auteursrecht

Toestemming verzocht: over auteursrecht op foto’s en afbeeldingen op je blog

Natuurlijk is het al lastig genoeg om met enige regelmaat nieuwe stukjes voor je blog te bedenken zonder ook nog diep te moeten nadenken over de afbeeldingen of foto’s die je er bij wilt plaatsen. Hoe gemakkelijk is het niet om eenvoudig het onderwerp van je blogpost in Google te typen en te kijken of je daar geschikte plaatjes bij vindt om je blogpost wat op te leuken. Het oog wil ook wat, nietwaar?

Maar dat is precies wat je als blogger dus niet moet doen.

Ook al staat het internet vol met leuke, boeiende, interessante en mooie foto’s, het wil niet zeggen dat je ze zo maar mag gebruiken. Mag overnemen voor eigen gebruik. Mag stelen feitelijk. Want dat doe je als je het vanuit het perspectief van de maker van die foto’s bekijkt. Die heeft een foto gemaakt of tijd gestoken in het maken van een illustratie. Die zijn het intellectuele eigendom van die maker en ook al zet hij of zij dat op internet, dat wil niet zeggen dat je dat zo maar mag overnemen. Mag stelen.

Op (bijna) alle foto’s en afbeeldingen die je online vindt rust auteursrecht. En dat betekent dat je wel moet nadenken over de afbeeldingen en foto’s die je op je blog wilt gebruiken. Daarmee voorkom je problemen als de rechthebbenden in de gaten krijgen dat je hun werken zo maar overgenomen hebt en ze beginnen met het versturen van boze brieven en rekeningen. Je wilt immers niet zo krampachtig hoeven te reageren als Kluun die zijn hele blog daarvoor (schijnbaar) verwijderde.

Een kleine introductie op het auteursrecht
Het auteursrecht is het uitsluitend recht van den maker van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst, of van diens rechtverkrijgenden, om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen, behoudens de beperkingen, bij de wet gesteld. Dat is artikel 1 van de Auteurswet en het zegt eigenlijk heel simpel dat als jij een werk maakt jij het exclusieve recht hebt om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen. Niemand anders mag dit vervolgens opnieuw openbaar maken (publiceren) of kopiëren.

auteursrechtArtikel 10 van de Auteurswet geeft een hele opsomming van wat er allemaal onder werken verstaan wordt maar in de praktijk valt daar bijna alles onder. Je hebt al heel snel het auteursrecht op iets dat jij gemaakt hebt en dat wordt eigenlijk alleen begrensd door een inhoudelijke factor. Dat is dat er dan wel minimaal sprake moet zijn van een eigen oorspronkelijk karakter en een persoonlijk stempel van de maker. Je moet dus wel iets maken dat niet ontleend is aan een al bestaand iets en waar je als maker eigen creatieve keuzes in gemaakt hebt.

Met foto’s staat dit bijna nooit ter discussie. Alleen al het kiezen van het onderwerp, perspectief, belichting en sluitertijd geeft een fotograaf het auteursrecht op een gemaakte foto. Bij afbeeldingen en illustraties is dat vaak nog duidelijker want de stijl van de maker zul je al snel terugzien.

“Gelaagde” rechten
Dat er auteursrecht op foto’s berust is al duidelijk genoeg maar juist met foto’s heb je veelal te maken met meerdere rechten. Als er een persoon gefotografeerd is bijvoorbeeld dan geldt ook het portretrecht van die persoon. Maar er kan ook modelrecht zitten op een gefotografeerd voorwerp. Of merkenrecht. Een fotograaf kan niet zo maar mensen of voorwerpen fotograferen zonder ook zelf rekening te houden met rechten van anderen. Als blogger hoef je daar niet iets rechtstreeks mee maar wees wel waakzaam als je foto’s gaat gebruiken op je blog waar (bekende) mensen op staan of waar je logo’s van merken op ziet. De kans is groot dat de eigenaren dat geen geweldig idee vinden.

De basis is toestemming!
Je kunt je helemaal gaan verdiepen in alle aspecten van het auteursrecht maar dat is niet nodig. Het is namelijk erg eenvoudig om één regel in je achterhoofd te houden. Je hebt toestemming nodig van de rechthebbende als je zijn of haar werk wilt gebruiken op je blog. Je kunt eventueel ook gebruik maken van een uitzondering in de Auteurswet (één van de beperkingen zoals die in artikel 1 genoemd worden) en afbeeldingen citeren maar over het beeldcitaatrecht zou ik een hele aparte blogpost kunnen schrijven en dat heeft Arnoud Engelfriet al gedaan. Feit is wel dat een beeldcitaat aan meerdere voorwaarden moet voldoen en dat je als blogger beter af bent door vooral op de toestemmingsregel te letten.

