Van Europa mogen ebooks (echt) niet onder het lage btw-tarief vallen

ebooks niet onder laag btw-tariefHet Europese Hof van Justitie heeft bepaald dat Europese lidstaten geen lager btw-tarief mogen rekenen voor ebooks en dat Frankrijk en Luxemburg hun verplichtingen niet nakomen zoals die in de Europese richtlijn 2006/112/EG zijn afgesproken. Het lijkt daarmee het einde te zijn van een langdurige discussie.

In Nederland verschilt het een beetje per uitgever (en vaak per titel) maar gemiddeld betaal je nog steeds tussen de 60% en 75% van de papieren prijs voor een ebook. Bij het vaststellen van die prijs spelen diverse zaken een rol maar een belangrijke factor is het hoge btw-tarief voor ebooks. Ebooks worden gezien als een digitale dienst en hiervoor wordt in Nederland niet het lage btw-tarief van 6% gerekend maar het reguliere tarief van 21%. Je betaalt dus vanuit de basis al meer voor een ebook dan voor een papieren boek.

Wie heeft dat hoge btw-tarief voor ebooks bedacht?

Nu heeft Nederland dat niet zelf bedacht om ebooks in het hogere btw-tarief te plaatsen. Het is een Europese richtlijn (2006/112/EG) die stelt dat in de lidstaten digitaal geleverde goederen/diensten niet uitgezonderd zijn van dat hoge tarief. En aangezien in de richtlijn is opgenomen dat standaard het reguliere (hoge) btw-tarief geldt tenzij iets daar als uitzondering op benoemd is, vallen de niet als uitzondering genoemde ebooks onder dat hogere btw-tarief.

Nou levert dat in de praktijk de vreemde situatie op dat verschillende vormen van eenzelfde werk (een boek) dus verschillend belast worden. Vreemd omdat het dus voor de zowel de btw als prijsstelling verschil uitmaakt of je een boek koopt in fysieke vorm of dat je die koopt als ebook. Dat verschil leidt ook tot (oneerlijke) concurrentie omdat in de Europese lidstaten uiteenlopende btw-tarieven gelden. Er gaan dan ook al lange tijd geluiden op – ook binnen de EU – om de btw-tarieven gelijk te trekken tussen papieren en digitale media.

Maar zover is het nog (lang) niet

Nederland volgt braaf de Europese afspraken en heft het reguliere btw-tarief dat hier 21% is. Maar in Europa zijn enkele minder brave landen te vinden op dit punt. Frankrijk en Luxemburg hebben er voor gekozen om juist hun lage btw-tarief te rekenen voor ebooks. In Frankrijk is dat 5,5% en in Luxemburg slechts 3%, wat de reden is dat Apple, Barnes and Noble, Amazon en Kobo hun respectievelijke Europese hoofdkwartieren in het groothertogdom gevestigd hebben. Het stelt deze partijen in staat slechts 3% btw in rekening te brengen bij de aankoop van ebooks.

Als je een Nederlands ebook koopt bij Bol.com betaal je 21% btw terwijl je dus 3% betaalt als je een Engelstalig ebook bij Apple, Amazon of Kobo koopt. Dat betekent overigens echt niet dat je altijd goedkoper uit bent bij die laatsten – je ziet zelfs onderling flinke verschillen – maar 18% maakt wel een flink verschil.

Nieuwe btw-wetgeving … maar niet voor ebooks

Om een einde aan die oneerlijke concurrentie te maken heeft de EU vanaf 1 januari 2015 nieuwe btw wetgeving ingevoerd die door alle lidstaten overgenomen moet worden. Die nieuwe regels stellen dat bij de aankoop van digitale goederen (waaronder ebooks) dan het btw-tarief geldt van het land waarin de koper zich bevindt en niet meer het land waar de verkoper (juridisch) in gevestigd is. Dan heeft het dus weinig zin voor bedrijven om zich in Luxemburg te gaan vestigen. Hoewel deze nieuwe wetgeving inmiddels al 2 maanden van kracht is lijkt het nog niet heel veel impact te hebben op de prijzen van ebooks overigens.

Ondertussen kondigde de Europese Commissie al in 2012 aan een rechtszaak bij het Europese Hof van Justitie aan te spannen tegen Frankrijk en Luxemburg voor het heffen van het lage btw-tarief voor ebooks, nadat beide landen weigerden zich alsnog te conformeren aan de mening van de Commissie dat het hogere tarief van toepassing is.

En het Europese Hof van Justitie beslist

Het heeft dus even geduurd maar gisteren sprak het Europese Hof van Justitie zich uit in twee (gelijksoortige) vonnisen [Frankrijk en Luxemburg] over deze kwestie. Het HofvJEU schaart zich achter de interpretatie van de Europese Commissie dat beide landen in strijd handelen met de btw-richtlijn (persbericht PDF).

In de btw-richtlijn is in artikel 98 sprake van de mogelijkheid om – naast het normale (hoge) btw-tarief – ook een verlaagd tarief toe te passen. In lid 2 van dat artikel wordt aangegeven dat het uitsluitend om een beperkt aantal categorieën goederenleveringen en diensten gaat en wordt verwezen naar een bijlage (III) waar ze uitputtend in opgenoemd worden:

levering van boeken, op alle fysieke dragers, ook bij uitlening door bibliotheken (met inbegrip van brochures, folders en soortgelijk drukwerk, albums, platen-, teken- en kleurboeken voor kinderen, gedrukte of geschreven muziekpartituren, landkaarten en hydrografische en soortgelijke kaarten), kranten en tijdschriften, voor zover niet uitsluitend of hoofdzakelijk reclamemateriaal.

Datzelfde artikel 98 lid 2 eindigt echter met nog een voorbehoud: De verlaagde tarieven zijn niet van toepassing op langs elektronische weg verrichte diensten. En tja, in bijlage II staat daar ook een definitie van: de levering van beelden, geschreven stukken en informatie en de terbeschikkingstelling van databanken.

Frankrijk en Luxemburg beargumenteren beide dat ebooks onder de term ‘boeken’ vallen zoals in bijlage III genoemd worden maar het Europese Hof gaat daar niet in mee omdat de toevoeging ‘op alle fysieke dragers’ de ebooks uitsluiten. Het Hof vindt ook het argument dat voor het lezen van ebooks toch echt een fysieke drager nodig is (computer, tablet of ereader) niet valide omdat deze drager niet meegeleverd wordt met het ebook en stelt vast dat de levering van ebooks valt onder het voorbehoud van artikel 98 lid 2 van een ‘op langs elektronische weg verrichte dienst’ waar het kunnen heffen van een verlaagd btw-tarief niet op van toepassing is.

Luxemburg gooit nog wel enkele extra juridische argumenten in de strijd maar krijgt hier ook nul op rekest. Omdat artikel 99 van de btw-richtlijn ook nog stelt dat een verlaagd btw-tarief niet onder de 5% mag liggen krijgt Luxemburg ook nog een extra ‘standje’ voor het tarief van 3% dat geheven wordt.

Wat betekent dit nu?

Het Europese Hof van Justitie spreekt zich nu dus expliciet uit dat het leveren van ebooks geen goederenlevering is maar een elektronische dienst waarvoor niet een verlaagd btw-tarief gehanteerd mag worden door de Europese lidstaten. Hoewel het Hof alleen maar uitspraak doet over de intepretatie van de huidige Europese btw-richtlijn – en geen straffen op kan leggen aan beide landen – ligt het voor de hand dat Luxemburg het btw-tarief op ebooks zal moeten verhogen naar 17% terwijl Frankrijk dit zal moeten verhogen naar 20%. De verlaagde tarieven blijven wel gelden voor papieren boeken dus in die twee landen ontstaat hetzelfde ‘probleem’ als in Nederland met een kloof van (ruim) 14% tussen boeken in fysieke vorm en boeken in digitale vorm.

Over boeken in fysieke vorm gesproken, daar merkt het persbericht over op dat de uitspraak ruimte laat voor de mogelijkheid om een verlaagd btw-tarief te introduceren voor boeken op een fysieke drager, zoals papieren boeken. Dat strekt zich echter ook uit tot ebooks die via een fysieke drager geleverd worden, iets waar we in Nederland ervaring mee hebben zoals (o.a.) de Ebookstick waarbij meerdere ebooks op een usb-stick te koop worden aangeboden. Heel praktisch is dat natuurlijk niet aangezien verzend- en productiekosten het btw-voordeel grotendeels of volledig teniet zullen doen maar wetgeving kijkt nou eenmaal niet naar hoe praktisch en uitvoerbaar iets is.

