stichting Leenrecht, het innen van de leenrechtvergoedingen bij de bibliotheken en het weer afdragen ervan aan de rechthebbenden. Auteurs ontvangen dus via de Stichting Leenrecht een vergoeding op basis van de uitleencijfers van de door hen geschreven boeken. Een regeling die uiteindelijk dus volledig gebaseerd is op het feit dat de rechten uitgeput zijn van boeken.

Datzelfde leenrecht willen de openbare bibliotheken graag gebruiken om ebooks te kunnen uitlenen maar daar voorziet de Auteurswet en het leenrecht nou net niet in, ook al worden ebooks nergens expliciet genoemd in de wetgeving. Maar de vraag of uitputting van distributierecht ook geldt voor digitale goederen, in dit geval gedownloade software, speelde wel in het UsedSoft/Oracle arrest. Sterker nog, het UsedSoft/Oracle arrest is gebaseerd op de interpretatie door het Europese Hof van Justitie van artikel 4 over uitputting uit dezelfde Europese auteursrecht-richtlijn 2001/29/EG. Het maakt het, onder specifieke voorwaarden, mogelijk om het gebruiksrecht/licentie van gedownloade software over te dragen/door te verkopen aan een ander.

Zowel de bibliotheken (voor het kunnen uitlenen van ebooks) als Tom Kabinet (voor het mogen doorverkopen van ebooks) leunen sterk op het UsedSoft/Oracle arrest om zelf vragen aan het Europese Hof te stellen en respectievelijk hun marktplaats voor legale ebooks te kunnen exploiteren.

En dat is nu precies het punt

Hoewel je het UsedSoft/Oracle arrest zo kunt interpreteren dat het distributierecht op ebooks (ook) uitgeput is – en dat is het grijze gebied dat expliciet door het Hof van Amsterdam werd benoemd afgelopen week in de uitspraak over Tom Kabinet – de expliciete vraag of dit ook het geval is, is nog niet aan het Europese Hof gesteld.

Maar nu het Europese Hof in het Allposters/Pictoright arrest gesteld heeft dat uitputting van het distributierecht van toepassing is op de tastbare zaak waarin een beschermd werk of een kopie daarvan is belichaamd, mag je daar uit afleiden dat het daarmee ook alleen van toepassing is op fysieke en tastbare werken.

En daarmee is uitputting van het distributierecht per definitie niet van toepassing op digitale dragers en goederen, waaronder ebooks.

Een uitspraak over het niet mogen overzetten van afbeeldingen op papieren posters naar canvas verandert daarmee in het expliciet benadrukken dat je nooit de eigenaar kunt worden van een digitaal werk, ook al schaf je dat netjes en legaal aan. De rechthebbende behoudt zeggenschap over wat er vervolgens met dat aangeschafte digitale exemplaar gebeurt. Deze zeggenschap wordt alleen beperkt door het gebruiksrecht/licentie die de rechthebbende meegeeft met zijn of haar digitale werk aan de koper maar hoewel je dus als koper nog enige mogelijkheden hebt om zo’n gebruiksrecht door te verkopen aan een ander – daar ging het UsedSoft/Oracle arrest over – staat nu vast dat je altijd rekening zult moeten blijven houden met de rechten en belangen van de makers van digitale werken. De nadelen van leasen zonder de voordelen ervan.

Ik ben benieuwd of de VOB de zaak doorzet, al lijkt me het stellen van vragen over het mogen uitlenen van ebooks onder de leenexceptie nu zinloos. Het zal eveneens invloed kunnen hebben op de strijd tussen het NUV en Tom Kabinet hoewel het UsedSoft/Oracle arrest mijns inziens van toepassing blijft op het gebruiksrecht dat impliciet verstrekt wordt bij de verkoop van een ebook (en dat doorverkocht kan worden onder bepaalde voorwaarden). Uiteindelijk houd ik echter vooral een onbestemd gevoel over aan deze uitspraak als ik denk aan de honderden ebooks die ik de afgelopen 8 jaar gekocht heb en waar ik dus niet de eigenaar van ben.

Misschien wordt het eens hoog tijd voor een rechtszaak over welke (gebruiks)rechten je als consument hebt als je een ebook (of een ander digitaal werk) koopt. Ik mag hopen dat ik niet de enige ben die geen zin heeft om een verkoopprijs te betalen terwijl ik levenslang moet leasen.

#

Ebooks in Nederland: de nieuwe cijfers (Q4 2014)

Er is veel geschreven over trends, beschikbaarheid, prijsbeleid, verkoopaantallen en (het uitblijven van) succes van ebooks in Nederland de laatste jaren maar in bijna alle gevallen gebeurde dat zonder duidelijke cijfers en feiten die als onderbouwing zouden moeten fungeren. Het CB verzorgt de distributie van bijna alle ebooks in Nederland en produceert sinds 2014 elk kwartaal een infographic met cijfers over de actuele stand van zaken van ebooks in Nederland.

Gisteren presenteerde het CB voor de vierde keer een overzicht van hoe het met de ebooks in het Nederlands taalgebied gaat in de vorm van een infographic. Ik schreef al eerder mijn eigen interpretaties over de eerste, tweede en derde infographic en ook deze keer probeer ik de cijfers te vertalen naar ontwikkelingen en trends. CB blijft kleine aanpassingen maken aan de infographic en daardoor is niet alles even handig te vergelijken met de vorige edities. Hopelijk verandert er niet al te veel aan de gebruikte categorieën dit jaar.

Ebooks in Nederland Infographic Q4

Wat valt me op?

Ten opzichte van de vorige infographic is de grafiek met cumulatieve afzet van ebooks verdwenen en wordt alleen de verkoop per kwartaal getoond. Hier is uit af te leiden dat de verkoop van ebooks in het vierde kwartaal iets gedaald is t.o.v. het derde maar dat het nog wel (iets) boven het niveau van het tweede kwartaal ligt. Ongetwijfeld de reden waarom in de infographic de verkoop van het vierde kwartaal wordt vergeleken met hetzelfde kwartaal van 2013 want dat is wel een stijging van 22%. Dat is toch leuker om te melden dan enkele procenten daling ten opzichte van het vorige kwartaal.

De uitleningen, die in de vorige infographic samen met de verkoop opgenomen waren in de grafiek, worden nu apart weergegeven. Dat is om een reden gedaan want het gaat bijzonder goed met de uitleningen van ebooks in de bibliotheek. Zo te zien is dat met ca. 1/3 gestegen het laatste kwartaal naar maar zo’n liefst (ca.) 350.000. Zou je dit wederom samen met de verkoopcijfers in een grafiek zetten, dan zou dat nu echt een vertekend beeld gaan opleveren door de erg hoge aantallen uitleningen. Dat blijkt ook uit een ander kopje dat het CB in de infographic gezet heeft ‘Een ebook bij de bibliotheek is gemiddeld 3 jaar oud en wordt 10x vaker geleend dan verkocht.’ Goed nieuws, hoewel ik wel bijzonder graag het achterliggende cijferwerk zou willen inzien in plaats van alleen die constatering (en dat geldt ook voor de absolute aantallen van verkoop en uitleningen uit de andere grafieken). Om hoeveel titels gaat het bij de uitleningen bijvoorbeeld en welke categorie titels genereert de meeste uitleningen? Hoeveel procent van de leverbare ebooks zijn te leen bij de bibliotheek? Enzovoorts.

