Tweetweekoverzicht: Over de cao-hbo, btw en ebooks, boekenbundels, DRM en bibliotheekopleidingen

vakblog tweetweekoverzichtIn het tweetweekoverzicht sta ik alsnog kort stil bij nieuws en interessante ontwikkelingen waar ik wel over getwitterd heb maar waar ik (nog) geen uitgebreide blogpost aan heb gewijd.

Soms omdat anderen dat al beter gedaan hebben dan ik het zou doen, soms omdat er weinig meer over te vertellen valt dan het nieuwtje zelf en soms omdat ik er ook geen blogpost van weet te maken.

In dit tweetweekoverzicht gaat het over de cao-hbo, gebruiken van een naamsvermelding, btw, boek en ebook bundels, Nature, Facebook en ben ik somber over de bibliotheekwetenschap en -opleidingen in Nederland.

Nieuwe cao voor het hbo

Het is eigenlijk alleen maar nuttig nieuws als je in het hbo werkzaam bent maar er is dus een nieuwe cao. Die is niet alleen interessant omdat er een loonstijging van 3% in afgesproken is maar vooral omdat de WOW (werktijden oudere werknemer) regeling afgeschaft is en vervangen wordt door een nieuwe regeling duurzame inzetbaarheid die voor alle medewerkers in het hoger beroepsonderwijs geldt, aangevuld met een ‘werktijdvermindering senioren’ die per 1 januari 2015 ingaat. De cao geldt met terugwerkende kracht vanaf 1 oktober 2014 en loopt tot 1 april 2016. De volledige tekst is nog niet beschikbaar maar zal binnenkort op de site van de Vereniging Hogescholen komen te staan.

Hoe moet je een naamsvermelding doen?

Als je werken opnieuw gebruikt conform een overeenkomst of Creative Commons licentie, dan is één van de voorwaarden die je bijna altijd aantreft (het is verplicht bij *alle* CC-licenties bijvoorbeeld) dat je aan naamsvermelding moet doen. Zodat een ander kan zien wie de oorspronkelijke maker van dat werk is. Hoe je een naamsvermelding het beste kunt doen verschilt per medium (op een website doe je dat anders dan in een fysiek artikel en dat gaat ook anders in een Powerpoint-presentatie) maar dat je te alle tijde wel die naamsvermelding *ergens* moet toepassen werd door een rechtbank in Duitsland bevestigd. Als je een – in dit geval – foto zelfstandig kunt bekijken op een site, dan moest de naamsvermelding zichtbaar zijn in de foto zelf of in de url van de foto. Daar schrokken bloggers in Duitsland met name van want het is duidelijk dat bijna niemand dat op deze manier doet.

In hoger beroep paste het Hof gelukkig de gezond-verstand-clausule toe en specificeerde dat als iemand een afbeelding opent in een nieuw tabblad, of downloadt, dit een technische bijwerking is en dat het geen verplichting geeft naar de oorspronkelijke maker om zijn of haar naam in de foto zelf te verwerken. Ook omdat dit in veel gevallen zelf ingaat tegen de voorwaarden want bij fotostock sites en de CC-licenties met een ‘geen afgeleide werken’ component is het niet toegestaan de foto op enige manier te bewerken. Oftewel, zolang je maar op de plek waar een werk gebruikt wordt de naamsvermelding plaatst voldoe je aan de voorwaarden.

Nieuwe btw-wetgeving en de impact op de prijzen van ebooks

Op 1 januari 2015 is het zo ver. Dan wordt in Europa nieuwe wetgeving van kracht die bedoeld is om de onderlinge (grote) verschillen in btw-wetgeving van Europese landen te egaliseren. Vorig jaar schreef ik hier al over in het kader van ebooks aangezien het btw-tarief op ebooks ook enorm verschilt en dat het de reden is waarom grote partijen als Amazon, Apple en Kobo bijvoorbeeld in Luxemburg gevestigd zijn. Op die manier hoeven zij namelijk maar 3% btw te rekenen op de verkoop van ebooks. In plaats van de 21% die in Nederland geldt om maar even aan te geven hoe groot dat verschil is.

Op 1 januari veranderen de btw percentages niet maar wordt het wet dat een verkoper niet het btw percentage moet rekenen van het land waarin de verkoper gevestigd is, maar het btw percentage van het land waarin de koper zich bevindt. Daarmee verdwijnt het voordeel dat de grote bedrijven hebben door zich in landen te vestigen met een laag btw percentage. Vervelend bij-effect is dat de prijzen van (Engelstalige) ebooks waarschijnlijk in bijna alle landen van Europa gaan stijgen hierdoor. Hoe dit precies gaat uitpakken en of de soep inderdaad ook zo heet gegeten gaat worden valt nog te bezien maar ik kom er in toekomstige blogposts uitgebreid op terug en de impact van de nieuwe btw-wetgeving is ook het onderwerp van de volgende Recht op informatie (voor 2015-1 nummer).

Combinatie van boek, ebook en luisterboek voor 1 prijs

Drie voor de prijs van één. Het klinkt zo logisch en dat is het wat mij betreft ook. Koop een boek en krijg het ebook (en luisterboek) erbij. Of koop een ebook en krijg stevige korting op het papieren exemplaar want waarom moet je twee keer betalen voor hetzelfde werk? Alleen maar omdat het op een ander medium geplaatst is.

De reden dat #nognooitvertoond in de tweet staat is dat het allemaal niet zo logisch en vanzelfsprekend is in de praktijk. In Nederland geldt de Wet op de vaste boekenprijs en hoewel die niet van toepassing is op (de prijs van) ebooks, kan een bundeling van een extra ebook en luisterboek wel degelijk impact hebben op de prijs van een boek aangezien het niet aannemelijk is dat die gratis geleverd gaan worden.

