Over posters op canvas, uitputting van distributierecht en wat dit te maken heeft met het kunnen uitlenen van ebooks

allposters pictoright uitputting van distributierecht
Afgelopen week deed het Europese Hof van Justitie uitspraak naar aanleiding van prejudiciële vragen van de Hoge Raad der Nederlanden in de procedure Art & Allposters International BV (in Nederland Allposters.nl) tegen Stichting Pictoright. Het HofvJEU bepaalde hierin dat de regel van uitputting van distributierecht niet van toepassing is wanneer een reproductie van een beschermd werk, nadat de drager is veranderd (zoals van een papieren poster op een canvasdoek), opnieuw in het verkeer wordt gebracht. Hoewel dit misschien alleen relevant lijkt voor Allposters en Pictoright, betekent de expliciete uitspraak door het HofvJEU ook het een en ander voor actuele ontwikkelingen m.b.t. het uitlenen (en doorverkopen) van ebooks en andere digitale media.

Allereerst de aanleiding

Allposters biedt via haar websites posters en andere reproducties aan van werken van o.a. beroemde schilders. Hierbij hebben klanten onder meer de keuze tussen een reproductie in de vorm van een poster, een ingelijste poster, een poster op hout of een afbeelding op canvas. In dit laatste geval wordt de afbeelding van het gewenste werk overgezet van een papieren poster op een canvasdoek. Na die handelingen is de afbeelding van het werk van de papieren drager verdwenen, wat door Allposters aan als “canvas transfer” wordt bestempeld.

Allposters heeft toestemming van de rechthebbenden van de werken om de afbeeldingen op papieren posters te mogen drukken en verkopen maar de Stichting Pictoright – die de auteursrechten exploiteert namens de rechthebbenden – maakte in 2010 bezwaar tegen de verkoop van reproducties in de vorm van canvas transfers aangezien deze van mening was dat hiervoor geen toestemming gegeven was (en die wel vereist was). Op 22 september 2010 wees de Rechtbank Roermand deze vordering echter af waarna Pictoright in hoger beroep ging bij het Gerechtshof ‘s-Hertogenbosch. Die deed op 3 januari 2012 uitspraak en vernietigde het eerdere vonnis om vervolgens het merendeel van de vorderingen van Pictoright toe te wijzen.

Volgens het Gerechtshof ‘s-Hertogenbosch is zowel de verkoop van een posters of van een canvasdoek waarop een kunstwerk is vastgelegd een openbaarmaking in de zin van de Auteurswet. Als daar een nieuwe exploitatiemogelijkheid door ontstaat moet daar toestemming voor verkregen worden van de rechthebbende. Hier baseerde de rechter zich op een arrest van de Hoge Raad uit 1979 waar een redelijk vergelijkbare casus behandeld werd (afbeeldingen van Rien Poortvliet die hij voor een kalender gemaakt had werden uitgeknipt, op spaanplaat geplakt en verkocht) en waar de Hoge Raad ten aanzien van de uitputting van distributierecht bepaalde dat dit recht niet uitput is als het (ingrijpend) gewijzigd wordt. De verandering van drager werd expliciet als voorbeeld genoemd. Allposters beriep zich juist wel op de uitputting van het distributierecht en verloor daarmee het hoger beroep.

Uitputting van distributierecht

Maar wat is nou precies uitputting van distributierecht? Het opnieuw verkopen van auteursrechtelijk beschermde werken wordt gezien als een nieuwe openbaarmaking en is daarmee een inbreuk op de auteursrechten. Voor exemplaren van fysieke werken (boeken, cd’s, dvd’s maar dus ook kunstwerken) geldt daar een uitzondering op want in de Europese auteursrecht-richtlijn 2001/29/EG worden hierover afspraken gemaakt over de zogeheten ‘uitputting’ van het auteursrecht. Artikel 4, lid 2 van deze richtlijn is vervolgens in de Nederlandse Auteurswet opgenomen als artikel 12b:

Indien een exemplaar van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst door of met toestemming van de maker of zijn rechtverkrijgende voor de eerste maal in een van de lidstaten van de Europese Unie of in een staat die partij is bij de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte in het verkeer is gebracht door eigendomsoverdracht, dan vormt het anderszins in het verkeer brengen van dat exemplaar, met uitzondering van verhuur en uitlening, geen inbreuk op het auteursrecht.

Wat dit zegt is dat een auteursrechthebbende geen zeggenschap meer heeft over de verdere verspreiding van een werk dat hij of zij zelf op de markt heeft gebracht. Verkochte exemplaren kunnen door consumenten doorverkocht worden, weggegeven worden of uitgeleend worden aan een ander. Dat geldt overigens ook als de auteursrechthebbende toestemming gegeven heeft aan een andere partij om een werk op de markt te brengen, zoals hier bij de verkoop van posters door Allposters het geval is. Het auteursrecht op de werken blijft onverminderd van kracht maar het distributierecht is uitgeput.

Terug naar de rechtszaak

Hoewel deze bepaling in de Nederlandse Auteurswet, en dan vooral de specifieke invulling van hoe ver de uitputting van distributierecht gaat in het Poortvliet arrest, weinig ruimte laat voor de argumenten van Allposters wordt het wat complexer omdat zowel het oorspronkelijke artikel 4, lid 2, in de Europese richtlijn als artikel 12 van de Berner Conventie een ruimere interpretatie lijken te hebben. De Berner Conventie specificeert een bewerkingsrecht dat door een rechthebbende aan een andere partij verleend wordt terwijl de Europese richtlijn spreekt over een distributierecht met betrekking tot het origineel of kopieën van een werk dat uitgeput kan raken.

Allposters stelde daarom cassatie in tegen het arrest van het hoger beroep waarbij ze de relevantie van het Poortvliet arrest betwistte en ter discussie stelde wanneer ‘uitputting van distributierecht’ plaats vond en wanneer iets een (nieuwe) openbaarmaking is. Volgens Allposters zou het distributierecht uitgeput moeten zijn bij een tastbaar werk dat al in omloop was gebracht en zou het niet uitmaken dat het materiaal waar de afbeelding op staat later gewijzigd wordt.

De Hoge Raad kan niet oordelen over de interpretatie van Europese wetgeving en verzocht daarom in juli 2013 het Europese Hof van Justitie een prejudiciële beslissing te nemen over een aantal vragen:

1) Beheerst artikel 4 [van richtlijn 2001/29] het antwoord op de vraag of het distributierecht van de auteursrechthebbende kan worden uitgeoefend ten aanzien van een reproductie van een auteursrechtelijk beschermd werk dat door of met toestemming van de rechthebbende in de EER is verkocht en geleverd, indien deze reproductie nadien een wijziging ten aanzien van de vorm heeft ondergaan en in die vorm opnieuw in het verkeer wordt gebracht?