Het aandeel van ebooks in de totale verkoop stijgt licht ten opzichte van Q3 en Q2: 5% van de boektitels wordt als ebook verkocht (was 4,7%) terwijl nog steeds 95% als fysiek boek verkocht wordt (was 95,3%). Eenzelfde kleine stijging zien we ook bij het aandeel van ebooks in de online verkoop: 26,4% daarvan zijn ebooks (was 26%) terwijl 73,6% ook online nog steeds een fysiek boek bestelde (was 74%).

Bijna driekwart van de verkochte ebooks valt binnen NUR300 staat er vervolgens in de infographic te lezen. NUR 300 is de rubriekscode in de Nederlandstalige Uniforme Rubrieksindeling die het genre literaire fictie omvat. In de vorige infographic werd alleen die rubriek getoond en onderverdeeld, in de bovenstaande versie worden ook alle genres getoond waar ebooks van verkocht zijn. Ik vermoed dat er maar weinig verandert in deze genreverdeling waardoor er nu door het CB ingezoomd wordt op de constatering dat kinderboeken, non-fictie en educatief bij ebooks relatief het minst vertegenwoordigd zijn. Ook hier wel jammer dat er geen absolute percentages genoemd worden want het zijn wel drie hele miniscule balkjes in de grafiek. Bij de uitsplitsing van de NUR300 zie je ook bijna geen verschil met de cijfers van het vorige kwartaal: het aandeel van romans binnen de literaire fictie daalde met 1% naar 37%. Niet heel spannend dus.

Bij Ebook versus papier was CB de vorige keer al van indicator veranderd. In de eerdere infographics werd gekeken naar het percentage van de leverbare titels die ook als ebook leverbaar waren maar nu focust men zich op de (60) titels uit de Bestseller 60 lijst. Hiervan zijn 83% als ebook beschikbaar en dat is een stijging van 5% ten opzichte van Q3. Wat een ingewikkelde manier blijft om te zeggen dat er nu 50 van de 60 titels als ebook te koop zijn (was 47). Mathijs Suidman meldt op de CB site dat de overige 10 titels “boeken met (uitgebreide) vormgeving of vertalingen” zijn, waarmee gesuggereerd wordt dat de kans niet groot is dat dit percentage de komende periode nog verder zal stijgen. Bij de bestandsformaten gebeurt er ook weinig spannends want de overgrote meerderheid van 84,7% (was 84,5%) wordt in het ePub 2 formaat gedistribueerd en 13,2% (was 13,7%) als PDF. Het nieuwere ePub 3 formaat komt daarmee wel terug van een kleine dip in Q2 want nadat dit aandeel gedaald was van 2% naar 1,8%, is dat nu weer 2,1%. Het zegt echter niet heel veel want zowel PDF als ePub3 komt voornamelijk voor bij de ondervertegenwoordige genres non-fictie en educatief. Bij de bestandsbeveiliging valt op dat het aandeel van Adobe DRM kleiner en kleiner wordt. Was dat vorig kwartaal nog 1,8%, deze keer is dat nog 1,6% en is 97% ongewijzigd voorzien van een watermerk. Er worden wel iets meer ebooks verkocht zonder beveiliging: dat percentage steeg van 1,2% naar 1,4%. Doordat CB nu de verkoop losgekoppeld heeft van de uitleningen lijkt het aandeel van Adobe DRM ook beter te kloppen want deze DRM wordt natuurlijk wel gebruikt bij alle uitgeleende downloadbare ebooks van bibliotheek.nl. Je kunt Adobe Digital Editions helaas nog niet deïnstalleren.

Bij het aanbod van titels is er inmiddels sprake van een gestage maar kleine groei. De teller stond in Q3 op 34.489 titels, wat toen een stijging van 3% was t.o.v. Q2, en in Q4 zijn er 35.633 titels als ebook te koop. Wederom een stijging van 3%. Het aantal uitgeverijen blijft ook toenemen, in tegenstelling tot mijn eigen verwachting, want na de stijging van 14% in het vorige kwartaal zijn er toch ook nu weer 13 uitgeverijen bijgekomen. De teller staat nu op 297, een stijging van 5%. Ik ben overigens ook erg nieuwsgierig wat dit voor uitgeverijen zijn.

Een nog sterkere stijging is te zien bij het aantal retailers. Dit nam vorig kwartaal al toe van 167 naar 178 en dat zijn er nu 191 geworden, een stijging van 7% waarbij het gaat om het aantal webwinkels en ecosystemen die in Nederland ebooks verkopen. Amazon was al opgenomen in de vorige infographic hoewel ik stiekem meer impact verwacht had in de cijfers nu Amazon in november ook Nederlandstalige ebooks is gaan verkopen. Maar misschien komt dat nog.

Ik ben ook benieuwd of Amazon met hun Kindle ereaders ook terug zal komen in de statistieken over de devices. In 2014 verliet Sony de ereadersmarkt en ging Kobo een samenwerking aan met Bol. Vorig kwartaal steeg het aantal ereaders in Nederland van 1,2 miljoen naar 1,3 miljoen en in het laatste kwartaal van 2014 zijn dat er 1,4 miljoen geworden. Met 16,8 miljoen inwoners in dit land betekent dat nu gemiddeld 1 op de 12 Nederlanders over een ereader beschikt en je mag aannemen dat er in 2015 ook (veel) meer Kindles verkocht gaan worden. Libris begint in februari in elk geval met de verkoop van de Tolino Shine ereaders dus laat het niet gezegd zijn dat ereaders niet meer interessant zijn :)

Ook tablets en smartphones doen het goed in Nederland. Er zijn 7,9 miljoen tabletbezitters in Nederland (was 7,4 miljoen) en de bijna magische grens van 10 miljoen smartphones is inmiddels ook overschreden (was 9 miljoen). Het is wachten tot het onvermijdelijke moment dat er meer smartphones dan inwoners zijn in Nederland. Om ebooks op te lezen natuurlijk!

#

Doorverkopen van ebooks mag in principe. Maar niet zoals Tom Kabinet dat nu doet

tom kabinet

Hoe het allemaal begon

19 juni begon Tom Kabinet met hun ebookmarktplaats voor tweedehands ebooks. Hierbij had de site een helder doel voor ogen: het betaalbaar maken van e-books. De nieuwste e-books zijn maar een fractie goedkoper dan papieren boeken, terwijl ze eenvoudig illegaal te downloaden zijn. Doodeenvoudig. Steeds minder mensen realiseren zich, dat illegaal downloaden een vorm van stelen is. De schrijver is de pineut. Tom zoekt een manier om lezers en schrijvers beiden te helpen. Goedkopere e-books, minder illegale downloads.