De discussie of ebooks wel of niet onder een verlaagd btw-tarief kunnen vallen lijkt hiermee voorlopig beëindigd te zijn. De enige manier om deze discussie opnieuw te gaan voeren is middels een aanpassing van de Europese btw-richtlijn zodat ebooks wel expliciet benoemd worden als een categorie waarvoor een verlaagd btw-tarief kan gelden. Hoewel ik denk dat dit zo snel mogelijk gedaan zou moeten worden vrees ik dat het nog wel eens vele jaren kan gaan duren voordat het zo ver is.

*Als* het ooit zover komt natuurlijk.

#

Waar koop je de top vijf bestseller ebooks voor de laagste prijs? : de week 10 2015 editie

bestseller ebooks prijsvergelijkIn tegenstelling tot fysieke boeken vallen ebooks niet onder de Wet op de vaste boekenprijs. Desondanks wordt het instrument prijs maar nauwelijks ingezet in de strijd om de goede verkoopcijfers. Toch kun je wel degelijk Nederlandse ebooks voor (zeer) uiteenlopende prijzen aantreffen bij de ebookwinkels maar bestaat er (nog) geen prijsvergelijker voor ebooks waar je gemakkelijk kunt kijken bij welke ebookwinkel je voor de laagste prijs terecht kunt.

Elke paar weken kijk ik daarom naar de top 5 bestsellers uit de Bestseller 60, controleer of die ook als ebook te verkrijgen zijn en vergelijk de prijzen bij de verschillende ebookwinkels. Waar koop je de bestseller ebooks voor de laagste prijs?

De huidige top 5

De Bestseller 60 lijst, die opgesteld wordt door het CPNB op basis van verkoopgegevens van ruim 900 boekwinkels, bevat per definitie geen ebooks omdat die nou eenmaal niet door boekwinkels verkocht worden maar levert wel een betrouwbaar beeld van wat de bestverkopende papieren boeken zijn.

  1. Dit kan niet waar zijn van Joris Luyendijk;
  2. Magdalena van Maarten ‘t Hart;
  3. Hoe word je 100? van William Cortvriendt;
  4. Gouden jaren van Annegreet van Bergen;
  5. De mooie voedselmachine van Giuilia Enders.

De best verkopende top 5 boeken wordt echter een top 4 van bestseller ebooks want Hoe word je 100? is niet te koop als ebook.

De ebookwinkels

De vorige keer heb ik me beperkt tot Bol, Bruna, Ebook.nl, Libris.nl, Amazon.nl en Tom Kabinet. Daar komen vanaf nu Google Play Books en Kobobooks.nl bij.

In tabelvorm

Dit kan niet waar zijn Magdalena Hoe word je 100? Gouden jaren De mooie voedselmachine
Amazon 14,99* 10,19** nvt 14,99 8,99***
Bol 14,99 14,99 nvt 7,99**** 8,99
Bruna 14,99 14,99 nvt 14,99 12,99
Ebook.nl 14,99 14,99 nvt 14,99 12,99
Google Play 14,99 10,19 nvt 14,99 12,99
Kobobooks 14,99 10,19 nvt 14,99 8,99
Libris/Blz 14,99 14,99 nvt 14,99 12,99
Tom Kabinet nvt 10,55***** nvt nvt nvt

* Dit kan niet waar zijn is een fonkelnieuwe titel die natuurlijk ook veel media-aandacht heeft gekregen. Dat zal ongetwijfeld een rol spelen in de prijsstelling want het is de enige titel die werkelijk overal voor precies dezelfde prijs verkocht wordt. Overigens kost het papieren exemplaar €19,99 en ben je dus (tijdelijk?) maar nauwelijks goedkoper uit met de ebookversie;

** Magdalena is de nieuwe titel van Maarten ‘t Hart maar dat betekent niet dat de prijs van het ebook, net als de titel van Joris Luyendijk, overal hetzelfde is. Zowel bij Amazon, Google Play, Kobobooks en Tom Kabinet bespaar je ruim 4 euro wat met een prijs voor het papieren exemplaar van €19,99 toch een leuk voordeeltje oplevert voor de kopers van het digitale exemplaar;

*** Bij de De mooie voedselmachine zie je behoorlijk grote onderlinge verschillen qua prijs maar kun je de prijzen ook vergelijken met die van anderhalve week geleden toen ik de eerste prijsvergelijking maakte. Toen kostte het ebook eveneens €12,99 bij de meeste ebookwinkels maar kon je de titel bij Amazon.nl en Bol voor €7,99 vinden. Daar is deze week dus een euro bovenop gekomen en €8,99 is dezelfde prijs die Kobobooks hanteert;

**** Met Gouden Jaren ontstaat hetzelfde interessante beeld. Bij Bol kun je deze ebooktitel voor €7,99 aanschaffen terwijl je er elders €14,99 voor moet neertellen. Anderhalve week geleden was dezelfde titel echter bij Bol ook €14,99 terwijl het toen Amazon.nl was waar je Gouden Jaren voor €7,99 kon vinden. Oftewel, bij Amazon is de titel 7 euro duurder geworden terwijl die bij Bol nu 7 euro goedkoper is. Het lijkt er op dat uitgever Atlas Contact aan het experimenteren is met prijsbeleid bij de verschillende ebookwinkels. Schrale troost overigens als je dat ebook vorige week bij Bol of deze week bij Amazon.nl gekocht hebt ;)

***** Bij Tom Kabinet gaat het om een nieuw exemplaar van Magdalena en is er (nog) geen tweedehands exemplaar beschikbaar. De prijs ligt waarschijnlijk iets hoger dan bij Amazon, Google Play Books en Kobobooks omdat zij een klein bedrag doorgeven aan de auteur. Het is overigens de enige titel van de vier bestseller ebooks die bij Tom Kabinet te vinden is.

Conclusies?

De vorige keer bleken Bol en Amazon.nl – op 1 titel na – exact dezelfde prijzen te hanteren voor de bestseller ebooks. Dat is deze keer niet het geval want Magdalena is ruim 30% goedkoper bij Amazon. Heel bijzonder is dat de beide ebookwinkels stuivertje gewisseld hebben met de prijs voor Gouden Jaren. Was die eerst (ook) fors goedkoper bij Amazon.nl, nu is het Bol waar je met een flink voordeel je slag kunt slaan.

Dat er geen enkel verschil is in de prijzen van ebooks tussen Bruna, Ebook.nl, Libris/Blz wordt ook nu weer bevestigd. Ze hanteren de ‘standaardprijs’ en daarmee valt er bij deze ebookwinkels geen echt voordeel te behalen.

Kobobooks heeft wel precies dezelfde prijzen als Amazon.nl waaruit je zou kunnen concluderen dat de Nederlandse uitgevers dezelfde prijzen doorgeven aan de buitenlandse ebookwinkels. Dat klopt echter niet helemaal want voor De Mooie Voedselmachine betaal je bij Google Play Books toch echt dezelfde hogere prijs als bij Bruna, Ebook.nl en Libris/Blz. Geen idee of dat aan Google Play Books of aan uitgever Luitingh-Sijthoff ligt.

Wil je alle bestsellers aanschaffen? Dan kosten de vier titels – die ook als ebook verkrijgbaar zijn – €77,92 in de boekwinkel. Voor de vier ebooks betaal je met €46,96 het minste bij Bol en het meeste (€57,96) bij Bruna, Ebook.nl en Libris/Blz. En dat scheelt toch weer 11 euro.

#

Covers aan ebooks toevoegen mbv de Calibre ebook-editor

Een lezer vroeg: Zelf ben ik al tijden op zoek hoe ik meerdere covers aan één ebook kan toevoegen. Dat vind ik leuk omdat een nieuwe druk vaak een andere omslag kent en bovendien kan ik dan ook de achterkant van een boek toevoegen. Is dit op een makkelijke manier mogelijk?

De voorkant, de cover, vervult een belangrijke rol voor elk boek. Het is die ene afbeelding die meer moet zeggen dan de (meer dan) 1000 woorden die in het boek staan en bij papieren boeken is het vaak datgene dat de aandacht moet trekken en potentiële kopers moet overtuigen waarom je precies dat boek moet kopen. En niet het boek dat ernaast in de boekwinkel staat. Er zit dan ook veel aandacht, tijd en energie in de covers van boeken en soms zijn het echt hele kunstwerken die minstens zo memorabel zijn als de inhoud van de boeken die ze sieren. Zo heeft Terry Pratchett de Discworld bedacht maar zijn het de covers van Josh Kirby die de wereld tot leven brachten.

