In een gesprek laatst had ik het met iemand over de thuiskopieregeling. Op een gegeven moment kwamen we bij de vraag in hoeverre je nog dragers of fysieke exemplaren van je entertainment aanschaft. Ik bedacht me dat ik vooral digitale versies aanschaf tegenwoordig maar realiseerde me dat het meer een (rare) mix is geworden de laatste jaren.

We kwamen op die discussie via ebooks en DRM (bijna vanzelfsprekend, ik weet het) en inderdaad, op een uitzondering na koop ik alle boeken tegenwoordig in digitaal formaat. Niet principieel maar gewoon omdat ik veel fictie lees en daar zijn ebooks voor mij het betere alternatief. Voor films geldt ook wel dat ik ze vaak digitaal binnenhaal maar dat is dus downloaden en niet kopen. Er zijn zeker wel enkele beperkte opties maar als je een film wilt huren of kopen, dan moet je het vooral hebben van het grijze circuit.

Niet dat ik me daar schuldig over voel trouwens. Ik koop vaak een film alsnog nadat ik hem gezien heb (en goed vond) en heb zo’n tweeduizend dvd’s en blurays in de kasten staan. Juist met anime, tv series en films vind ik het juist wel prettig om een fysiek iets in handen te hebben maar dat komt vooral omdat het aanbod op digitaal gebied zo belabberd is. Als ik heel eenvoudig digitaal/streamend kon beschikken over alle films, anime en tv series dan zou ik het zeker niet erg vinden om die ruimteverslindende schijfjes te verbannen. Denk ik.

Met PC games werkt het namelijk wel zo voor mij. Ook daar heb ik honderden schijfjes van maar de afgelopen jaren koop ik die bijna niet meer. Het digitale aanbod via platforms als Steam, Origin en GOG is zo uitgebreid dat er bijna nooit een reden te vinden is om nog een fysieke drager te kopen. Tel daarbij op dat digitale distributie ook echt wat toevoegt bij PC games in de vorm van automatisch bijwerken van de spellen met de laatste updates en dat je geen dvd’s in je dvdspeler verplicht hoeft te stoppen, en ineens zijn schijfjes de mindere keuze geworden. Spellen voor mijn Wii en Playstation 3 daarentegen zijn niet zo eenvoudig te kopen en daar heb ik dus een klein rijtje van in een kast staan.

Ik twijfelde vanochtend toch nog even of ik Diablo III ging preorderen in de winkel maar dat was van korte duur. Ook dit spel van Blizzard Entertainment vereist dat je online bent en daar heb je de excellente Battle.net dienst voor. Op Battle.net kun je oudere spellen van Blizzard registreren zodat je ze ook (opnieuw) kunt downloaden en natuurlijk kun je daar alvast Diablo III digitaal kopen. Meteen gedaan en nu maar wachten tot dinsdag als het ook echt te spelen is!

#

Ook in Nederland valt het nog niet mee om krantenartikelen digitaal te kunnen lezen. Zeker, alle landelijke dagbladen hebben een digitaal archief en al dan niet een digitale editie van hun kranten op iPad of Android tablets in de aanbieding maar het blijft gekoppeld aan een abonnement op de krant in kwestie, vaker wel dan niet verplicht in combinatie met een dagelijkse papieren editie in je brievenbus. Honderden euro’s per jaar betalen om van één krant alle artikelen te mogen lezen, of je ze interessant vindt of niet.

Maar wat als je gewoon 1 interessant artikel wilt lezen? Die in de Volkskrant van vandaag staat? Of in het NRC Handelsblad .. en niet in de NRC Next? Of de Telegraaf van gisteren?

Tenzij je net toevallig geabonneerd bent op de goede krant heb je pech gehad. Als ik ‘terug wil vallen’ op papier kan ik de deur uit lopen en na 5 minuten fietsen (hopelijk) nog een exemplaar vinden van de krant in de boekwinkel. Dan moet ik weer betalen voor een hele krant terwijl ik slechts 1 artikel wil lezen. Bij sommige kranten kan ik via hun iOS apps een digitaal los krantje kopen maar daar kan ik weer niet naar linken op twitter bijvoorbeeld.

En dat terwijl ik juist via twitter en andere sociale netwerken steeds vaker geattendeerd word op interessante krantenartikelen. Dan wil ik ergens op kunnen klikken -of naar toe kunnen surfen- om dat ene artikel te kunnen lezen, ongeacht of het nou in de Volkskrant, NRC of Telegraaf staat. eLinea is al een belangrijke stap op weg naar wat ik zou willen maar zelfs daar betaal ik nog voor katernen, kanalen met content, al maakt de mogelijkheid om artikelen te kunnen delen met anderen veel goed.

