Ook kennis over het delen van kennis in het HBO moet je natuurlijk delen. Marijke Mentink tipte me op het bestaan van de HBO Kenniskit waarin communicatiemiddelen, artikelen en rapporten over de HBO Kennisbank en Open Access & auteursrechten ontwikkelingen bij hogescholen verzameld worden. Zoals dat hoort natuurlijk gaat dat in een wiki en wordt er voor vier doelgroepen (student, docent, lector en bedrijf/organisatie) aangegeven welke (voorlichtings)materialen er beschikbaar zijn.

Ik zag dat er toch al een aardig aantal artikelen, rapporten, folders en presentaties te vinden zijn maar dat er ook beeldmateriaal en praktische tools zijn opgenomen dat de afgelopen jaren is geproduceerd. Als je nog dingen mist of zelf aanvullingen hebt kun je een mailtje sturen naar de beheerders maar ook nu al is het een mooie verzamelplaats om zelf geproduceerd materiaal te delen met anderen als je je met publicaties, open access of auteursrechten bezig houdt in een hogeschool.

Wellicht eveneens een handige plek voor de leden van het Netwerk Auteursrechten Informatiepunten-hbo om dingen te delen?

#

Enerzijds is de basis, en dat is waar ik alle praatjes over auteursrecht mee begin, dat je toestemming nodig hebt om materiaal van anderen te gebruiken in je eigen onderwijs. Die toestemming kan meerdere vormen hebben, van instemming door de auteursrechthebbende(n) tot licenties van uitgevers en Creative Commons licenties. Anderzijds maakt je hbo instelling al gebruik van de readerovereenkomst en zijn korte overnames afgekocht. Zolang je dus binnen die grenzen van korte overnames blijft is er ook geen probleem. Ook kun je het probleem omzeilen door eenvoudigweg de content zelf niet op te nemen in je digitale leeromgeving maar er naar te linken.

In een lijstje zouden de tips er zo uit kunnen zien:

1. Link naar digitale content vanuit je digitale leeromgeving.
   Links zijn geen openbaarmakingen of verveelvoudigingen en je maakt dus geen inbreuk op de rechten van een ander. Het valt daarmee ook niet onder de Readerovereenkomst en dus is het probleem ‘opgelost’. Het vereist wel zorgvuldigheid van een docent. De links moeten stabiel zijn (niet van de 1 op andere dag veranderen, correct zijn (dus geen sessieid’s bevatten of andere zaken die links al snel niet meer laten werken), bij voorkeur permalinks of persistent links zijn en je moet ook controleren of die links werken buiten de muren van je eigen instelling. Niets is vervelender als een digitale leeromgeving die vanaf thuis te raadplegen is maar met een link die dat niet is;
2. Maak gebruik van zelfgeschreven onderwijsmateriaal
   Stichting PRO meldt zelf in een bijlage van de readerovereenkomst dat door docenten zelf ontwikkeld materiaal buiten de overeenkomst valt. Logisch want onderwijsmateriaal dat je helemaal zelf geschreven hebt (en dan bedoel ik dus alles zelf geschreven), daar ben je als docent zelf de auteursrechthebbende van;
3. Gebruik alleen korte overnames conform de Readerovereenkomst
   Mijdt langere overnames en blijf binnen de grenzen van korte overnames. Bij niet literaire werken gaat het om maximaal 10.000 woorden tot een maximum van 1/3 van het gehele werk. Bij tijdschriften en andere periodieken om maximaal 8.000 woorden tot een maximum van 1/3 van het tijdschriftnummer. Literaire werken zijn beperkt tot 100 regels poëzie of 2500 woorden proza tot een maximum van 1/10 van het gehele werk. En maximaal 25 grafieken, tabellen of foto’s waarbij 1 grafiek, tabel of foto voor 200 woorden meetelt;
4. Gebruik bronnen en content waar al vooraf toestemming is gegeven voor hergebruik
   Licenties dus. Een beetje afhankelijk wat je precies doet met de content zijn de meerderheid van de Creative Commons licenties geschikt voor gebruik in de leeromgeving. Let daar wel op dat dit met eigen spelregels komt zoals de verplichte naamsvermelding. Ook zijn de meeste Open Access bronnen en open leermaterialen voorzien van een Creative Commons licentie. Licenties -met bijbehorende voorwaarden- spelen een rol bij betaalde databanken waar de bibliotheken van je instelling over beschikt maar ook bij teksten en foto’s die je op het internet vindt. Ga er niet vanuit dat ze vrijelijk te gebruiken zijn maar zoek naar de voorwaarden of licentie die de maker van een site hanteert als je die content wilt hergebruiken. Het geldt bijvoorbeeld voor de afbeelding bovenaan deze post: de licentie stelt dat ik deze mag gebruiken mits ik een vermelding daarvan maak (onderaan de post). Kun je een dergelijke licentie of voorwaarden niet vinden? Ga er dan gerust van uit dat je het niet mag/kunt gebruiken in je onderwijs!;
5. Gebruik content waar geen auteursrechten op rusten
   Het is een relatief kleine categorie maar soms is content niet auteursrechtelijk beschermd. Wetteksten zijn bijvoorbeeld vrij van auteursrechten en dat geldt ook voor boeken die in het publieke domein zitten omdat de auteurs langer dan 70 jaar overleden zijn. Eén van de dingen waar je die materialen in het publieke domein aan kunt herkennen is de CC0 (cc-Zero) verklaring van Creative Commons. Dit is geen licentie maar een verklaring dat iemand afstand gedaan heeft van zijn auteursrechten.