Tom Kabinet bood via hun site de mogelijkheid voor consumenten om hun legaal gekochte ebooks te uploaden en te verkopen. Daar valt qua auteursrechten nog heel wat over te zeggen en dat heb ik dan ook gedaan in een eerder artikel. Samenvattend komt het er op neer dat Tom Kabinet een arrest van het Europese Hof van Justitie als onderbouwing hanteert om het distributierecht van ebooks (ook) als uitgeput te beschouwen. Dit betekent dat volgens Tom Kabinet een auteursrechthebbende geen zeggenschap meer heeft over de verdere verspreiding van een werk dat hij of zij zelf op de markt heeft gebracht. Tom Kabinet heeft de site zo ingericht dat de randvoorwaarden die in het UsedSoft/Oracle arrest genoemd worden zo nauwkeurig mogelijk gevolgd worden. Zo wordt er gecontroleerd of (identieke) bestanden niet meerdere malen verkocht worden, kunnen alleen ebooks met een watermerkcode verkocht worden en plaatst Tom Kabinet een nieuwe watermerkcode bij verkoop zodat de nieuwe eigenaar geregistreerd wordt.

Kort geding

Nog geen week later werd Tom Kabinet door het Nederlands Uitgeversverbond (mede namens de Groep Algemene Uitgevers (GAU)) gesommeerd de activiteiten te staken. Tom Kabinet weigerde gehoor aan te geven aan de sommatie en dus stonden beide partijen 10 juli voor de kortgedingrechter bij de rechtbank Amsterdam. Uit de media bleek dat de uitgevers zich vooral focussen op het gegeven dat Tom Kabinet geen onderscheid kan maken tussen illegale en legale ebooks en dat downloaders zo illegaal gedownloade ebooks gaan verhandelen (heling). Terwijl Tom Kabinet juist benadrukt dat tegen te willen gaan en net als de uitgevers minder illegale ebooks in omloop wil hebben. Op 21 juli 2014 oordeelde de rechter dat Tom Kabinet door mocht gaan met de activiteiten en de site, deels omdat de NUV de argumenten van Tom Kabinet niet voldoende kon weerleggen maar vooral omdat het NUV nooit op zoek is gegaan naar een (constructieve) oplossing. En dat rekende de rechter het NUV sterk aan.

Ronde twee: het geding in hoger beroep

Naar een constructieve oplossing en samenwerking met Tom Kabinet werd nog steeds niet gezocht door het NUV, bleek uit de reactie van (toenmalige) voorzitter Geert Noorman in Boekblad. Het NUV ging 15 augustus 2014 in hoger beroep en 25 november bepleitten beide partijen wederom hun zaak bij het Hof in Amsterdam.

Behalve een herhaling van de (juridisch) inhoudelijke argumenten bracht het NUV daar ook een dossier ter tafel dat aantoonde dat er grote hoeveelheden illegale ebooks werden verhandeld via Tom Kabinet door slechts een gering aantal personen. Iets dat mij overigens ook opgevallen was toen ik in augustus al berichten las van gepikeerde hobbyisten die hun zelfgescande/zelf geproduceerde ebooks ineens te koop aangeboden zagen op Tom Kabinet. De SF sectie van Tom Kabinet alleen al stond vol met ebooks die nooit legaal uitgegeven waren in Nederland en tja, die mag je natuurlijk sowieso niet doorverkopen. Hoe je het ook wendt of keert, Tom Kabinet leek niet veel maatregelen te nemen om het doorverkopen van dergelijke ebooks te ontmoedigen.

De uitspraak

Na enkele keren uitgesteld te zijn volgde vandaag dan toch eindelijk de uitspraak van het Hof. Op bijna alle punten volgt het Hof de eerdere uitspraak van de voorzieningenrechter en worden de vorderingen van het NUV afgewezen. Wederom wordt daarmee bevestigd dat het NUV te snel de juridische route bewandeld lijkt te hebben. Inhoudelijk constateert het Hof dat het UsedSoft arrest van het Europese Hof van Justitie weliswaar ruimte lijkt te bieden voor het doorverkopen van (het gebruiksrecht van) ebooks maar dat er nog veel onduidelijkheid bestaat of het Europese Hof van Justitie dit ook echt van toepassing zou verklaren op ebooks. Het Hof doet daarom ook geen inhoudelijke uitspraak maar verwijst, zoals verwacht, naar de mogelijkheid om een bodemprocedure te starten over dit exacte vraagstuk of om prejudiciële vragen (vragen om uitleg) hierover te stellen aan het Europese Hof van Justitie. Maar wil dat zelf niet doen naar aanleiding van dit korte geding: Het hof acht het voorts niet opportuun om hierover in het kader van het onderhavige kort geding aan het Hof van Justitie prejudiciële vragen te stellen.

Het Hof stelt daarmee ook dat er in beginsel en op dit moment niet echt een reden te vinden is om het doorverkopen van ebooks te verbieden:

[…] brengt mee dat met de toewijzing van een voorziening in kort geding voor zover die de doorverkoop van legaal gekochte e-books betreft behoedzaamheid moet worden betracht: de bestaande onzekerheid over hoe de bodemrechter over de inbreukvraag zal oordelen leidt ook in hoger beroep tot de slotsom dat voor zover de door NUV c.s. verlangde voorziening ertoe strekt Tom Kabinet te beletten een website te exploiteren, waarop onder de door haar gehanteerde en op haar website gepubliceerde voorwaarden e-books worden doorverkocht die met toestemming van de auteursrechthebbenden zijn gedownload, deze niet voor toewijzing in aanmerking komt.

Ook het argument van NUV dat het niet toegestaan zou zijn om de – auteursrechtelijk beschermde – covers (separaat) te uploaden bij Tom Kabinet wordt van de hand gewezen omdat dit volgens het citaatrecht juist wel toegestaan is. Waarmee bijna alle argumenten van het NUV uitgeput lijken te zijn.

Maar die illegale ebooks mogen echt niet

Ook al lijkt de conclusie van het Hof exact dezelfde kant op te gaan als die van de voorzieningenrechter vorig jaar, het aanbod van illegale ebooks op Tom Kabinet wordt niet genegeerd in het oordeel van de rechter.

Het voorgaande leidt echter niet tot de gevolgtrekking dat de door NUV c.s. in dit geding gevorderde voorzieningen geheel niet voor toewijzing in aanmerking komen. NUV c.s. hebben immers (onder meer door het overleggen van en groot aantal producties) voldoende feitelijk onderbouwd dat de door Tom Kabinet geëxploiteerde website door derden niet alleen voor de doorverkoop van legaal gedownloade e-books wordt gebruikt maar dat via die website tevens in niet te verwaarlozen mate illegale exemplaren worden verhandeld.