Waar haal je je afbeeldingen en foto’s vandaan?
Foto’s en afbeeldingen met toestemming gebruiken kan op meerdere manieren.

  1. Vat het letterlijk op en stuur een mail naar de eigenaar van de site waar je een geschikte foto of afbeelding gevonden hebt. Vraag gewoon of je die op je eigen blog mag gebruiken en zeg toe dat je teruglinkt naar zijn of haar eigen site. Nee heb je en ja kun je krijgen. Commerciële partijen zullen misschien om een vergoeding vragen terwijl particulieren en non-profit organisaties eerder geneigd zullen zijn om die toestemming wel te geven zonder dat je ervoor hoeft te betalen;
  2. Maak gebruik van foto’s en afbeeldingen waarbij de maker vooraf al toestemming gegeven heeft om ze te hergebruiken. Dit kan iemand doen door er bijvoorbeeld een Creative Commons licentie aan mee te geven. Een licentie is niets meer dan een verklaring dat je iets mag gebruiken met de randvoorwaarden die daarmee gepaard gaan. Bij Creative Commons licenties kan dat bijvoorbeeld zijn dat je het alleen maar niet-commercieel mag gebruiken of dat je een foto niet mag bewerken (aanpassen). Zonder uitzondering hebben ze allemaal de eis dat je aan naamsvermelding moet doen. Op je blog moet je dus vermelden wie de maker is en waar mogelijk linken naar de plek waar je een foto gevonden hebt.Er zijn diverse websites waar je foto’s en afbeeldingen kunt vinden die onder een Creative Commons licentie gebruikt mogen worden. Je kunt specifiek op dergelijke foto’s zoeken bij Flickr of 500px. Zelf gebruik ik Photopin, een zoekmachine die alleen de foto’s met een CC licentie doorzoekt van Flickr;
  3. Haal je foto’s van zogeheten stockfotosites. Dat zijn websites met grote hoeveelheden foto’s (en soms afbeeldingen) die je onder voorwaarden mag gebruiken op je eigen website. Je hebt er tientallen van die -grotendeels – gratis zijn maar de betere en mooiere foto’s vind je vaak toch op stockfotosites waar je (iets) voor moet betalen. Al deze sites hebben eigen licenties met voorwaarden – en prijzen – dus controleer wel of je de foto’s ook wel echt op je blog mag gebruiken. Dat gezegd hebbende zijn dit soort sites bijna allemaal specifiek gericht op website-eigenaren en bloggers. Ik maak zelf soms gebruik van 123RF bijvoorbeeld;
  4. Geen zin om op zoek te gaan naar geschikte foto’s en/of ervoor te betalen? Wees dan zelf de rechthebbende en maak je eigen foto’s en afbeeldingen. Natuurlijk, het is meer werk maar zelf je foto’s of afbeeldingen maken betekent dat je geen toestemming van anderen nodig hebt. Let hierbij wel op die gelaagde rechten want ook al heb je dan zelf het auteursrecht, niet iedereen zal het bijvoorbeeld waarderen als je hun portret online zet. Of hun product.

Wat doe je met je eigen foto’s?
Zoals anderen het niet leuk vinden dat jij met hun foto’s aan de haal gaat, zo is het ook niet prettig als anderen zonder toestemming jouw foto’s of afbeeldingen gebruiken. Het vervelende is wel dat het niet zo eenvoudig is om je recht ook te halen bij anderen. Tenzij je zelf ook je foto’s verkoopt is het heel lastig om aan te tonen dat – en hoeveel –  je schade hebt omdat mensen die foto’s van je stelen. Het is ook niet echt te voorkomen dus tenzij je bereid bent om watermerken op alles te gaan zetten kun je beter maar kiezen voor een praktische benadering. Door zelf je foto’s ook te uploaden naar Flickr en onder een Creative Commons licentie beschikbaar te maken bijvoorbeeld.

Op die manier deel je niet alleen je blogposts met de wereld maar kunnen andere bloggers weer gebruik maken van jouw foto’s bij hun blogposts. Misschien houd je er zelf wel nieuwe lezers aan over. Verantwoord omgaan met auteursrechtelijk beschermde content hoeft niet alleen maar moeilijk, lastig en negatief te zijn. Uiteindelijk willen we allemaal gewaardeerd worden voor wat we schrijven en maken. En dat begint toch echt met het respecteren van wat die ander gemaakt heeft.