Hoe dan ook, het betekent dat je als docent toch iets meer moet weten van wanneer je content wel of niet kan gebruiken. De mogelijkheid om langere overnames te gebruiken blijft natuurlijk altijd bestaan maar die moet wel gemeld (en betaald) worden. Met wat zorgvuldigheid en bovenal bereidwilligheid om te kijken of er afspraken te maken zijn voor gebruik van andermans content in je onderwijs kom je een heel eind.

#

Die overeenkomst voldeed prima toen we in onze hbo instelling (alleen) gebruik maakten van papieren readers. Docenten moesten de readers aanvragen, invullen welke artikelen of delen uit boeken men wilde gebruiken voor de reader en hierdoor was het snel inzichtelijk of en hoeveel er afgedragen moest worden aan Stichting PRO. In een tijdperk waarin docenten hun Blackboardmodules (dat is de digitale leeromgeving waarmee we werken) zelf beheren en vullen met teksten uit tijdschriften, online journals, databanken van het Mediacentrum of ‘gewoon van het internet’ is er feitelijk geen controle meer mogelijk op wat er door docenten gebruikt wordt als onderwijsmateriaal.

Natuurlijk moet het zo zijn dat hiervoor een billijke vergoeding betaald wordt. De huidige Readerovereenkomst echter schakelt een Blackboard module gelijk aan een reader, het aantal studenten dat toegang heeft wordt als oplage bestempeld en Stichting PRO controleert -steekproefsgewijs- in alle modules of er overnames worden gebruikt die niet zijn gemeld. Vanuit het perspectief van een collectieve beheerorganisatie als Stichting PRO is dat enigzins logisch, voor een onderwijsinstelling is dit echter volledig onwerkbaar. Docenten zijn zich niet of nauwelijks bewust van deze materie, wensen zich daar (terecht) ook niet in te verdiepen maar zijn wel als enigen eindverantwoordelijk voor de inhoud van een module. Bewustzijn wordt wel zoveel mogelijk gecreëerd door initiatieven als de Auteursrechten Informatiepunten maar het blijft dweilen met de kraan open.

In gesprekken met Stichting PRO werd vorig jaar duidelijk dat er relatief weinig belang wordt gehecht aan het zoeken naar een werkwijze, een andere invulling van de bestaande overeenkomst, die aan twee kanten meer resultaat oplevert. Ook het onderwijs is gebaat bij een beter besef van verantwoord omgaan met auteursrechtelijk beschermd materiaal. Hoe kunnen we als kennisinstituten niet stelling nemen om verantwoord met de kennisproducten van anderen om te gaan? Daar mag en kan een Stichting PRO ook een rol in spelen en zo kan het mes aan twee kanten snijden. Helaas lijkt de Stichting PRO meer heil te zien in het afdwingen van de gemaakte afspraken in de overeenkomst die nog tot 2015 van kracht is.