Bij een ebook werkt een cover niet precies hetzelfde natuurlijk. De keuze voor een ebook zal veel minder bepaald worden door de cover en in de trein is het lastig te zien welk ebook iemand leest op zijn of haar ereader. Daarentegen toont elke ereader nog wel degelijk de cover van een ebook in de bibliotheek en zie je de cover van het boek dat je leest als de ereader in de slaapstand staat. En als je juist van covers houdt, dan ben je ook niet afhankelijk van die ene cover die door de uitgever aan het ebook wordt toegevoegd. Waarom niet de Amerikaanse of juist de Engelse versie van de cover toevoegen aan jouw exemplaar? Of een nieuwe cover die bij een nieuwe (jubileum)editie hoort zonder dat je precies hetzelfde ebook opnieuw moet kopen? Of zelfs een cover toevoegen als je gekochte ebook er geen eentje bevat zoals ik helaas al enkele keren heb ondervonden?

Ebooks bewerken met Calibre

Sinds december 2013 beschikt Calibre over een eigen editor voor ebooks. Hiermee kun je ebooks in het ePub of AZW3 (Kindle) formaat bewerken mits ze niet voorzien zijn van DRM. Nederlandse ebooks, die tegenwoordig bijna allemaal voorzien zijn van een watermerkbeveiliging, kun je echter zonder problemen openen in de editor.
Een ePub bestand lijkt misschien wel één bestand te zijn maar het is feitelijk een soort zip-bestand waarin losse xhtml/css bestanden zitten, aangevuld met afbeeldingen en evt. lettertypes die gebruikt worden. Je kunt het zelfs prima vergelijken met een mini-website die uit meerdere webpagina’s en bestanden bestaat. En zoals je individuele webpagina’s kunt bewerken met een HTML-editor, kun je de bestanden in een ebook bewerken met een ebook-editor. Het vereist wel enige kennis van HTML en CSS, zeker als je aan het prutsen gaat met de opmaak, maar nieuwe pagina’s toevoegen met één afbeelding erop – een extra cover – is redelijk basaal, ook al moet je een beetje creatief worden want geen enkele editor houdt rekening met het feit dat je meerdere covers wilt gebruiken in je ebook.

Hoe voeg je een extra pagina met een cover toe?

De editor in Calibre is bedoeld om ebooks te bewerken die in de Calibre bibliotheek staan dus de eerste stap is het toevoegen van het oorspronkelijke ebook in Calibre. Het is handig om dat met een kopie te doen want mocht het toch niet helemaal goed lukken straks, dan is er nog geen man overboord omdat je de oorspronkelijke versie nog hebt. Oftewel, ga niet prutsen met je enige originele exemplaar.

calibre edit ebook
In mijn voorbeeld gebruik ik de Engelstalige versie van Calibre om een extra cover toe te voegen aan Shining Girls van Lauren Beukes. Mijn exemplaar heeft de Amerikaanse cover – die ik mooier vond – maar er is ook een UK versie. In de Calibre bibliotheek open je de editor door rechts te klikken op het ebook en dan te kiezen voor ‘Edit book’.

Vervolgens wordt het ebook geopend in de editor en zie je aan de linkerkant een groot aantal bestanden met een html of xhtml extensie in een categorie Text. Nou zou het mooi zijn als elk ePub bestand een uniforme structuur van die bestanden had maar helaas is dat niet het geval. Soms zijn ze genummerd en hebben ze duidelijke bestandsnamen maar je zult regelmatig ebooks aantreffen waar dit absoluut niet het geval is. De html of xhtml pagina’s worden simpelweg op die volgorde getoond in het ebook en dat is de enige structuur die ook vereist is.

Dat geldt in veel gevallen ook voor de pagina met de cover die in dat geval bovenaan de rij te vinden in de file browser te vinden is. Zo ook bij Shining Girls want daar staat cover.xhtml bovenaan en die bevat – niet verrassend – de coverafbeelding. Naast de bestandsnaam staat een icoontje van een boek om aan te geven dat dit bestand in de ePub als coverpagina fungeert. Dat betekent (helaas) ook dat de coverpagina niet per se bovenaan hoeft te staan dus als je een andere bestandsnaam ergens onderaan ziet staan met hetzelfde icoontje, dan is dat dus de coverpagina die altijd als eerste getoond wordt.

calibre edit ebookDe makkelijkste manier om een tweede pagina met een alternatieve cover toe te voegen is het kopiëren van de bestaande coverpagina en deze te laten verwijzen naar die andere cover. Dat gaat niet in 1 keer dus eerst rechtsklik je op de bestaande coverpagina en exporteer je deze naar een willekeurige map op je computer. Zelf geef ik dat bestand even een andere naam zodat ik zelf niet in de war raak als we het zometeen weer gaan importeren als een kopie.

calibre edit ebookIn het menu vind je de optie terug om bestanden te importeren in het ePub bestand. Hier importeer je het (x)html bestand dat je net geëxporteerd hebt maar ook het bestand met de tweede coverafbeelding. Die laatste wordt automatisch in de file browser zichtbaar onder het kopje Images.

De tweede coverpagina wordt echter automatisch onderaan de lijst met bestanden in Text toegevoegd. Dat is prima als je een afbeelding van de achterkant toevoegt maar een tweede cover moet natuurlijk na de eerste coverpagina getoond worden. Het (x)htmlbestand moet je daarom naar boven slepen tot het als tweede bestand in de file browser staat.

Staat de tweede coverpagina op de goede plek? Dan kun je dubbelklikken op de bestandsnaam om het te openen en bewerken in de editor.

calibre edit ebookIn mijn geval is nu dus altcover.xhtml geopend en is het nu letterlijk een kopie van cover.xhtml. Er staat slechts één verwijzing in naar een afbeelding – Images/cover.jpg – en dat is rechts te zien als de huidige cover van het ebook.

Zet je de cursor op de bestandsnaam, dan laat de editor automatisch alle afbeeldingen zien die in Images staan waaronder de tweede cover die net geïmporteerd is: ShiningGirlsUKcover.jpg. Met 1 klik wijzig je dus de verwijzing naar de tweede cover.

calibre edit bookEn klaar! Vergeet niet het bestand op te slaan zodat de wijzigingen ook bewaard worden maar nu heb je een ebook dat twee covers heeft. Op dezelfde manier kun je net zo veel afbeeldingen toevoegen als je maar wilt.

Het is wel belangrijk om te beseffen dat een ebook weliswaar meerdere pagina’s met afbeeldingen kan bevatten maar dat er slechts één als coverpagina gezien wordt. Afhankelijk van hoe netjes het ePub-bestand is opgemaakt, de grootte van de gebruikte afbeeldingen maar ook de ereader of ereadingsoftware, kun je wisselende resultaten krijgen. Het zal in sommige gevallen dus een beetje experimenteren en uitproberen zijn.

#

Ebooks prijsvergelijk: wat is de beste plek om de top vijf bestseller ebooks te kopen?

bestseller ebooks prijsvergelijkEr is veel gezegd en geschreven over de relatief hoge prijzen van Nederlandse ebooks, zeker ten opzichte van de papieren versies, als één van de redenen waarom ebooks in het verleden veelvuldig illegaal gedownload werden. In tegenstelling tot fysieke boeken vallen ebooks niet onder de Wet op de vaste boekenprijs maar desondanks wordt het instrument prijs maar nauwelijks ingezet in de strijd om de goede verkoopcijfers.

Of misschien begint dat nu toch langzaam te komen. Nieuwkomer Tom Kabinet voert de hoge prijzen van ebooks aan als bestaansrecht voor de tweedehands ebookmarktplaats terwijl de komst van Amazon.nl ook invloed lijkt te hebben op zowel de prijs als de perceptie ervan. Voor zover ik weet wordt er geen onderzoek gedaan naar het prijsbeleid van ebooks, laat staan dat er een prijsvergelijker te vinden is waar je gemakkelijk kunt kijken waar een Nederlands ebook het goedkoopst te krijgen is.

Reden voor mij om periodiek naar de top 5 titels te gaan kijken uit de Bestseller 60 en bij een aantal online ebookwinkels te kijken hoeveel de ebookversie daar kost. En om alvast een tipje van de sluier op te lichten: met een beetje vergelijkend winkelen kun je behoorlijk wat euro’s besparen en zeer goedkoop digitaal lezen.

De huidige top 5

De Bestseller 60 lijst, die opgesteld wordt door het CPNB op basis van verkoopgegevens van ruim 900 boekwinkels, bevat per definitie geen ebooks omdat die nou eenmaal niet door boekwinkels verkocht worden maar levert wel een betrouwbaar beeld van wat de bestverkopende papieren boeken zijn. Dat de ebookversies ook populair zijn, is een aanname die ik wel durf te doen.