Door een website te exploiteren die bedoeld is om ebooks door te verkopen maakt Tom Kabinet het volgens de rechter juist aantrekkelijk om illegale exemplaren te gaan verkopen. En daar is juridisch weinig onduidelijkheid over:

Voldoende aannemelijk is dat Tom Kabinet op deze wijze (tegen betaling) een betrekkelijk eenvoudige en lucratieve mogelijkheid biedt om (ook) illegaal verkregen e-books door te verkopen en dat daar een wervende kracht vanuit gaat. Het op deze wijze faciliteren van inbreuken op de aan uitgever en hun auteurs toekomende rechten moet in beginsel jegens deze als onrechtmatig worden gekwalificeerd.

En dan kun je wel benadrukken naar je gebruikers toe dat je je netjes aan de regels moet houden en enkele maatregelen nemen om het doorverkopen van illegale exemplaren te ontmoedigen maar dat is niet genoeg:

Tom Kabinet heeft weliswaar aangevoerd dat het haar streven is om dergelijke inbreuken juist te voorkomen en voert aan dat zij (technische) maatregelen neemt om illegale e-books te herkennen en van haar website te weren. Voorts wijst zij erop dat de e-books op haar site niet anoniem te koop kunnen worden aangeboden nu de betrokken aanbieders te traceren zijn aan de hand van door hen opgegeven emailadressen en bankrekeningen.

Dat Tom Kabinet op dit moment voldoende in staat is om te controleren of e-books op rechtmatige wijze door de aanbieder daarvan zijn verkregen en dat de door haar genomen maatregelen voldoende zijn om de doorverkoop van illegale e-books via haar website op adequate wijze te bestrijden, wordt door NUV c.s. echter betwist en is door Tom Kabinet in het licht van die betwisting niet voldoende aannemelijk gemaakt.

Tja, dat is bijna exact wat ik ook constateerde vorig jaar. Ik kon zelf ook al vijf eenvoudige suggesties bedenken om het uploaden van illegale exemplaren te ontmoedigen. Tom Kabinet wijst in het hoger beroep op de verantwoordelijkheid van de rechthebbenden om via de notice-and-takedown procedure gesignaleerde illegale ebooks te melden maar dat betoog wordt ook verworpen door de rechter:

De verantwoordelijkheid voor het treffen van adequate maatregelen tegen inbreukmakende handelingen rust in de eerste plaats op Tom Kabinet die deze immers op de geschetste wijze faciliteert.

Met die constatering gaat ook de conclusie van de uitspraak ineens een andere kant op aangezien de verkoop van illegale ebooks duidelijk de belangen van (de bij) het NUV (aangesloten auteurs) schaadt:

Dat de bij NUV c.s. aangesloten uitgevers (en hun auteurs) schade lijden als gevolg van de doorverkoop van illegale e-books via een website als die van Tom Kabinet is voldoende aannemelijk. NUV c.s. hebben er dan ook een evident belang bij dat daaraan een einde komt, hun vordering is daarmee voldoende spoedeisend.

Beslissing

Het Hof verbiedt Tom Kabinet onrechtmatig te handelen jegens de bij NUV aangesloten uitgevers en hun auteurs door het aanbieden van een online dienst waarop illegaal gedownloade ebooks kunnen worden verkocht. En dat betekent in de praktijk dat de site alle activiteiten met ingang van 23 januari 2015 moet staken zolang via Tom Kabinet illegaal gedownloade ebooks kunnen worden aangeboden en verkocht, op straffe van een dwangsom van €1000 per dag tot een maximum van €300.000.

Indien Tom Kabinet voldoende maatregelen weet te treffen om het illegale aanbod te weren van de site, dan kan de site een verzoek indienen bij de voorzieningenrechter om dit verbod weer op te heffen.

En nu?

De ironie in deze uitspraak is dat zowel het NUV als Tom Kabinet verliezen als het gaat om de eigen principes. Het NUV heeft weliswaar het doel bereikt dat Tom Kabinet – tijdelijk? – het veld moet ruimen maar de rechter laat de deur wagenwijd openstaan voor de mogelijkheid om legaal gekochte ebooks door te verkopen en benadrukt nog een keer dat de uitgevers veel te snel naar de rechter zijn gestapt zonder eerst naar oplossingen te zoeken.

Tom Kabinet benadrukt zijn eigen bestaansrecht als alternatief voor de illegaal gedownloade ebooks en baseert de mogelijkheid van het doorverkopen van ebooks op een uitspraak van het Europese Hof van Justitie waarin een legaal aangeschafte licentie overgedragen kan worden. En verliest dit hoger beroep omdat ze aantoonbaar onvoldoende maatregelen genomen hebben om precies dit doel te bereiken.

Beide partijen zijn nu zelf weer aan zet. Zal het NUV met een bodemprocedure beginnen om wel een inhoudelijke uitspraak te krijgen over het mogen doorverkopen van (legale) ebooks? Ik denk het niet.
Zal Tom Kabinet het bijltje erbij neergooien of toch stevige maatregelen nemen om de illegale ebooks alsnog van de site te weren? Ik hoop het wel eigenlijk want ook al was de uitwerking verre van perfect, met het doel van Tom Kabinet is niks mis.

Het heeft in elk geval een goede discussie opgeleverd over wie nou echt de eigenaar is van een gekocht ebook.

Update 20-1-2015: Tom Kabinet bevestigt tegenover NU.nl dat ze verder willen gaan met de verkoop van tweedehands ebooks minus het illegale aanbod.

#

De Goodreads 2015 leesuitdaging

goodreads 2015
Volgens mij heb ik echt elk jaar weer hetzelfde goede voornemen. Meer tijd maken om te lezen en proberen om de stapel ongelezen boeken (en comics en manga in mijn geval) in elk geval niet groter te laten worden. Dat blijkt ook ieder jaar weer een uitdaging te zijn want behalve dat er zo veel andere zaken strijden om die kostbare uurtjes vrije tijd, lijken er elke week wel prachtige nieuwe boeken uit te komen die ik ook best wel zou willen lezen.

Zo’n uitdaging moet je dan ook serieus nemen natuurlijk want anders blijft het bij alleen maar een voornemen en kijk je aan het einde van het jaar zo sneu terug op alle boeken die je *had* willen lezen. Het jaar is nog maar enkele uren oud maar bij Goodreads kun je je inmiddels al weer aanmelden voor de 2015 Reading Challenge, de leesuitdaging voor 2015. OK, je moet er dan wel eventueel een account voor aanmaken en bij voorkeur ook over vrienden beschikken op dit sociale netwerk voor boekenliefhebbers. Maar behalve dat je jezelf dan uitdaagt op een plek waar iedereen goede leestips heeft, zien al je vrienden ook hoeveel je wilt gaan lezen in 2015.