2) a) Indien het antwoord op vraag 1 bevestigend luidt, is dan de omstandigheid dat sprake is van een wijziging als in vraag 1 bedoeld, van betekenis voor het antwoord op de vraag of uitputting als bedoeld in artikel 4, lid 2, [van richtlijn 2001/29] wordt verhinderd of doorbroken?

b) Indien het antwoord op vraag 2(a) bevestigend luidt, welke maatstaven dienen dan te worden aangelegd om van een wijziging ten aanzien van de vorm van de reproductie te spreken die uitputting als bedoeld in artikel 4, lid 2, [van richtlijn 2001/29] verhindert of doorbreekt?

c) Laten die maatstaven ruimte voor de in het nationale recht in Nederland ontwikkelde maatstaf, inhoudende dat van uitputting niet langer sprake is op de enkele grond dat de wederverkoper de reproducties een andere vorm heeft gegeven en ze in die vorm onder het publiek heeft verspreid (HR 19 januari 1979, NJ 1979/412, Poortvliet)?

De antwoorden

Afgelopen donderdag deed het Europese Hof uitspraak hierover. In het arrest is te lezen dat het Hof erkent dat er een bewerkingsrecht wordt genoemd in de Berner Conventie maar dat de Europese richtlijn die bepaling niet kent (en de richtlijn is van toepassing in Europa, niet de Berner Conventie). Het Hof gaat ook niet verder in op een bewerkingsrecht want dat zowel de papieren poster als de canvas transfer kopieën van een beschermd werk zijn staat niet ter discussie. Artikel 4, lid 2, geeft auteurs het recht om elke vorm van distributie onder het publiek van het origineel van hun werken of kopieën daarvan, door verkoop of anderszins, toe te staan of te verbieden. De omstandigheden van de zaak tussen Allposters tegen Pictoright vallen daarmee volgens het Hof onder dat artikel van de richtlijn. Het is dan alleen nog de vraag of de uitputting van het distributierecht betrekking heeft op de tastbare zaak waarin het werk of een kopie daarvan is belichaamd dan wel op de intellectuele schepping van de auteur, en anderzijds over de vraag of een wijziging van de drager zoals die door Allposters is bewerkstelligd, van betekenis is voor de uitputting van het uitsluitend distributierecht. Oftewel, zit de uitputting op het tastbare werk of op de afbeelding zelf en maakt het uit dat de drager wordt gewijzigd?

Het Hof verwijst naar overweging 28 uit de richtlijn en enkele andere arresten, en stelt dat: […] de wetgever van de Unie met het gebruik van de woorden „tastbare zaak” en „dat materiaal” auteurs zeggenschap heeft willen geven over de eerste verhandeling in de Unie van elke tastbare zaak waarin hun intellectuele schepping is belichaamd. En concludeert dat:

De uitputting van het distributierecht is dus van toepassing op de tastbare zaak waarin een beschermd werk of een kopie daarvan is belichaamd indien deze zaak met toestemming van de auteursrechthebbende in de handel is gebracht.

Ook ten aanzien van het tweede deel van de vraag gaat het Hof niet mee in het argument van Allposters en concludeert […] dat een vervanging van de drager op de wijze zoals in het hoofdgeding leidt tot de schepping van een nieuwe zaak waarin de afbeelding van het beschermde werk wordt belichaamd, terwijl de poster als zodanig ophoudt te bestaan. Een dergelijke wijziging van de kopie van het beschermde werk, waardoor het resultaat dichter bij het origineel komt te liggen, kan in feite een nieuwe reproductie van dat werk in de zin van artikel 2, onder a), van richtlijn 2001/29 vormen, die onder het uitsluitend recht van de auteur valt en waarvoor zijn toestemming is vereist.

Het Hof verklaart dan ook voor recht dat:

Artikel 4, lid 2, van richtlijn 2001/29/EG van het Europees Parlement en de Raad van 22 mei 2001 betreffende de harmonisatie van bepaalde aspecten van het auteursrecht en de naburige rechten in de informatiemaatschappij moet aldus worden uitgelegd dat de regel van uitputting van het distributierecht niet van toepassing is wanneer een reproductie van een beschermd werk die met toestemming van de auteursrechthebbende in de Europese Unie in de handel is gebracht, nadien een vervanging van de drager ervan heeft ondergaan zoals de overbrenging van die op een papieren poster aangebrachte reproductie op een canvasdoek, en in die nieuwe vorm opnieuw in het verkeer wordt gebracht.

Allposters zal dus binnenkort moeten stoppen met het aanbieden van canvas transfers of expliciet toestemming moeten vragen aan de rechthebbenden (Pictoright) om deze mogelijkheid te blijven aanbieden aan klanten.

Maar wat heeft dit nou met ebooks te maken?

De link tussen posters, die op canvas worden overgezet, en ebooks ligt niet voor de hand maar in beide gevallen speelt de uitputting van distributierecht een rol. Het schoolvoorbeeld van uitputting van dit recht is namelijk het papieren boek. Als iemand een exemplaar van door de auteur geschreven boek aanschaft en doorverkoopt aan een ander dan kan de auteur zich niet tegen die doorverkoop verzetten. Schaf je als bibliotheek een exemplaar aan van datzelfde boek en ga je het uitlenen aan anderen, dan geldt in beginsel hetzelfde. Een auteur kan zich daar niet tegen verzetten omdat zijn of haar distributierechten zijn uitgeput.

Maar omdat het (grootschalig) uitlenen van exemplaren door bibliotheken kan botsen met de verkoop van dezelfde titels, is er – in 1996 – een wettelijke grondslag ingebouwd in (artikel 15c van) de Auteurswet die een vergoeding toekent aan de rechthebbenden als hun boeken geleend worden via de bibliotheken: het leenrecht. Sinds die tijd regelt een collectieve beheersorganisatie, de Stichting Leenrecht, het innen van de leenrechtvergoedingen bij de bibliotheken en het weer afdragen ervan aan de rechthebbenden. Auteurs ontvangen dus via de Stichting Leenrecht een vergoeding op basis van de uitleencijfers van de door hen geschreven boeken. Een regeling die uiteindelijk dus volledig gebaseerd is op het feit dat de rechten uitgeput zijn van boeken.