#

Lees en deel je blog als ebook met Readlists

readlist_vakblog

Het nadeel van je artikelen op een blog schrijven is dat de blogposts waar je zo hard aan gewerkt hebt, waar je trots op bent, een relatief korte houdbaarheid hebben. Je klikt op Publish, hoopt dat iemand het gaat lezen en gaat verder met nadenken over je nieuwe blogpost. Afhankelijk van hoe veel je blogt verdwijnt je zojuist gepubliceerde blogpost binnen enkele dagen van je voorpagina en raakt in de vergetelheid. Een zoekactie op je blog of, als je geluk hebt, via Google biedt dan vaak de enige kans nog dat iemand die blogpost vindt en leest.

Je blog als boek of ebook
Nou kun je helemaal los gaan op SEO om die blogposts zo optimaal mogelijk terugvindbaar te maken in Google maar je kunt er ook voor kiezen om je eigen oude blogposts opnieuw te gebruiken als boek of ebook. Er zijn enkele diensten waar je (een selectie van) je blog kunt gebruiken om papieren boeken te maken zoals Blog2print of Blurb, die ook in Nederland actief is. Veel meer aanbod en keuze heb je als je snel een ebook wilt maken van je recente blogposts. Diensten als Ebook Glue gebruiken de RSS feed van je blog om deze om te zetten naar een ebook in (o.a.) ePub formaat en daar zijn er nog veel meer van te vinden. Als je Calibre gebruikt voor het beheer van je ebooks dan kun je RSS feeds ook hierin (automatisch) laten importeren waarna je keurig een ebook overhoudt in je Calibre bibliotheek.

Het nadeel van deze werkwijze is dat je afhankelijk bent van welke blogposts op dat specifieke moment via je RSS feed zichtbaar zijn. Het aantal kun je weliswaar meestal instellen in je blogsoftware -bij mij zijn dat er 10, net zoveel als het aantal blogposts dat op de voorpagina zichtbaar is- maar het blijven natuurlijk de meest recente blogposts die je in dat ebook krijgt. Ook die ene die je er eigenlijk niet tussen wilde hebben want je krijgt alles -of niks- uit die RSS feed.

Readlists
Readlists is een dienst en site die niet specifiek bedoeld is om je blogposts te converteren naar ebooks. Het stelt je wel in staat om een lijst aan te maken met artikelen en dan deze artikelen te delen met anderen of te downloaden als ebook. Readlists gebruiken is een kwestie van de URL’s opgeven van de artikelen waarna deze verwerkt worden en met de techniek van Readability zonder overbodige opmaak weergegeven worden. Dat werkt dus ook prima als je een selectie van blogposts maakt die je in een readlist wilt opnemen en als ebook wilt kunnen downloaden.

Als je de URL’s hebt toegevoegd kun je in het menu kiezen om alle artikelen te exporteren naar de Kindle toe (waarbij je een Mobipocket ebook krijgt) of naar de iPad. Zowel de iPad optie, het mailen en het downloaden levert je een ebook op in het ePub formaat. Ook kun je de vaste link naar de lijst met artikelen natuurlijk delen op Facebook en Twitter of embedden op je eigen site.

Het grote voordeel is dat door de gebruikte Readability techniek de geproduceerde ebooks er netjes en eenduidig uitzien. Het zal minder geschikt zijn om een heel uitgebreid ebook te maken want je moet nu eenmaal alle URL’s handmatig invoeren. Met behulp van Readlists kun je echter wel heel gemakkelijk een eigen selectie van oudere blogposts, al dan niet per onderwerp, maken en die opnieuw onder de aandacht brengen.

Als een leeslijst of als een ebook.

#

Over het vindbaar maken van blogposts

Tijdens #blogpraat (elke maandagavond van 20.00 tot 21.00 via Twitter) ging het bij de bespreking van enkele blogs over het nut van categorieën, tags en het zoekbalkje waarmee je blogposts kunt terugzoeken. Dat vraagstuk heeft twee invalshoeken: hoe kun je je content, je blogposts dus, het beste vindbaar maken en hoe navigeert & zoekt een lezer door je blog. Die laatste invalshoek bespreken we vanavond tijdens #blogpraat uitgebreid maar ook je lezer moet nu eenmaal roeien met de riemen die je als blogeigenaar aan hem of haar meegeeft. Dat betekent dat je als blogger meer moet doen dan alleen briljante en leesbare actuele blogposts schrijven, je moet ook nadenken hoe je lezers de blogposts kunnen terugvinden als ze eenmaal van je voorpagina verdwenen zijn. Bijzonder weinig lezers gaan doelloos bladeren door pagina’s met oudere blogposts in de hoop en verwachting interessante artikelen aan te treffen.