Inmiddels zie ik de eerste ingevulde leesuitdagingen al voorbij komen. De één is voornemens 30 boeken te gaan lezen dit jaar, een ander 60 maar er zijn ook fanatiekelingen die 160 en zelfs 200 boeken dit jaar willen verslinden. Zelf val ik waarschijnlijk ook in de fanatiekelingen-categorie want ik heb de teller op 150 gezet. Aangezien ik gisteravond en vanochtend al begonnen ben met een stapel mangapockets en (comics) tradepaperbacks kon ik er meteen al vijf van wegstrepen maar ik heb ook nog vele tientallen titels op mijn ereader klaar staan waar ik me bijzonder op verheug.

Ik wil dit jaar de resterende (8) Jack Reacher boeken van Lee Child gaan lezen, minstens 10 boeken van Robert Silverberg (ik ben met een meerjarenproject bezig om al zijn boeken te herlezen), de nieuwe titels van Alex Hughes en Dean Koontz en ik heb nog diverse SF reeksen liggen die uit meerdere delen bestaan. Ook ga ik de resterende delen lezen van de Berserk manga en heb ik nog veel oude en recente tradepaperbacks in mijn Kindle en comiXology account staan. Nee, het wordt vast en zeker een heerlijk leesjaar!

Wil je ook mee doen leesuitdaging of ben je benieuwd naar wat anderen lezen. Zoek me dan gerust op en voeg me toe op Goodreads. Weet jij al welke boeken jij wil gaan lezen dit jaar?

#

Lijstjesmaand: wat gebeurde er (niet) in 2014 met ebooks

ebooks 2014

Aan het einde van 2013 waagde ik me aan een aantal voorspellingen en beloofde ik daar een jaar later op terug te kijken. Wat hebben we aan ontwikkelingen gezien in 2014 en ging het wel met dat geanticipeerde hoge tempo? Aan de hand van mijn eigen voorspellingen kijk ik terug op dit jaar in ebooks en vooral wat ik er van meegekregen heb. 

1. E-studieboeken of educatieve ebooks
Ik dacht redelijk zeker te weten dat er, na een turbolent 2013, niet veel ontwikkelingen zouden zijn rondom Nederlandstalige digitale studieboeken. Vanuit de kant van de educatieve uitgevers klopte dat ook wel want de grote doorbraak waarbij de voorgeschreven literatuur van hbo-opleidingen allemaal als ebook te koop zou moeten zijn, bleef uit. Hoewel je als student nog steeds een deel ervan digitaal kunt aanschaffen ken ik maar weinig voorbeelden van hogescholen en opleidingen die er ook binnen hun onderwijs mee aan de slag zijn gegaan.

Aan de kant van de onderwijsbibliotheken verdween de wens echter niet om educatieve ebooks op te nemen in de eigen collecties. Dat bleef ook in 2014 een kwestie van individuele afspraken maken met de uitgevers, waar ook nog niet heel veel schot in kwam omdat weinig bibliotheken gewend zijn hier over te (willen) onderhandelen. Misschien moeten we toch eens brutaal zijn en een relevant deel van onze eigen fysieke collecties gaan digitaliseren nu daar wettelijk ruimte voor blijkt te zijn. Ook al vinden we het allemaal heel belangrijk, ook in 2015 verwacht ik geen doorbraken op dit gebied.

2. Ebooks bij de openbare bibliotheek in 2014
Het waren alleen nog maar plannen in 2013 maar de openbare bibliotheken hebben het meer dan waar gemaakt dit jaar en eindelijk een goed aanbod neergezet van ebooks. Dat ging bepaald niet zonder horten en stoten maar na een redelijk voorzichtige en veilige start met oudere titels kwam de trein toch redelijk op gang. Het – mijns inziens – onzalige idee om recentere ebooks in een plusabonnement te doen ging (vooralsnog) van tafel, er kwamen ook wat recentere en bekendere titels bij en ook viel het me niet tegen hoeveel van die titels er te downloaden waren voor op een ereader.

Ook de VakantieBieb ging open in 2014 maar het succes van (en focus op) het ebookplatform lijkt de VakantieBieb nu in de weg te gaan zitten. Ik had het al bijna kunnen voorspellen denk ik maar het blijkt toch bijzonder moeilijk te zijn voor de bibliotheken om twee complementaire diensten van elkaar te onderscheiden. Heel vreemd want ik heb daar als gebruiker helemaal geen probleem mee. Ik hoop voor 2015, nu de Koninklijke Bibliotheek de digitale bibliotheek gaat overnemen, dat de VakantieBieb meer aandacht en liefde gaat krijgen want ik blijf er van overtuigd dat het de beste promotie voor ebooks (en dus ook het eigen ebookplatform) is die je maar kunt wensen. Ik durf er echter geen voorspelling aan te wagen want beleidsmakers in de bibliotheek heb ik nog nooit kunnen doorgronden.

3. Streaming ebooks in een ‘Spotify voor ebooks’ in Nederland
Ik was al voorzichtig met een voorspelling over een Spotify voor ebooks – omdat ik dat in Nederland helemaal niet rendabel acht – maar eigenlijk hebben we er zelfs helemaal niets over gehoord. Zullen we dit onderwerp maar gewoon van tafel halen totdat er daadwerkelijk iemand mee gaat komen?

4. Vaker rechtstreeks ebooks verkopen aan klanten door uitgeverijen
“Het ideale businessmodel om ebooks te verkopen bestaat niet en ook al lijkt het haaks te staan op een Spotify voor ebooks, geen enkele uitgeverij gaat al haar eieren in een gezamenlijk digitaal boodschappenmandje stoppen. En dus zul je vooral in het buitenland maar ook in Nederland meer initiatieven gaan zien van uitgeverijen die op hun eigen websites en/of via apps hun eigen ebooks gaan verkopen.”, tikte ik vorig jaar.

Nou eindelijk eentje die ik goed had! In augustus kwamen VBK Uitgevers en Dutch Media Uitgevers gezamenlijk met Elly’s Choice. Elke maand 10 ebooks die je kunt downloaden met een abonnement voor iets onder de 36 euro per jaar. Weliswaar (stevig) gewatermerkte ebooks maar dat is een stuk beter dan een streaming abonnement waarbij je verplicht in een app moet lezen en je de boeken zelf niet mag houden. Ook al heb ik wat bedenkingen bij hoe ze het promoten en in de markt zetten, het is een uniek en vernieuwend concept wat van mij breder navolging mag krijgen. Oh en ik vind de mogelijkheid om een prepaid abonnement te nemen echt geweldig.

5. Vaker rechtstreeks ebooks distribueren door zelfstandige auteurs: meer self-publishing
Ik voorzag een groei (in kwantiteit) met self published ebooks in Nederland en ik moet zeggen, als dat gebeurt is dan heeft het zich aan mijn waarneming onttrokken. Over Brave New Books hoorde ik ook weinig dus die revolutie gaat een stuk trager dan ik verwacht had. Of weten jullie meer dan ik?

