Ebooks in Nederland: de nieuwe cijfers (Q1 2015)

Er is veel geschreven over trends, beschikbaarheid, prijsbeleid, verkoopaantallen en (het uitblijven van) succes van ebooks in Nederland de laatste jaren maar in bijna alle gevallen gebeurde dat zonder duidelijke cijfers en feiten die als onderbouwing zouden moeten fungeren. Het CB verzorgt de distributie van bijna alle ebooks in Nederland en produceert sinds 2014 elk kwartaal een infographic met cijfers over de actuele stand van zaken van ebooks in Nederland.

Donderdag presenteerde het CB voor de vijfde keer een overzicht van hoe het met de ebooks in het Nederlands taalgebied gaat in de vorm van een infographic. Ik schreef al eerder mijn eigen interpretaties over de eerste, tweede, derde en vierde infographic en ook deze keer probeer ik de cijfers te vertalen naar ontwikkelingen en trends.

CB Logistics ebooks infographic Q1 2015

Wat valt me op?

Nu er een jaar aan cijfermateriaal ligt wordt het met deze editie van de infographic eindelijk goed mogelijk om de cijfers niet te vergelijken met de vorige editie maar met hetzelfde kwartaal van vorig jaar. Het is ook niet altijd handig om het eerste kwartaal van dit jaar te vergelijken met het laatste van vorig jaar want hoewel dat in absolute aantallen natuurlijk wel iets aangeeft, is de invloed van feestdagen en (langere) vakanties ook aanzienlijk.

In anticipatie hierop was de vorige keer de grafiek met cumulatieve afzet van ebooks al verdwenen en wordt alleen de verkoop per kwartaal getoond. Hier is uit af te leiden dat de verkoop van ebooks in dit eerste kwartaal (waarschijnlijk dankzij de boekenweek) zelfs hoger ligt dan het afgelopen kwartaal maar dat als je het vergelijkt met het eerste kwartaal van 2014, er een stijging van maar liefst 22% heeft plaatsgevonden. Dit is overigens exact dezelfde stijging als vorige keer toen de verkoop van het vierde kwartaal van 2014 werd vergeleken met hetzelfde kwartaal van 2013. Oftewel, het gaat goed met de verkoop maar er is zeker geen sprake van exponentiële groei.

De uitleningen worden ook sinds de vorige keer apart weergegeven in kwartalen en kunnen nu voor het eerst ook vergeleken worden met dezelfde periode van het vorige jaar. Juist bij de uitleningen zie je de invloed van de feestdagen en vakanties want nadat Q4 van 2014 dat aantal zeer sterk groeide naar bijna 400.000, is dat nu voor het eerst iets afgenomen in absolute aantallen. Vergelijk je de uitleningen met Q1 van 2014, dan zie je echter een sterke stijging van ca. 50% die nog veel belooft voor de zomer- en kerstperiode van dit jaar. Ik verwacht echter wel dat het kwaliteit van het aanbod van de bibliotheken een grotere rol gaat spelen want de bestseller 60 van Nederlandse ebooks tref je nog steeds niet aan daar. Een link leggen tussen het aanbod van titels in de afzet en de uitleningen zou interessant zijn: hoeveel procent van de leverbare/verkochte titels zijn te leen in de bibliotheek en worden ook daadwerkelijk geleend? En hoe ontwikkelt dat percentage zich eigenlijk?

Het aandeel van ebooks in de totale verkoop moet juist wel vergeleken worden met het vorige kwartaal. Het blijft (licht) stijgen want na 4,7% (Q3) en 5% (Q4) is nu 5,2% van elke verkochte titel een ebook. Eenzelfde kleine stijging zien we ook bij het aandeel van ebooks in de online verkoop: dat gaat van 26,4% in Q4 naar 26,7% nu.

Bijna driekwart van de verkochte ebooks (73%) valt binnen het genre van de literaire fictie terwijl dat voor fysieke boeken een stuk minder is (42%). Dat ligt ook wel voor de hand aangezien populaire genres bij fysieke boeken (de nonfictie en jeugdboeken) ook een duidelijk minder groot aanbod hebben in ebooks. Interessant om te zien hoe en of dit de komende jaren zich gaat ontwikkelen. Deze cijfers worden over de periode van de afgelopen 12 maanden vastgesteld en niet per kwartaal overigens

De literaire fictie wordt vervolgens weer uitgesplitst (NUR300 is de rubriekscode in de Nederlandstalige Uniforme Rubrieksindeling die het genre literaire fictie omvat). Daar gebeuren geen spannende dingen want zoals je mag verwachten wordt de digitale literaire fictie gedomineerd door de roman en het spannende boek.

Bij Ebook versus papier focust het CB zich op de (60) titels uit de Bestseller 60 lijst. Hiervan zijn 85% als ebook beschikbaar en dat is een stijging van 2% ten opzichte van Q4. Wat een ingewikkelde manier blijft om te zeggen dat er in plaats van 50 nu 51 van de 60 titels als ebook te koop zijn. Ik vrees dat dit ook geen hele spannende indicator is en hoop dat het CB toch teruggaat naar het aangeven van dit percentage in het totale titelaanbod. Zeker interessant aangezien de bestseller ebooks dus niet uitgeleend (kunnen) worden door de bibliotheken.