Datzelfde leenrecht willen de openbare bibliotheken graag gebruiken om ebooks te kunnen uitlenen maar daar voorziet de Auteurswet en het leenrecht nou net niet in, ook al worden ebooks nergens expliciet genoemd in de wetgeving. Maar de vraag of uitputting van distributierecht ook geldt voor digitale goederen, in dit geval gedownloade software, speelde wel in het UsedSoft/Oracle arrest. Sterker nog, het UsedSoft/Oracle arrest is gebaseerd op de interpretatie door het Europese Hof van Justitie van artikel 4 over uitputting uit dezelfde Europese auteursrecht-richtlijn 2001/29/EG. Het maakt het, onder specifieke voorwaarden, mogelijk om het gebruiksrecht/licentie van gedownloade software over te dragen/door te verkopen aan een ander.

Zowel de bibliotheken (voor het kunnen uitlenen van ebooks) als Tom Kabinet (voor het mogen doorverkopen van ebooks) leunen sterk op het UsedSoft/Oracle arrest om zelf vragen aan het Europese Hof te stellen en respectievelijk hun marktplaats voor legale ebooks te kunnen exploiteren.

En dat is nu precies het punt

Hoewel je het UsedSoft/Oracle arrest zo kunt interpreteren dat het distributierecht op ebooks (ook) uitgeput is – en dat is het grijze gebied dat expliciet door het Hof van Amsterdam werd benoemd afgelopen week in de uitspraak over Tom Kabinet – de expliciete vraag of dit ook het geval is, is nog niet aan het Europese Hof gesteld.

Maar nu het Europese Hof in het Allposters/Pictoright arrest gesteld heeft dat uitputting van het distributierecht van toepassing is op de tastbare zaak waarin een beschermd werk of een kopie daarvan is belichaamd, mag je daar uit afleiden dat het daarmee ook alleen van toepassing is op fysieke en tastbare werken.

En daarmee is uitputting van het distributierecht per definitie niet van toepassing op digitale dragers en goederen, waaronder ebooks.

Een uitspraak over het niet mogen overzetten van afbeeldingen op papieren posters naar canvas verandert daarmee in het expliciet benadrukken dat je nooit de eigenaar kunt worden van een digitaal werk, ook al schaf je dat netjes en legaal aan. De rechthebbende behoudt zeggenschap over wat er vervolgens met dat aangeschafte digitale exemplaar gebeurt. Deze zeggenschap wordt alleen beperkt door het gebruiksrecht/licentie die de rechthebbende meegeeft met zijn of haar digitale werk aan de koper maar hoewel je dus als koper nog enige mogelijkheden hebt om zo’n gebruiksrecht door te verkopen aan een ander – daar ging het UsedSoft/Oracle arrest over – staat nu vast dat je altijd rekening zult moeten blijven houden met de rechten en belangen van de makers van digitale werken. De nadelen van leasen zonder de voordelen ervan.

Ik ben benieuwd of de VOB de zaak doorzet, al lijkt me het stellen van vragen over het mogen uitlenen van ebooks onder de leenexceptie nu zinloos. Het zal eveneens invloed kunnen hebben op de strijd tussen het NUV en Tom Kabinet hoewel het UsedSoft/Oracle arrest mijns inziens van toepassing blijft op het gebruiksrecht dat impliciet verstrekt wordt bij de verkoop van een ebook (en dat doorverkocht kan worden onder bepaalde voorwaarden). Uiteindelijk houd ik echter vooral een onbestemd gevoel over aan deze uitspraak als ik denk aan de honderden ebooks die ik de afgelopen 8 jaar gekocht heb en waar ik dus niet de eigenaar van ben.

Misschien wordt het eens hoog tijd voor een rechtszaak over welke (gebruiks)rechten je als consument hebt als je een ebook (of een ander digitaal werk) koopt. Ik mag hopen dat ik niet de enige ben die geen zin heeft om een verkoopprijs te betalen terwijl ik levenslang moet leasen.

#

Boekenplog: Universiteitsbibliotheek Utrecht Binnenstad

Enkele jaren geleden bracht ik een bezoekje aan de (toen nieuwe) Universiteitsbibliotheek in Utrecht op de Uithof. Daar heb ik zelf geen foto’s van en daarom staat die nog op mijn lijstje van te bezoeken boekenplekken voor mijn blog. Ik wist echter niet dat er een tweede locatie was van de Universiteitsbibliotheek Utrecht in de binnenstad.

Afgelopen week strandde ik, na een bijeenkomst van de landelijke werkgroep Licenties, samen met een collega bij het station toen er geen treinen meer reden en stelde hij voor om naar de Universiteitsbibliotheek Utrecht te wandelen waar hij vroeger gewerkt bleek te hebben. Dat leek me nog wel een pittige wandeling naar de Uithof maar dat viel best mee toen we na een kwartiertje voor de locatie Binnenstad stonden. In tegenstelling tot het nieuwe gebouw op de Uithof zit deze universiteitsbibliotheek in een prachtig oud (en groot!) pand. Ik was in ieder geval aangenaam verrast en nodig je graag uit om mee te kijken.

Universiteitsbibliotheek Utrecht Binnenstad

Ik liep achter mijn collega aan natuurlijk en die nam niet de hoofdingang maar de zij-ingang waar ook de fietsenstalling is. Op dat grote plein krijg wel meteen een mooi beeld van hoe symmetrisch (het linkerdeel) van de universiteitsbibliotheek is.

Universiteitsbibliotheek Utrecht Binnenstad

Drie verdiepingen vol met boekenkasten waar – aan de raamkant – per rij boekenkasten één studieplek te vinden is. Die zo te zien allemaal bezet zijn.

Universiteitsbibliotheek Utrecht Binnenstad

De zij-ingang zal daar dan wel zijn. Naast de twee dames die snel even een sigaretje aan het roken waren.

Universiteitsbibliotheek Utrecht Binnenstad

Eenmaal binnen loop je linksaf ook meteen de universiteitsbibliotheek in. De boekenkasten zie je niet meteen maar de beveiligingspoorten kun je niet missen. Het is een prachtige hoge ruimte!

Universiteitsbibliotheek Utrecht Binnenstad

Meteen achter de beveiligingspoorten hangen overzichten van waar je specifieke collectie-onderdelen en faciliteiten kunt vinden. De werkplekken bij de boekenkasten die ik buiten zag heten ‘Collectiegebonden studieplaatsen’ zo te zien. Overigens blijk je – achteraf – ook een handige overzichtskaart van alle verdiepingen te kunnen vinden op de site van de universiteitsbibliotheek.

