Natuurlijk schaffen we al jaren digitale informatiebronnen aan ten behoeve van het onderwijs. Dat waren in het verleden vooral databanken die op verzoek van enkele personen uit opleidingen aangeschaft en aangeboden werden aan alle studenten. Dat was leuk toen er relatief weinig databanken waren die ook niet al te duur waren. Dat was ook te doen toen informatiebronnen relatief eenduidig en op vergelijkbare manier aangeboden konden worden. Die tijd is echter wel voorbij en met de enorme groei in het aanbod van digitale informatiebronnen is het in de verste verte niet meer werkbaar en betaalbaar om aanbodgericht deze bronnen beschikbaar te maken voor het onderwijs.

Voor een hogeschoolbibliotheek is het ook niet nodig en wenselijk om een uitgebreide achtergrondcollectie te hebben. Natuurlijk willen we stiekem ook wel toegang tot miljoenen bronnen bieden maar dat is niet het streven. Bibliotheken hebben traditioneel een filterfunctie om die selectie aan te bieden uit het gigantische aanbod die relevant is voor hun gebruikers. Voor een hogeschoolbibliotheek zijn dat de informatiebronnen die ook in het onderwijs gebruikt worden of waar naar verwezen wordt. Dat klinkt wel heel vraaggericht natuurlijk maar in de praktijk is het niet zo zwart-wit om hier je collectiebeleid op af te stemmen.

Eerder deze week hadden we een goede discussie intern over criteria die we moeten gebruiken om te bepalen of een informatiebron door ons toegankelijk en beschikbaar gemaakt moet worden. Niet alleen of we er wat mee moeten maar ook of we er wat mee kunnen. Zelfs al wil het onderwijs expliciet bepaalde informatiebronnen, het is niet altijd handig of wenselijk om dit als bibliotheek ook mogelijk te maken. Al discussiërend kwamen we in elk geval uit op de volgende criteria die op een checklist hiervoor zouden moeten komen:

Gerelateerd aan het curriculum
Of een informatiebron voorgeschreven wordt, actief gebruikt wordt of op welke vorm en wijze dan ook een aantoonbare koppeling met het onderwijs heeft, dat is natuurlijk een eerste vereiste. Het is niet per se genoeg dat iets genoemd wordt, we willen eigenlijk ook actief en expliciet een afspraak hebben dat we het beschikbaar maken. En hoe we dat doen want idealiter moet het ook vanuit de digitale leeromgeving zelf beschikbaar zijn.

Licentiebeperkingen
Een bron maken we zelf natuurlijk niet, daar nemen we een licentie op. Daar hoort ook een kostenplaatje bij en vanzelfsprekend is dat ook een criterium die een eigen plekje op zo’n checklist verdient. In een licentieovereenkomst kunnen echter ook beperkingen opgenomen zijn die het niet qua inhoud maar wel qua randvoorwaarden onaantrekkelijk of onwenselijk maken dat we deze als hogeschoolbibliotheek afsluiten. De content zelf kan bijvoorbeeld niet in alle gevallen hergebruikt worden in een onderwijsmodule in een digitale leeromgeving. Of er is sprake van een beperkt aantal gelijktijdige gebruikers waardoor het niet bruikbaar is in groepsverband tijdens lessen. Soms wordt er nog door de leverancier gewerkt met een inlognaam/wachtwoord constructie waarbij de licentie verbiedt om deze te delen met anderen. Dan kan de bron nog zo relevant zijn, het is niet in te zetten in het onderwijs en daarmee heeft het ook geen plaats in onze collectie.

Beperkingen van de informatiebron
De content zelf heeft ook een interface met eigen functionaliteiten. Soms is dat echter een gebrek aan functionaliteiten als je kijkt naar wat het onderwijs eigenlijk zou willen met die content. Als vanuit een opleiding of een specifieke onderwijsmodule gevraagd wordt om enkele digitale tijdschriften die vervolgens alleen maar aangeboden worden als groot pakket samen met honderden andere tijdschriften, dan beschik je wel over de content die je wilt maar kun je die heel slecht (of zelfs soms helemaal niet) los beschikbaar maken. Als je docenten vraagt om studenten een handleidinkje mee te geven om *in* een informatiebron de benodigde content te vinden, dan wordt het tijd om alternatieven te overwegen. Datzelfde geldt ook voor al die ebookplatformen die de discussie bij ons ook aanwakkerden. Bijna al die platformen werken met Adobe DRM voor hun ebooks en in combinatie met het verplichte gebruik van Adobe Digital Editions en een eigen Adobe id voor alle klanten, betekent dit dat dergelijke platformen niet binnen de onderwijsinstelling gebruikt kunnen worden op de pc’s.

Ondersteuning door leverancier en bibliotheek
Het is een open deur maar nog steeds wordt er mijns inziens te weinig aandacht besteed aan afspraken mbt ondersteuning. Een goede helpdesk bij een leverancier die het overneemt van de verkoper die gouden bergen beloofde. Met stabiliteit als uitgangspunt: niet telkens de inhoud van je bron wijzigen want daar heeft het onderwijs last van als je halverwege een schooljaar titels verwijderd die actief gebruikt werden (iets dat leveranciers maar niet willen snappen). Leveranciers die geen drugsverkooppraktijken er op nahouden en na 1 of 2 jaar ineens de prijzen enorm verhogen waardoor je gedwongen bent de boel op te zeggen en je onderwijs te frustreren. De reputatie van de leverancier speelt een belangrijke rol bij het besluit zijn waren af te nemen.

Ook je eigen ondersteuning vanuit de bibliotheek naar het onderwijs toe speelt een rol. Ben je in staat en bereid instructies te geven? Materiaal te ontwikkelen als voorlichting? Weet je zelf voldoende om de meer lastige vragen te beantwoorden? Maar ook, kun je de informatiebron ook buiten je instelling toegankelijk maken (thuistoegang)? Je hebt er weinig aan als je digitale leeromgeving overal ter wereld te gebruiken is maar de informatiebronnen alleen binnen de muren van je instelling te raadplegen zijn.

We bedenken er vast nog wel wat meer criteria bij maar we gaan overduidelijk niet meer voor kwantiteit bij de bronnen. Alleen dat wat nodig is en waar we ook afspraken over (kunnen) maken met het onderwijs. Aan de andere kant zijn we daar vervolgens ook nog kritisch op omdat we zelf meer de rol van bemiddelaars pakken als bibliotheek: terug naar de onderbouwde selectie uit het gigantische aanbod zodat onze klanten kunnen vinden en gebruiken wat ze nodig hebben.

En daar hebben we een goed verhaal bij.

@ foto via RGBStock

#