Bij de bestandsformaten gebeurt er ook weinig spannends want ePub2 blijft natuurlijk het dominerende formaat en groeit heel licht naar 85% marktaandeel (was 84,7%) ten koste van het PDF formaat. Bij de bestandsbeveiliging zien we dat het aandeel van Adobe DRM nu echt miniscuul is geworden. Van 1,8% in Q3 2014 en 1,6% in Q4 naar nog maar 1% in dit kwartaal. Dat betekent ook dat Adobe DRM en de bijbehorende lastige werkwijze bijna exclusief voorbehouden is aan de door bibliotheken uitgeleende ebooks. In welke mate dat invloed heeft of gaat krijgen op de uitleendienstverlening zou een interessant onderzoek opleveren. Misschien een idee voor de KB? Een nieuwe – en zeer relevante – toevoeging in deze grafiek is de 33% die voorzien is van bestandsbeveiliging die hoort bij de ecosystemen van leveranciers. CB meldt niet welke ecosystemen precies maar het zal iBookstore, Kobobooks en Amazon.nl zijn neem ik aan.

Bij het aanbod van titels is te zien dat de stijging doorzet. Waren het er in Q4 2014 nog 35.633, inmiddels staat de teller op 37.190 en dat is een stijging van ruim 4%. Het aantal uitgeverijen doorbreekt de grens van 300 want dit neemt ruim 3% toe van 297 naar 307. Kennelijk gaat het nog niet zo slecht met uitgeverijen of gaat het hier vooral om de hele kleine met 1 of enkele titels in hun fondsen?

Die stijging is ook nog steeds te zien bij het aantal retailers hoewel die nu wel afvlakt. Dat aantal steeg de vorige keer van 178 naar 191 (7%) maar er komen er nu “slechts” 4 bij.

We zullen moeten wachten op nieuwe cijfers over de devices want Gfk herhaalt hun onderzoek elk half jaar en niet elk kwartaal. De cijfers in deze infographic zijn dus identiek aan de vorige. Ik ben benieuwd of de groei van het aantal ereaders doorzet (het stijgt bij elk Gfk onderzoek met 100.000) en of ook deze cijfers misbruikt worden door NRCQ 😉 Met nieuwe Kobo ereaders, de Kindle ereaders en de beide Tolino ereaders van Libris zal dit aantal dit jaar waarschijnlijk niet afnemen.

#

Waar koop je de top vijf bestseller ebooks voor de laagste prijs? : de april 2015 editie

bestseller ebooks prijsvergelijkIn tegenstelling tot fysieke boeken vallen ebooks niet onder de Wet op de vaste boekenprijs. Desondanks wordt het instrument prijs maar nauwelijks ingezet in de strijd om de goede verkoopcijfers. Toch kun je wel degelijk Nederlandse ebooks voor (zeer) uiteenlopende prijzen aantreffen bij de ebookwinkels.

Elke maand kijk ik daarom naar de top 5 bestsellers uit de Bestseller 60, controleer of die ook als ebook te verkrijgen zijn en vergelijk de prijzen bij de verschillende ebookwinkels. Waar koop je de bestseller ebooks voor de laagste prijs?

De huidige top 5

De Bestseller 60 lijst, die opgesteld wordt door het CPNB op basis van verkoopgegevens van ruim 900 boekwinkels, bevat per definitie geen ebooks omdat die nou eenmaal niet door boekwinkels verkocht worden maar levert wel een betrouwbaar beeld van wat de bestverkopende papieren boeken zijn. Voor de top 5 best verkopende ebooks moet ik deze maand de nummer 6 erbij nemen van de Bestseller 60 lijst want het zevende deel van Dagboek van een muts is (nog) niet verkrijgbaar als ebook.

  1. Dit kan niet waar zijn van Joris Luyendijk;
  2. Dagboek van een muts deel 7 van Rachel Renée Russel;
  3. Gouden jaren van Annegreet van Bergen;
  4. Magdalena van Maarten ‘t Hart;
  5. De mooie voedselmachine van Giuilia Enders;
  6. Opgeruimd! van Marie Kondo

De ebookwinkels

Net als de vorige keer kijk ik bij Bol, Bruna, Ebook.nl, Libris.nl, Amazon.nl, Google Play Books en Kobobooks en Tom Kabinet. Ik laat de Apple iBookstore buiten beschouwing wegens de door hen gebruikte – en onverwijderbare – DRM. Vanaf deze maand voeg ik echter de goedkoopste vindplaatsen van de ebooks toe aan de toelichting bij mijn overzicht, volgens ebookprijsvergelijker Boogsy. Ook als dat onverhoopt de iBookstore mocht zijn.

In tabelvorm

nr.1 nr.3 nr.4 nr.5 nr.6
Dit kan niet waar zijn Gouden jaren Magdalena De mooie voedselmachine Opgeruimd!
Amazon 9,99* 14,99 10,19 12,99** 13,99
Bol 14,99 14,99*** 14,99 12,99 13,99
Bruna 14,99 14,99 14,99 12,99 13,99
Ebook.nl 14,99 14,99 14,99 12,99 13,99
Google Play 14,99 14,99 10,19 12,99 13,99
Kobobooks 14,99 14,99 14,99**** 12,99 13,99
Libris/Blz 14,99 14,99 14,99 12,99 13,99
Tom Kabinet nvt nvt 10,55 nvt nvt

* Amazon is de eerste die, niet verrassend, stunt met de prijs van Dit kan niet waar zijn. Voor vijf euro minder dan bij de concurrentie kun je nu dus voor de helft van de prijs van de papieren versie een digitaal exemplaar lezen. Boogsy meldt dat je ook op je iOS apparaat voor dat geld een exemplaar in de iBookstore kunt aanschaffen trouwens.