Universiteitsbibliotheek Utrecht Binnenstad

Toch maar meteen even doorlopen naar achteren. Met zicht op een mysterieuze ruimte aan het einde van die gang met boekenkasten.

Universiteitsbibliotheek Utrecht Binnenstad

Maar het oog wil ook wat en foto’s met een beetje diepte vind ik zelf mooier. Op naar de eerste verdieping dus. Niet deze trap want ik wil de kant op waar de studenten bij het raam zaten die ik vanaf dat pleintje zag zitten.

Universiteitsbibliotheek Utrecht Binnenstad

Deze kant omhoog dus.

Universiteitsbibliotheek Utrecht Binnenstad

Op alle drie de verdiepingen heb je dus een gang met rijen boekenkasten. Ook hier zitten (aan beide kanten) aan het einde van elke rij studenten te werken aan een behoorlijk krappe ‘collectiegebonden studieplaats’. En ook hier ben ik heel benieuwd wat er aan het einde van die gang te vinden is.

Universiteitsbibliotheek Utrecht Binnenstad

Wauw. Het hoekpunt, wat de twee gebouwen van de universiteitsbibliotheek aan elkaar verbindt, is prachtig ingericht. Op de begane grond zijn het computerplekken, omringd door boekenkasten in een perfecte vierkant. Er zijn echter geen plafonds/vloeren daarboven en je krijgt daarmee dus een toren van boekenkasten van drie verdiepingen.

Universiteitsbibliotheek Utrecht Binnenstad

Met nooduitgang op deze eerste verdieping voor het geval het je te veel wordt ;)

Universiteitsbibliotheek Utrecht Binnenstad

Maar linksaf ga je naar het deel dat je vanaf het plein met (trap naar) de fietsenstalling kunt zien. Ik heb trouwens niet gekeken wiens borstbeeld daar staat te pronken.

Universiteitsbibliotheek Utrecht Binnenstad

Wat echt opvalt is de stilte. Niet alleen hier bij de computers maar echt overal in de universiteitsbibliotheek zonder dat er bordjes (hoeven te) hangen of dat er ge-shhhh-t wordt. Wat een verschil met de gemiddelde hogeschoolbibliotheek. Hoewel ik dat verschil ook wel durf te verklaren door de ‘grootsheid’ van het gebouw: het dwingt ook stilte af. Het zou werkelijk niet in me opkomen om een luidruchtige conversatie te beginnen.

Universiteitsbibliotheek Utrecht Binnenstad

Vlak voordat je de ‘toren’ in loopt kun je in de gang al prachtig een dwarsdoorsnede van de drie verdiepingen zien, inclusief dus de rijen met studenten aan de raamkant.

Universiteitsbibliotheek Utrecht Binnenstad

Want heel spannend ziet dat er vanuit de volgende gang met rijen boekenkasten zelf niet uit natuurlijk. Maar dan weet je dat er echt volop studenten zitten aan het einde van elke rij.

Universiteitsbibliotheek Utrecht Binnenstad

Hopen dat die studente niet ziet dat ik snel een foto maak. Hopen dat die studente niet ziet dat ik snel een foto maak. Gelukt! Met uitzicht op dat binnenpleintje.

Universiteitsbibliotheek Utrecht Binnenstad

Geen boekenplog is compleet zonder een foto van een trappenhuis (of lift) met prullenbakken natuurlijk. Hier kun je halverwege snel naar beneden of boven zonder eerst de gehele verdieping af te lopen. Ik loop echter wel die eerste verdieping af omdat ik naar de bovenste, tweede, verdieping wil.

Universiteitsbibliotheek Utrecht Binnenstad

Het is misschien niet de meest spannende en vernieuwende inrichting maar weet je, in een bibliotheek wil ik gewoon veel boeken kunnen vinden die in veel boekenkasten staan. En dat kan hier.

Universiteitsbibliotheek Utrecht Binnenstad

Een statig trappenhuis leidt me naar de tweede verdieping.

Universiteitsbibliotheek Utrecht Binnenstad

Pom pom pom, en weer teruglopen naar de ‘toren’.

Universiteitsbibliotheek Utrecht Binnenstad

En het kleinere trappenhuis halverwege ….mooi hoor.

Universiteitsbibliotheek Utrecht Binnenstad

Zitten alle studenten nog achter dezelfde computerwerkplek? ;)

Universiteitsbibliotheek Utrecht Binnenstad

En er wordt nog steeds stevig gestudeerd zie ik, terwijl ik terugloop naar de ingang via de bovenste verdieping.

Universiteitsbibliotheek Utrecht Binnenstad

Aan het einde van – nog een – gang met boekenkasten kun je wel prachtig alles overzien. Van bankjes met studerende studenten op de tweede verdieping tot de informatiebalie op de begane grond. Ik wil nu wel weten wat er aan de andere kant van de zij-ingang te vinden, daar in de verte.

Universiteitsbibliotheek Utrecht Binnenstad

Het zal niemand verrassen dat je aan de andere kant ook weer rijen met boekenkasten vindt maar op de balustrade, vanaf de eerste verdieping kijk je dus uit op de hoofdingang aan de Drift. Vlak achter die ingang zit dus nog een oud deel van een huisje dat tegenwoordig als doorgang dient naar de faculteit Geesteswetenschappen.

Universiteitsbibliotheek Utrecht Binnenstad

Loop je verder, dan vind je nog enkele cataloguspc’s en ruimtes vol met boekenkasten en werkplekken maar het gaat vervolgens bijna naadloos over in de overige ruimtes van de Universiteit Utrecht.

Universiteitsbibliotheek Utrecht Binnenstad

Ik bewonder nog even een volgende prachtige trap maar besluit dan via de zij-ingang weer naar buiten te gaan en om te lopen naar de hoofdingang.

Universiteitsbibliotheek Utrecht Binnenstad

Kijk, toch even handig om zeker te weten waar ik zojuist al die foto’s van gemaakt heb, nietwaar?

Universiteitsbibliotheek Utrecht Binnenstad

En terwijl twee studenten naar binnen lopen bij de universiteitsbibliotheek, loop ik weer terug naar het station. Hopelijk rijden de treinen nu wel weer….
#

Ebooks in Nederland: de nieuwe cijfers (Q4 2014)

Er is veel geschreven over trends, beschikbaarheid, prijsbeleid, verkoopaantallen en (het uitblijven van) succes van ebooks in Nederland de laatste jaren maar in bijna alle gevallen gebeurde dat zonder duidelijke cijfers en feiten die als onderbouwing zouden moeten fungeren. Het CB verzorgt de distributie van bijna alle ebooks in Nederland en produceert sinds 2014 elk kwartaal een infographic met cijfers over de actuele stand van zaken van ebooks in Nederland.