  1. Vijftig tinten grijs van E.L. James. Ongetwijfeld terug op de nummer 1 plek dankzij de film die afgelopen week in première ging. Het gaat hier dan ook om de ‘filmeditie’ van deel 1 van de trilogie;
  2. Gouden jaren van Annegreet van Bergen;
  3. De mooie voedselmachine van Giuilia Enders;
  4. Kom hier dat ik u kus van Griet op de Beeck;
  5. Leeuwentemmer van Camilla Läckberg.

De ebookwinkels

Er zijn vele ebookwinkels die Nederlandse ebooks verkopen maar ik heb me voor nu beperkt tot Bol, Bruna, Ebook.nl, Libris.nl, Amazon en Tom Kabinet. De laatste is vorige week gestart als reguliere ebookwinkel waar ook nieuwe ebooks verkocht worden en ook al zijn (nog?) niet alle titels verkrijgbaar, het schetst een interessant beeld in vergelijking met de overige ebookwinkels dankzij de mogelijkheid van kopers om hun gekochte exemplaar tweedehands aan te bieden.

In tabelvorm

Vijftig tinten grijs Gouden jaren De mooie voedselmachine Kom hier dat ik u kus Leeuwentemmer
Amazon.nl 2,99* 7,99** 7,99 4,99 8,99
Bol 2,99 14,99 7,99 4,99*** 8,99
Bruna 5,99 14,99 12,99 11,99 14,99
Ebook.nl 5,99 14,99 12,99 11,99 14,99
Libris/Blz 5,99 14,99 12,99 11,99 14,99
Tom Kabinet 4,21**** nvt nvt 8,44 (5)***** nvt

* Amazon biedt Vijftig tinten grijs duidelijk aan tegen een actieprijs. Voor 5,99 krijg je daar zelfs de gehele trilogie in ebookvorm;
** Ook Gouden jaren wordt met een aanzienlijke korting aangeboden door Amazon. De prijs voor het papieren exemplaar is 19,99 dus met 7,99 duikt Amazon fors onder de prijs van het ebook die door de andere webshops gerekend wordt;
*** Bol hanteert kennelijk een ‘price-matching’ beleid waarbij ze hun prijzen aanpassen aan die van Amazon (op Gouden jaren na?). Het valt bij Kom hier dat ik u kus extra op omdat je bij Bol ook meteen ziet dat het papieren exemplaar 19,95 kost. En dan moet je met 4,99 voor de ebookversie wel een heel groot liefhebber van papier zijn;
**** Het is mij onduidelijk hoe Tom Kabinet hun prijzen berekent maar er wordt waarschijnlijk met een percentage gewerkt dat aan de auteur wordt doorgegeven. 4,21 is nog steeds goedkoper dan drie andere ebookwinkels;
***** Kom hier dat ik u kus is op het moment van schrijven voor 8,44 nieuw te koop maar een eerdere koper biedt een tweedehands exemplaar aan voor 5 euro. Die vermoedelijk niet gekeken heeft bij Bol of bij Amazon.nl.

Conclusies?

Uit een kleine steekproef met vijf titels kun je niet echt conclusies trekken natuurlijk maar zelfs op deze kleine schaal valt op dat Amazon.nl de laagste prijzen heeft voor alle vijf de titels. De aanname vooraf dat Amazon, net als in Amerika, met lage prijzen zou gaan stunten lijkt daarmee wel bevestigd te zijn. Hoewel 1 titel afwijkt, blijkt Bol.com precies dezelfde prijzen te hebben als Amazon voor de Nederlandse ebooks. En dat zal geen toeval zijn.

Beide ebookwinkels slaan qua prijzen een kloof met de overige ebookwinkels – Bruna, ebook.nl en Libris/Blz – die de standaardprijzen hanteren. Die drie hebben identieke prijzen voor de titels maar zijn daarmee voor alle titels de duurdere keuze. Tom Kabinet is de vreemde eend in de bijt want ze zijn goedkoper dan Bruna, ebook.nl en Libris/Blz maar weer duurder dan Amazon en Bol. Het zal interessant zijn om te zien of dit ook zo blijft als hun assortiment groeit, zowel nieuw als tweedehands.

Ben je voornemens om de top 5 bestsellers allemaal te kopen? Dan betaal je daar in de boekwinkel €87,90 voor. Lees je liever digitaal? Dan ben je bij Amazon.nl klaar voor €33,00 terwijl je bij Bruna, ebook.nl of Libris/Blz €61 mag gaan afrekenen. Interessant, nietwaar?

#

Over posters op canvas, uitputting van distributierecht en wat dit te maken heeft met het kunnen uitlenen van ebooks

allposters pictoright uitputting van distributierecht
Afgelopen week deed het Europese Hof van Justitie uitspraak naar aanleiding van prejudiciële vragen van de Hoge Raad der Nederlanden in de procedure Art & Allposters International BV (in Nederland Allposters.nl) tegen Stichting Pictoright. Het HofvJEU bepaalde hierin dat de regel van uitputting van distributierecht niet van toepassing is wanneer een reproductie van een beschermd werk, nadat de drager is veranderd (zoals van een papieren poster op een canvasdoek), opnieuw in het verkeer wordt gebracht. Hoewel dit misschien alleen relevant lijkt voor Allposters en Pictoright, betekent de expliciete uitspraak door het HofvJEU ook het een en ander voor actuele ontwikkelingen m.b.t. het uitlenen (en doorverkopen) van ebooks en andere digitale media.

Allereerst de aanleiding

Allposters biedt via haar websites posters en andere reproducties aan van werken van o.a. beroemde schilders. Hierbij hebben klanten onder meer de keuze tussen een reproductie in de vorm van een poster, een ingelijste poster, een poster op hout of een afbeelding op canvas. In dit laatste geval wordt de afbeelding van het gewenste werk overgezet van een papieren poster op een canvasdoek. Na die handelingen is de afbeelding van het werk van de papieren drager verdwenen, wat door Allposters aan als “canvas transfer” wordt bestempeld.

Allposters heeft toestemming van de rechthebbenden van de werken om de afbeeldingen op papieren posters te mogen drukken en verkopen maar de Stichting Pictoright – die de auteursrechten exploiteert namens de rechthebbenden – maakte in 2010 bezwaar tegen de verkoop van reproducties in de vorm van canvas transfers aangezien deze van mening was dat hiervoor geen toestemming gegeven was (en die wel vereist was). Op 22 september 2010 wees de Rechtbank Roermand deze vordering echter af waarna Pictoright in hoger beroep ging bij het Gerechtshof ‘s-Hertogenbosch. Die deed op 3 januari 2012 uitspraak en vernietigde het eerdere vonnis om vervolgens het merendeel van de vorderingen van Pictoright toe te wijzen.

Volgens het Gerechtshof ‘s-Hertogenbosch is zowel de verkoop van een posters of van een canvasdoek waarop een kunstwerk is vastgelegd een openbaarmaking in de zin van de Auteurswet. Als daar een nieuwe exploitatiemogelijkheid door ontstaat moet daar toestemming voor verkregen worden van de rechthebbende. Hier baseerde de rechter zich op een arrest van de Hoge Raad uit 1979 waar een redelijk vergelijkbare casus behandeld werd (afbeeldingen van Rien Poortvliet die hij voor een kalender gemaakt had werden uitgeknipt, op spaanplaat geplakt en verkocht) en waar de Hoge Raad ten aanzien van de uitputting van distributierecht bepaalde dat dit recht niet uitput is als het (ingrijpend) gewijzigd wordt. De verandering van drager werd expliciet als voorbeeld genoemd. Allposters beriep zich juist wel op de uitputting van het distributierecht en verloor daarmee het hoger beroep.

Uitputting van distributierecht

Maar wat is nou precies uitputting van distributierecht? Het opnieuw verkopen van auteursrechtelijk beschermde werken wordt gezien als een nieuwe openbaarmaking en is daarmee een inbreuk op de auteursrechten. Voor exemplaren van fysieke werken (boeken, cd’s, dvd’s maar dus ook kunstwerken) geldt daar een uitzondering op want in de Europese auteursrecht-richtlijn 2001/29/EG worden hierover afspraken gemaakt over de zogeheten ‘uitputting’ van het auteursrecht. Artikel 4, lid 2 van deze richtlijn is vervolgens in de Nederlandse Auteurswet opgenomen als artikel 12b:

Indien een exemplaar van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst door of met toestemming van de maker of zijn rechtverkrijgende voor de eerste maal in een van de lidstaten van de Europese Unie of in een staat die partij is bij de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte in het verkeer is gebracht door eigendomsoverdracht, dan vormt het anderszins in het verkeer brengen van dat exemplaar, met uitzondering van verhuur en uitlening, geen inbreuk op het auteursrecht.