6. De eerste stappen met Big ebook Data in 2014
Dat Big Ebook Data nog wel even op zich zou laten wachten in Nederland, dat vermoedde ik al. Hier wordt er nog steeds geworsteld met prijsbeleid en hoe je ebooks moet gaan aanbieden, en dan is het nog vele stappen te ver om naast (je eigen) verkoop- en omzetcijfers te gaan kijken naar leesgedrag en inhoudelijke analyses van ebooks.

Het bleek, ook in 2014, nog steeds een grote opgave te zijn om uberhaupt cijfermateriaal te vinden over ebooks, ereaders en leesgedrag. Ik kreeg zelf al vragen van meerdere studenten of ik dat soort gegevens had maar zelfs doorverwijzen is dan nog lastig als die gegevens nergens openbaar gemaakt worden. In elk geval begon CB Logistics met hun eigen driemaandelijkse infographics waarmee je tenminste nog een indicatie hebt als buitenstaander. Ik zie het volgend jaar helaas niet anders worden. En nee, ik snap echt niet waarom de boekenbranche niet structureel brede (markt)onderzoeken organiseert en met elkaar die resultaten poogt te duiden, zeker in een markt die zo ontzettend aan verandering onderhevig is (geweest).

7. Meer hoop dan voorspelling: er wordt meer geëxperimenteerd met lagere prijzen in 2014
Ik illustreerde mijn hoop voor lagere ebookprijzen in 2014 met de vele aanbiedingen die er bij Amazon altijd zijn toen ik concludeerde dat ebooks niet worden gekocht door boekenliefhebbers die enkele euro’s willen besparen maar door ebookliefhebbers die slechts enkele euro’s willen uitgeven. “En dat begint met het besef dat het product ebook een ander prijsbeleid vereist dan het product boek”, sloot ik af.

En toen kwam daar in november alsnog Amazon.nl. Die natuurlijk meteen begon met een actie waarbij je Nederlandstalige titels exclusief of dus goedkoper via Amazon kon kopen. Op dit moment loopt de 12 dagen van Kindle actie waarbij tussen Kerst en 5 januari dagelijks een aantal titels tot 80% in de aanbieding zijn en je hoeft maar naar de best verkopende titel van dit moment te kijken – Geachte heer M. van Herman Koch – om te zien dat mijn hoop uit is gekomen. Deze titel is voor 2,99 euro te koop bij Amazon terwijl je daar bij veel andere Nederlandse ebookshops 14,99 voor moet neertellen. Bol heeft inmiddels de prijs ook aangepast naar 2,99 wat voor mij het beste teken is van de impact van Amazon. En dat dit onverminderd doorgaat in 2015 lijkt me een hele veilige voorspelling!

8. De vraag naar en verkoop van ebooks groeit nauwelijks in 2014
Ik zag een link tussen de verzadiging van de markt van ereaders in Nederland en daarmee een afvlakking van de vraag naar ebooks. En inderdaad kwamen er in 2014 maar weinig nieuwe modellen ereaders op de markt. Kobo introduceerde wel de Aura H2O maar de Arc tablets werden eigenlijk weer afgeserveerd dit jaar. Sony verdween dit jaar definitief uit de ereadermarkt in Nederland en, hoewel er nog enkele andere (kleine) partijen zijn, is het inmiddels min of meer een monopolie voor Kobo, mede dankzij de samenwerking met Bol.com. Of, en in welke mate, de Kindle ereaders nog een voet tussen de deur krijgen in Nederland valt nog te bezien maar het zal volgens mij wel een groei in de verkoop van zowel de ereaders als ebooks hebben opgeleverd. Het lastige van deze voorspelling is dat Kobo en Amazon helemaal niets bekend maken over verkoopcijfers van hun ereaders en ebooks. En ben je dus aangewezen op alleen de CB infographics die in elk geval een klimmende afzet laten zien in de eerste drie kwartalen.

9. Het is erop of eronder voor de boekhandel in 2014
De jeuk die ik krijg bij landelijke campagnes als de Boekenweek, Kinderboekenweek en Nederland Leest waarbij het alleen maar lijkt te gaan om het vastklampen aan de laatste (papieren) boekenstrohalm, verdween niet in 2014. Ik ging echter zelf wel op zoek naar boekhandels die hun best doen om mij – hun klant – te behouden in een tijd waar je ebooks van Herman Koch voor 2,99 kunt kopen. Ik bezocht diverse boekhandels in 2014 en trof ze aan met gespecialiseerde collecties, aantrekkelijke opstellingen en gehuisvest in bijzonder fraaie panden.

Het was niet erop of eronder voor de boekhandel in 2014, dat werd me duidelijk. Dat is namelijk een geleidelijk proces. Er zijn nog steeds genoeg boekenliefhebbers die graag naar een boekhandel gaan en ik heb dat ook van dichtbij mogen bekijken dit jaar. Maar ook al maakte ik er grappen over in de boekenplogs, het was in geen boekhandel problematisch om foto’s te maken waarbij je de indruk kreeg dat ik alleen in de winkel was. In veel gevallen was ik ook alleen op die verdieping bijvoorbeeld en het voelt soms echt alsof ik iets aan het vastleggen ben dat er over 5 jaar niet meer zal zijn. Ik herhaal mijn hoop voor 2015 dat ik boekhandels ga vinden die diensten rondom ebooks, ereaders, advisering enz. ontwikkelen die van toegevoegde waarde zijn want er moet wel *iets* veranderen.

10. Die andere ebookontwikkeling: tweedehands ebooks
Ik had niet voorzien dat een partij, met een uitspraak in een vonnis over software-licenties in de hand, aan de slag zou gaan met een marktplaats voor de verkoop van tweedehands ebooks. En toch gebeurde er precies dat dit jaar toen Tom Kabinet de deuren opende. Tot ontsteltenis van de Nederlandse uitgevers die meteen met een rechtszaak begonnen maar die niet konden voorkomen dat Tom Kabinet gewoon door mocht gaan. Ik constateerde zelf ook dat er flink wat haken en ogen zaten aan de tweedehands verkoop van (best vaak illegale) ebooks en wacht af wat de rechter in het spoedappel zal oordelen halverwege januari 2015.

Uiteindelijk zal het oordeel van de rechter, en de bodemprocedure die ongetwijfeld ooit nog eens zal volgen, over het eigendom van ebooks meer impact hebben dan Tom Kabinet zelf. Ik heb niet het idee dat er veel gekocht wordt via Tom Kabinet en dat het ook in 2015 op zijn best een piepkleine nichemarkt zal blijken te zijn.

Aan echte voorspellingen voor 2015 waag ik me niet meer behalve dat ik wel durf te voorspellen dat ik over alle interessante ebookgerelateerde ontwikkelingen zal blijven schrijven hier. Ik hoor dan ook graag wat jullie er van vinden!