Gisteren presenteerde het CB voor de vierde keer een overzicht van hoe het met de ebooks in het Nederlands taalgebied gaat in de vorm van een infographic. Ik schreef al eerder mijn eigen interpretaties over de eerste, tweede en derde infographic en ook deze keer probeer ik de cijfers te vertalen naar ontwikkelingen en trends. CB blijft kleine aanpassingen maken aan de infographic en daardoor is niet alles even handig te vergelijken met de vorige edities. Hopelijk verandert er niet al te veel aan de gebruikte categorieën dit jaar.

Ebooks in Nederland Infographic Q4

Wat valt me op?

Ten opzichte van de vorige infographic is de grafiek met cumulatieve afzet van ebooks verdwenen en wordt alleen de verkoop per kwartaal getoond. Hier is uit af te leiden dat de verkoop van ebooks in het vierde kwartaal iets gedaald is t.o.v. het derde maar dat het nog wel (iets) boven het niveau van het tweede kwartaal ligt. Ongetwijfeld de reden waarom in de infographic de verkoop van het vierde kwartaal wordt vergeleken met hetzelfde kwartaal van 2013 want dat is wel een stijging van 22%. Dat is toch leuker om te melden dan enkele procenten daling ten opzichte van het vorige kwartaal.

De uitleningen, die in de vorige infographic samen met de verkoop opgenomen waren in de grafiek, worden nu apart weergegeven. Dat is om een reden gedaan want het gaat bijzonder goed met de uitleningen van ebooks in de bibliotheek. Zo te zien is dat met ca. 1/3 gestegen het laatste kwartaal naar maar zo’n liefst (ca.) 350.000. Zou je dit wederom samen met de verkoopcijfers in een grafiek zetten, dan zou dat nu echt een vertekend beeld gaan opleveren door de erg hoge aantallen uitleningen. Dat blijkt ook uit een ander kopje dat het CB in de infographic gezet heeft ‘Een ebook bij de bibliotheek is gemiddeld 3 jaar oud en wordt 10x vaker geleend dan verkocht.’ Goed nieuws, hoewel ik wel bijzonder graag het achterliggende cijferwerk zou willen inzien in plaats van alleen die constatering (en dat geldt ook voor de absolute aantallen van verkoop en uitleningen uit de andere grafieken). Om hoeveel titels gaat het bij de uitleningen bijvoorbeeld en welke categorie titels genereert de meeste uitleningen? Hoeveel procent van de leverbare ebooks zijn te leen bij de bibliotheek? Enzovoorts.

Het aandeel van ebooks in de totale verkoop stijgt licht ten opzichte van Q3 en Q2: 5% van de boektitels wordt als ebook verkocht (was 4,7%) terwijl nog steeds 95% als fysiek boek verkocht wordt (was 95,3%). Eenzelfde kleine stijging zien we ook bij het aandeel van ebooks in de online verkoop: 26,4% daarvan zijn ebooks (was 26%) terwijl 73,6% ook online nog steeds een fysiek boek bestelde (was 74%).

Bijna driekwart van de verkochte ebooks valt binnen NUR300 staat er vervolgens in de infographic te lezen. NUR 300 is de rubriekscode in de Nederlandstalige Uniforme Rubrieksindeling die het genre literaire fictie omvat. In de vorige infographic werd alleen die rubriek getoond en onderverdeeld, in de bovenstaande versie worden ook alle genres getoond waar ebooks van verkocht zijn. Ik vermoed dat er maar weinig verandert in deze genreverdeling waardoor er nu door het CB ingezoomd wordt op de constatering dat kinderboeken, non-fictie en educatief bij ebooks relatief het minst vertegenwoordigd zijn. Ook hier wel jammer dat er geen absolute percentages genoemd worden want het zijn wel drie hele miniscule balkjes in de grafiek. Bij de uitsplitsing van de NUR300 zie je ook bijna geen verschil met de cijfers van het vorige kwartaal: het aandeel van romans binnen de literaire fictie daalde met 1% naar 37%. Niet heel spannend dus.

Bij Ebook versus papier was CB de vorige keer al van indicator veranderd. In de eerdere infographics werd gekeken naar het percentage van de leverbare titels die ook als ebook leverbaar waren maar nu focust men zich op de (60) titels uit de Bestseller 60 lijst. Hiervan zijn 83% als ebook beschikbaar en dat is een stijging van 5% ten opzichte van Q3. Wat een ingewikkelde manier blijft om te zeggen dat er nu 50 van de 60 titels als ebook te koop zijn (was 47). Mathijs Suidman meldt op de CB site dat de overige 10 titels “boeken met (uitgebreide) vormgeving of vertalingen” zijn, waarmee gesuggereerd wordt dat de kans niet groot is dat dit percentage de komende periode nog verder zal stijgen. Bij de bestandsformaten gebeurt er ook weinig spannends want de overgrote meerderheid van 84,7% (was 84,5%) wordt in het ePub 2 formaat gedistribueerd en 13,2% (was 13,7%) als PDF. Het nieuwere ePub 3 formaat komt daarmee wel terug van een kleine dip in Q2 want nadat dit aandeel gedaald was van 2% naar 1,8%, is dat nu weer 2,1%. Het zegt echter niet heel veel want zowel PDF als ePub3 komt voornamelijk voor bij de ondervertegenwoordige genres non-fictie en educatief. Bij de bestandsbeveiliging valt op dat het aandeel van Adobe DRM kleiner en kleiner wordt. Was dat vorig kwartaal nog 1,8%, deze keer is dat nog 1,6% en is 97% ongewijzigd voorzien van een watermerk. Er worden wel iets meer ebooks verkocht zonder beveiliging: dat percentage steeg van 1,2% naar 1,4%. Doordat CB nu de verkoop losgekoppeld heeft van de uitleningen lijkt het aandeel van Adobe DRM ook beter te kloppen want deze DRM wordt natuurlijk wel gebruikt bij alle uitgeleende downloadbare ebooks van bibliotheek.nl. Je kunt Adobe Digital Editions helaas nog niet deïnstalleren.