Het dwingt ons als hbo instelling om te blijven dweilen met de kraan open waarbij niet de wens om verantwoord om te gaan met auteursrechtelijk beschermde werken leidend is maar de angst voor controles en boetes. Met dat soort risico’s gaan instellingen eenduidig om: sturen op preventie. Dus zo min mogelijk gebruik maken van andermans content en linken naar externe content zijn daar gevolgen van. In een wat uitgebreidere nota heb ik die risico’s in kaart gebracht en vooral gepoogd met oplossingen en adviezen te komen voor specifiek onze situatie. Het gaat me te ver om die te delen via mijn blog maar ik heb een kleine presentatie gemaakt waarmee ik in 15 minuten wat achtergronden heb pogen te geven. Voor mezelf een goede oefening om een best complex onderwerp zo eenvoudig pogen te vertellen.

#

Kijk, hier word ik dus heel enthousiast van. TED breidt nu ook uit naar het onderwijs met de lancering van TED-ed. De TEDtalks zijn weliswaar prachtige instrumenten om nieuwe ideeën te verspreiden maar hoewel ze zeker een educatieve waarde hebben, zijn ze meestal niet zo geschikt om in het onderwijs te gebruiken. Maar in het onderwijs zelf worden natuurlijk wel die briljante lessen gegeven dus wat als je die lessen zou kunnen nemen, ze verrijken met animatie die de lesstof aanvult en ze qua lengte behapbaar maakt voor het onderwijs? Of zoals de man achter TED, Chris Anderson, stelt:

What if you could capture that one brilliant lesson, amplify it and put it in a place where teachers and students can use it all over the world?

De TED-ed site lanceert volgende maand pas met al het aanbod maar vandaag lanceerde het YouTube kanaal van TED-ed waar nu al 12 filmpjes van 2 tot 9 minuten op te vinden zijn. Ik mis degene die in bovenstaande promofilmpje wordt gebruikt (met Adam Savage van de Mythbusters) maar de rest is er wel te vinden. Ik heb er nu 4 bekeken en ga de rest ook nog kijken. Je hoeft immers geen kind te zijn om te willen leren op een leuke manier.

Het doel van TED-ed is om vanaf de lancering dagelijks 1 nieuw filmpje te plaatsen op de site waarbij ze nu docenten voor de lessen en artiesten voor de animaties oproepen om bijdragen te gaan leveren maar waar ook bestaande TEDtalks worden gebruikt als input voor nieuwe TED-ed filmpjes. Ik kan niet wachten om te zien wat voor mooie dingen hier uit gaan komen!

Bookboon biedt bijvoorbeeld gratis studieboeken en zakelijke ebooks aan. Deze kunnen vrijelijk gebruikt worden in het onderwijs

Natuurlijk, studieboeken en lesmateriaal hoeven niet per se gratis te zijn. Sterker nog, er is een grote markt de afgelopen decennia ontstaan voor het voorzien van studenten en docenten van relevante studieboeken en die uitgevers deden dat bepaald niet voor niets. Zelfs de Wet gratis schoolboeken (WGS), die in 2008 van kracht is geworden om de schoolkosten voor ouders te verlagen en schoolboeken ‘gratis’ aan te bieden, heeft dan misschien wel die kosten lager gemaakt voor ouders maar uiteindelijk is het natuurlijk niets anders dan het verplaatsen van de kosten. Een ander inkoopbeleid en andere beschikbare potjes hebben niet geleid tot het structureel goedkoper maken van schoolboeken, laat staan dat ze gratis zijn geworden.

Dat de inkomsten bij educatieve uitgeverijen mede door de WGS aan het dalen zijn, dat is wel bevestigd. Een interessante uitspraak hierbij is dat de Groep Educatieve Uitgeverijen (GEU) vindt dat de WGS geleid heeft tot minder onderwijskwaliteit. Dat komt volgens de GEU doordat dat docenten niet meer vrij zijn om het educatieve materiaal te kiezen dat ze denken nodig te hebben.