@foto: DonkeyHotey via photopin Creative Commons

#

Lijstjesmaand: mijn boeken(series) top 10 van 2014

lijstjesmaand statistieken goodreads
Op 1 januari van dit jaar nam ik me voor mezelf uit te dagen en eindelijk eens een deuk te maken in de voorraad ongelezen boeken (ebooks eigenlijk). Ik dacht dat 75 boeken lezen nog te doen was maar zoals je hierboven kunt zien blijk ik me mezelf flink onderschat te hebben. Dat komt vooral omdat ik mijn oude passie van comics lezen weer opgepakt heb en ik, dankzij diverse aangeschafte Humble Bundles en aanbiedingen bij Comixology en Amazon, vele tientallen trade paperbacks digitaal gelezen heb. Het is waar iPads voor gemaakt zijn vind ik zelf. Net als vorig jaar kijk ik tijdens december (de lijstjesmaand bij uitstek) terug op wat ik gelezen heb en kom ik tot de onderstaande top 10 van boeken en/of boekenseries. Je gaat hier dus ook veel comics en strips terugvinden maar laat je daar niet door weerhouden want als ik één conclusie uit het afgelopen jaar kan trekken dan is het wel dat veel van de beste verhalen in comics verteld worden.

1The Essential Calvin and Hobbes, The Authoritative Calvin and Hobbes, The Indispensable Calvin and Hobbes, Attack of the Deranged Mutant Killer Monster Snow Goons, The Days Are Just Packed en Homicidal Psycho Jungle Cat.
calvin and hobbesDe Calvin and Hobbes strips zijn al vele jaren mijn absolute favoriete verhalen. Ik heb alle albums in de kast staan en kon de verleiding tien jaar geleden niet weerstaan om The Complete Calvin and Hobbes te kopen. De avonturen van Calvin en zijn levendige fantasie waardoor zijn knuffeltijger Hobbes tot leven komt en hij de dagelijkse beslommeringen vanuit zijn geheel eigen perspectief bekijkt zijn tijdloos. Helemaal omdat de dialogen helemaal niet voor kinderen bedoeld zijn en je, naar mate je zelf ouder wordt, steeds meer lagen ontdekt in die korte stripjes. Toen de uitgever van de boeken besloot om in 2014 de eerste drie verzamelalbums als ebook opnieuw uit te geven greep ik de kans aan om ze voor de derde keer te kopen. Ook als Kindle ebooks op een iPad komen ze fantastisch uit de verf en inmiddels zijn de volgende drie albums ook te koop. Hopelijk komen de laatste twee volgend jaar uit en tja, die schaf ik onmiddellijk aan. Ook al zijn ze daarmee de enige uitzondering op mijn regel dat ik geen ebooks koop als ik ze niet kan backuppen. Absolute aanraders, stuk voor stuk.

2. Hard Magic, Spellbound en Warbound (The Grimnoir Chronicles) van Larry Correia
Hard MagicDe Hugo Awards worden jaarlijks uitgereikt aan de beste romans, korte verhalen enz uit het SF & fantasy genre. Ik ontdekte dit jaar dat je lid kon van de London Convention waar de Hugo’s worden uitgereikt en dat je daarmee een stemrecht krijgt. Onderdeel van dit lidmaatschap is dat je een groot deel van alle genomineerde titels als een pakket ebooks ontvangt en bij de genomineerde titels voor de Best Novel zat dus Warbound van Larry Correia. De uitgever had heel attent ook de eerste twee delen toegevoegd en ik raakte helemaal verslingerd aan deze titels. Zo erg dat ik zelfs de uiteindelijke winnaar in deze categorie, Ancillary Justice, niet eens gelezen heb (die komt volgend jaar vast wel). The Grimnoir Chronicles is een avonturen fantasy reeks die zich afspeelt in een alternatieve versie van Amerika in de vorige eeuw. Hierin beschikken veel mensen over magische talenten en wordt er door twee geheime organisaties een oorlog uitgevochten waarin de hoofdrolspeler betrokken wordt. Het klinkt als een comicverhaal, ik weet het, en dat is het ook maar het leest werkelijk als een trein. Ik heb meteen alle andere series van Larry Correia op mijn leeslijst gezet.

3. Chew van John Layman en Rob Guillory
ChewAls je de beschrijving van deze serie comics leest dan vraag je je af waarom die in mijn lijstje staat. Tony Chu is een agent die een bizar geheim heeft. Tony is namelijk cibopathic wat betekent dat hij visioenen krijgt van alles wat hij eet. Erg onhandig in het dagelijkse leven maar het zorgt er wel voor dat hij een geweldige detective is zolang hij maar geen bezwaar heeft om te knabbelen aan een lijk. Ik las de serie op aanraden van iemand en dat was de beste keuze die ik dit jaar gedaan heb. Ondanks de bizarre en best ranzige situaties waar Tony in belandt is de serie ronduit briljant geschreven met geweldige humor, fantastische personages en weet het de toon desondanks serieus te houden. Het tekenwerk versterkt dit alleen maar waarmee Chew – met afstand – de beste serie is die ik de laatste tien jaar gelezen heb. De serie is ook nog eens overladen met diverse prijzen en dat is helemaal terecht.

4. The Sixth Gun van Cullen Bunn en Brian Hurtt
The Sixth GunOK, als Chew er niet geweest was dan was The Sixth Gun mijn favoriete serie geweest. Een maandelijkse serie die ook verzameld wordt in trade paperbacks, die zich afspeelt in het oude wilde westen vlak na de Civil War. Het verhaal draait om een set van 6 pistolen die elk een eigen duistere magische kracht hebben en die aan hun bezitters verbonden zijn totdat deze sterven. De hoofdrolspeelster bezit het zesde pistool en wordt opgejaagd door andere partijen die dit pistool in handen willen krijgen. Het tekenwerk, de setting van het wilde westen en het feit dat de verhalen behoorlijk duister zijn zorgen ervoor dat ik niet kan wachten tot de volgende trade paperback uitkomt. Definitief niet voor kinderen.

5. Old Man’s War boeken van John Scalzi
Old Man's WarDe vijf titels (Old Man’s War, The Ghost Brigades, The Last Colony, Zoe’s Tale en The Human Division) stonden al lange tijd op me te wachten en dit jaar kwam ik er eindelijk aan toe. Ze stelden niet teleur, ook al vond ik de eerste drie delen beter dan de latere twee, maar het verhaal over een toekomst waarin mensen op Aarde op hun 75ste verjaardag de optie hebben om in een verjongd lichaam te gaan vechten in een intergalactische oorlog a la Starship Troopers was meeslepend genoeg om ze allemaal achter elkaar uit te lezen. Scalzi is bezig met een zesde deel dat ergens volgend jaar zal verschijnen.