Een ebook kopen en dan het papieren boek met korting kopen is simpelweg niet mogelijk door de Wet op de vaste boekenprijs. Een boek kopen en daar 100% gratis een ebook bijkrijgen is wel degelijk mogelijk maar de gemiddelde uitgever wil daar niet aan (hoewel het volgens mij wel gedaan is/wordt door Van Duuren Media). In Nederland wordt toegezien op de uitvoering van de Wet op de vaste boekenprijs door het Commissariaat voor de Media en moeten uitgevers daar zowel hun vaste boekenprijs als combinatieprijzen aan doorgeven.

Zo’n combinatieprijs (van boek, ebook en luisterboek) mag maar maximaal 6 maanden duren en kan slechts 1x per jaar aangevraagd worden. In dit geval heeft uitgeverij Augustus dus een combinatieprijs aangevraagd voor de verkoop van drie edities van ‘Ik kom terug’ van Adriaan van Dis. Je kunt gewoon het boek kopen voor €19,99 of, tot 31 december 2014, voor €25 alle drie de versies waarbij je dan even moet beseffen dat je in feite nog steeds 5 euro betaalt voor het ebook (en luisterboek samen). Wat mij betreft nog lang niet het scenario waar ik van droom aangezien de relatief hoge prijs van het papieren boek allesbepalend is in de combinatieprijs maar het is toegegeven een mooi begin. Hopelijk gaan we vanaf volgend jaar vaker dit soort bundelingen zien waarbij dan de vaste prijs van alleen het papieren boek wat lager komt te liggen of het ebook ook echt permanent gratis erbij gaat worden geleverd. In beide gevallen verhoogt het de ervaren waarde van wat je voor je geld krijgt.

Getty Images en de TROS

Naar aanleiding van drie foto’s die omroeporganisatie TROS (ooit) op haar website had geplaatst steggelen Getty Images en de TROS al enige jaren met elkaar over de vermeende vergoeding die daarvoor betaald had moeten worden. Getty Images wilde een forfaitaire vergoeding van drie keer het reguliere tarief plus een schuldverklaring op de website terwijl de TROS dat onredelijk en bezwarend vond. Getty Images verbood vervolgens het gebruik van hun gehele collectie foto’s door de TROS op straffe van een dwangsom.

De rechter moest er aan te pas komen en concludeerde dat Getty Images dit niet mag doen. Ook een licentievergoeding van 3 keer het reguliere tarief en een rectificatie op de site ging de rechter te ver. Het in Nederland min of meer gebruikelijke [uit jurisprudentie van eerdere soortgelijke zaken] schadevergoedingstarief van 1,25 keer het oorspronkelijke tarief, dat ook door de TROS werd voorgesteld, wordt door de rechter overgenomen en Getty Images komt er daarmee karig af. Al met al een voorbeeld van hoe stockfotosites nog steeds proberen het onderste uit de kan te halen terwijl dat niet (altijd) realistisch is.

Nature laat de dure betaalmuur zakken maar brengt het DRM geschut in stelling

Eén van de meest vooraanstaande tijdschriften waarin wetenschappelijk gepubliceerd wordt, Nature, kondigde aan dat het voor abonnees mogelijk zou worden om artikelen te delen met anderen (niet-abonnees). Daar zitten (vanzelfsprekend durf ik wel te zeggen) wel beperkingen aan want die gedeelde artikelen kunnen dan niet gekopieerd, geprint of gedownload worden tenzij er alsnog betaald wordt.

Hoewel dat door de uitgever gebracht wordt als een prachtig initiatief voor de verdere verspreiding van kennis en ondersteuning van gezamenlijk onderzoek, mag je daar wel wat kanttekeningen bij plaatsen mijns inziens. Om ervoor te zorgen dat een gedeeld artikel niet gekopieerd, geprint of gedownload kan worden moet de ontvanger van zo’n link eerst software downloaden en installeren die dat ook afdwingt. Software die dus feitelijk als DRM functioneert en ongeveer het tegenovergestelde is van open en vrije toegang tot onderzoekspublicaties. Waarbij je je kunt afvragen wat de meerwaarde is voor gezamenlijk onderzoek als je als onderzoeker alsnog moet betalen om een printje van dat artikel te kunnen krijgen. Het is lastig om dit te zien als iets anders dan een marketingstrategie waarbij betalende abonnees ingeschakeld worden om niet-abonnees te laten betalen voor Nature artikelen.

Wat de abonnees er van zou moeten weerhouden overigens om, zoals het ongetwijfeld altijd al ging, gewoon een gedownload PDF’je te mailen naar collega-onderzoekers ontgaat me ook volledig maar dat zal vast aan mij liggen.

Over je privacy en het nieuwe databeleid van Facebook

Het is alweer zover. Nieuwe kleine lettertjes en deze keer is het de Data Use Policy die per 1 januari 2015 aangepast wordt. De Correspondent las de documenten goed door zodat jij en ik dat niet hoeven te doen en concludeerde dat Facebook steeds meer data verzamelt en dat je privacy niet alleen door hen maar ook door je Facebook vrienden geschonden kan worden. Zet nooit een foto op Facebook (of Instagram) die je liever vertrouwelijk wilt houden, lijkt de samenvatting te zijn maar dat is sowieso wel het beste advies voor alle online diensten natuurlijk.