Nu geldt de WGS niet voor het hoger onderwijs maar er valt zeker wat te leren van het voortgezet onderwijs. In het hoger onderwijs speelt dan geen opgelegde wet maar zijn de digitale ontwikkelingen in het onderwijs bijna net zo dwingend. Onderwijs vindt steeds meer (en soms zelfs exclusief) plaats in digitale leeromgevingen, de ELO’s en dat betekent dat de voorgeschreven en gebruikte informatievoorziening ook mee moeten veranderen. Van de papieren readers en voorgeschreven studieboeken op literatuurlijsten uit de 20ste eeuw naar digitale readers in ELO modules en voorgeschreven digitale informatiebronnen anno 2012.

Die digitale informatiebronnen, daar moet het onderwijs echt nog (steeds) aan wennen. Dat kunnen nu abonnementen zijn op digitale kranten, dat kan een betaald account zijn op een leeromgeving van een educatieve uitgever, dat kunnen vrij beschikbare open leermaterialen zijn maar natuurlijk ook ebooks zijn met studiemateriaal. Slechts weinig docenten hebben goed zicht op wat er allemaal digitaal beschikbaar is, laat staan dat men kan beoordelen of het ook kwalitatief voldoet voor het onderwijs dat zij zelf geven. Daar ligt een goede rol weggelegd voor hogeschoolbibliotheken maar dat terzijde.

Naar mijn smaak domineren de -voor zover je de term mag gebruiken- traditionele ebooks nog te veel. Ebook versies van de papieren studieboeken die docenten soms al jaren voorschrijven. Docenten vragen aan de uitgevers wanneer hun favoriete papieren boeken digitaal beschikbaar komen en uitgevers zijn gemiddeld erg traag in het reageren hierop en vragen zich af hoe ze hun papieren cashcows van nu moeten transformeren in de digitale cashcows van morgen. Ja, een enkele uitgever komt met modellen die ook haalbaar en betaalbaar lijken te zijn maar het onderwijs moet niet alleen aan de uitgevers trekken. Docenten moeten vooral bij zichzelf ten rade gaan.

Ik vertel docenten dat ze die informatie/artikelen/ebooks moeten voorschrijven die niet alleen relevant zijn maar ook op een voor hun optimale wijze toegankelijk zijn. Ga dan niet kijken naar wat je altijd gebruikte en of dat ook digitaal beschikbaar is. Ga kijken in het gigantische aanbod van wat er al wel digitaal beschikbaar is en bekijk of dit relevant, bruikbaar en nuttig is voor je eigen onderwijs. Kijk naar die innovatieve uitgevers die kleinschalige digitale leeromgevingen rondom een wiskunde boek aanbieden waarin ook docentenhandleidingen en digitale opdrachten zitten. Kijk naar de duizenden Engelstalige gratis studieboeken, al dan niet als open leermaterialen. Kijk naar initiatieven als Boomdoc die boeken fulltext gratis aanbiedt en studenten alleen laat betalen voor een geprinte of gedownloade versie. Kijk ook naar Nederlandstalige gratis studieboeken van bijv. Bookboon die weliswaar flink wat advertenties bevatten maar daardoor wel 100% gratis zijn. Allemaal boeken die vaak door dezelfde auteurs zijn geschreven als het traditionele papieren boek dat jarenlang gebruikt werd. De vorm zegt niets over de kwaliteit, dat moet je nou net als docent doen.

Eigenlijk moeten docenten precies doen wat de Groep Educatieve Uitgeverijen als een zorgpunt uitsprak: het educatieve materiaal kiezen dat ze denken nodig te hebben. Alleen hoeven ze dat niet te kiezen uit het huidige aanbod van uitgeverijen maar uit het veel bredere aanbod op de markt. Juist nu die markt zo in beroering is dankzij de digitalisering kunnen -en moeten- docenten de vraag leidend laten worden. Die moet dan wel geformuleerd worden en die moet ook voorgelegd worden aan de markt.

En ik stel voor dat we beginnen met de wens van gratis ebooks die in de ELO’s gebruikt mogen worden. De rest volgt daarna wel.

