Vakblog

Heel veel deed ik tot nu toe nog niet met Google Scholar moet ik toegeven. Dat komt vooral omdat ik maar zelden op zoek ben naar wetenschappelijke artikelen of andere bronnen. In het HBO zijn kenniskringen en lectoraten echter nu al geruime tijd bezig met (praktijkgericht) onderzoek en vooral hoe zowel dit onderzoeksproces als de resultaten ervan terug kunnen vloeien naar het onderwijs zelf. Dat houdt o.a. in dat steeds meer docenten wel op zoek gaan naar wetenschappelijke literatuur en zoals Google zoeken synoniem is voor zoeken op het internet, is Google Scholar al snel gevonden door een onderzoeker die een artikel of boek zoekt.

Toegang en zoekvaardigheden
De vergelijking met de Google zoekmachine is op meer punten te maken. De meeste mensen tikken daar een paar zoektermen in en vertrouwen er op dat Google de meest relevante resultaten teruggeeft. En dat zie je ook terug als mensen voor het eerst Google Scholar gaan gebruiken. Er worden zoektermen ingetikt, Google Scholar komt terug met een aantal resultaten maar ongetwijfeld niet met het artikel dat je zocht. Het zal je in de Google zoekmachine niet heel veel uitmaken hoe recent een resultaat is maar dat ligt anders als je naar wetenschappelijke literatuur zoekt.

Plus, in Scholar is slechts een klein percentage fulltext beschikbaar. Bij zoeken naar wetenschappelijke literatuur gaat het, behalve een goede zoekactie kunnen uitvoeren en kennis hebben van de bron waarin je zoekt, vooral om het daadwerkelijk toegang hebben tot die gevonden informatie. Hoewel er steeds vaker open access gepubliceerd wordt is het overgrote deel van de wetenschappelijke artikelen opgenomen in – zeer dure – databanken waar je niet zo maar bij komt. Ook niet via Google Scholar.

Stel hem in en verken de mogelijkheden voordat je begint
Ook al doet Google zijn uiterste best om een eenvoudige zoekinterface te presenteren in Scholar, bedenk dat het juist bij wetenschappelijke bronnen erg loont – essentieel zelfs is – om te kijken naar de functionaliteiten en de inhoud van zo’n bron. Wat kun je er mee, wat kun je er in vinden en zijn er instellingen waarmee je bepaalde functies op maat kunt maken voor jezelf?

Ik ben zelf geen onderzoeker maar een beetje systematisch bronnen verkennen zodat ik een ander kan uitleggen hoe ze er in kunnen zoeken, dat kan ik wel. Hieronder staan de dingen die ik tegenkwam bij Google Scholar:

Deel 1. Instellingen
Helemaal rechtsbovenaan, bij elke Google dienst, vind je de instellingen. Serieus, ga daar naar toe voordat je ook maar 1 ding tikt in Scholar. Wellicht ten overvloede maar je krijgt dat menu vanzelfsprekend alleen als je ingelogd bent met een Google account in Scholar.

Daar vind je drie opties in het linkermenu die alle drie belangrijk zijn. Standaard opent het scherm met de Zoekresultaten opties en kun je daar het aantal resultaten per pagina aanpassen en of er een nieuw venster wordt geopend als je een zoekresultaat aanklikt. Bibliografiebeheer is nog interessanter want de default waarde is dat er geen links voor het importeren van citaten wordt weergegeven bij de individuele zoekresultaten. Juist als je literatuuronderzoek doet zul je die citaatgegevens wel willen hebben en bij voorkeur meteen in het formaat van de software die je daarvoor gebruikt. Met EndNote of Refworks heb je twee van de grootste te pakken en ook al gebruik je een ander pakket, het zal compatibel zijn met 1 of beide formaten.

Bij Talen kun je zowel de taal van de menu’s en interface aanpassen (standaard in het Nederlands waarschijnlijk) maar ook de taal aangeven voor de zoekresultaten. Ook dit kan standaard op Nederlands staan terwijl je al snel de eerste optie zult willen kiezen. Mocht je perse alleen maar Franstalige of Spaanse zoekresultaten willen hebben, dan is dit ook de plek om dat in te stellen.