Nederland en de bibliotheekwetenschap

Ik heb me er al lang bij neergelegd dat het in Nederland nogal triest gesteld is met de status van bibliothecarissen en informatiespecialisten. Ik ben van mening dat je in een kennismaatschappij juist moet investeren in de professionals die met informatie en kennis werken en geloof dat je de waarde van een samenleving kunt meten door te kijken hoe ze met hun bibliotheken omgaan. In Nederland sluiten we echter zonder pardoes bibliotheken die vervolgens hun collecties in het buitenland moeten onderbrengen en zijn de gespecialiseerde (IDM) bibliotheekopleidingen inmiddels zo goed als verdwenen. Opgegaan in brede bacheloropleidingen. Op universitair niveau is de spoeling al net zo dun met nog 1 resterende master in Amsterdam terwijl in Vlaanderen de master Informatie- en Bibliotheekwetenschap ook zal gaan verdwijnen. Een schril contrast met zo’n beetje alle andere landen in de wereld waar (universitaire) bibliotheekopleidingen als essentieel worden beschouwd.

In de negende IP van dit jaar schrijft Frank Huysmans daar een column over en die staat inmiddels al op zijn site. Ik kan het iedereen aanraden om te lezen, of je nou wel of niet in het bibliotheekvak zit.

Authors Guild vs Google over Google Books

Vorig jaar oordeelde de Amerikaanse rechter dat het inscannen van boeken van bibliotheken door Google om daarmee Google Books als dienst te creëren fair use was en dat de belangen van rechthebbenden, verenigd in het Authors Guild, daar niet mee geschonden werden. Daar ging het Authors Guild tegen in hoger beroep en afgelopen week stonden ze tegenover drie rechters in het 2nd U.S. Circuit Court of Appeals in New York. Daar kwamen de klassieke argumenten wederom op tafel – de oorspronkelijke rechtszaak was gestart in 2005 dus we naderen de 10e verjaardag – en op Infodocket staat daar een aardige samenvatting van. Het is nog niet bekend wanneer de uitspraak volgt.

#

Tweetweekoverzicht: Ebooks in de rechtszaal, open en online onderwijs en wat Google van je weet

vakblog tweetweekoverzichtIn het tweetweekoverzicht sta ik alsnog kort stil bij nieuws en interessante ontwikkelingen waar ik wel over getwitterd heb maar waar ik (nog) geen uitgebreide blogpost aan heb gewijd.

Soms omdat anderen dat al beter gedaan hebben dan ik het zou doen, soms omdat er weinig meer over te vertellen valt dan het nieuwtje zelf en soms omdat ik er ook geen blogpost van weet te maken.

In dit relatief korte tweetweekoverzicht gaat het over ebooks in de rechtszaal, open en online onderwijs, wat Google van je weet en mag je eindelijk van een auteur een gekocht ebook doorgeven aan een ander.

Aan de slag met open en online onderwijs?

Wereldwijd stellen hogescholen en universiteiten steeds vaker onderwijsmateriaal en cursussen open via internet beschikbaar. Iedereen is het er wel over eens dat open toegang tot onderwijs een goede impuls kan geven aan de kwaliteit en diversiteit van het hoger onderwijs maar het vereist meer dan alleen maar je bestaande onderwijsmaterialen en lessen ergens op een website neer te zetten. Wil het echt rendement hebben dan moet je onderwijsmateriaal en onderwijsprogramma’s ontwikkelen dat ook het maximale haalt uit het feit dat iedereen er gebruik van kan maken. En andersom, rekening houden met de beperkingen die dit heeft.

Of het nou gaat om auteursrechten (je mag niet zo maar materiaal dat je zelf gebruikt in je onderwijsmateriaal online zetten) of om de werk en toetsvormen. Om instellingen en docenten te faciliteren hiermee aan de slag te gaan heeft het ministerie van OCW een subsidieregeling ingesteld waarmee projecten uitgevoerd kunnen worden die te maken hebben met het toepassen van open en online onderwijs. Mooi toch?

Spoedappel NUV tegen Tom Kabinet

Het NUV kondigde in juli al aan in hoger beroep te gaan tegen de uitspraak in het kort geding tussen (o.a.) NUV en tweedehands ebookmarktplaats Tom Kabinet. Dat spoedappel diende afgelopen dinsdag – 25 november – voor het Hof van Amsterdam waarin het NUV grotendeels de eerdere argumenten herhaalde maar wel stevig inzoomde op het enorme aanbod van illegale ebooks dat via Tom Kabinet te koop is. Het verslag van dit spoedappel vanuit het perspectief van het NUV stond de dag er na online (netjes!) en een nog uitgebreidere, iets neutralere, weergave van die middag is te vinden bij Boekblad.

Hoewel mijn persoonlijke mening is dat Tom Kabinet in beginsel gelijk heeft in hun interpretatie van de wetgeving dat het doorverkopen van ebooks juridisch mogelijk is, moet ik toegeven dat het NUV een punt heeft. Heel erg zorgvuldig lijkt het er niet aan toe te gaan bij Tom Kabinet – ik vond ook heel gemakkelijk problematische titels – en als het halve aanbod aankomstig is van enkele gebruikers die elk duizenden ebooks te koop aanbieden, dan hoef je geen rechter te zijn om te snappen dat er nogal een kloof zit tussen de theorie en de praktijk. Nou zal een rechter vooral kijken naar de juridische aspecten en wat dat betreft is er sinds juli natuurlijk niks veranderd. Ik ben dan ook erg benieuwd met welke uitspraak het Hof gaat komen op 23 december a.s.

Wachten op een uitspraak over het uitlenen van ebooks

Ook de Vereniging van Openbare Bibliotheken is nog bezig met een rechtszaak over ebooks. Niet om ze door te kunnen verkopen maar om ze te kunnen uitlenen onder het leenrecht waar bibliotheken al decennia gebruik van maken om fysieke boeken uit te lenen. De VOB heeft hierover een proefprocedure aangespannen tegen de Stichting Leenrecht en hoewel de uitspraak deze week zou komen, houdt de Haagse Rechtbank het vonnis aan tot 7 januari 2015. In dit vonnis komen de definitieve prejudiciële vragen te staan die aan het Europese Hof van Justitie gesteld gaan worden over het uitlenen van ebooks. De antwoorden komen dan (hopelijk) binnen twee jaar.