Die deelcultuur is volgens mij nog steeds niet echt van de grond gekomen maar dat wil niet zeggen dat er geen aandacht is voor open leermaterialen. In Nederland is het een thema van SURFfoundation en er is zelfs een aparte SIG, Special Interest Group OER, voor in het leven geroepen.

Open leermaterialen staan ook centraal tijdens de eerste wereldwijde Open Education Week die plaats vindt van 5 tot 10 maart 2012. Tijdens deze dagen wordt er door het hoger onderwijs overal ter wereld aandacht besteed aan de voordelen die open education kan bieden aan het onderwijs. Ook Nederlandse hogescholen en universiteiten organiseren in deze week activiteiten zoals:

Open Education Week Event op 7 maart
Met bijdragen van Europees Commissaris Neelie Kroes, staatssecretaris Halbe Zijlstra, Unesco, OpenCourseWare Consortium en vertegenwoordigers van het Nederlandse hoger onderwijs. Het event vindt plaats bij de TU Delft, van 13.00 tot 17.30 uur. Dit is op 7 maart ook live volgen op de website van het Open Education Week Event.

Lancering OER-trendrapport op 5 maart
De Special Interest Group Open Educational Resources (OER) heeft twaalf Nederlandse OER-experts gevraagd een artikel te schrijven over trends op hun vakgebied. Op maandagochtend 5 maart verschijnen deze artikelen gebundeld in het OER-trendrapport 2012 op SURFspace.

Webinar ‘Social Entrepreneurship Learning’ op donderdag 8 maart (14.00 uur Nederlandse tijd).
Tijdens dit webinar vertelt Jos Rikers (Open Universiteit) over het Social Entrepreneurship project, dat hoogwaardige open leermaterialen over ondernemerschapsvaardigheden wil ontwikkelen, en gaat hij met de deelnemers in gesprek over de aanpak.

Workshop ‘Wikiwijs en het hoger onderwijs: wat wil de docent?’ op 9 maart
Tijdens deze workshop maakt u kennis met Wikiwijs, het online platform waarop docenten open leermaterialen kunnen vinden, maken en delen. De wensen en ideeën van de deelnemers zijn input voor de doorontwikkeling van Wikiwijs.

Windesheim doet niet mee deze week maar het toeval wil dat deze week wel gesproken gaat worden over auteursrechten van digitale leermaterialen. Het zou zo maar eens de inspiratie kunnen vormen om ook een stap te maken richting het beschikbaar maken van open leermaterialen.

Over inspiratie gesproken, als je meer wilt weten over open education dan is er een uitstekende TEDx Talk die je hieronder kunt bekijken en waar Dr. David Wiley in een kwartier uitlegt wat open education inhoudt.

Update 16-3-2012: Een artikel over de Open Education Week is te vinden op de site van SURFfoundation en alle berichten rondom de activiteiten die week op SURFspace.

Open Access is op meerdere punten te vergelijken met iets als Creative Commons. Bij beide worden er duidelijke afspraken en licenties afgesproken en bij beide is het net zo zeer een filosofie, een houding, een principe als dat het alleen om rechten gaat.

Wat is Open Access dan eigenlijk?
Bij Open Access heb je het primair over onderzoeksresultaten en is het vooral ‘bekend’ uit de universitaire wereld. Open Access (OA) van onderzoeksresultaten is het zonder beperkingen beschikbaar stellen via internet van de resultaten (zowel publicaties als onderzoeksdata), in het bijzonder resultaten van onderzoek die met publieke middelen zijn gefinancierd.

De principes van Open Access zijn in drie verschillende declaraties neergelegd: die van Boedapest, de Bethesda Statement on Open Access Publishing en Berlijn (Berlin Declaration on Open Access to Knowledge in the Sciences and Humanities).  Deze drie declaraties verschillen op onderdelen iets van elkaar maar hebben gemeen dat:

1. Open Access-publicaties voor iedereen – onderzoekers, studenten en het algemene publiek – kosteloos toegankelijk moeten zijn en blijven;
2. Open Access-publicaties online worden gepubliceerd en in minimaal één online repository worden opgenomen;
3. de auteur van een Open Access -publicatie de gebruiker toestemming geeft om de content te mogen (her)gebruiken voor onderzoek;
4. die toestemming voor (her)gebruik twee voorwaarden heeft: er is een correcte bronvermelding en er mag geen plagiaat worden gepleegd.
5. de auteur vooraf die toestemming voor het vrije, wereldwijde en onherroepelijke gebruik moet geven via een niet-exclusieve licentie.