De derde optie, Bibliotheeklinks, heeft te maken met die toegang tot wetenschappelijke bronnen. Standaard staat daar alleen Worldcat – als publiek toegankelijke catalogus – maar je kunt daar nog maximaal vier bibliotheken aan toevoegen. Dit moeten bibliotheken zijn die ‘bekend’ zijn bij Google omdat ze een zogenaamde linkresolver gebruiken. Het gaat te ver om dat hier ook toe te lichten maar in essentie verwijst een linkresolver vanuit een zoekresultaat in (dit voorbeeld) Scholar naar de volledige tekst in 1 of meerdere bronnen waar die bibliotheek een licentie op heeft.

Heb je dus toegang tot 1 of meerdere onderwijs- of onderzoeksbibliotheken, dan kun je dat hier invullen. In de zoekresultaten zal dan – waar van toepassing – een verwijzing komen naar de betreffende bibliotheek zodat je via die toegang ook daadwerkelijk bij het volledige artikel of rapport kunt komen.

Deel 2. Verken de inhoud
Ook al zijn de Statistieken eigenlijk bedoeld om voor auteurs inzichtelijk te maken welke tijdschriften het meest invloedrijk zijn, je krijgt als zoeker ook een prima beeld van wat er in een taal- en vakgebied (toonaangevend) gepubliceerd is.

Bij de Statistieken krijg je links de taal te zien – en alleen bij Engels ook vakgebieden en de subvakgebieden – terwijl rechts de tijdschriften te zien zijn waarnaar het vaakst gerefereerd wordt in citaten. Klik je door op de h5-index waarde van dat tijdschrift dan krijg je de meest geciteerde artikelen uit dat tijdschrift te zien. Dit kan handig zijn om je eigen zoektermen (goed) te formuleren maar ook om je eventueel door te verwijzen naar een andere databank waar 1 of meerdere tijdschriften fulltext te vinden zijn die zeer relevant blijken te zijn voor jou.

Deel 3. Stel je zoekvraag
Natuurlijk kun je op de beginpagina van Google Scholar meteen wat zoektermen invullen en op de blauwe zoekknop drukken maar met de geavanceerde zoekopties stel je eigenlijk automatisch al een (betere) zoekvraag samen waarmee je in ieder geval duidelijk formuleert waar je naar zoekt. En nee, dat is niet zo vanzelfsprekend als je zou denken.

Die zoekopties zitten in Scholar verborgen onder het mini pijltje aan het einde van de zoekbalk.

Je krijgt dan het volgende zoekscherm:

De eerste vier velden kun je gebruiken om beter op woorden te zoeken (met Boleaanse AND, zinsdeel, OR en NOT). In het enige pulldown menuutje hier kun je aangeven of de gezochte woorden overal in het artikel mogen voorkomen (fulltext en samenvatting) of dat ze perse in de titel moeten staan. Dat laatste zal veel minder zoekresultaten opleveren maar wat je vindt zal waarschijnlijk relevanter zijn.

Vooraf de gevonden zoekresultaten beperken op de auteur kan ook een goede manier zijn om specifieke literatuur te vinden en datzelfde geldt als je al weet in welk tijdschrift het gepubliceerd is. Als laatste kun je ook een gebied van jaartallen aangeven waarin het gevonden resultaat gepubliceerd moet zijn. In het eerste vakje 2010 invullen en het tweede leeg laten levert bijvoorbeeld alleen maar resultaten op van 2010 en recenter.

Deel 4. Doe meer met de zoekresultaten
Heb je een goede zoekvraag geformuleerd waar je ook nog goede resultaten mee gevonden hebt? Maak er dan meteen een alert van zodat je op de hoogte gehouden wordt van nieuwe zoekresultaten in Scholar.

Bij de zoekresultaten staat daarvoor, onderaan in het linkermenu, de optie Melding maken.

Als je daar op klikt krijg je de zoekopdracht te zien waarvoor het alert wordt aangemaakt en wordt standaard het mailadres ingevuld dat bij je Google account hoort. Je kunt nog kiezen tussen maximaal 10 of 20 resultaten en verder rest je weinig meer dan op Melding maken te klikken.

In het menu kun je bij Meldingen altijd controleren welke alerts je hebt aangemaakt en ze eventueel annuleren.

Zolang je maar beseft dat Google Scholar niet de totaaloplossing is voor het zoeken naar wetenschappelijke literatuur kan het een hele nuttige bron zijn om in te zoeken. Bedenk wel dat het lang niet alles bevat – helemaal al niet fulltext – en dat je waarschijnlijk nog steeds in vakspecifieke wetenschappelijke bronnen moet zoeken om meer te vinden over specifieke onderwerpen. Scholar kan wel uitstekend als eerste ingang dienen om bijvoorbeeld die bronnen te identificeren.

#