** De acties rondom De mooie voedselmachine zijn voorbij. Vorige maand kon je de ebookversie bij Amazon, Bol en Kobo voor 8,99 kopen maar deze maand betaal je echt overal dezelfde prijs.

*** Hetzelfde geldt voor Gouden jaren want daar stuntte Bol de vorige keer mee voor 7,99. Deze keer is er geen voordeel te behalen elders want het kost je overal 14,99.

**** Magdalena is bij Kobo naar de ‘reguliere’ prijs gegaan hoewel je bij Amazon, Google Play en Tom Kabinet nog steeds een stuk goedkoper uit bent.

Conclusies?

Het stunten en variëren met de prijzen van ebooks lijkt wat af te nemen nu de Boekenweek voorbij is. Tenminste, ik veronderstel dat dit een reden zou kunnen zijn. Dit kan niet waar zijn is slechts bij Amazon (een stuk) goedkoper te vinden en verder kun je alleen maar een voordeel behalen als je nog geen exemplaar van Magdalena op de kop hebt getikt. Die kun je bij Amazon en Kobo voor 4,80 euro goedkoper vinden dan bij de rest.

Voor de overige drie titels zul je, vandaag tenminste, overal de door de uitgever gestelde verkoopprijs moeten betalen. Het kan de moeite waard zijn om nog even te wachten dus, mocht je het geduld daarvoor kunnen opbrengen.

#

Uitlenen van ebooks door bibliotheken: de prejudiciële vragen aan het Europese Hof van Justitie

uitlenen van ebooksVandaag, 1 april, heeft de Haagse Rechtbank het definitieve vonnis (PDF) uitgesproken in de proefprocedure die door de Vereniging van Openbare Bibliotheken (VOB) aangespannen was tegen de Stichting Leenrecht over het (kunnen) uitlenen van ebooks. In dit vonnis zijn een viertal prejudiciële vragen geformuleerd door de rechtbank die voorgelegd worden aan het Europese Hof van Justitie. Hiermee zal het hoogste Europese gerechtshof uitspraak moeten doen over de mogelijkheid  voor openbare bibliotheken om ebooks uit te kunnen lenen onder het huidige leenrecht.

Wat was ook al weer de aanleiding?

Het begon allemaal met het voor de VOB teleurstellende nieuws dat eind februari 2013 door minister Bussemaker naar buiten werd gebracht in de aanloop naar de nieuwe Bibliotheekwet. Zij concludeerde, met een uitgebreid onderzoeksrapport als basis, dat er geen wettelijke grondslag is voor het uitlenen van ebooks door openbare bibliotheken. Hoewel het uitlenen van fysieke boeken onder het leenrecht (of beter gezegd, de leenrechtexceptie) valt, geldt dat niet voor het uitlenen van ebooks. De leenrechtexceptie is ontwikkeld voor het mogen uitlenen van fysieke exemplaren en kan in zowel de Nederlandse Auteurswet als in de Europese richtlijnen niet ruimer worden geïnterpreteerd. Anders gezegd: bibliotheken kunnen ebooks niet uitlenen zonder dat rechthebbenden daar toestemming voor gegeven hebben.

De openbare bibliotheken hebben die route ook gevolgd – met het huidige ebookplatform als resultaat – maar de VOB startte desalniettemin op 19 juni 2013 een proefprocedure bij de Haagse rechtbank tegen de Stichting Leenrecht om een principiële uitspraak te krijgen waarmee het uitlenen van ebooks, net als voor papieren boeken, wel onder het leenrecht kan gaan vallen.

Leenrecht, uitputting van het distributierecht en ebooks?

Feitelijk wil de VOB dus de conclusie van minister Bussemaker, voortvloeiend uit dat onderzoeksrapport, ter discussie stellen dat er geen wettelijke grondslag is voor het uitlenen van ebooks door openbare bibliotheken. De relatief simpele handeling van het uitlenen van fysieke boeken door bibliotheken heeft echter wel de basis in het auteursrecht zitten.

Bij papieren boeken bestaat er iets dat uitputting van het distributierecht heet. Als iemand een exemplaar van een (papieren) boek aanschaft dan is die persoon ook de eigenaar van dat exemplaar. Dat exemplaar kan je doorverkopen, weggeven of uitlenen aan een ander zonder dat de auteur of uitgever zich daar tegen kan verzetten. Het distributierecht – het recht om te bepalen hoe een exemplaar verspreid mag worden – komt te vervallen zodra het exemplaar verkocht is. Het distributierecht is uitgeput.

Maar omdat het (grootschalig) uitlenen van exemplaren door bibliotheken kan botsen met de verkoop van dezelfde titels, is er – in 1996 – een wettelijke grondslag ingebouwd in (artikel 15c van) de Auteurswet die een vergoeding toekent aan de rechthebbenden als hun boeken geleend worden via de bibliotheken: het leenrecht. Sinds die tijd regelt een collectieve beheersorganisatie, de Stichting Leenrecht, het innen van de leenrechtvergoedingen bij de bibliotheken en het weer afdragen ervan aan de rechthebbenden. Auteurs ontvangen dus via de Stichting Leenrecht een vergoeding op basis van de uitleencijfers van de door hen geschreven boeken. Een regeling die uiteindelijk dus volledig gebaseerd is op het feit dat de rechten uitgeput zijn van boeken.