Voor het hoger onderwijs geldt dat in eerste instantie alle universiteiten de Berlin declaration getekend hebben. Eind vorig jaar kwamen daar ook alle HBO’s bij toen Doekle Terpstra, namens de HBO Raad, deze eveneens ondertekende. Daarmee hebben ook alle hogescholen zich achter de filosofie en uitgangspunten van Open Access geschaard om onderzoeksoutput van hogescholen beschikbaar te maken.

Hoewel Open Access mijns inziens een groot goed is, betekent dat niet dat geheel Nederland in rap tempo volgens dit principe is gaan werken. Er zijn flink veel hobbels die genomen moeten worden en overal voorkomen:

• bij universiteiten en onderzoekers is nog veel onwetendheid over de mogelijkheden van open access;
• er heerst een cultuur van het weggeven van alle publicatierechten door auteurs naar de traditionele uitgevers. In dat geval mogen onderzoekers dus zelf niet eens hun eigen artikelen beschikbaar maken voor de instelling waarvoor ze werken (dat is de zgn groene route in Open Access);
• Het publiceren van artikelen in Open Access tijdschriften (dat is de zgn gouden route in Open Access) heeft minder prestige, allure en ‘smoel’ dan in de gevestigde papieren tijdschriften. Onderzoekers en lectoren worden vooral hier op beoordeeld en dat maakt het lastig die gouden route te bewandelen;
• in het HBO is er sowieso bijna geen onderzoeks- en publiceercultuur, om van de ‘deel-cultuur’ nog maar niet te spreken. Alleen de HBO Kennisbank zou je nog onder deze noemer kunnen scharen en zelfs daar ontbreekt bij de meeste hogescholen beleid over.

Kortom, zeker voor hogescholen geldt dat met het ondertekenen van de Berlin Declaration weliswaar een eerste belangrijke stap is gezet, maar dat er nog heel wat moet gebeuren voordat Open Access ook gaat leven.

Wordt vervolgd …

Na een oproep via de HS-BIBL en NEDBIB-L mailinglijst (nu het nog kan) vonden we zeven hogeschoolbibliotheken bereid een minipresentatie te houden over hun ideeën, ervaring en uitvoering van informatievaardigheden. Met een kleine aanpassing aan het concept om toch een iets langere ‘keynote’ spreker iets te laten vertellen en een informele markt-setting als afsluiting waarin sprekers en bezoekers met elkaar van gedachten kunnen wisselen, was het programma gevuld.

Een introductie en opening werd gegeven door Jos van Helvoort, hogeschooldocent aan de opleiding Informatiedienstverlening en Informatiemanagement van de Haagse Hogeschool met een goed verhaal over “Scoringsrubriek voor Informatievaardigheden: What’s in it for you?”

In hoog tempo volgden daarna collega’s van de Haagse Hogeschool, Hogeschool van Arnhem en Nijmegen, Hogeschool INHOLLAND, Hogeschool Utrecht, Avans Hogeschool, Hogeschool Rotterdam en de Politieacademie met uiteenlopende verhalen over aanpak, successen, tips en ervaringen van hun respectievelijke informatievaardigheden methoden, slechts onderbroken door een korte theepauze om sprekers en bezoekers op adem te laten komen. Na afloop kon er echter rustig een broodje genuttigd worden en waren sprekers beschikbaar om verder bevraagd te worden op hun ervaringen.

Een succesvolle dag met ca. 50 bezoekers, ook al was het Kennis in Praktijk congres tegelijk gaande in Rotterdam, die hopelijk vele ideeën hebben opgedaan om toe te passen in de eigen instellingen. Daar was het tenslotte ook om te doen.

De wiki met programma, bezoekers en de gebruikte presentaties is hier te vinden.