Bij het aanbod van titels is er inmiddels sprake van een gestage maar kleine groei. De teller stond in Q3 op 34.489 titels, wat toen een stijging van 3% was t.o.v. Q2, en in Q4 zijn er 35.633 titels als ebook te koop. Wederom een stijging van 3%. Het aantal uitgeverijen blijft ook toenemen, in tegenstelling tot mijn eigen verwachting, want na de stijging van 14% in het vorige kwartaal zijn er toch ook nu weer 13 uitgeverijen bijgekomen. De teller staat nu op 297, een stijging van 5%. Ik ben overigens ook erg nieuwsgierig wat dit voor uitgeverijen zijn.

Een nog sterkere stijging is te zien bij het aantal retailers. Dit nam vorig kwartaal al toe van 167 naar 178 en dat zijn er nu 191 geworden, een stijging van 7% waarbij het gaat om het aantal webwinkels en ecosystemen die in Nederland ebooks verkopen. Amazon was al opgenomen in de vorige infographic hoewel ik stiekem meer impact verwacht had in de cijfers nu Amazon in november ook Nederlandstalige ebooks is gaan verkopen. Maar misschien komt dat nog.

Ik ben ook benieuwd of Amazon met hun Kindle ereaders ook terug zal komen in de statistieken over de devices. In 2014 verliet Sony de ereadersmarkt en ging Kobo een samenwerking aan met Bol. Vorig kwartaal steeg het aantal ereaders in Nederland van 1,2 miljoen naar 1,3 miljoen en in het laatste kwartaal van 2014 zijn dat er 1,4 miljoen geworden. Met 16,8 miljoen inwoners in dit land betekent dat nu gemiddeld 1 op de 12 Nederlanders over een ereader beschikt en je mag aannemen dat er in 2015 ook (veel) meer Kindles verkocht gaan worden. Libris begint in februari in elk geval met de verkoop van de Tolino Shine ereaders dus laat het niet gezegd zijn dat ereaders niet meer interessant zijn :)

Ook tablets en smartphones doen het goed in Nederland. Er zijn 7,9 miljoen tabletbezitters in Nederland (was 7,4 miljoen) en de bijna magische grens van 10 miljoen smartphones is inmiddels ook overschreden (was 9 miljoen). Het is wachten tot het onvermijdelijke moment dat er meer smartphones dan inwoners zijn in Nederland. Om ebooks op te lezen natuurlijk!

#

Doorverkopen van ebooks mag in principe. Maar niet zoals Tom Kabinet dat nu doet

tom kabinet

Hoe het allemaal begon

19 juni begon Tom Kabinet met hun ebookmarktplaats voor tweedehands ebooks. Hierbij had de site een helder doel voor ogen: het betaalbaar maken van e-books. De nieuwste e-books zijn maar een fractie goedkoper dan papieren boeken, terwijl ze eenvoudig illegaal te downloaden zijn. Doodeenvoudig. Steeds minder mensen realiseren zich, dat illegaal downloaden een vorm van stelen is. De schrijver is de pineut. Tom zoekt een manier om lezers en schrijvers beiden te helpen. Goedkopere e-books, minder illegale downloads.

Tom Kabinet bood via hun site de mogelijkheid voor consumenten om hun legaal gekochte ebooks te uploaden en te verkopen. Daar valt qua auteursrechten nog heel wat over te zeggen en dat heb ik dan ook gedaan in een eerder artikel. Samenvattend komt het er op neer dat Tom Kabinet een arrest van het Europese Hof van Justitie als onderbouwing hanteert om het distributierecht van ebooks (ook) als uitgeput te beschouwen. Dit betekent dat volgens Tom Kabinet een auteursrechthebbende geen zeggenschap meer heeft over de verdere verspreiding van een werk dat hij of zij zelf op de markt heeft gebracht. Tom Kabinet heeft de site zo ingericht dat de randvoorwaarden die in het UsedSoft/Oracle arrest genoemd worden zo nauwkeurig mogelijk gevolgd worden. Zo wordt er gecontroleerd of (identieke) bestanden niet meerdere malen verkocht worden, kunnen alleen ebooks met een watermerkcode verkocht worden en plaatst Tom Kabinet een nieuwe watermerkcode bij verkoop zodat de nieuwe eigenaar geregistreerd wordt.

Kort geding

Nog geen week later werd Tom Kabinet door het Nederlands Uitgeversverbond (mede namens de Groep Algemene Uitgevers (GAU)) gesommeerd de activiteiten te staken. Tom Kabinet weigerde gehoor aan te geven aan de sommatie en dus stonden beide partijen 10 juli voor de kortgedingrechter bij de rechtbank Amsterdam. Uit de media bleek dat de uitgevers zich vooral focussen op het gegeven dat Tom Kabinet geen onderscheid kan maken tussen illegale en legale ebooks en dat downloaders zo illegaal gedownloade ebooks gaan verhandelen (heling). Terwijl Tom Kabinet juist benadrukt dat tegen te willen gaan en net als de uitgevers minder illegale ebooks in omloop wil hebben. Op 21 juli 2014 oordeelde de rechter dat Tom Kabinet door mocht gaan met de activiteiten en de site, deels omdat de NUV de argumenten van Tom Kabinet niet voldoende kon weerleggen maar vooral omdat het NUV nooit op zoek is gegaan naar een (constructieve) oplossing. En dat rekende de rechter het NUV sterk aan.

Ronde twee: het geding in hoger beroep

Naar een constructieve oplossing en samenwerking met Tom Kabinet werd nog steeds niet gezocht door het NUV, bleek uit de reactie van (toenmalige) voorzitter Geert Noorman in Boekblad. Het NUV ging 15 augustus 2014 in hoger beroep en 25 november bepleitten beide partijen wederom hun zaak bij het Hof in Amsterdam.

Behalve een herhaling van de (juridisch) inhoudelijke argumenten bracht het NUV daar ook een dossier ter tafel dat aantoonde dat er grote hoeveelheden illegale ebooks werden verhandeld via Tom Kabinet door slechts een gering aantal personen. Iets dat mij overigens ook opgevallen was toen ik in augustus al berichten las van gepikeerde hobbyisten die hun zelfgescande/zelf geproduceerde ebooks ineens te koop aangeboden zagen op Tom Kabinet. De SF sectie van Tom Kabinet alleen al stond vol met ebooks die nooit legaal uitgegeven waren in Nederland en tja, die mag je natuurlijk sowieso niet doorverkopen. Hoe je het ook wendt of keert, Tom Kabinet leek niet veel maatregelen te nemen om het doorverkopen van dergelijke ebooks te ontmoedigen.