Datzelfde leenrecht willen de openbare bibliotheken graag gebruiken om ebooks te kunnen uitlenen maar daar voorziet de Auteurswet en het leenrecht nou net niet in, ook al worden ebooks nergens expliciet genoemd in de wetgeving. Maar de vraag of uitputting van distributierecht ook geldt voor digitale goederen, in dit geval gedownloade software, speelde wel in het UsedSoft/Oracle arrest. Sterker nog, het UsedSoft/Oracle arrest is gebaseerd op de interpretatie door het Europese Hof van Justitie van artikel 4 over uitputting uit dezelfde Europese auteursrecht-richtlijn 2001/29/EG. Het maakt het, onder specifieke voorwaarden, mogelijk om het gebruiksrecht/licentie van gedownloade software over te dragen aan een ander en daar zou je ook ebooks onder kunnen scharen volgens de VOB.

In de Nederlande auteursrechtwetgeving is niets opgenomen over het distributierecht of uitlenen van ebooks en het de reden waarom zowel het onderzoeksrapport als de minister tot de conclusie kwamen dat het in Nederland niet mogelijk is voor bibliotheken om onder gelijke voorwaarden als fysieke boeken ebooks aan te schaffen en uit te lenen. De Nederlandse regering kan hier niets aan veranderen en dat betekent dat ofwel het Europese auteursrechtenbeleid – waar de Nederlandse Auteurswet op gebaseerd is – gewijzigd moet worden of dat het Europese Hof van Justitie het huidige beleid anders moet gaan interpreteren.

De VOB stuurt aan op het laatste met de proefprocedure tegen de Stichting Leenrecht en nadat LIRA, Pictoright en het Nederlands Uitgeversverbond zich in deze rechtszaak aansloten bij de Stichting Leenrecht, vond op 27 mei 2014 de zitting plaats bij de Haagse rechtbank. Met het UsedSoft arrest in de hand vroeg de VOB de Haagse rechtbank om prejudiciële vragen te stellen aan het Europese Hof van Justitie om zo die principiële uitspraak en (definitieve) interpretatie te krijgen.

Het tussenvonnis

Op 3 september 2014 oordeelde de rechtbank dat er inderdaad aanleiding bestaat om een aantal prejudiciële vragen – vragen om uitleg hoe de Europese wetgeving geïnterpreteerd moet worden – te stellen aan het Europese Hof van Justitie.

Toen duurde het allemaal weer wat langer dan verwacht omdat zowel de VOB, LIRA, Pictoright en het NUV door de rechtbank geconsulteerd werden over de precieze formulering van de prejudiciële vragen. In eerste instantie zou het definitieve vonnis uitgesproken worden op 26 november 2015 maar werd dit vervolgens drie keer aangehouden: eerst tot 7 januari 2015, toen tot 18 februari 2015 en vervolgens tot vandaag, 1 april 2015.

Uit het tussenvonnis bleek al dat de interpretatie van het UsedSoft-arrest en uitputting van het distributierecht nauwelijks een rol speelde in de overwegingen bij de Haagse Rechtbank. De rechtbank wil wel graag opheldering van het Europese Hof van Justitie, maar spitst de zaak toe op de interpretatie van de Europese Leenrechtrichtlijn: kan het uitlenen van ebooks worden aangemerkt als uitlenen in de zin van de Leenrechtrichtlijn?

De rechtbank wil hierbij specifiek (en alleen) prejudiciële vragen stellen over het mogen uitlenen van downloadbare romans, verhalenbundels, biografieën, reisverslagen, kinderboeken en jeugdliteratuur. Daarnaast gaat het de rechtbank om het one copy, one user-model, waarbij een ebook niet meer beschikbaar is voor anderen indien dit uitgeleend is. In een vervolgvraag wil de rechtbank nog wel weten van het Europese Hof of het distributierecht uitgeput is als uitgevers een ebook na verkoop beschikbaar hebben gesteld maar ziet dat zelf niet als het belangrijkste argument voor het kunnen uitlenen van ebooks.

De vragen aan het Europese Hof van Justitie

In het definitieve vonnis valt te lezen dat alle betrokken partijen hun best hebben gedaan om hun eigen interpretaties toe te laten voegen in de formuleringen. Daar is de vraagstelling mijns inziens niet beter van geworden want ik moest het toch echt meerdere keren lezen voordat ik snapte wat er precies gevraagd werd van het Europse Hof van Justitie.

De Haagse Rechtbank stelt de volgende prejudiciële vragen aan het Hof:

1. Dienen de artikelen 1 lid 1,2 lid 1 sub b en 6 lid 1 van richtlijn 2006/115 aldus te worden uitgelegd dat onder “uitlening” als daar bedoeld mede is te verstaan het zonder direct of indirect economisch of commercieel voordeel via een voor het publiek toegankelijke instelling voor gebruik ter beschikking stelten van auteursrechtelijk beschermde romans, verhalenbundels, biografieën, reisverslagen, kinderboeken en jeugdliteratuur:
– door een kopie in digitale vorm (reproductie A) op de server van de instelling te plaatsen en het mogelijk te maken dat een gebruiker die kopie door middel van downloaden kan reproduceren op zijn eigen computer (reproductie B),
– waarbij de kopie die de gebruiker tijdens het downloaden maakt (reproductie B), na verloop van een beperkte termijn niet meer bruikbaar is, en
– waarbij andere gebruikers gedurende die termijn de kopie (reproductie A) niet kunnen downloaden op hun computer?