6. Locke & Key van Joe Hill en Gabriel Rodriguez
locke & keyHet eerste deel (Act 1) stond vorig jaar al in mijn top 10 en dit jaar las ik de overige 5 delen die samen acts 2 en 3 vormen. Ik krijg het plot zelf niet zo snel samengevat maar als magische sleutels, demonen en andere thema’s uit H.P. Lovecraft verhalen je aanspreken dan moet je definitief Locke & Key gaan lezen.

 

7. Saga van Brian K. Vaughan en Fiona Staples
sagaAlweer comics? Jawel want als je van SF houdt dan is dit gewoon verplichte kost. Saga is het verhaal van twee geliefden die de oorlog ontvluchten die hun beide rassen tegen elkaar aan het voeren zijn zodat ze hun dochter Hazel een veilig thuis kunnen bieden. Schrijver Brian K. Vaughan geeft aan sterk geïnspireerd te zijn door Star Wars en dat is precies het gevoel wat de serie bij het lezen geeft. Maar dan met een beter plot en betere dialogen :)

8. The Paper Magician en The Glass Magician van Charlie N. Holmberg
paper magicianIk ben er nog steeds niet helemaal achter waarom ik zo genoten heb van deze boeken. Ze zijn duidelijk gericht op tieners en gaan over de belevenissen van Ceony die leerling wordt van een papiertovenaar. Behalve dat het verhaal helemaal niet kinderlijk wordt verteld en er nogal gruwelijke details in voorkomen. Het zijn volgens mij kinderboeken voor volwassenen en misschien is dat de reden waarom ik ze met veel plezier gelezen heb. Deel drie van de trilogie komt volgend jaar uit en heb ik inmiddels al besteld.

9. Marked (Mindspace Investigations) van Alex Hughes
markedWat krijg je als je een telepaat bent die als consultant werkt voor de politie en daar moordzaken oplost? Het derde deel van de Mindspace Investigations reeks gaat verder met de combinatie van detective en SF aspecten waar de eerste twee ophielden. Het vierde deel, Vacant, is inmiddels ook uit.

 

10. Sand van Hugh Howey
lijstjesmaand hugh howeyHugh Howey was mijn ontdekking van 2013 met zijn Silo (en Molly Fyde) boeken maar begin 2014 schreef hij een nieuwe titel die geen deel uitmaakt van zijn eerdere reeksen. Sand speelt zich in een verre toekomst af waar de oude wereld, zoals wij die kennen, onder miljarden tonnen zand begraven ligt. In de huidige woestijnwereld zijn er zandduikers die oude schatten opduiken en de hoofdrolspeler is zo’n zandduiker die echter in een complot belandt om oude vernietigingswapens te vinden. En opnieuw te gebruiken.

Vanzelfsprekend waren er nog genoeg mooie, prachtige en lezenswaardige boeken over die mijn top 10 niet wisten te halen. Maar ja, het is toch kiezen en dus bleven de zes Jack Reacher boeken van Lee Child buiten de top 10 (ik heb er nog negen te lezen dus wie weet volgend jaar), net als The Great North Road van Peter F. Hamilton en comics-series The Sandman, Thor God of Thunder, Fatale en Lazarus.

En wat waren jouw favoriete boeken(series) die je dit jaar gelezen hebt?

#

De VakantieBieb opent de deuren pas weer in de zomervakantie 2015

vakantiebieb gesloten
Het communiceren met de eigen klanten blijft een aandachtspunt voor de bibliotheken, bedacht ik me vorige week. Ik probeerde er namelijk achter te komen of ook dit jaar weer een kersteditie komt van de VakantieBieb app. Die was vorig jaar namelijk al weer geopend rond deze tijd en met de kerstvakantie voor de deur verwachtte ik wel enige berichtgeving hierover op de VakantieBieb site.

Maar nee, de VakantieBieb website meldt alleen dat ze vanaf 1 september gesloten zijn en hoewel je nu dus mag afleiden dat ze waarschijnlijk de rest van dit jaar gesloten blijven is het wel triest dat er zelfs geen berichtje af kan. Of een simpele banner met de aankondiging wanneer ze wel weer geopend zijn.

Informele communicatie

In een intern (PR) voortgangsbericht van BNL, gedeeld door @digibieb via Twitter (dank, Jan!), blijkt echter afgelopen week gecommuniceerd te zijn dat alle nadruk op het ebookplatform komt te liggen de komende periode. De 10.000ste ebooktitel is ingekocht en de PR machine van de bibliotheken richt zich dan ook volledig op het benadrukken (van het succes) van het aanbod van de te lenen ebooks. Dit aanbod is dan ook kennelijk reden dat de VakantieBieb pas in de zomervakantie van 2015 weer geopend zal zijn.

Dat een aanbod van ‘fantastische titels’ op het ebookplatform leidt tot het niet openen van de VakantieBieb de komende vakanties vind ik echter minder vanzelfsprekend dan BNL. De VakantieBieb spreekt een veel breder publiek aan omdat de titels in deze app beschikbaar zijn voor zowel leden als niet-leden, in tegenstelling tot de titels op het ebookplatform die vanzelfsprekend alleen door de eigen leden te lenen zijn.

Ook inhoudelijk verbaast de keuze me. Het sterke punt van de VakantieBieb app is juist dat de bibliotheken hiermee een gidsfunctie kunnen invullen door een goede selectie te maken van (die fantastische) titels die gedurende enkele weken de moeite van het lezen waard zijn. Het is mooi dat je nu 7000 titels op het ebookplatform beschikbaar hebt (en straks dus 10.000) maar die ‘fantastische titels’ die daar tussen zitten zijn wel bijzonder goed verstopt natuurlijk. Ik heb liever 50 door de bibliotheken geselecteerde titels in een VakantieBieb app dan 10.000 titels op het ebookplatform in de kerstvakantie.

En tja, die laatste zin van de berichtgeving vind ik ook wat slecht te verteren. “Het streven is om steeds meer synergie te krijgen tussen de VakantieBieb en het e-bookplatform, waar ook e-books voor op de e-reader worden aangeboden.” Synergie is nou juist niet de VakantieBieb op een laag pitje zetten zodat alle nadruk op het ebookplatform kan komen te liggen, tenzij mijn Dikke Van Dale een verkeerde definitie geeft van het begrip synergie. En hoewel ik het kan waarderen dat het kunnen downloaden van ebooks voor je ereader (eindelijk) als een essentieel voordeel – misschien wel een vereiste? – wordt gezien van het ebookplatform heb ik toch niet het idee dat de VakantieBieb app minder succesvol is geweest omdat je hiermee niet de titels op een ereader kunt zetten.

Maar enfin, het is nu wel duidelijk dat de VakantieBieb pas in de zomer van volgend jaar terugkeert. Hopelijk weer gevuld met een mooie selectie van toptitels die je kunt lezen in de app en kunt downloaden via het ebookplatform. Als je dan toch synergie wil ….

#

Pagina 1 of 34123...1530...Laatste »
  • © 2006- 2015 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top