De uitspraak

Na enkele keren uitgesteld te zijn volgde vandaag dan toch eindelijk de uitspraak van het Hof. Op bijna alle punten volgt het Hof de eerdere uitspraak van de voorzieningenrechter en worden de vorderingen van het NUV afgewezen. Wederom wordt daarmee bevestigd dat het NUV te snel de juridische route bewandeld lijkt te hebben. Inhoudelijk constateert het Hof dat het UsedSoft arrest van het Europese Hof van Justitie weliswaar ruimte lijkt te bieden voor het doorverkopen van (het gebruiksrecht van) ebooks maar dat er nog veel onduidelijkheid bestaat of het Europese Hof van Justitie dit ook echt van toepassing zou verklaren op ebooks. Het Hof doet daarom ook geen inhoudelijke uitspraak maar verwijst, zoals verwacht, naar de mogelijkheid om een bodemprocedure te starten over dit exacte vraagstuk of om prejudiciële vragen (vragen om uitleg) hierover te stellen aan het Europese Hof van Justitie. Maar wil dat zelf niet doen naar aanleiding van dit korte geding: Het hof acht het voorts niet opportuun om hierover in het kader van het onderhavige kort geding aan het Hof van Justitie prejudiciële vragen te stellen.

Het Hof stelt daarmee ook dat er in beginsel en op dit moment niet echt een reden te vinden is om het doorverkopen van ebooks te verbieden:

[…] brengt mee dat met de toewijzing van een voorziening in kort geding voor zover die de doorverkoop van legaal gekochte e-books betreft behoedzaamheid moet worden betracht: de bestaande onzekerheid over hoe de bodemrechter over de inbreukvraag zal oordelen leidt ook in hoger beroep tot de slotsom dat voor zover de door NUV c.s. verlangde voorziening ertoe strekt Tom Kabinet te beletten een website te exploiteren, waarop onder de door haar gehanteerde en op haar website gepubliceerde voorwaarden e-books worden doorverkocht die met toestemming van de auteursrechthebbenden zijn gedownload, deze niet voor toewijzing in aanmerking komt.

Ook het argument van NUV dat het niet toegestaan zou zijn om de – auteursrechtelijk beschermde – covers (separaat) te uploaden bij Tom Kabinet wordt van de hand gewezen omdat dit volgens het citaatrecht juist wel toegestaan is. Waarmee bijna alle argumenten van het NUV uitgeput lijken te zijn.

Maar die illegale ebooks mogen echt niet

Ook al lijkt de conclusie van het Hof exact dezelfde kant op te gaan als die van de voorzieningenrechter vorig jaar, het aanbod van illegale ebooks op Tom Kabinet wordt niet genegeerd in het oordeel van de rechter.

Het voorgaande leidt echter niet tot de gevolgtrekking dat de door NUV c.s. in dit geding gevorderde voorzieningen geheel niet voor toewijzing in aanmerking komen. NUV c.s. hebben immers (onder meer door het overleggen van en groot aantal producties) voldoende feitelijk onderbouwd dat de door Tom Kabinet geëxploiteerde website door derden niet alleen voor de doorverkoop van legaal gedownloade e-books wordt gebruikt maar dat via die website tevens in niet te verwaarlozen mate illegale exemplaren worden verhandeld.

Door een website te exploiteren die bedoeld is om ebooks door te verkopen maakt Tom Kabinet het volgens de rechter juist aantrekkelijk om illegale exemplaren te gaan verkopen. En daar is juridisch weinig onduidelijkheid over:

Voldoende aannemelijk is dat Tom Kabinet op deze wijze (tegen betaling) een betrekkelijk eenvoudige en lucratieve mogelijkheid biedt om (ook) illegaal verkregen e-books door te verkopen en dat daar een wervende kracht vanuit gaat. Het op deze wijze faciliteren van inbreuken op de aan uitgever en hun auteurs toekomende rechten moet in beginsel jegens deze als onrechtmatig worden gekwalificeerd.

En dan kun je wel benadrukken naar je gebruikers toe dat je je netjes aan de regels moet houden en enkele maatregelen nemen om het doorverkopen van illegale exemplaren te ontmoedigen maar dat is niet genoeg:

Tom Kabinet heeft weliswaar aangevoerd dat het haar streven is om dergelijke inbreuken juist te voorkomen en voert aan dat zij (technische) maatregelen neemt om illegale e-books te herkennen en van haar website te weren. Voorts wijst zij erop dat de e-books op haar site niet anoniem te koop kunnen worden aangeboden nu de betrokken aanbieders te traceren zijn aan de hand van door hen opgegeven emailadressen en bankrekeningen.

Dat Tom Kabinet op dit moment voldoende in staat is om te controleren of e-books op rechtmatige wijze door de aanbieder daarvan zijn verkregen en dat de door haar genomen maatregelen voldoende zijn om de doorverkoop van illegale e-books via haar website op adequate wijze te bestrijden, wordt door NUV c.s. echter betwist en is door Tom Kabinet in het licht van die betwisting niet voldoende aannemelijk gemaakt.

Tja, dat is bijna exact wat ik ook constateerde vorig jaar. Ik kon zelf ook al vijf eenvoudige suggesties bedenken om het uploaden van illegale exemplaren te ontmoedigen. Tom Kabinet wijst in het hoger beroep op de verantwoordelijkheid van de rechthebbenden om via de notice-and-takedown procedure gesignaleerde illegale ebooks te melden maar dat betoog wordt ook verworpen door de rechter:

De verantwoordelijkheid voor het treffen van adequate maatregelen tegen inbreukmakende handelingen rust in de eerste plaats op Tom Kabinet die deze immers op de geschetste wijze faciliteert.

Met die constatering gaat ook de conclusie van de uitspraak ineens een andere kant op aangezien de verkoop van illegale ebooks duidelijk de belangen van (de bij) het NUV (aangesloten auteurs) schaadt:

Dat de bij NUV c.s. aangesloten uitgevers (en hun auteurs) schade lijden als gevolg van de doorverkoop van illegale e-books via een website als die van Tom Kabinet is voldoende aannemelijk. NUV c.s. hebben er dan ook een evident belang bij dat daaraan een einde komt, hun vordering is daarmee voldoende spoedeisend.