Controleer alles wat met je Google account te maken hebt op 1 plek

Ik kwam er terecht omdat ik wilde kijken op hoeveel apparaten ik mijn Google account gebruik (dat waren er best veel) maar bij de Settings van je Google account zijn er sowieso ook wat verbeteringen aangebracht zo te zien. Er is een apart tabblad met Datatools waar je meteen kunt zien hoeveel opslagruimte je nog hebt bij de diverse Google diensten en waar je ook meteen doorverwezen wordt naar Takeout om al je data te downloaden. Maar ook wordt je geschiedenis op 1 plek inzichtelijk gemaakt in Account History en vind je daar je zoekgeschiedenis terug, je locatiegeschiedenis en alles wat je op YouTube gezocht en bekeken hebt. Nog belangrijker, je kunt in dit tabblad al die dingen pauzeren zodat Google niet minder goed weet wat je uitspookt.

Dit ebook mag je wel (niet-commercieel) verspreiden

Copyright pagina The Martian voor het tweetweekoverzichtGisteren heb ik bijna de hele middag gelezen in het boek van Andy Weir, The Martian. Die had ik gekocht nadat ik goede recenties gelezen had en ik zag dat het de nummer 1 was bij Amazon in de SF categorie. Nadat ik het uitgelezen had kwam ik nog een bijzondere pagina tegen met copyright info. Bijzonder omdat je die normaliter in het begin aantreft maar vooral bijzonder omdat de auteur benadrukt dat de coverafbeelding en gebruikte lettertypes publiek domein zijn en dat je toestemming hebt om het ebook verder te verspreiden zolang je er maar geen geld voor vraagt.

Een mooie manier om je werk verder onder de aandacht te brengen en eentje die laat zien dat het boek eerst door de auteur zelf gepubliceerd is op zijn eigen website voordat het succes kreeg en hij uitendelijk een uitgever vond (plus de rechten verkocht om er een film van te maken). Het is wel ironisch dat je het ebook niet verder kunt verspreiden zonder de DRM van Amazon te verwijderen natuurlijk en ik denk ook niet dat zijn uitgever er heel blij mee zal zijn als je dat doet maar het is in dit geval het idee dat telt, nietwaar?

#

Bibliotheken mogen boeken uit hun collecties digitaliseren en als ebooks beperkt aanbieden?

library digitaliseren ebooks“Als een werk onderdeel uitmaakt van een collectie [van een bibliotheek] dan mag dit op ‘terminals’ in de ruimtes beschikbaar gesteld worden aan het publiek voor onderzoek of privé-studie”. Dat vertel ik als ik de auteurswet en alle uitzonderingen op het auteursrecht uitleg en aangekomen ben bij de beperking die het mogelijk maakt om zonder toestemming van rechthebbenden werken uit je bibliotheekcollectie aan te bieden aan je gebruikers.

Besloten netwerken van bibliotheken

Artikel 15h van de Auteurswet stelt dat: Tenzij anders overeengekomen, wordt niet als inbreuk op het auteursrecht op een werk van letterkunde, wetenschap of kunst beschouwd het door middel van een besloten netwerk beschikbaar stellen van een werk dat onderdeel uitmaakt van verzamelingen van voor het publiek toegankelijke bibliotheken en musea of archieven die niet het behalen van een direct of indirect economisch of commercieel voordeel nastreven, door middel van daarvoor bestemde terminals in de gebouwen van die instellingen aan individuele leden van het publiek voor onderzoek of privé-studie.

Het is een exceptie op het auteursrecht waar bibliotheken, zowel openbare bibliotheken maar ook de bibliotheken van onderwijs- en onderzoeksinstellingen mijns inziens nog niet optimaal gebruik van maken. In tegenstelling tot sommige andere artikelen uit de Auteurswet heeft dit artikel wel degelijk betrekking op de digitale collecties van de bibliotheken. Deze uitzondering maakt het bijvoorbeeld mogelijk om een digitale bron aan te bieden aan bezoekers van de bibliotheek, ook al behoren ze niet tot de doelgroep die in een licentieovereenkomst is opgenomen voor die bron. Op die manier kan de bibliotheek de digitale collectie aanbieden aan de zogeheten walk-in users, gebruikers van de bibliotheek die geen lid zijn of niet verbonden zijn aan de instelling waartoe de bibliotheek behoort.

Daar zitten wel restricties op want de definitie van een besloten netwerk betekent dat er dus geen online toegang gegeven kan worden en dat gebruikers ook echt naar de fysieke locatie van de bibliotheek moeten komen. Ook begint het artikel met ‘Tenzij anders overeengekomen’ en dat houdt in dat in een licentieovereenkomst de leverancier of uitgever kan bepalen dat een dergelijk gebruik niet toegestaan is. In de praktijk ontbreekt een dergelijke clausule vaak omdat het voor openbare bibliotheken niet aantrekkelijk – en vaak zelfs onmogelijk – is de walk-in users te weren. Bibliotheken van musea kennen zelfs geen leden of een afgebakende groep gebruikers en daar zijn eigenlijk alle gebruikers walk-in users.

Op Europees niveau

Deze uitzondering in de Auteurswet heeft Nederland niet zelf bedacht. Net als de overige uitzonderingen komen deze (mede) voort uit de implementatie van richtlijn 2001/29/EG van het Europees Parlement en de Raad van 22 mei 2001 betreffende de harmonisatie van bepaalde aspecten van het auteursrecht en de naburige rechten in de informatiemaatschappij. Het is een hele mond vol maar het is een richtlijn die door de Europese lidstaten verwerkt is in de eigen auteursrechtwetgeving en die daarmee leidend is in hoe je de verschillende aspecten en artikelen van de auteursrechtwetgeving kan en mag interpreteren als lidstaat. Zo stelde het Europese Hof van Justitie kort geleden dat de thuiskopieregeling, die in dezelfde richtlijn 2001/29/EG staat, niet door Nederland uitgelegd mocht worden om downloaden (kopiëren) uit illegale bron mogelijk te maken, waardoor er in Nederland een ‘downloadverbod‘ ontstond zonder dat er zelfs maar één letter in onze eigen Auteurswet gewijzigd was.