Het one copy one user model wordt (nogal onnodig volgens mij) in processen uitgeschreven maar dit is meteen de hamvraag: kan het uitlenen van ebooks middels het one copy one user model worden aangemerkt als uitlenen in de zin van de Europese Leenrechtrichtlijn?

2. Als vraag 1. bevestigend moet worden beantwoord, staat artikel 6 van richtlijn 2006/115 en/of een andere bepaling van het Unierecht eraan in de weg dat lidstaten aan de toepassing van de in artikel 6 van richtlijn 2006/115 opgenomen beperking op het uitleenrecht de voorwaarde stellen dat de door de instelling ter beschikking gestelde kopie van het werk (reproductie A) in het verkeer is gebracht door een eerste verkoop of andere eigendomsovergang van die kopie in de Unie door de rechthebbende of met zijn toestemming in de zin van artikel 4 lid 2 van richtlijn 2001/29?

Hier komt de uitputting van het distributierecht aan bod (artikel 4, lid 2 van de Auteursrechtrichtlijn) terwijl artikel 6 van de Leenrechtrichtlijn regelt dat auteurs een vergoeding ontvangen voor de uitleningen. In het geval dat het uitlenen van ebooks inderdaad toegestaan is, geldt dan dezelfde voorwaarde (als bij papieren boeken) dat het uitlenen alleen mag plaatsvinden met een legitiem verkregen exemplaar dan wel met toestemming van de rechthebbende? Hieruit kun je dan afleiden of het distributierecht ook bij de eerste verkoop van een ebook uitgeput is want daar is het vergoedingenstelsel op gebaseerd..

3. Als vraag 2. ontkennend moet worden beantwoord, stelt artikel 6 van richtlijn 2006/115 andere eisen aan de herkomst van de door de instelling ter beschikking gestelde kopie (reproductie A), zoals bijvoorbeeld de eis dat die kopie is verkregen uit legale bron?

Mocht het Hof niet mee willen gaan in het scheppen van de voorwaarde dat er een eerste verkoop van een ebook plaats dient te vinden voordat het uitgeleend kan worden, biedt artikel 6 van de Leenrechtrichtlijn ruimte om andere eisen te stellen aan waar een uitleenbaar ebook vandaan mag komen. Hiermee willen de uitgevers voorkomen dat doorverkochte/gedoneerde/illegale of op andere wijze verkregen ebooks door bibliotheken uitgeleend kunnen worden en er afbreuk wordt gedaan aan de normale exploitatie van een ebook(titel).

4. Als vraag 2. bevestigend moet worden beantwoord, dient artikel 4 lid 2 van richtlijn 2001/29 aldus te worden uitgelegd dat onder de eerste verkoop of andere eigendomsovergang van materiaal als daar bedoeld mede wordt verstaan het op afstand door middel van downloaden voor gebruik voor onbeperkte tijd ter beschikking stellen van een digitale kopie van auteursrechtelijk beschermde romans, verhalenbundels, biografieën, reisverslagen, kinderboeken en jeugdliteratuur?

Mocht het Hof wel mee gaan in het scheppen van de voorwaarde van een eerste verkoop, dan wil de Haagse Rechtbank expliciet weten of met de verkoop van een ebook(exemplaar) het distributierecht uitgeput is. Ook dit is een belangrijke vraag aangezien de rechtszaak tegen Tom Kabinet daar eveneens om draait. Er ligt overigens een Allposters/Pictoright arrest van begin dit jaar van het Europese Hof van Justitie dat een uitspraak doet over de uitputting van het distributierecht en lijkt te concluderen dat dit alleen maar van toepassing kan zijn op fysieke en tastbare werken. De Haagse Rechtbank ziet echter nog voldoende ruimte voor een andere interpretatie door het Hof en stelt de vraag dus alsnog.

En nu? Nu is het wachten tot het Europese Hof van Justitie antwoord gaat geven. Dat zal minimaal nog een jaar duren tenzij er eerder een herziening van de Europese Auteursrechtrichtlijn plaatsvindt natuurlijk. Maar daar zullen we nog wel wat langer op moeten wachten.

Verder lezen: Rapport online uitlenen van ebooks door bibliotheken (Rijksoverheid) / Over leenrecht en het uitlenen van ebooks door bibliotheken (Vakblog) / Principles for Library eLending (IFLA) / Auteurs en uitgevers waarschuwen voor marktverstoring door bibliotheken (NUV) / Reactie van VOB op de brief van NUV en VvL (VOB) / Antwoord van het kabinet op de consultatie van de Commissie inzake de EU-herziening van het auteursrechtelijk kader (Overheid.nl) / NUV reageert op standpunt regering auteursrecht (NUV) / Proefprocedure e-books en leenrecht (VOB) / Over posters op canvas, uitputting van distributierecht en wat dit te maken heeft met het kunnen uitlenen van ebooks (Vakblog) / Vonnis van de Haagse Rechtbank d.d. 1-4-2015 met prejudiciële vragen (Rechtspraak.nl)
Afbeelding via Pixabay met CC0 verklaring

#

Van Europa mogen ebooks (echt) niet onder het lage btw-tarief vallen

ebooks niet onder laag btw-tariefHet Europese Hof van Justitie heeft bepaald dat Europese lidstaten geen lager btw-tarief mogen rekenen voor ebooks en dat Frankrijk en Luxemburg hun verplichtingen niet nakomen zoals die in de Europese richtlijn 2006/112/EG zijn afgesproken. Het lijkt daarmee het einde te zijn van een langdurige discussie.