Video is steeds belangrijker geworden als didactisch middel. Ook binnen hogescholen bouwen docenten meer en meer kennis en vaardigheden op. Om iedereen in deze kennis te laten delen organiseert het Mediacentrum van Windesheim, in samenwerking met de NVB-HB, op donderdag 4 maart 2010 een themamiddag over “Video in het onderwijs”.

Naast de inbreng van docenten en medewerkers van Windesheim zijn ook een aantal externe gasten uitgenodigd om hun kennis en wetenswaardigheden te delen. Zo zal vanuit het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid (NIBG) meer worden verteld over de videobronnen die zij aanbieden. En SURFmedia, een zeer uitgebreide bron voor videomateriaal, zal na het volgen van een workshop geen geheimen meer hebben. Als centrale presentatie hebben we mr. Jaap Dijkstra bereid gevonden om stil te staan bij de auteursrechtelijke aspecten waarmee je (toch) te maken krijgt bij gebruik en toepassing van beeld- en videomateriaal.

Nee, natuurlijk was het idee om aandacht te besteden aan de mogelijkheden van video in het onderwijs geen briljant nieuw idee maar toch mag je wel constateren dat het bij video in het onderwijs bijna altijd maar vanuit een beperkt aantal invalshoeken gaat. De techniek is natuurlijk belangrijk, voor de didactische toepassingen doen we het eigenlijk als onderwijsinstelling, welke bronnen mooi en geschikt materiaal (kunnen) leveren is voor bibliotheken best boeiend en, leuk of niet, de auteursrechtelijke kanten van wat je er wel en niet mee kan en mag verdienen ook de aandacht.

Dus vond vanmiddag de themamiddag Video in het onderwijs plaats waarin we een beetje van alle invalshoeken mee poogden te pakken. Een introductie door Peter van ‘t Riet, lector ICT en Onderwijsinnovatie over het belang van video ook voor onderzoek. Mr Jaap Dijkstra die de auteursrechtelijke kanten van gebruik van video en beeldmateriaal toelichtte en het voor elkaar kreeg dat mensen het jammer vonden dat hij slechts drie kwartier over auteursrecht mocht praten. Workshops waarin Surfmedia, Academia, ZoEP, Teleblik en ED*IT gedemonstreerd werden en workshops waarin praktische toepassingen van video in het onderwijs getoond werden.

Een gemengde groep bezoekers van bijna 50 Windesheim medewerkers en ca. 25 collega’s van andere hogescholen, die via de NVB-HB konden inschrijven, vulden de plaatsen bij de workshops en als de eerste geluiden een indicatie zijn, dan kan in elk geval geconstateerd worden dat de themamiddag een succes was en ook nog wel een vervolg verdient.

Begin vorig jaar begon Margreet van den Berg met het opzetten van een traject, gebaseerd op o.a. de 23 OVC Dingen en de 23 Onderwijsdingen, bedoeld om het hoger onderwijs kennis te laten maken met nuttige en vrij beschikbare tools. Samen met een aantal mensen uit het onderwijs zelf zijn de onderwerpen en de lessen geformuleerd, wat resulteert in de huidige lijst:

eDing 1: Weblogs
eDing 2: RSS
eDing 3: Stemmen
eDing 4: Videomateriaal zoeken en gebruiken
eDing 5: Video maken
eDing 6: Bellen via internet
eDing 7: Wiki’s
eDing 8: Weblectures
eDing 9: Screencasting
eDing 10: Repositories
eDing 11: Referentieprogramma’s
eDing 12: Informatievaardigheden
eDing 13: Plagiaat
eDing 14: Videocommunicatie
eDing 15: Creative Commons
eDing 16: Digitale leeromgevingen-DLO’s

De resterende 5 eDingen volgen ongetwijfeld op hele korte termijn maar ik ben al onder de indruk van deze 16 aangezien het toch een groot aantal Dingen bevat die sterk aansluiten bij wat een docent en medewerker in het hoger onderwijs (volgens mij) moet weten en (bij voorkeur) beheersen.

Vandaag is zoals gezegd het startschot en wordt het 21 eDingen traject officieel aangeboden aan de hoger onderwijsinstellingen. Moge er veel gebruik van gemaakt gaan worden!