Interpretatie van de ‘bibliotheekexceptie’

Artikel 15h Aw is bijna rechtstreeks overgenomen van artikel 5 lid 3 sub n uit die richtlijn 2001/29/EG dat stelt dat lidstaten beperkingen of restricties op het auteursrecht van rechthebbenden kunnen stellen ten aanzien van:

het gebruik van niet te koop aangeboden of aan licentievoorwaarden onderworpen werken of ander materiaal dat onderdeel uitmaakt van de verzamelingen van de in lid 2, onder c), bedoelde instellingen [publiek toegankelijke bibliotheken, onderwijsinstellingen of musea, of door archieven die niet het behalen van een direct of indirect economisch of commercieel voordeel nastreven], hierin bestaande dat het werk of materiaal, via speciale terminals in de gebouwen van die instellingen, voor onderzoek of privéstudie meegedeeld wordt aan of beschikbaar gesteld wordt voor individuele leden van het publiek.

In Duitsland speelt echter een rechtszaak die uitgever Eugen Ulmer KG aangespannen heeft tegen de Technische Universität Darmstadt en waar het gaat om de precieze interpretatie van artikel 5 lid 3 sub n dat ook in de Duitse Auteurswet is overgenomen.

De universiteitsbibliotheek wees het aanbod en bijbehorende licentieovereenkomst namelijk af van de uitgever om één van hun titels als ebook (opnieuw) te kopen en koos ervoor om hun eigen papieren exemplaar te digitaliseren. En deze via speciaal daarvoor ingerichte raadpleegplekken aan te bieden aan de gebruikers en bezoekers van de bibliotheek, op basis van 1 gelijktijdige gebruiker van dat digitale exemplaar.

Dat dit een werkwijze is die niet tot blijdschap van de uitgever leidde mag je een understatement noemen. De universiteitsbibliotheek beriep zich weliswaar op de uitzondering in de Duitse auteurswet maar de uitgever aarzelde niet lang en bracht het geschil voor het Bundesgerichtshof. De implicaties van een uitspraak hierin zou verregaande gevolgen kunnen hebben voor de mogelijkheden die bibliotheken hebben hun boeken te kunnen digitaliseren en zo mogelijk nog meer voor de verdienmodellen van uitgevers. Redenen waarom zowel de EBLIDA als het Deutscher Bibliotheksverband (zeg maar de Duitse KNVI) zich achter de universiteit schaarden en Eugen Ulmer KG zich gesterkt wist door steun van de Börsenverein des deutschen Buchhandels.

Hulplijn inzetten

Het Duitse Hof achtte het wijs om ruggespraak te houden over hoe artikel 5 lid 3 sub n uitgelegd moet worden en stelde daarom drie prejudiciële vragen aan het Europese Hof van Justitie:

  1. Is een werk te koop aangeboden of aan licentievoorwaarden onderworpen in de zin van artikel 5, lid 3, sub n, van richtlijn 2001/29/EG, wanneer de rechthebbende de in dat artikel bedoelde instellingen het afsluiten van licentieovereenkomsten voor het gebruik van dit werk onder redelijke voorwaarden aanbiedt?
  2. Mogen de lidstaten op grond van artikel 5, lid 3, sub n, van richtlijn 2001/29/EG de instellingen het recht toekennen, de in hun verzamelingen opgenomen werken te digitaliseren, indien dat noodzakelijk is om deze werken via terminals beschikbaar te stellen?
  3. Mogen de door de lidstaten overeenkomstig artikel 5, lid 3, sub n, van richtlijn 2001/29/EG vastgestelde rechten zo ver gaan dat gebruikers van de terminals aldus beschikbaar gestelde werken op papier kunnen printen of op een USB-stick kunnen opslaan?

De eerste vraag heeft te maken met de restrictie die al in het artikel opgenomen was. Een bibliotheek mag een (digitaal) werk niet aanbieden op deze manier als een licentievoorwaarde dit uitsluit maar geldt die restrictie ook als een uitgever een digitale versie – van een al aangeschaft boek in de collectie – onder redelijke voorwaarden te koop aanbiedt? Oftewel, moet een bibliotheek verplicht een licentie afsluiten op een digitale titel als de uitgever die mogelijkheid geeft?

Vraag 2 bouwt voort op de eerste vraag en vraagt of bibliotheken daarmee ook het recht (en de mogelijkheid) hebben om werken te digitaliseren teneinde ze via terminals beschikbaar te maken voor hun gebruikers. Vraag 3 probeert duidelijkheid te verkrijgen over wat de gebruiksrechten dan zijn aangezien een dergelijke raadpleegplek de mogelijkheid zou kunnen bieden de digitale kopieën verder te verspreiden.

Ja, ja en nee

Advocaat Generaal Jääskinen gaf vandaag antwoorden op de gestelde prejucidiële vragen. Dit is formeel een opinie van de Advocaat Generaal en is daarmee geen bindend oordeel voor het Europese Hof van Justitie maar in de praktijk wordt het advies en de opinie van de AG in bijna alle gevallen gevolgd.

Ja. De Advocaat Generaal stelt dat een bibliotheek gebruik mag maken van betreffende uitzondering om gedigitaliseerde werken aan te bieden op speciaal daartoe bestemde terminals, zelfs als een uitgever/rechthebbende de digitale versie via een licentie te koop aanbiedt. Alleen als er al een licentieovereenkomst afgesloten is mag de bibliotheek niet meer gebruik maken van deze uitzondering. Oftewel, een bibliotheek is niet verplicht een licentie af te sluiten maar kan er voor kiezen om een papieren exemplaar te digitaliseren en (alleen) via raadpleegplekken aan te bieden.