Wat dit zegt is dat een auteursrechthebbende geen zeggenschap meer heeft over de verdere verspreiding van een werk dat hij of zij zelf op de markt heeft gebracht. Verkochte exemplaren kunnen door consumenten doorverkocht worden, weggegeven worden of uitgeleend worden aan een ander. Dat geldt overigens ook als de auteursrechthebbende toestemming gegeven heeft aan een andere partij om een werk op de markt te brengen, zoals hier bij de verkoop van posters door Allposters het geval is. Het auteursrecht op de werken blijft onverminderd van kracht maar het distributierecht is uitgeput.

Terug naar de rechtszaak

Hoewel deze bepaling in de Nederlandse Auteurswet, en dan vooral de specifieke invulling van hoe ver de uitputting van distributierecht gaat in het Poortvliet arrest, weinig ruimte laat voor de argumenten van Allposters wordt het wat complexer omdat zowel het oorspronkelijke artikel 4, lid 2, in de Europese richtlijn als artikel 12 van de Berner Conventie een ruimere interpretatie lijken te hebben. De Berner Conventie specificeert een bewerkingsrecht dat door een rechthebbende aan een andere partij verleend wordt terwijl de Europese richtlijn spreekt over een distributierecht met betrekking tot het origineel of kopieën van een werk dat uitgeput kan raken.

Allposters stelde daarom cassatie in tegen het arrest van het hoger beroep waarbij ze de relevantie van het Poortvliet arrest betwistte en ter discussie stelde wanneer ‘uitputting van distributierecht’ plaats vond en wanneer iets een (nieuwe) openbaarmaking is. Volgens Allposters zou het distributierecht uitgeput moeten zijn bij een tastbaar werk dat al in omloop was gebracht en zou het niet uitmaken dat het materiaal waar de afbeelding op staat later gewijzigd wordt.

De Hoge Raad kan niet oordelen over de interpretatie van Europese wetgeving en verzocht daarom in juli 2013 het Europese Hof van Justitie een prejudiciële beslissing te nemen over een aantal vragen:

1) Beheerst artikel 4 [van richtlijn 2001/29] het antwoord op de vraag of het distributierecht van de auteursrechthebbende kan worden uitgeoefend ten aanzien van een reproductie van een auteursrechtelijk beschermd werk dat door of met toestemming van de rechthebbende in de EER is verkocht en geleverd, indien deze reproductie nadien een wijziging ten aanzien van de vorm heeft ondergaan en in die vorm opnieuw in het verkeer wordt gebracht?

2) a) Indien het antwoord op vraag 1 bevestigend luidt, is dan de omstandigheid dat sprake is van een wijziging als in vraag 1 bedoeld, van betekenis voor het antwoord op de vraag of uitputting als bedoeld in artikel 4, lid 2, [van richtlijn 2001/29] wordt verhinderd of doorbroken?

b) Indien het antwoord op vraag 2(a) bevestigend luidt, welke maatstaven dienen dan te worden aangelegd om van een wijziging ten aanzien van de vorm van de reproductie te spreken die uitputting als bedoeld in artikel 4, lid 2, [van richtlijn 2001/29] verhindert of doorbreekt?

c) Laten die maatstaven ruimte voor de in het nationale recht in Nederland ontwikkelde maatstaf, inhoudende dat van uitputting niet langer sprake is op de enkele grond dat de wederverkoper de reproducties een andere vorm heeft gegeven en ze in die vorm onder het publiek heeft verspreid (HR 19 januari 1979, NJ 1979/412, Poortvliet)?

De antwoorden

Afgelopen donderdag deed het Europese Hof uitspraak hierover. In het arrest is te lezen dat het Hof erkent dat er een bewerkingsrecht wordt genoemd in de Berner Conventie maar dat de Europese richtlijn die bepaling niet kent (en de richtlijn is van toepassing in Europa, niet de Berner Conventie). Het Hof gaat ook niet verder in op een bewerkingsrecht want dat zowel de papieren poster als de canvas transfer kopieën van een beschermd werk zijn staat niet ter discussie. Artikel 4, lid 2, geeft auteurs het recht om elke vorm van distributie onder het publiek van het origineel van hun werken of kopieën daarvan, door verkoop of anderszins, toe te staan of te verbieden. De omstandigheden van de zaak tussen Allposters tegen Pictoright vallen daarmee volgens het Hof onder dat artikel van de richtlijn. Het is dan alleen nog de vraag of de uitputting van het distributierecht betrekking heeft op de tastbare zaak waarin het werk of een kopie daarvan is belichaamd dan wel op de intellectuele schepping van de auteur, en anderzijds over de vraag of een wijziging van de drager zoals die door Allposters is bewerkstelligd, van betekenis is voor de uitputting van het uitsluitend distributierecht. Oftewel, zit de uitputting op het tastbare werk of op de afbeelding zelf en maakt het uit dat de drager wordt gewijzigd?

Het Hof verwijst naar overweging 28 uit de richtlijn en enkele andere arresten, en stelt dat: […] de wetgever van de Unie met het gebruik van de woorden „tastbare zaak” en „dat materiaal” auteurs zeggenschap heeft willen geven over de eerste verhandeling in de Unie van elke tastbare zaak waarin hun intellectuele schepping is belichaamd. En concludeert dat:

De uitputting van het distributierecht is dus van toepassing op de tastbare zaak waarin een beschermd werk of een kopie daarvan is belichaamd indien deze zaak met toestemming van de auteursrechthebbende in de handel is gebracht.

Ook ten aanzien van het tweede deel van de vraag gaat het Hof niet mee in het argument van Allposters en concludeert […] dat een vervanging van de drager op de wijze zoals in het hoofdgeding leidt tot de schepping van een nieuwe zaak waarin de afbeelding van het beschermde werk wordt belichaamd, terwijl de poster als zodanig ophoudt te bestaan. Een dergelijke wijziging van de kopie van het beschermde werk, waardoor het resultaat dichter bij het origineel komt te liggen, kan in feite een nieuwe reproductie van dat werk in de zin van artikel 2, onder a), van richtlijn 2001/29 vormen, die onder het uitsluitend recht van de auteur valt en waarvoor zijn toestemming is vereist.

Het Hof verklaart dan ook voor recht dat:

Artikel 4, lid 2, van richtlijn 2001/29/EG van het Europees Parlement en de Raad van 22 mei 2001 betreffende de harmonisatie van bepaalde aspecten van het auteursrecht en de naburige rechten in de informatiemaatschappij moet aldus worden uitgelegd dat de regel van uitputting van het distributierecht niet van toepassing is wanneer een reproductie van een beschermd werk die met toestemming van de auteursrechthebbende in de Europese Unie in de handel is gebracht, nadien een vervanging van de drager ervan heeft ondergaan zoals de overbrenging van die op een papieren poster aangebrachte reproductie op een canvasdoek, en in die nieuwe vorm opnieuw in het verkeer wordt gebracht.

Allposters zal dus binnenkort moeten stoppen met het aanbieden van canvas transfers of expliciet toestemming moeten vragen aan de rechthebbenden (Pictoright) om deze mogelijkheid te blijven aanbieden aan klanten.

Maar wat heeft dit nou met ebooks te maken?

De link tussen posters, die op canvas worden overgezet, en ebooks ligt niet voor de hand maar in beide gevallen speelt de uitputting van distributierecht een rol. Het schoolvoorbeeld van uitputting van dit recht is namelijk het papieren boek. Als iemand een exemplaar van door de auteur geschreven boek aanschaft en doorverkoopt aan een ander dan kan de auteur zich niet tegen die doorverkoop verzetten. Schaf je als bibliotheek een exemplaar aan van datzelfde boek en ga je het uitlenen aan anderen, dan geldt in beginsel hetzelfde. Een auteur kan zich daar niet tegen verzetten omdat zijn of haar distributierechten zijn uitgeput.

Maar omdat het (grootschalig) uitlenen van exemplaren door bibliotheken kan botsen met de verkoop van dezelfde titels, is er – in 1996 – een wettelijke grondslag ingebouwd in (artikel 15c van) de Auteurswet die een vergoeding toekent aan de rechthebbenden als hun boeken geleend worden via de bibliotheken: het leenrecht. Sinds die tijd regelt een collectieve beheersorganisatie, de Stichting Leenrecht, het innen van de leenrechtvergoedingen bij de bibliotheken en het weer afdragen ervan aan de rechthebbenden. Auteurs ontvangen dus via de Stichting Leenrecht een vergoeding op basis van de uitleencijfers van de door hen geschreven boeken. Een regeling die uiteindelijk dus volledig gebaseerd is op het feit dat de rechten uitgeput zijn van boeken.