In Nederland verschilt het een beetje per uitgever (en vaak per titel) maar gemiddeld betaal je nog steeds tussen de 60% en 75% van de papieren prijs voor een ebook. Bij het vaststellen van die prijs spelen diverse zaken een rol maar een belangrijke factor is het hoge btw-tarief voor ebooks. Ebooks worden gezien als een digitale dienst en hiervoor wordt in Nederland niet het lage btw-tarief van 6% gerekend maar het reguliere tarief van 21%. Je betaalt dus vanuit de basis al meer voor een ebook dan voor een papieren boek.

Wie heeft dat hoge btw-tarief voor ebooks bedacht?

Nu heeft Nederland dat niet zelf bedacht om ebooks in het hogere btw-tarief te plaatsen. Het is een Europese richtlijn (2006/112/EG) die stelt dat in de lidstaten digitaal geleverde goederen/diensten niet uitgezonderd zijn van dat hoge tarief. En aangezien in de richtlijn is opgenomen dat standaard het reguliere (hoge) btw-tarief geldt tenzij iets daar als uitzondering op benoemd is, vallen de niet als uitzondering genoemde ebooks onder dat hogere btw-tarief.

Nou levert dat in de praktijk de vreemde situatie op dat verschillende vormen van eenzelfde werk (een boek) dus verschillend belast worden. Vreemd omdat het dus voor de zowel de btw als prijsstelling verschil uitmaakt of je een boek koopt in fysieke vorm of dat je die koopt als ebook. Dat verschil leidt ook tot (oneerlijke) concurrentie omdat in de Europese lidstaten uiteenlopende btw-tarieven gelden. Er gaan dan ook al lange tijd geluiden op – ook binnen de EU – om de btw-tarieven gelijk te trekken tussen papieren en digitale media.

Maar zover is het nog (lang) niet

Nederland volgt braaf de Europese afspraken en heft het reguliere btw-tarief dat hier 21% is. Maar in Europa zijn enkele minder brave landen te vinden op dit punt. Frankrijk en Luxemburg hebben er voor gekozen om juist hun lage btw-tarief te rekenen voor ebooks. In Frankrijk is dat 5,5% en in Luxemburg slechts 3%, wat de reden is dat Apple, Barnes and Noble, Amazon en Kobo hun respectievelijke Europese hoofdkwartieren in het groothertogdom gevestigd hebben. Het stelt deze partijen in staat slechts 3% btw in rekening te brengen bij de aankoop van ebooks.

Als je een Nederlands ebook koopt bij Bol.com betaal je 21% btw terwijl je dus 3% betaalt als je een Engelstalig ebook bij Apple, Amazon of Kobo koopt. Dat betekent overigens echt niet dat je altijd goedkoper uit bent bij die laatsten – je ziet zelfs onderling flinke verschillen – maar 18% maakt wel een flink verschil.

Nieuwe btw-wetgeving … maar niet voor ebooks

Om een einde aan die oneerlijke concurrentie te maken heeft de EU vanaf 1 januari 2015 nieuwe btw wetgeving ingevoerd die door alle lidstaten overgenomen moet worden. Die nieuwe regels stellen dat bij de aankoop van digitale goederen (waaronder ebooks) dan het btw-tarief geldt van het land waarin de koper zich bevindt en niet meer het land waar de verkoper (juridisch) in gevestigd is. Dan heeft het dus weinig zin voor bedrijven om zich in Luxemburg te gaan vestigen. Hoewel deze nieuwe wetgeving inmiddels al 2 maanden van kracht is lijkt het nog niet heel veel impact te hebben op de prijzen van ebooks overigens.

Ondertussen kondigde de Europese Commissie al in 2012 aan een rechtszaak bij het Europese Hof van Justitie aan te spannen tegen Frankrijk en Luxemburg voor het heffen van het lage btw-tarief voor ebooks, nadat beide landen weigerden zich alsnog te conformeren aan de mening van de Commissie dat het hogere tarief van toepassing is.

En het Europese Hof van Justitie beslist

Het heeft dus even geduurd maar gisteren sprak het Europese Hof van Justitie zich uit in twee (gelijksoortige) vonnisen [Frankrijk en Luxemburg] over deze kwestie. Het HofvJEU schaart zich achter de interpretatie van de Europese Commissie dat beide landen in strijd handelen met de btw-richtlijn (persbericht PDF).

In de btw-richtlijn is in artikel 98 sprake van de mogelijkheid om – naast het normale (hoge) btw-tarief – ook een verlaagd tarief toe te passen. In lid 2 van dat artikel wordt aangegeven dat het uitsluitend om een beperkt aantal categorieën goederenleveringen en diensten gaat en wordt verwezen naar een bijlage (III) waar ze uitputtend in opgenoemd worden:

levering van boeken, op alle fysieke dragers, ook bij uitlening door bibliotheken (met inbegrip van brochures, folders en soortgelijk drukwerk, albums, platen-, teken- en kleurboeken voor kinderen, gedrukte of geschreven muziekpartituren, landkaarten en hydrografische en soortgelijke kaarten), kranten en tijdschriften, voor zover niet uitsluitend of hoofdzakelijk reclamemateriaal.