Ja. De Advocaat Generaal is de mening toegedaan dat lidstaten bibliotheken het recht mogen toekennen de in hun verzamelingen opgenomen werken te digitaliseren, indien dat noodzakelijk is om deze werken via terminals beschikbaar te stellen. Hij noemt daarbij voorbeeldsituaties waarin bibliotheken de orginele werken willen preserveren die fragiel, oud of zeldzaam zijn maar ook boeken die door veelvuldig gebruik aan slijtage onderhevig zijn. De Advocaat Generaal voegt er wel duidelijk aan toe dat de uitzondering bibliotheken niet de mogelijkheid geeft hun volledige collecties te digitaliseren en aan te gaan bieden via terminals. Het moet gaan om individuele titels en exemplaren uit de collectie en het kan niet gebruikt worden om boeken digitaal aan te gaan bieden teneinde de aanschaf van meerdere benodigde fysieke exemplaren te vermijden.

Nee. Tot slot beperkt de Advocaat Generaal wel de gebruiksrechten van een gedigitaliseerd werk dat via een terminal wordt aangeboden. Ook al mag de bibliotheek een uitzondering maken op het auteursrecht van de maker door beperkt een digitaal exemplaar te openbaren, dat recht heeft de gebruiker van dat digitale exemplaar niet. De gebruiker mag geen eigen kopie maken door dat exemplaar op een USB stick te zetten en ook niet door dit exemplaar uit te printen. De Advocaat Generaal voegt er wel aan toe dat in zijn opinie het uitprinten van een eigen fysiek exemplaar onder de (analoge) thuiskopie-exceptie valt die in dezelfde richtlijn beschreven staat en dat het daarmee dus wel mogelijk zou kunnen zijn voor bibliotheekgebruikers.

En wat betekent dit nu?

Dit zou je samen kunnen vatten zoals dat ook door de meeste Nederlandse media werd gemeld vanochtend: bibliotheken zouden zonder toestemming van de auteur of uitgever boeken mogen digitaliseren zolang ze er maar voor zorgen dat gebruikers die digitale versies niet in handen krijgen.

Die samenvatting doet mijns inziens echter geen recht aan de impact op de verhoudingen tussen bibliotheken en uitgevers van ebooks als het Europese Hof van Justitie dit advies overneemt. Er is geen bibliotheek in Europa te vinden die zich niet in meer of mindere mate bezig houdt met (het aanbieden van) ebooks. Wetenschappelijke uitgevers bieden al vele jaren grote – en dure – pakketten ebooks aan die bij gebrek aan alternatieven afgenomen worden door onderwijs- en onderzoeksbibliotheken om op die manier ebooks aan te kunnen bieden aan hun gebruikers. Hierbij hebben de uitgevers de kaarten in handen en bepalen ze eenzijdig de voorwaarden, die maar zelden overeenkomen met de wensen die de bibliotheken hebben. En bij openbare bibliotheken ligt het niet veel anders. Daar dienen bibliotheken ook te onderhandelen over de prijs en voorwaarden van ebooks en hebben ze grote moeite om de populaire titels (bestsellers) digitaal beschikbaar te maken voor hun leden.

Die verhoudingen komen anders te liggen als de interpretatie van de Advocaat Generaal overgenomen wordt door het HvJEU en daarmee alle Europese lidstaten. Bibliotheken kunnen er dan voor kiezen om titels uit hun collecties zelf te digitaliseren en via raadpleegplekken in elk geval toegankelijk te maken voor hun gebruikers, zolang ze maar maatregelen nemen om het kopiëren van die zelf gemaakte ebooks te voorkomen. Dat zal vanzelfsprekend niet de ideale manier zijn voor bibliotheken om ebooks aan te bieden maar geeft wel een alternatief voor al die situaties waarin een uitgever erg hoge bedragen vraagt, ongunstige voorwaarden stelt of gevraagde titels alleen als pakket in combinatie met vele andere niet gewenste titels wil verkopen. En alleen al het feit dat bibliotheken een alternatief hebben gaat dan zorgen voor nieuwe gesprekken, onderhandelingen en overeenkomsten. Nieuwe maar vooral betere overeenkomsten voor bibliotheken hoop ik.

Ook voor hogeschoolbibliotheken kan het zeer interessante consequenties hebben. Het onderwijs werkt met een afgebakende hoeveelheid voorgeschreven studieboeken voor studenten. In veel gevallen is ook (minstens) één fysiek exemplaar van al die voorgeschreven titels in de bibliotheekcollectie opgenomen en zijn het ook deze titels die studenten graag (gratis) digitaal willen kunnen raadplegen. Niet geheel verrassend wordt in Nederland maar een relatief klein percentage van deze titels digitaal aangeboden door de uitgevers. Het aanbod dat er wel is wordt alleen maar rechtstreeks verkocht aan studenten en is niet beschikbaar voor bibliotheken. Je zou je echter nu kunnen voorstellen dat hogeschoolbibliotheken zelf hun fysieke exemplaren gaan digitaliseren en via raadpleegplekken of cataloguspc’s beschikbaar gaan maken. Studenten kunnen dan ook nog in staat gesteld worden (enkele hoofdstukken uit) het boek voor eigen gebruik uit te printen, bijvoorbeeld ten behoeve van een tentamenvoorbereiding. Dit past ook goed bij hoe de fysieke exemplaren, die meestal beperkt of zelfs helemaal niet uitleenbaar zijn, nu al gebruikt worden door de studenten.