Datzelfde leenrecht willen de openbare bibliotheken graag gebruiken om ebooks te kunnen uitlenen maar daar voorziet de Auteurswet en het leenrecht nou net niet in, ook al worden ebooks nergens expliciet genoemd in de wetgeving. Maar de vraag of uitputting van distributierecht ook geldt voor digitale goederen, in dit geval gedownloade software, speelde wel in het UsedSoft/Oracle arrest. Sterker nog, het UsedSoft/Oracle arrest is gebaseerd op de interpretatie door het Europese Hof van Justitie van artikel 4 over uitputting uit dezelfde Europese auteursrecht-richtlijn 2001/29/EG. Het maakt het, onder specifieke voorwaarden, mogelijk om het gebruiksrecht/licentie van gedownloade software over te dragen/door te verkopen aan een ander.

Zowel de bibliotheken (voor het kunnen uitlenen van ebooks) als Tom Kabinet (voor het mogen doorverkopen van ebooks) leunen sterk op het UsedSoft/Oracle arrest om zelf vragen aan het Europese Hof te stellen en respectievelijk hun marktplaats voor legale ebooks te kunnen exploiteren.

En dat is nu precies het punt

Hoewel je het UsedSoft/Oracle arrest zo kunt interpreteren dat het distributierecht op ebooks (ook) uitgeput is – en dat is het grijze gebied dat expliciet door het Hof van Amsterdam werd benoemd afgelopen week in de uitspraak over Tom Kabinet – de expliciete vraag of dit ook het geval is, is nog niet aan het Europese Hof gesteld.

Maar nu het Europese Hof in het Allposters/Pictoright arrest gesteld heeft dat uitputting van het distributierecht van toepassing is op de tastbare zaak waarin een beschermd werk of een kopie daarvan is belichaamd, mag je daar uit afleiden dat het daarmee ook alleen van toepassing is op fysieke en tastbare werken.

En daarmee is uitputting van het distributierecht per definitie niet van toepassing op digitale dragers en goederen, waaronder ebooks.

Een uitspraak over het niet mogen overzetten van afbeeldingen op papieren posters naar canvas verandert daarmee in het expliciet benadrukken dat je nooit de eigenaar kunt worden van een digitaal werk, ook al schaf je dat netjes en legaal aan. De rechthebbende behoudt zeggenschap over wat er vervolgens met dat aangeschafte digitale exemplaar gebeurt. Deze zeggenschap wordt alleen beperkt door het gebruiksrecht/licentie die de rechthebbende meegeeft met zijn of haar digitale werk aan de koper maar hoewel je dus als koper nog enige mogelijkheden hebt om zo’n gebruiksrecht door te verkopen aan een ander – daar ging het UsedSoft/Oracle arrest over – staat nu vast dat je altijd rekening zult moeten blijven houden met de rechten en belangen van de makers van digitale werken. De nadelen van leasen zonder de voordelen ervan.

Ik ben benieuwd of de VOB de zaak doorzet, al lijkt me het stellen van vragen over het mogen uitlenen van ebooks onder de leenexceptie nu zinloos. Het zal eveneens invloed kunnen hebben op de strijd tussen het NUV en Tom Kabinet hoewel het UsedSoft/Oracle arrest mijns inziens van toepassing blijft op het gebruiksrecht dat impliciet verstrekt wordt bij de verkoop van een ebook (en dat doorverkocht kan worden onder bepaalde voorwaarden). Uiteindelijk houd ik echter vooral een onbestemd gevoel over aan deze uitspraak als ik denk aan de honderden ebooks die ik de afgelopen 8 jaar gekocht heb en waar ik dus niet de eigenaar van ben.

Misschien wordt het eens hoog tijd voor een rechtszaak over welke (gebruiks)rechten je als consument hebt als je een ebook (of een ander digitaal werk) koopt. Ik mag hopen dat ik niet de enige ben die geen zin heeft om een verkoopprijs te betalen terwijl ik levenslang moet leasen.

#

Ebooks in Nederland: de nieuwe cijfers (Q4 2014)

Er is veel geschreven over trends, beschikbaarheid, prijsbeleid, verkoopaantallen en (het uitblijven van) succes van ebooks in Nederland de laatste jaren maar in bijna alle gevallen gebeurde dat zonder duidelijke cijfers en feiten die als onderbouwing zouden moeten fungeren. Het CB verzorgt de distributie van bijna alle ebooks in Nederland en produceert sinds 2014 elk kwartaal een infographic met cijfers over de actuele stand van zaken van ebooks in Nederland.

Gisteren presenteerde het CB voor de vierde keer een overzicht van hoe het met de ebooks in het Nederlands taalgebied gaat in de vorm van een infographic. Ik schreef al eerder mijn eigen interpretaties over de eerste, tweede en derde infographic en ook deze keer probeer ik de cijfers te vertalen naar ontwikkelingen en trends. CB blijft kleine aanpassingen maken aan de infographic en daardoor is niet alles even handig te vergelijken met de vorige edities. Hopelijk verandert er niet al te veel aan de gebruikte categorieën dit jaar.

Ebooks in Nederland Infographic Q4

Wat valt me op?

Ten opzichte van de vorige infographic is de grafiek met cumulatieve afzet van ebooks verdwenen en wordt alleen de verkoop per kwartaal getoond. Hier is uit af te leiden dat de verkoop van ebooks in het vierde kwartaal iets gedaald is t.o.v. het derde maar dat het nog wel (iets) boven het niveau van het tweede kwartaal ligt. Ongetwijfeld de reden waarom in de infographic de verkoop van het vierde kwartaal wordt vergeleken met hetzelfde kwartaal van 2013 want dat is wel een stijging van 22%. Dat is toch leuker om te melden dan enkele procenten daling ten opzichte van het vorige kwartaal.

De uitleningen, die in de vorige infographic samen met de verkoop opgenomen waren in de grafiek, worden nu apart weergegeven. Dat is om een reden gedaan want het gaat bijzonder goed met de uitleningen van ebooks in de bibliotheek. Zo te zien is dat met ca. 1/3 gestegen het laatste kwartaal naar maar zo’n liefst (ca.) 350.000. Zou je dit wederom samen met de verkoopcijfers in een grafiek zetten, dan zou dat nu echt een vertekend beeld gaan opleveren door de erg hoge aantallen uitleningen. Dat blijkt ook uit een ander kopje dat het CB in de infographic gezet heeft ‘Een ebook bij de bibliotheek is gemiddeld 3 jaar oud en wordt 10x vaker geleend dan verkocht.’ Goed nieuws, hoewel ik wel bijzonder graag het achterliggende cijferwerk zou willen inzien in plaats van alleen die constatering (en dat geldt ook voor de absolute aantallen van verkoop en uitleningen uit de andere grafieken). Om hoeveel titels gaat het bij de uitleningen bijvoorbeeld en welke categorie titels genereert de meeste uitleningen? Hoeveel procent van de leverbare ebooks zijn te leen bij de bibliotheek? Enzovoorts.

Het aandeel van ebooks in de totale verkoop stijgt licht ten opzichte van Q3 en Q2: 5% van de boektitels wordt als ebook verkocht (was 4,7%) terwijl nog steeds 95% als fysiek boek verkocht wordt (was 95,3%). Eenzelfde kleine stijging zien we ook bij het aandeel van ebooks in de online verkoop: 26,4% daarvan zijn ebooks (was 26%) terwijl 73,6% ook online nog steeds een fysiek boek bestelde (was 74%).

Bijna driekwart van de verkochte ebooks valt binnen NUR300 staat er vervolgens in de infographic te lezen. NUR 300 is de rubriekscode in de Nederlandstalige Uniforme Rubrieksindeling die het genre literaire fictie omvat. In de vorige infographic werd alleen die rubriek getoond en onderverdeeld, in de bovenstaande versie worden ook alle genres getoond waar ebooks van verkocht zijn. Ik vermoed dat er maar weinig verandert in deze genreverdeling waardoor er nu door het CB ingezoomd wordt op de constatering dat kinderboeken, non-fictie en educatief bij ebooks relatief het minst vertegenwoordigd zijn. Ook hier wel jammer dat er geen absolute percentages genoemd worden want het zijn wel drie hele miniscule balkjes in de grafiek. Bij de uitsplitsing van de NUR300 zie je ook bijna geen verschil met de cijfers van het vorige kwartaal: het aandeel van romans binnen de literaire fictie daalde met 1% naar 37%. Niet heel spannend dus.