Wat kun je doen om je blogposts zo vindbaar mogelijk te maken? Hieronder volgen een aantal tips en suggesties die ik in twee categorieën onderscheid: metadata en functionaliteiten.

Metadata
Informatiespecialisten zijn dol op metadata. Zoekmachines zijn dol op metadata. Maar ook het terugvinden van blogposts staat of valt met goede metadata. Metadata betekent gegevens over gegevens en je gebruikt het om je blogposts te rubriceren, voorzien van steekwoorden en andere kenmerken. Sommige worden automatisch al meegegeven zoals de datum en welke auteur de blogposts geschreven heeft maar over de meeste inhoudelijke kenmerken moet je zelf nadenken.

  • De titel. Het is een open deur maar het belang van een goede titel wordt nog steeds onderschat. Onbegrijpelijk want het is de titel die de aandacht moet grijpen van je lezer, het is de titel die in grote mate bepalend is van hoe Google (en de zoekfunctie van je blog!) je blogpost laat terugvinden en het is de titel die meestal de URL bepaalt. Aangezien ook de URL meeweegt bij zoekfuncties wil je er dus op letten dat de vlag de lading dekt en dat de titel dus minimaal weergeeft waar een blogpost over gaat;
  • Categorieën. De meeste blogsystemen (muv Blogger) kennen ze en je kunt ze gebruiken om blogposts te groeperen. Je moet vooraf nadenken over de categorieën en een structuur bedenken van thema’s, dossiers of onderwerpen die goed weergeven waar de blogposts van jouw blog over gaan. In veel blogsystemen kun je ook categorieën hiërarchisch indelen waardoor je een uitgebreid systeem van onderwerpen en subonderwerpen kunt maken. Lezers kunnen via categorieën eenvoudig andere en oudere blogposts vinden waarvan jij vindt dat ze bij elkaar horen;
  • Tags of labels. Dit zijn steekwoorden die je ter plekke tijdens het schrijven van blogposts kunt meegeven. Het grote voordeel is dat je (veel) tags kunt meegeven die allerlei steekwoorden bevatten waarop gezocht en doorgelinkt wordt. Het grote nadeel is dat tags heel vaak uniek zijn voor die ene blogpost omdat bijna geen enkele blogger de moeite neemt oudere blogposts achteraf te voorzien van nieuwe tags die wel passen bij die oudere content. De meerwaarde van tags komt pas goed naar voren als je tags gebruikt die niet in de titel of de tekst van de blogpost zelf staat en die dus consequent door je hele blog en al je blogposts gebruikt worden. Ik ben een informatiespecialist en zelfs ik ben te lui om consequent te taggen;
  • Custom taxonomie. Een taxonomie is een woordsysteem dat je gebruikt om blogposts te groeperen, zoals een categorie of tag die hierboven beschreven staat. WordPress kent vanaf versie 3 de mogelijkheid om zelf dergelijke woordsystemen te maken. Blog je over gadgets? Dan kun je je eigen systeem maken waarin je onderscheid maakt tussen types, prijsklasses, beoordelingen enz enz. Webwinkels gebruiken dit soort systemen intensief om je via filters makkelijk naar het product te leiden dat je zoekt. Die ene 42″ tv van Samsung die niet 3D is, 4 HDMI ingangen heeft en minder dan € 1000 kost is alleen te vinden als je al die kenmerken in een apart systeem opslaat. Hoewel de mogelijkheid er ook is voor blogs zijn er maar weinig bloggers die er gebruik van maken.

Functionaliteiten
Als je (goede) metadata aan je blogposts meegeeft en na hebt gedacht over de structuren, dan wordt het tijd om te kijken welke functionaliteiten je mee wilt geven aan je lezer. Bijna zonder uitzondering zijn al die functionaliteiten afhankelijk van die kenmerken die je meegeeft aan blogposts. Ik zeg bijna zonder uitzondering omdat je voor de zoekfunctionaliteit al bijna 100% automatisch alle kenmerken meegeeft: de tekst van de blogpost zelf. De zoekmachines die eenmaal hun weg hebben gevonden naar je blog indexeren je blogposts fulltext waarbij ze wel goed letten op de titel maar waar je de blogposts terug kunt vinden op alle woorden die je in je blogpost gebruikt. Datzelfde doet de ingebouwde zoekfunctie van je WordPress of Blogger weblog.