Maar dat je dit als bibliotheek zou kunnen doen zonder per titel te moeten onderhandelen met uitgevers, zonder toestemming daarvoor te moeten verkrijgen en zonder je budget te moeten uitputten … dat mag je gerust bijzonder nieuws noemen denk ik. Bijzonder genoeg om de definitieve uitspraak van het Europese Hof van Justitie in de gaten te houden in elk geval.

Verder lezen: Conclusie AG: Bibliotheken mogen boeken via elektronische leesplaatsen aanbieden (via IE-forum.nl) / Opinie van de Advocaat Generaal en de prejucidiële vragen (via InfoCuria) / Persbericht in PDF formaat (via Curia) / Bibliotheek mag boek digitaliseren (via Parool.nl)

 

@foto: Muffet via photopin cc
#

De internationale dag tegen DRM

Internationale dag tegen DRM 2014
Vandaag is het International Day Against DRM, oftwel de internationale dag tegen DRM, die jaarlijks door Defective by Design wordt georganiseerd om stil te staan bij alle vormen van Digital Rights Management die tot de dag van vandaag gebruikt worden door leveranciers. DRM is een verzamelnaam van allerlei technieken die expres beperkingen opleggen aan wat een gebruiker met zijn of haar legaal gekochte (digitale) goederen kan doen. Van het inrichten van printers zodat alleen maar inktcartridges van een specifiek merk geaccepteerd worden en DVD(spelers)’s die je alleen maar in een bepaalde regio van de wereld kunt gebruiken tot de DRM die op ebooks gebruikt wordt.

Vooral die laatste is er eentje waar ik me al jaren druk over maak maar het blijkt – ook al zijn er lichtpuntjes – helaas nog steeds nodig te zijn om een internationale dag tegen DRM te moeten organiseren. Ook al is het (min of meer) in onbruik raken van Adobe DRM op Nederlandse ebooks een positief teken, het wil niet zeggen dat het alternatief per se beter is. Plus als je ebooks koopt bij Google, Kobo, Amazon of Apple dan ben je nog steeds gebonden aan de beperkingen die zij je oplegggen, al was het maar dat je aankopen gekoppeld zijn aan accounts waar je wel de inloggegevens van moet onthouden. Als die winkels zelfs al blijven bestaan want met het stoppen van de Sony ebookwinkel in Amerika zijn er nog steeds klanten die niet alle ebooks terug hebben weten te krijgen.

In maart constateerde ik nog dat ik ook niet meer alle ebooks had die ik lang geleden bij Nederlandse ebookwinkels gekocht had. Twee weken geleden schrok ik – en ik niet alleen – toen mijn Kindle for PC software weigerde mijn gekochte ebooks te tonen en dat is niet de eerste keer dat Amazon in het nieuws kwam als het gaat om het blokkeren van toegang tot gekochte ebooks.

Voldoende redenen om je bewust te zijn van DRM en wat de consequenties ervan kunnen zijn voor jou. Gelukkig heb je de keuze om ofwel een backup te maken van gekochte ebooks (al dan niet na het verwijderen van DRM) danwel waar mogelijk juist te kiezen om DRM-vrije ebooks te kopen. Dat wil niet zeggen dat je nooit meer media kunt kopen zonder DRM maar het is goed om je te beseffen dat je pas eigenaar bent van iets dat je koopt als je zelf kunt bepalen hoe en waarop je die media wilt gebruiken.

Lees verder voor tips over het maken van een backup van gekochte ebooks:

Lees verder voor sites die DRM-vrije ebooks verkopen:

  • Uitgever O’Reilly verkoopt DRM-vrije ebooks en vandaag zelfs met korting;
  • SF/Fantasy uitgever TOR verkoopt ebooks vrij van DRM via Kobo;
  • Voor de fans van Jack Vance;
  • Een overzicht van sites waar je gratis DRM-vrije ebooks voor op je ereader kunt vinden;
  • SF uitgever Baen verkoopt zijn ebooks ook DRM-vrij;
  • Humble Bundle heeft af en toe ebookbundels waar je meerdere ebooks, vrij van DRM, kunt kopen voor weinig geld (en een goed doel), zoals de huidige Image Comics bundle. Vanaf half mei worden ebookbundels structureel aangeboden;
  • Over ebookbundels gesproken, Bookbale bundelt ebooks van SF & fantasy schrijvers.

Vanzelfsprekend beperkt zich de discussie rondom DRM niet alleen tot ebooks – denk maar eens aan gekochte films bij Apple en wat er gebeurt als Apple morgen zou besluiten te stoppen met die dienst – maar het blijft voor mij een goed voorbeeld van hoe leveranciers hun betalende klanten beperkingen opleggen om hun eigen belangen te beschermen. Beperkingen die ironischerwijs niet gelden als je precies datgene doet waar die leveranciers bang voor zijn: downloaden van een illegaal exemplaar.

Gelukkig komen steeds meer leveranciers en uitgevers er achter dat het niet vertrouwen van je betalende klanten en het opleggen van restricties een heel slecht businessmodel is. En helpt een internationale dag tegen DRM hopelijk die betalende klanten te beseffen dat leveranciers vooral hun eigen belangen proberen te beschermen. Ten koste van die van jou mochten ze dat nodig vinden.

#

Over dure ebooks en hoe het echt goedkoper moet (zonder zielig te doen)

ebooks legaal betaal
Alweer over ebooks? Ja. Sorry. Naar aanleiding van mijn vorige blogpost over ebooks eerder deze maand kreeg ik een vraag van een studente journalistiek bij de RUG of ik iets kon bijdragen over de prijs en beschikbaarheid van ebooks t.b.v. een artikel dat ze aan het schrijven was. Dat leverde een telefoongesprek van een uur op waarbij een groot aantal factoren aan bod kwamen. Te veel om op te noemen maar de discussie over hoe realistisch de verhoudingsgewijs hoge prijs in Nederland voor ebooks is, was natuurlijk onvermijdbaar. En dus spraken we over de kleinere markt voor Nederlandstalige ebooks, het argument van uitgevers dat ebooks een groot deel van dezelfde kosten hebben als voor papieren boeken en natuurlijk het hogere BTW-tarief in Nederland voor ebooks.