Waarom kan ik bij de Volkskrant, NRC Handelsblad/Next, Telegraaf of welke krant dan ook geen los artikel kopen? Als iemand mij attendeert op een interessant artikel, dan zou die persoon een linkje naar dat artikel op de site van de krant moeten kunnen toevoegen. Is het betaalde content? Prima, dan wil ik best 50 of 79 cent (om maar in Apple prijsmodellen te rekenen) betalen om dat artikel digitaal te kopen. Als PDF graag en daar mag dan best een watermerkje in om angstige krantenuitgevers gerust te stellen dat ik het niet meteen op de Pirate Bay zet. Kopers van interessante artikelen vertellen het verder en brengen zo nieuwe kopers aan: artikelverkoop via sociale media, zo gek klinkt dat toch niet?

Er zal voorlopig echt wel een markt blijven voor kranten als bundeling van diverse katernen en tientallen artikelen per dag die mensen wel of niet lezen. Ik heb echter geen behoefte meer aan het verschijnsel krant die ik nauwelijks meer lees terwijl ik wel interessante artikelen voorbij zie komen die toevallig die dag niet in *mijn* krant te vinden zijn. Luisteren jullie even, beste uitgevers? Ik hoef jullie krant niet maar dat boeiende artikel, die wil ik wel! Verkoop het me dan, dat willen jullie toch?

@foto via Flickr – Anne Helmond – met CC licentie

In februari van dit jaar lanceerde de Ereaders Groep een nieuw platform voor (nieuws)artikelen die de veelbelovende titel meekreeg van eLinea … Het Nieuwe Lezen. Het achterliggende idee was dat je jezelf kon abonneren op alleen die content die je ook wilde ipv verplicht hele tijdschriften of kranten te moeten afnemen terwijl je slechts in een gedeelte geinteresseerd bent. eLinea levert je, in een abonnementsvorm met kanalen-met-content, dan precies die content en niet meer.

Met zo’n belofte kon ik mijn nieuwsgierigheid niet bedwingen en vlak nadat eLinea live ging maakte ik een account aan, nam een abonnement op enkele gratis content kanalen en ging ik enkele dagen stevig aan de slag met het testen van alle functionaliteiten. Die bevindingen gaf ik overigens via twitter ook terug aan eLinea, wat ik nog steeds zelf een fraai voorbeeld vind hoe je social media ook effectief kunt gebruiken: input vragen ter verbetering van je product.

Indertijd was ik er al aardig tevreden over. De eLinea site werkt bijzonder goed om artikelen makkelijk te lezen, deed het uitmuntend op zowel pc als ook mijn 7″ Galaxy Tab en mijn iPad zonder dat daar apps voor nodig waren. Over de mogelijkheid om artikelen (dagelijks) te downloaden en te lezen als epub of pdf vond ik het lastig om een definitief oordeel te vellen: het werkte wel maar de voordelen die je met de uitstekende website had werden bijna volledig teniet gedaan. Een epub of pdf downloaden voor gebruik op een offline apparaat zoals een ereader is een leuke toevoeging wellicht maar eentje waar ik in elk geval niet op zat te wachten.

Nee, de enige minpuntjes die ik toen kon ontdekken aan eLinea waren het relatieve kleine aanbod van content kanalen en het ontbreken van de mogelijkheid om nieuws te delen via sociale netwerken. Beide kon ik zelf ook wel verklaren maar ja, content is nu eenmaal bepalend voor een dergelijke dienst en voor mezelf sprekend wil ik, als ik online mijn nieuws lees, dit eenvoudig kunnen delen op Twitter, Google+ of via email.

Inmiddels is het een half jaar later en is er kennelijk hard gewerkt om beide minpuntjes te verhelpen. In een blogpost van Wiebe de Jager las ik dat inmiddels de grens van 100 beschikbare content kanalen gepasseerd is en dat sinds afgelopen week het mogelijk is geworden om artikelen te delen via Twitter, email en andere sociale netwerken. Ik heb gelijk mijn eLinea account afgestoft, nieuwe kanalen toegevoegd aan mijn abonnementen en al flink zitten delen op twitter. Ik kan er kort en bondig over zijn: het werkt uitstekend.

Is het voor mij ook ‘Het Nieuwe Lezen’ ? Nee, zo ver ga ik ook niet maar ik ben denk ik ook niet de echte doelgroep van eLinea. Ik lees voornamelijk mijn nieuws via RSS feeds en twitter, welke behalve in Google Reader en de twitter toepassingen, fraai bij elkaar komen in apps als Zite en Flipboard. Daar staat eLinea als platform dan weer volledig los van. Echter, het idee en de uitwerking om alleen die content af te nemen die je ook daadwerkelijk wilt lezen blijft me aanspreken. Genoeg om, als mijn abonnement op NRC Next afloopt eind 2012, over te stappen op de NRC Handelsblad kanalen voor die katernen die ik ook daadwerkelijk alleen lees: Economie en Wetenschap.