  • De zoekfunctie. Ieder blogsysteem heeft een ingebouwde maar natuurlijk kun je ook een aangepaste Google zoekbalk gebruiken die alleen jouw site doorzoekt. Ik vraag me altijd af of er iemand is die het gebruikt maar dat maakt eigenlijk niet uit. Je moet het gewoon hebben;
  • Volledig tonen van voldoende blogposts op de voorpagina. Als je wilt dat Google je blogposts volledig indexeert, dan moet je ze wel volledig tonen op je voorpagina. Weinig irriteert (me) meer dat ik bij elk bericht op de voorpagina moet doorklikken om de rest te lezen. Als je dan toch bezig bent, besef dat het 2012 is en iedereen nu wel over een breedband internetverbinding beschikt. Er is geen reden om slechts 5 blogposts te tonen op de voorpagina (tenzij je slechts 5x per jaar blogt natuurlijk) dus laat er minstens 10 zien, zeker als je dagelijks blogt. Als je al moet bladeren of in een archief moet gaan snuffelen naar de blogposts van vorige week, dan is dat gewoon lezers pesten;
  • Een archief. Zoeken doen volgens mij maar weinig maar bladeren door een archief per maand is aanzienlijk handiger dan bladeren door individuele blogposts. Vaste lezers zoeken blogposts terug waarvan ze weten dat ze bestaan (known-item retrieval) terwijl nieuwe lezers snel kunnen inschatten waarover je eigenlijk blogt. Zorg er wel voor dat je archief minimaal de titels volledig laat zien. De standaard archief functionaliteit van WordPress is bijvoorbeeld erg minimaal en ik gebruik zelf een plugin om mijn eigen archief beter te tonen op dit weblog;
  • Categorieën tonen. Als je goed hebt nagedacht over je categorieën en je hebt al je blogposts ook netjes ingedeeld daarbinnen, dan moet je ze ook laten zien natuurlijk. Op die manier kunnen lezers snel alle gerelateerde blogposts vinden. Oud collega Jo Han Khouw heeft dit bijv. gedaan op zijn weblog ook al had het wel iets zichtbaarder gekund;
  • Tags tonen (als tagcloud). Alleen, en ik herhaal alleen, als je superconsequent tags hebt gebruikt zodat je ook echt de meeste of alle blogposts terug kunt vinden op je blog als je doorklikt op een tag, kun je middels een tagcloud (of woordenwolk) je lezers mee laten genieten van al het werk dat je er ingestoken hebt;
  • Tonen van verwante posts. In ieder geval in WordPress is het middels plugins (er zijn er vele) mogelijk om bij elke blogpost gerelateerde posts te tonen. Het voordeel is dat een lezer niet hoeft te klikken maar automatisch bij elke blogpost te zien krijgt welke andere blogposts op jouw blog ook interessant zouden zijn. Je raadt het al, deze plugins moeten aan de hand van metadata van 1 blogpost zien te raden welke andere blogposts daar op lijken. Het verschilt een beetje per plugin maar titel, categorieën, tags en de volledige inhoud van blogposts zijn in die specifieke volgorde belangrijk om dit te kunnen vaststellen. Hoe beter jij metadata toekent, hoe beter die plugin werkt en hoe nuttiger die functionaliteit voor je lezer is.

Let bij die functionaliteiten wel goed op dat je er niet teveel aanbiedt. Ze zullen meestal als widget opgenomen zijn in je blog en daar kun je er nu eenmaal niet teveel van kwijt zonder dat het gelijk chaotisch en rommelig overkomt. Beter 1 of 2 vindfunctionaliteiten die goed uitgewerkt zijn dan je lezer lastig vallen met 5 verschillende manieren om je blogposts terug te vinden. Kijk ook goed welke widgets echt (nog) nodig zijn: als je een goed archief hebt gemaakt, dan hoef je dus geen kalender widget. Als je 5 tot 10 blogposts standaard volledig op je voorpagina laat zien, dan heeft die widget met de 5 recentste blogposts ook bijzonder weinig zin.

Uiteindelijk komt het allemaal neer op even stil staan hoe anderen jouw blog lezen. Waarin zouden ze geïnteresseerd zijn als ze jouw blog bezoeken? Waarom en waarvoor komen ze terug naar jouw blog? “Content is king” zouden de SEO specialisten zeggen maar je hebt ook de uitdaging om je blog zo in te richten dat mensen je content ook terug kunnen vinden. Als content de koning is, dan is navigatie de koningin.

En vandaag is het koninginnedag.

 

@ Bepaalde afbeeldingen en/of foto’s op deze pagina zijn het auteursrechtelijk eigendom van 123RF Limited, zijn leveranciers, of zijn gelicenceerde Partners en worden met toestemming onder licentie gebruikt. Deze afbeeldingen of foto’s mogen niet worden gekopieerd of gedownload zonder toestemming van 123RF Limited.

#

  • © 2006- 2014 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top