Beslissing

Het Hof verbiedt Tom Kabinet onrechtmatig te handelen jegens de bij NUV aangesloten uitgevers en hun auteurs door het aanbieden van een online dienst waarop illegaal gedownloade ebooks kunnen worden verkocht. En dat betekent in de praktijk dat de site alle activiteiten met ingang van 23 januari 2015 moet staken zolang via Tom Kabinet illegaal gedownloade ebooks kunnen worden aangeboden en verkocht, op straffe van een dwangsom van €1000 per dag tot een maximum van €300.000.

Indien Tom Kabinet voldoende maatregelen weet te treffen om het illegale aanbod te weren van de site, dan kan de site een verzoek indienen bij de voorzieningenrechter om dit verbod weer op te heffen.

En nu?

De ironie in deze uitspraak is dat zowel het NUV als Tom Kabinet verliezen als het gaat om de eigen principes. Het NUV heeft weliswaar het doel bereikt dat Tom Kabinet – tijdelijk? – het veld moet ruimen maar de rechter laat de deur wagenwijd openstaan voor de mogelijkheid om legaal gekochte ebooks door te verkopen en benadrukt nog een keer dat de uitgevers veel te snel naar de rechter zijn gestapt zonder eerst naar oplossingen te zoeken.

Tom Kabinet benadrukt zijn eigen bestaansrecht als alternatief voor de illegaal gedownloade ebooks en baseert de mogelijkheid van het doorverkopen van ebooks op een uitspraak van het Europese Hof van Justitie waarin een legaal aangeschafte licentie overgedragen kan worden. En verliest dit hoger beroep omdat ze aantoonbaar onvoldoende maatregelen genomen hebben om precies dit doel te bereiken.

Beide partijen zijn nu zelf weer aan zet. Zal het NUV met een bodemprocedure beginnen om wel een inhoudelijke uitspraak te krijgen over het mogen doorverkopen van (legale) ebooks? Ik denk het niet.
Zal Tom Kabinet het bijltje erbij neergooien of toch stevige maatregelen nemen om de illegale ebooks alsnog van de site te weren? Ik hoop het wel eigenlijk want ook al was de uitwerking verre van perfect, met het doel van Tom Kabinet is niks mis.

Het heeft in elk geval een goede discussie opgeleverd over wie nou echt de eigenaar is van een gekocht ebook.

Update 20-1-2015: Tom Kabinet bevestigt tegenover NU.nl dat ze verder willen gaan met de verkoop van tweedehands ebooks minus het illegale aanbod.

#

Afbeeldingen zoeken: Travel Coffee Book

pexels

Het valt nog niet mee om geschikte afbeeldingen of foto’s te vinden op internet voor je blog, website of presentatie. Er is veel te doen over auteursrechten op foto’s en je kunt problemen krijgen als je niet goed oplet en de verkeerde foto op je site gebruikt. Toch zijn er veel fotosites waar je goede foto’s kunt vinden die je ook daadwerkelijk mag gebruiken omdat rechthebbenden vooraf toestemming gegeven hebben. Dat kunnen betaalde stockfotosites zijn die je een gebruiksrecht voor een foto verkopen maar ook gratis fotosites die je middels een licentie toestemming geven voor (commercieel) hergebruik van foto’s. Op dit blog vind je een overzicht van fotosites die ik besproken heb, inclusief deze:

Travel Coffee Book

travel coffee bookSharing beautiful travel moments, 10 new photos every 10 days. Dat staat er boven de zeer eenvoudige site, gevolgd door de melding dat alle foto’s vrij zijn gegeven onder een CC0 verklaring waardoor je er alles mee mag doen wat je wil.

En zo simpel is het ook wat Travel Coffee Book betreft. Het achterliggende idee is om de foto’s die je toch al deelt via sociale media over je reisbestemming, verder te delen met de rest van de wereld die ze vervolgens mogen (her)gebruiken op hun eigen site of blog. Je kunt daar dus zelf je eigen foto’s aanmelden die door de eigenaar van Travel Coffee Book worden beoordeeld of ze ook geschikt voor de site zijn. Elke 10 dagen komen er 10 nieuwe foto’s beschikbaar. Nou ja, bijna elke 10 dagen dan want er zit soms wel iets meer tijd tussen.

Wat biedt Travel Coffee Book?

Sinds april 2014 worden er maandelijks ca. 20 nieuwe foto’s op de site geplaatst. Deze worden voorzien van een titel die keurig beschrijft wat er op de foto staat en in de meeste gevallen worden er enkele trefwoorden bij gezet, voorzien van een #-teken. Travel Coffee Book is een Tumblr blog dat echter niet beschikt over een zoekfunctie. Je zult dus moeten bladeren door het aanbod op de voorpagina of door het archief waarbij je met Control-F nog kunt proberen om op iets specifieks te zoeken, hoewel de kans klein is dat je precies vindt wat je zoekt.

Dat geeft allemaal niets want met iets meer dan 100 foto’s kun je prima bladeren door het aanbod en elke maand bijhouden welke er bij zijn gekomen. Dat kun je handmatig doen door naar de site te gaan, jezelf te abonneren op een mailinglijst of de RSS-feed waardoor je meteen weet wanneer er nieuwe foto’s zijn.

Jade Pavilion, Dujiangyan, Sichuan, China

Jade Pavilion, Dujiangyan, Sichuan, China

De foto’s staan niet op de site zelf maar in het OneDrive account van de eigenaar. Dat heeft als voordeel dat je het origineel kunt downloaden en kunt zien welke oorspronkelijke metadata erbij hoort (zoals het fototoestel dat gebruikt is en de exacte afmeting).Ook kun je rechtstreeks alle foto’s van Travel Coffee Book in een OneDrive album bekijken.

Zoals gezegd zijn alle foto’s beschikbaar onder een CC0 verklaring. Dit houdt in dat je alle foto’s mag downloaden, bewerken, hergebruiken en verspreiden voor zowel commercieel als niet-commercieel gebruik. Er is zelfs geen naamsvermelding nodig, iets dat je met de reguliere Creative Commons licenties wel altijd moet doen. Ik blijf het overigens netjes vinden om een bron- en naamsvermelding te gebruiken als je een foto van een ander gebruikt op je site of blog, ook al hoef je dat niet van de rechthebbenden. Niet alleen handig voor jezelf om te weten waar je iets vandaan hebt gehaald maar ook nuttig voor anderen om bijv. kennis te maken met sites als Travel Coffee Book natuurlijk.

@foto Jade Pavilion, Dujiangyan, Sichuan, China via Travel Coffee Book met CC0 verklaring

#

Pagina 68 of 356« Eerste...153045...676869...7590105...Laatste »
  • © 2006- 2016 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top