Ook al hoor je nog wel eens tegengestelde berichten dat het allemaal wel tegenvalt met de bereidheid van mensen om ook te betalen voor digitale content [wat trouwens ook wel weer gerelativeerd kan worden], Pew Research Center heeft gisteren een onderzoek naar buiten gebracht dat zo’n 65% van gebruikers van digitale content wel (eens) betaald hebben voor deze content.

· 33% of internet users have paid for digital music online
· 33% have paid for software
· 21% have paid for apps for their cell phones or tablet computers
· 19% have paid for digital games
· 18% have paid for digital newspaper, magazine, or journal articles or reports
· 16% have paid for videos, movies, or TV shows
· 15% have paid for ringtones
· 12% have paid for digital photos
· 11% have paid for members-only premium content from a website that has other free material on it
· 10% have paid for e-books
·  7% have paid for podcasts
·  5% have paid for tools or materials to use in video or computer games
·  5% have paid for “cheats or codes” to help them in video games
·  5% have paid to access particular websites such as online dating sites or services
·  2% have paid for adult content

And 6% of internet users said they had paid for another kind of content that had not been mentioned in the list of 15 we queried.

Natuurlijk gaat het hier om een Amerikaans onderzoek maar ik kan me bijna niet voorstellen dat het in Nederland veel anders zal liggen. Als je dan bedenkt dat de betaalde toegang/abonnementen tot webbased diensten (als Flickr, Spotify of Google Storage) daar niet eens bijgerekend wordt, dan kon het percentage van betalende mensen nog wel eens hoger uitpakken ook. Ik zou in Nederland vooruit benieuwd zijn naar digitale abonnees van kranten als NRC, Volkskrant, Parool en Telegraaf die inmiddels alle iPad apps hebben, maar ook naar hoeveel mensen nou een Mighty Eagle voor 79 cent gekocht hebben in het spelletje Angry Birds

@ foto via stock.xchng

Content
Een kleine greep uit de content ontwikkelingen van de afgelopen weken:
-    Onderwijsmateriaal in Amerika wordt in hoog tempo digitaal aangeboden en (o.a.) geoptimaliseerd voor mobiel gebruik;
-    Tekstboeken (studieboeken) in Amerika worden door enkele uitgevers nu expliciet aangeboden via de AppStore van Apple voor gebruik op iPhone en iPad. De verwachting is dat overige educatieve uitgevers in Amerika deze ontwikkeling zullen volgen;
-    Nederlandse kranten (Volkskrant en NRC) hebben de ereaders deels losgelaten als distributieplatform en richten zich via eigen applicaties op alle mobiele platforms. Wegens het succes van de iPad hebben beide een uitgebreide, papiervervangende, iPad applicatie waarin kranten gekocht en gelezen kunnen worden;
-    Tijdschriftuitgevers in Amerika maar ook in Nederland maken de vertaalslag naar digitale versies die zowel via het web maar ook als papiervervangend formaat op tablets verspreid en verkocht gaan worden;
-    Het Centraal Boekhuis in Nederland heeft begin oktober een deal met  Apple gesloten voor het leveren van Nederlandse ebooks van Nederlandse uitgevers voor verkoop via iBooks, de ebook applicatie voor iPad.

Hoewel er al diverse pilots geweest zijn, en nog van start gaan, met mobile devices in het onderwijs focussen die zich op specifieke toepassing in het onderwijs door docenten en/of studenten. Bij deze pilots wordt de invalshoek van beschikbare content niet of nauwelijks meegenomen en daar liggen dus zowel potentiele vragen en kansen voor hogeschoolbibliotheken.

Open systeem vs gesloten systeem
In de wijze waarop uitgevers content aanbieden voor mobile devices kun je onderscheid maken in twee systemen. Een open systeem (via bijv. Google’s Android) waarin de content meestal in bepaalde standaardformaten wordt aangeboden en waarbij (tussen)leveranciers en gebruikers zelf de vrijheid hebben in keuze van het (type) apparaat, applicatie of platform waarop men deze content wil aanbieden of raadplegen. Daar tegenover is er een gesloten systeem waarin de eigenaar van het platform strenge randvoorwaarden en eisen stelt aan zowel de content, applicaties als het type apparaat waarop de content aangeboden, en dus geraadpleegd, mag worden.