Bij Ebook versus papier was CB de vorige keer al van indicator veranderd. In de eerdere infographics werd gekeken naar het percentage van de leverbare titels die ook als ebook leverbaar waren maar nu focust men zich op de (60) titels uit de Bestseller 60 lijst. Hiervan zijn 83% als ebook beschikbaar en dat is een stijging van 5% ten opzichte van Q3. Wat een ingewikkelde manier blijft om te zeggen dat er nu 50 van de 60 titels als ebook te koop zijn (was 47). Mathijs Suidman meldt op de CB site dat de overige 10 titels “boeken met (uitgebreide) vormgeving of vertalingen” zijn, waarmee gesuggereerd wordt dat de kans niet groot is dat dit percentage de komende periode nog verder zal stijgen. Bij de bestandsformaten gebeurt er ook weinig spannends want de overgrote meerderheid van 84,7% (was 84,5%) wordt in het ePub 2 formaat gedistribueerd en 13,2% (was 13,7%) als PDF. Het nieuwere ePub 3 formaat komt daarmee wel terug van een kleine dip in Q2 want nadat dit aandeel gedaald was van 2% naar 1,8%, is dat nu weer 2,1%. Het zegt echter niet heel veel want zowel PDF als ePub3 komt voornamelijk voor bij de ondervertegenwoordige genres non-fictie en educatief. Bij de bestandsbeveiliging valt op dat het aandeel van Adobe DRM kleiner en kleiner wordt. Was dat vorig kwartaal nog 1,8%, deze keer is dat nog 1,6% en is 97% ongewijzigd voorzien van een watermerk. Er worden wel iets meer ebooks verkocht zonder beveiliging: dat percentage steeg van 1,2% naar 1,4%. Doordat CB nu de verkoop losgekoppeld heeft van de uitleningen lijkt het aandeel van Adobe DRM ook beter te kloppen want deze DRM wordt natuurlijk wel gebruikt bij alle uitgeleende downloadbare ebooks van bibliotheek.nl. Je kunt Adobe Digital Editions helaas nog niet deïnstalleren.

Bij het aanbod van titels is er inmiddels sprake van een gestage maar kleine groei. De teller stond in Q3 op 34.489 titels, wat toen een stijging van 3% was t.o.v. Q2, en in Q4 zijn er 35.633 titels als ebook te koop. Wederom een stijging van 3%. Het aantal uitgeverijen blijft ook toenemen, in tegenstelling tot mijn eigen verwachting, want na de stijging van 14% in het vorige kwartaal zijn er toch ook nu weer 13 uitgeverijen bijgekomen. De teller staat nu op 297, een stijging van 5%. Ik ben overigens ook erg nieuwsgierig wat dit voor uitgeverijen zijn.

Een nog sterkere stijging is te zien bij het aantal retailers. Dit nam vorig kwartaal al toe van 167 naar 178 en dat zijn er nu 191 geworden, een stijging van 7% waarbij het gaat om het aantal webwinkels en ecosystemen die in Nederland ebooks verkopen. Amazon was al opgenomen in de vorige infographic hoewel ik stiekem meer impact verwacht had in de cijfers nu Amazon in november ook Nederlandstalige ebooks is gaan verkopen. Maar misschien komt dat nog.

Ik ben ook benieuwd of Amazon met hun Kindle ereaders ook terug zal komen in de statistieken over de devices. In 2014 verliet Sony de ereadersmarkt en ging Kobo een samenwerking aan met Bol. Vorig kwartaal steeg het aantal ereaders in Nederland van 1,2 miljoen naar 1,3 miljoen en in het laatste kwartaal van 2014 zijn dat er 1,4 miljoen geworden. Met 16,8 miljoen inwoners in dit land betekent dat nu gemiddeld 1 op de 12 Nederlanders over een ereader beschikt en je mag aannemen dat er in 2015 ook (veel) meer Kindles verkocht gaan worden. Libris begint in februari in elk geval met de verkoop van de Tolino Shine ereaders dus laat het niet gezegd zijn dat ereaders niet meer interessant zijn :)

Ook tablets en smartphones doen het goed in Nederland. Er zijn 7,9 miljoen tabletbezitters in Nederland (was 7,4 miljoen) en de bijna magische grens van 10 miljoen smartphones is inmiddels ook overschreden (was 9 miljoen). Het is wachten tot het onvermijdelijke moment dat er meer smartphones dan inwoners zijn in Nederland. Om ebooks op te lezen natuurlijk!

#

Doorverkopen van ebooks mag in principe. Maar niet zoals Tom Kabinet dat nu doet

tom kabinet

Hoe het allemaal begon

19 juni begon Tom Kabinet met hun ebookmarktplaats voor tweedehands ebooks. Hierbij had de site een helder doel voor ogen: het betaalbaar maken van e-books. De nieuwste e-books zijn maar een fractie goedkoper dan papieren boeken, terwijl ze eenvoudig illegaal te downloaden zijn. Doodeenvoudig. Steeds minder mensen realiseren zich, dat illegaal downloaden een vorm van stelen is. De schrijver is de pineut. Tom zoekt een manier om lezers en schrijvers beiden te helpen. Goedkopere e-books, minder illegale downloads.

Tom Kabinet bood via hun site de mogelijkheid voor consumenten om hun legaal gekochte ebooks te uploaden en te verkopen. Daar valt qua auteursrechten nog heel wat over te zeggen en dat heb ik dan ook gedaan in een eerder artikel. Samenvattend komt het er op neer dat Tom Kabinet een arrest van het Europese Hof van Justitie als onderbouwing hanteert om het distributierecht van ebooks (ook) als uitgeput te beschouwen. Dit betekent dat volgens Tom Kabinet een auteursrechthebbende geen zeggenschap meer heeft over de verdere verspreiding van een werk dat hij of zij zelf op de markt heeft gebracht. Tom Kabinet heeft de site zo ingericht dat de randvoorwaarden die in het UsedSoft/Oracle arrest genoemd worden zo nauwkeurig mogelijk gevolgd worden. Zo wordt er gecontroleerd of (identieke) bestanden niet meerdere malen verkocht worden, kunnen alleen ebooks met een watermerkcode verkocht worden en plaatst Tom Kabinet een nieuwe watermerkcode bij verkoop zodat de nieuwe eigenaar geregistreerd wordt.

Kort geding

Nog geen week later werd Tom Kabinet door het Nederlands Uitgeversverbond (mede namens de Groep Algemene Uitgevers (GAU)) gesommeerd de activiteiten te staken. Tom Kabinet weigerde gehoor aan te geven aan de sommatie en dus stonden beide partijen 10 juli voor de kortgedingrechter bij de rechtbank Amsterdam. Uit de media bleek dat de uitgevers zich vooral focussen op het gegeven dat Tom Kabinet geen onderscheid kan maken tussen illegale en legale ebooks en dat downloaders zo illegaal gedownloade ebooks gaan verhandelen (heling). Terwijl Tom Kabinet juist benadrukt dat tegen te willen gaan en net als de uitgevers minder illegale ebooks in omloop wil hebben. Op 21 juli 2014 oordeelde de rechter dat Tom Kabinet door mocht gaan met de activiteiten en de site, deels omdat de NUV de argumenten van Tom Kabinet niet voldoende kon weerleggen maar vooral omdat het NUV nooit op zoek is gegaan naar een (constructieve) oplossing. En dat rekende de rechter het NUV sterk aan.

Ronde twee: het geding in hoger beroep

Naar een constructieve oplossing en samenwerking met Tom Kabinet werd nog steeds niet gezocht door het NUV, bleek uit de reactie van (toenmalige) voorzitter Geert Noorman in Boekblad. Het NUV ging 15 augustus 2014 in hoger beroep en 25 november bepleitten beide partijen wederom hun zaak bij het Hof in Amsterdam.

Behalve een herhaling van de (juridisch) inhoudelijke argumenten bracht het NUV daar ook een dossier ter tafel dat aantoonde dat er grote hoeveelheden illegale ebooks werden verhandeld via Tom Kabinet door slechts een gering aantal personen. Iets dat mij overigens ook opgevallen was toen ik in augustus al berichten las van gepikeerde hobbyisten die hun zelfgescande/zelf geproduceerde ebooks ineens te koop aangeboden zagen op Tom Kabinet. De SF sectie van Tom Kabinet alleen al stond vol met ebooks die nooit legaal uitgegeven waren in Nederland en tja, die mag je natuurlijk sowieso niet doorverkopen. Hoe je het ook wendt of keert, Tom Kabinet leek niet veel maatregelen te nemen om het doorverkopen van dergelijke ebooks te ontmoedigen.