Datzelfde artikel 98 lid 2 eindigt echter met nog een voorbehoud: De verlaagde tarieven zijn niet van toepassing op langs elektronische weg verrichte diensten. En tja, in bijlage II staat daar ook een definitie van: de levering van beelden, geschreven stukken en informatie en de terbeschikkingstelling van databanken.

Frankrijk en Luxemburg beargumenteren beide dat ebooks onder de term ‘boeken’ vallen zoals in bijlage III genoemd worden maar het Europese Hof gaat daar niet in mee omdat de toevoeging ‘op alle fysieke dragers’ de ebooks uitsluiten. Het Hof vindt ook het argument dat voor het lezen van ebooks toch echt een fysieke drager nodig is (computer, tablet of ereader) niet valide omdat deze drager niet meegeleverd wordt met het ebook en stelt vast dat de levering van ebooks valt onder het voorbehoud van artikel 98 lid 2 van een ‘op langs elektronische weg verrichte dienst’ waar het kunnen heffen van een verlaagd btw-tarief niet op van toepassing is.

Luxemburg gooit nog wel enkele extra juridische argumenten in de strijd maar krijgt hier ook nul op rekest. Omdat artikel 99 van de btw-richtlijn ook nog stelt dat een verlaagd btw-tarief niet onder de 5% mag liggen krijgt Luxemburg ook nog een extra ‘standje’ voor het tarief van 3% dat geheven wordt.

Wat betekent dit nu?

Het Europese Hof van Justitie spreekt zich nu dus expliciet uit dat het leveren van ebooks geen goederenlevering is maar een elektronische dienst waarvoor niet een verlaagd btw-tarief gehanteerd mag worden door de Europese lidstaten. Hoewel het Hof alleen maar uitspraak doet over de intepretatie van de huidige Europese btw-richtlijn – en geen straffen op kan leggen aan beide landen – ligt het voor de hand dat Luxemburg het btw-tarief op ebooks zal moeten verhogen naar 17% terwijl Frankrijk dit zal moeten verhogen naar 20%. De verlaagde tarieven blijven wel gelden voor papieren boeken dus in die twee landen ontstaat hetzelfde ‘probleem’ als in Nederland met een kloof van (ruim) 14% tussen boeken in fysieke vorm en boeken in digitale vorm.

Over boeken in fysieke vorm gesproken, daar merkt het persbericht over op dat de uitspraak ruimte laat voor de mogelijkheid om een verlaagd btw-tarief te introduceren voor boeken op een fysieke drager, zoals papieren boeken. Dat strekt zich echter ook uit tot ebooks die via een fysieke drager geleverd worden, iets waar we in Nederland ervaring mee hebben zoals (o.a.) de Ebookstick waarbij meerdere ebooks op een usb-stick te koop worden aangeboden. Heel praktisch is dat natuurlijk niet aangezien verzend- en productiekosten het btw-voordeel grotendeels of volledig teniet zullen doen maar wetgeving kijkt nou eenmaal niet naar hoe praktisch en uitvoerbaar iets is.

De discussie of ebooks wel of niet onder een verlaagd btw-tarief kunnen vallen lijkt hiermee voorlopig beëindigd te zijn. De enige manier om deze discussie opnieuw te gaan voeren is middels een aanpassing van de Europese btw-richtlijn zodat ebooks wel expliciet benoemd worden als een categorie waarvoor een verlaagd btw-tarief kan gelden. Hoewel ik denk dat dit zo snel mogelijk gedaan zou moeten worden vrees ik dat het nog wel eens vele jaren kan gaan duren voordat het zo ver is.

*Als* het ooit zover komt natuurlijk.

#

Waar koop je de top vijf bestseller ebooks voor de laagste prijs? : de maart 2015 editie

bestseller ebooks prijsvergelijkIn tegenstelling tot fysieke boeken vallen ebooks niet onder de Wet op de vaste boekenprijs. Desondanks wordt het instrument prijs maar nauwelijks ingezet in de strijd om de goede verkoopcijfers. Toch kun je wel degelijk Nederlandse ebooks voor (zeer) uiteenlopende prijzen aantreffen bij de ebookwinkels maar bestaat er (nog) geen prijsvergelijker voor ebooks waar je gemakkelijk kunt kijken bij welke ebookwinkel je voor de laagste prijs terecht kunt.

Elke maand kijk ik daarom naar de top 5 bestsellers uit de Bestseller 60, controleer of die ook als ebook te verkrijgen zijn en vergelijk de prijzen bij de verschillende ebookwinkels. Waar koop je de bestseller ebooks voor de laagste prijs?

De huidige top 5

De Bestseller 60 lijst, die opgesteld wordt door het CPNB op basis van verkoopgegevens van ruim 900 boekwinkels, bevat per definitie geen ebooks omdat die nou eenmaal niet door boekwinkels verkocht worden maar levert wel een betrouwbaar beeld van wat de bestverkopende papieren boeken zijn.

  1. Dit kan niet waar zijn van Joris Luyendijk;
  2. Magdalena van Maarten ‘t Hart;
  3. Hoe word je 100? van William Cortvriendt;
  4. Gouden jaren van Annegreet van Bergen;
  5. De mooie voedselmachine van Giuilia Enders.