Een open systeem brengt onzekerheden en risico’s met zich mee voor uitgevers en contentproducenten. De grote keuze aan de kant van eindgebruikers betekent ook dat er veel factoren zijn die ingewikkelder worden omdat leveranciers niet altijd kunnen inschatten hoe hun content gebruikt gaat worden.  Er zijn ook weinig of geen kwaliteitscriteria in een open systeem en dit maakt het voor leveranciers lastiger hun content  door gebruikers te laten onderscheiden van alternatieven.  Het gesloten systeem van Apple lijkt daarom ook duidelijk nu de voorkeur te krijgen van contentleveranciers. Er is een strakke kwaliteitscontrole voordat content en –applicaties aangeboden mag worden via de Apple AppStore, er zijn minder afhankelijkheden omdat het type apparaat ook beperkt is tot de Apple producten en er is een bewezen markt nu zowel de iPod’s als de iPad massaal verkocht worden in zowel  Amerika als Europa.

Risico’s en gevolgen voor hogeschoolbibliotheken
Het aanbieden van content voor dit type apparaten mag beschouwd worden als de tegenhanger van de ebooks (romans) op ereaders. Het zijn vooral de educatieve uitgevers met studieboeken en onderwijsmateriaal, samen met de uitgevers van tijdschriften en kranten die de ontwikkeling rondom tablets en mobile devices omarmen als nieuwe markt.  In de collecties van hogeschoolbibliotheken gaat het , nu in papieren vorm, om bijna precies de content van deze uitgevers als we het over verdergaande digitalisering van de hogeschoolbibliotheekcollectie hebben.

Vooral het geprefereerde gesloten systeem heeft voor hogeschoolbibliotheken potentieel grote gevolgen. ‘Bronnenkennis’ en selectie hierin wordt beperkt door de eigen toegang tot dit gesloten systeem en wijkt in ieder geval fors af van de traditionele werkwijzen in informatiedienstverlening en collectievorming. Ook het kunnen aanbieden van deze content kan waarschijnlijk niet verlopen via de traditionele middelen als de eigen catalogus of website.
Het beoordelen van (nieuwe) content op deze systemen alsmede  het inventariseren en bijhouden van de ontwikkelingen mbt content die op zowel het open als gesloten systeem plaatsvinden, is ook alleen mogelijk door deel te nemen, en gebruik te maken, van de apparaten en applicaties in kwestie.

Voor hogeschoolbibliotheken de uitdaging om deze content, en de wijze van distributie, op te nemen in haar eigen dienstverlening.

Leraren moeten vanaf 2011 op internet lesmateriaal kunnen vinden dat door henzelf en collega’s is gemaakt. Elke leraar moet ook kunnen bijdragen aan deze lesboeken, die gratis te gebruiken zijn.

Minister Ronald Plasterk (Onderwijs) steekt geld in de ontwikkeling van deze open leermiddelen. Met het nog onbekende bedrag moet er een landelijke voorziening komen en kunnen al bestaande initiatieven eventueel worden afgekocht.

In 2011 moet het digitale lesmateriaal beschikbaar zijn voor alle leerkrachten van basisschool tot universiteit. De Onderwijsraad adviseerde begin september al dat leraren meer gebruik moeten kunnen maken van rechtenvrij lesmateriaal. Met de digitale lesstof kan de docent beter lessen op maat aanbieden, denkt Plasterk.

Dankzij Lexis Nexis viel uit meerdere varianten van dit berichtje iets meer details te halen. Zo meldt de Limburger nog dat:

Onder de naam Wikiwijs introduceert Plasterk een Wikipedia-achtig project, waarmee leraren op internet hun eigen lesmateriaal ontwikkelen. Volgens Plasterk is dit een goede manier voor docenten om zelf ideeën te bedenken en daar vervolgens anderen van te laten profiteren. Het materiaal moet voor iedereen toegankelijk zijn, maar het kan alleen door leraren worden aangevuld en aangepast.

Ik hoop wel dat het uiteindelijke lesmateriaal niet allemaal als html in een wiki omgeving aangeboden gaat worden maar het past wel in een discussie die ik ook gisteren had met een collega over de mogelijkheden van gebruik van een ereader in het onderwijs en dat dit toch vooral gestimuleerd zou kunnen worden door digitaal lesmateriaal.

Een boeiende ontwikkeling die hopelijk eindelijk eens wat meer tempo kan geven aan de toch aarzelende ontwikkeling van digitaal lesmateriaal en digitale studieboeken.

Update: met dank aan collega Erik de tekst van het bijbehorende rapport dat aan deze ontwikkeling ten grondslag ligt en de samenvatting ervan. Op de site van de Onderwijsraad is ook het gerelateerde rapport te vinden ‘Leermiddelen voor de 21e eeuw‘.