De uitspraak

Na enkele keren uitgesteld te zijn volgde vandaag dan toch eindelijk de uitspraak van het Hof. Op bijna alle punten volgt het Hof de eerdere uitspraak van de voorzieningenrechter en worden de vorderingen van het NUV afgewezen. Wederom wordt daarmee bevestigd dat het NUV te snel de juridische route bewandeld lijkt te hebben. Inhoudelijk constateert het Hof dat het UsedSoft arrest van het Europese Hof van Justitie weliswaar ruimte lijkt te bieden voor het doorverkopen van (het gebruiksrecht van) ebooks maar dat er nog veel onduidelijkheid bestaat of het Europese Hof van Justitie dit ook echt van toepassing zou verklaren op ebooks. Het Hof doet daarom ook geen inhoudelijke uitspraak maar verwijst, zoals verwacht, naar de mogelijkheid om een bodemprocedure te starten over dit exacte vraagstuk of om prejudiciële vragen (vragen om uitleg) hierover te stellen aan het Europese Hof van Justitie. Maar wil dat zelf niet doen naar aanleiding van dit korte geding: Het hof acht het voorts niet opportuun om hierover in het kader van het onderhavige kort geding aan het Hof van Justitie prejudiciële vragen te stellen.

Het Hof stelt daarmee ook dat er in beginsel en op dit moment niet echt een reden te vinden is om het doorverkopen van ebooks te verbieden:

[…] brengt mee dat met de toewijzing van een voorziening in kort geding voor zover die de doorverkoop van legaal gekochte e-books betreft behoedzaamheid moet worden betracht: de bestaande onzekerheid over hoe de bodemrechter over de inbreukvraag zal oordelen leidt ook in hoger beroep tot de slotsom dat voor zover de door NUV c.s. verlangde voorziening ertoe strekt Tom Kabinet te beletten een website te exploiteren, waarop onder de door haar gehanteerde en op haar website gepubliceerde voorwaarden e-books worden doorverkocht die met toestemming van de auteursrechthebbenden zijn gedownload, deze niet voor toewijzing in aanmerking komt.

Ook het argument van NUV dat het niet toegestaan zou zijn om de – auteursrechtelijk beschermde – covers (separaat) te uploaden bij Tom Kabinet wordt van de hand gewezen omdat dit volgens het citaatrecht juist wel toegestaan is. Waarmee bijna alle argumenten van het NUV uitgeput lijken te zijn.

Maar die illegale ebooks mogen echt niet

Ook al lijkt de conclusie van het Hof exact dezelfde kant op te gaan als die van de voorzieningenrechter vorig jaar, het aanbod van illegale ebooks op Tom Kabinet wordt niet genegeerd in het oordeel van de rechter.

Het voorgaande leidt echter niet tot de gevolgtrekking dat de door NUV c.s. in dit geding gevorderde voorzieningen geheel niet voor toewijzing in aanmerking komen. NUV c.s. hebben immers (onder meer door het overleggen van en groot aantal producties) voldoende feitelijk onderbouwd dat de door Tom Kabinet geëxploiteerde website door derden niet alleen voor de doorverkoop van legaal gedownloade e-books wordt gebruikt maar dat via die website tevens in niet te verwaarlozen mate illegale exemplaren worden verhandeld.

Door een website te exploiteren die bedoeld is om ebooks door te verkopen maakt Tom Kabinet het volgens de rechter juist aantrekkelijk om illegale exemplaren te gaan verkopen. En daar is juridisch weinig onduidelijkheid over:

Voldoende aannemelijk is dat Tom Kabinet op deze wijze (tegen betaling) een betrekkelijk eenvoudige en lucratieve mogelijkheid biedt om (ook) illegaal verkregen e-books door te verkopen en dat daar een wervende kracht vanuit gaat. Het op deze wijze faciliteren van inbreuken op de aan uitgever en hun auteurs toekomende rechten moet in beginsel jegens deze als onrechtmatig worden gekwalificeerd.

En dan kun je wel benadrukken naar je gebruikers toe dat je je netjes aan de regels moet houden en enkele maatregelen nemen om het doorverkopen van illegale exemplaren te ontmoedigen maar dat is niet genoeg:

Tom Kabinet heeft weliswaar aangevoerd dat het haar streven is om dergelijke inbreuken juist te voorkomen en voert aan dat zij (technische) maatregelen neemt om illegale e-books te herkennen en van haar website te weren. Voorts wijst zij erop dat de e-books op haar site niet anoniem te koop kunnen worden aangeboden nu de betrokken aanbieders te traceren zijn aan de hand van door hen opgegeven emailadressen en bankrekeningen.

Dat Tom Kabinet op dit moment voldoende in staat is om te controleren of e-books op rechtmatige wijze door de aanbieder daarvan zijn verkregen en dat de door haar genomen maatregelen voldoende zijn om de doorverkoop van illegale e-books via haar website op adequate wijze te bestrijden, wordt door NUV c.s. echter betwist en is door Tom Kabinet in het licht van die betwisting niet voldoende aannemelijk gemaakt.

Tja, dat is bijna exact wat ik ook constateerde vorig jaar. Ik kon zelf ook al vijf eenvoudige suggesties bedenken om het uploaden van illegale exemplaren te ontmoedigen. Tom Kabinet wijst in het hoger beroep op de verantwoordelijkheid van de rechthebbenden om via de notice-and-takedown procedure gesignaleerde illegale ebooks te melden maar dat betoog wordt ook verworpen door de rechter:

De verantwoordelijkheid voor het treffen van adequate maatregelen tegen inbreukmakende handelingen rust in de eerste plaats op Tom Kabinet die deze immers op de geschetste wijze faciliteert.

Met die constatering gaat ook de conclusie van de uitspraak ineens een andere kant op aangezien de verkoop van illegale ebooks duidelijk de belangen van (de bij) het NUV (aangesloten auteurs) schaadt:

Dat de bij NUV c.s. aangesloten uitgevers (en hun auteurs) schade lijden als gevolg van de doorverkoop van illegale e-books via een website als die van Tom Kabinet is voldoende aannemelijk. NUV c.s. hebben er dan ook een evident belang bij dat daaraan een einde komt, hun vordering is daarmee voldoende spoedeisend.

Beslissing

Het Hof verbiedt Tom Kabinet onrechtmatig te handelen jegens de bij NUV aangesloten uitgevers en hun auteurs door het aanbieden van een online dienst waarop illegaal gedownloade ebooks kunnen worden verkocht. En dat betekent in de praktijk dat de site alle activiteiten met ingang van 23 januari 2015 moet staken zolang via Tom Kabinet illegaal gedownloade ebooks kunnen worden aangeboden en verkocht, op straffe van een dwangsom van €1000 per dag tot een maximum van €300.000.

Indien Tom Kabinet voldoende maatregelen weet te treffen om het illegale aanbod te weren van de site, dan kan de site een verzoek indienen bij de voorzieningenrechter om dit verbod weer op te heffen.

En nu?

De ironie in deze uitspraak is dat zowel het NUV als Tom Kabinet verliezen als het gaat om de eigen principes. Het NUV heeft weliswaar het doel bereikt dat Tom Kabinet – tijdelijk? – het veld moet ruimen maar de rechter laat de deur wagenwijd openstaan voor de mogelijkheid om legaal gekochte ebooks door te verkopen en benadrukt nog een keer dat de uitgevers veel te snel naar de rechter zijn gestapt zonder eerst naar oplossingen te zoeken.

Tom Kabinet benadrukt zijn eigen bestaansrecht als alternatief voor de illegaal gedownloade ebooks en baseert de mogelijkheid van het doorverkopen van ebooks op een uitspraak van het Europese Hof van Justitie waarin een legaal aangeschafte licentie overgedragen kan worden. En verliest dit hoger beroep omdat ze aantoonbaar onvoldoende maatregelen genomen hebben om precies dit doel te bereiken.

Beide partijen zijn nu zelf weer aan zet. Zal het NUV met een bodemprocedure beginnen om wel een inhoudelijke uitspraak te krijgen over het mogen doorverkopen van (legale) ebooks? Ik denk het niet.
Zal Tom Kabinet het bijltje erbij neergooien of toch stevige maatregelen nemen om de illegale ebooks alsnog van de site te weren? Ik hoop het wel eigenlijk want ook al was de uitwerking verre van perfect, met het doel van Tom Kabinet is niks mis.

Het heeft in elk geval een goede discussie opgeleverd over wie nou echt de eigenaar is van een gekocht ebook.

Update 20-1-2015: Tom Kabinet bevestigt tegenover NU.nl dat ze verder willen gaan met de verkoop van tweedehands ebooks minus het illegale aanbod.

#

Pagina 1 of 34123...1530...Laatste »
  • © 2006- 2015 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top