De best verkopende top 5 boeken wordt echter een top 4 van bestseller ebooks want Hoe word je 100? is niet te koop als ebook.

De ebookwinkels

De vorige keer heb ik me beperkt tot Bol, Bruna, Ebook.nl, Libris.nl, Amazon.nl en Tom Kabinet. Daar komen vanaf nu Google Play Books en Kobobooks.nl bij.

In tabelvorm

Dit kan niet waar zijn Magdalena Hoe word je 100? Gouden jaren De mooie voedselmachine
Amazon 14,99* 10,19** nvt 14,99 8,99***
Bol 14,99 14,99 nvt 7,99**** 8,99
Bruna 14,99 14,99 nvt 14,99 12,99
Ebook.nl 14,99 14,99 nvt 14,99 12,99
Google Play 14,99 10,19 nvt 14,99 12,99
Kobobooks 14,99 10,19 nvt 14,99 8,99
Libris/Blz 14,99 14,99 nvt 14,99 12,99
Tom Kabinet nvt 10,55***** nvt nvt nvt

* Dit kan niet waar zijn is een fonkelnieuwe titel die natuurlijk ook veel media-aandacht heeft gekregen. Dat zal ongetwijfeld een rol spelen in de prijsstelling want het is de enige titel die werkelijk overal voor precies dezelfde prijs verkocht wordt. Overigens kost het papieren exemplaar €19,99 en ben je dus (tijdelijk?) maar nauwelijks goedkoper uit met de ebookversie;

** Magdalena is de nieuwe titel van Maarten ‘t Hart maar dat betekent niet dat de prijs van het ebook, net als de titel van Joris Luyendijk, overal hetzelfde is. Zowel bij Amazon, Google Play, Kobobooks en Tom Kabinet bespaar je ruim 4 euro wat met een prijs voor het papieren exemplaar van €19,99 toch een leuk voordeeltje oplevert voor de kopers van het digitale exemplaar;

*** Bij de De mooie voedselmachine zie je behoorlijk grote onderlinge verschillen qua prijs maar kun je de prijzen ook vergelijken met die van anderhalve week geleden toen ik de eerste prijsvergelijking maakte. Toen kostte het ebook eveneens €12,99 bij de meeste ebookwinkels maar kon je de titel bij Amazon.nl en Bol voor €7,99 vinden. Daar is deze week dus een euro bovenop gekomen en €8,99 is dezelfde prijs die Kobobooks hanteert;

**** Met Gouden Jaren ontstaat hetzelfde interessante beeld. Bij Bol kun je deze ebooktitel voor €7,99 aanschaffen terwijl je er elders €14,99 voor moet neertellen. Anderhalve week geleden was dezelfde titel echter bij Bol ook €14,99 terwijl het toen Amazon.nl was waar je Gouden Jaren voor €7,99 kon vinden. Oftewel, bij Amazon is de titel 7 euro duurder geworden terwijl die bij Bol nu 7 euro goedkoper is. Het lijkt er op dat uitgever Atlas Contact aan het experimenteren is met prijsbeleid bij de verschillende ebookwinkels. Schrale troost overigens als je dat ebook vorige week bij Bol of deze week bij Amazon.nl gekocht hebt 😉

***** Bij Tom Kabinet gaat het om een nieuw exemplaar van Magdalena en is er (nog) geen tweedehands exemplaar beschikbaar. De prijs ligt waarschijnlijk iets hoger dan bij Amazon, Google Play Books en Kobobooks omdat zij een klein bedrag doorgeven aan de auteur. Het is overigens de enige titel van de vier bestseller ebooks die bij Tom Kabinet te vinden is.

Conclusies?

De vorige keer bleken Bol en Amazon.nl – op 1 titel na – exact dezelfde prijzen te hanteren voor de bestseller ebooks. Dat is deze keer niet het geval want Magdalena is ruim 30% goedkoper bij Amazon. Heel bijzonder is dat de beide ebookwinkels stuivertje gewisseld hebben met de prijs voor Gouden Jaren. Was die eerst (ook) fors goedkoper bij Amazon.nl, nu is het Bol waar je met een flink voordeel je slag kunt slaan.

Dat er geen enkel verschil is in de prijzen van ebooks tussen Bruna, Ebook.nl, Libris/Blz wordt ook nu weer bevestigd. Ze hanteren de ‘standaardprijs’ en daarmee valt er bij deze ebookwinkels geen echt voordeel te behalen.

Kobobooks heeft wel precies dezelfde prijzen als Amazon.nl waaruit je zou kunnen concluderen dat de Nederlandse uitgevers dezelfde prijzen doorgeven aan de buitenlandse ebookwinkels. Dat klopt echter niet helemaal want voor De Mooie Voedselmachine betaal je bij Google Play Books toch echt dezelfde hogere prijs als bij Bruna, Ebook.nl en Libris/Blz. Geen idee of dat aan Google Play Books of aan uitgever Luitingh-Sijthoff ligt.

Wil je alle bestsellers aanschaffen? Dan kosten de vier titels – die ook als ebook verkrijgbaar zijn – €77,92 in de boekwinkel. Voor de vier ebooks betaal je met €46,96 het minste bij Bol en het meeste (€57,96) bij Bruna, Ebook.nl en Libris/Blz. En dat scheelt toch weer 11 euro.

#

Pagina 1 of 48123...153045...Laatste »
  • © 2006- 2015 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top