Ik ben geen uitgever en kan niet met zekerheid en kennis van zaken zeggen wat zinnige en onzinnige argumenten zijn. Maar ik durf te stellen dat als uitgevers zich echt zouden richten op het vervaardigen en verkopen van ebooks en daarnaast papieren boeken zouden uitgeven, in plaats van andersom, de processen er bij een uitgever heel anders uit zouden zien. Inclusief de bijbehorende kosten en verdienmodellen. Ik geloof uitgevers onmiddellijk dat het nu – zoals alles nu werkt – bijna onmogelijk is om ebooks voor veel lagere prijzen te verkopen. Maar ik geloof ook dat uitgevers zich allemaal vastklampen aan de bestaande modellen van papieren boeken verkopen en dat papieren boeken dus leidend zijn in alle verdienmodelen. Vandaar dat ebooks altijd een prijs hebben van zo’n 70-80% van de prijs van het papieren exemplaar.

Het kan niet goedkoper

NRC Handelsblad bleek een goede timing te hebben en publiceerde de dag erna een artikel (volledig artikel achter betaalmuur) dat duidelijk moest maken hoe de opbouw van de prijs voor een ebook en een papieren boek er uit ziet. Met als ‘conclusie’ dat vooral het BTW-tarief de boosdoener was en dat ebooks echt niet goedkoper verkocht kunnen worden. En dat Engelstalige ebooks goedkoper kunnen zijn omdat de afzetmarkt groter is. Tja.

Met de – toegegeven mooie – infographic uit dat artikel lijkt de conclusie onbetwistbaar dat het publiek al blij mag zijn dat de uitgever genoegen neemt met minder opbrengsten voor een ebook dan voor een papieren boek. Maar de echte discussie wordt er door vermeden. Want het gaat niet over hoe de prijs van een ebook opgebouwd is en hoe die zich verhoudt tot die van een papieren boek.

Het gaat mijns inziens om de ontstane werkelijkheid dat mensen ebooks niet als een digitaal alternatief zien voor een papieren boek. En dus ook niet dezelfde waarde er aan hechten. Het lijkt op wat er 15 jaar geleden met muziek gebeurde toen losse mp3’s via Napster en andere P2P netwerken laagdrempelig beschikbaar kwamen. Digitale verspreiding leverde natuurlijk veel illegaal gekopieerde muziek op maar er ontstond ook een compleet nieuw aanbod van gratis en goedkope muziek van artiesten die nooit een cd zouden (kunnen) uitbrengen. Het (legale en illegale) aanbod werd zo groot dat de ervaren waarde van muziek bij het publiek simpelweg kleiner werd. Waarom 10 tot 20 euro betalen voor een cd als je ook goedkoop of gratis muziek kunt vinden? Nog even los van de nieuwe verdienmodellen die uiteindelijk ontstonden door losse mp3’s eerst te gaan verkopen en later te gaan streamen in online muziekdiensten.

Hetzelfde is gebeurd met ebooks. Illegaal verspreide ebooks die gemakkelijk te vinden zijn maar ook een groeiend aanbod van (legale) gratis ebooks en een compleet nieuwe markt van schrijvers die buiten de traditionele uitgevers om zelf hun ebooks verkopen. Al dan niet via Amazon of Bol.com. Dat zijn dan niet de al bekende schrijvers die met lede ogen aanzien hoe hun ebooks worden gedownload via The Pirate Bay maar onbekende auteurs die met goedkope ebooks concurreren met de prijzige ebooks van de bestaande uitgevers.

Dat zie je in Amerika – waar het met die grote afzetmarkt alleen maar nog meer dringen is – en dat zie je ook in Nederland ontstaan. Zelf kocht ik afgelopen week drie SF titels van een zelf publicerende auteur en een ebook via Amazon van een auteur wiens verhalen – 120 jaar geleden verschenen – nu gebruikt zijn in de verhaallijn van de tv serie True Detective. Alle titels voor zo’n 2 euro per stuk. En dat terwijl die laatste titel ook gewoon gratis te downloaden is want daar zat al lang geen auteursrecht meer op. Prima ebooks voor een prijs waarbij je niet eens nadenkt over wel of niet gaan downloaden uit illegale bron. Impulsaankopen eigenlijk.

Daarom moet het goedkoper

Je kunt als uitgever blijven beargumenteren waarom ebooks die hoge prijs moeten hebben en waarom het niet goedkoper kan. Maar het moet gewoon goedkoper. Want er is zo veel meer keuze gekomen in het aanbod van ebooks. Genoeg gratis boeken om jaren te lezen, steeds meer goedkope ebooks waar minder in geïnvesteerd is als in de infographic van NRC vermeld staat en natuurlijk het downloaden uit illegale bron dat onverminderd door zal gaan mede doordat de prijzen juist zo hoog zijn. Wat ga je kopen, wat ga je lezen uit dat aanbod van tienduizenden/honderdduizenden titels?

De echte vraag rondom ebooks is hoe mensen nieuwe titels gaan vinden. Hoe je mensen kunt overhalen om jouw auteurs, jouw ebooks te kopen en op hun ereader te zetten. Discoverability. Hoe onderscheiden en presenteren ebooks zich van elkaar zodat ze gevonden worden in het absurd grote aanbod?

Dan is het interessante aan de onderzoeksgegevens van Gfk niet dat er slechts voor 1 van de 10 ebooks op een ereader betaald is. Zelfs niet dat drie van de tien gelezen ebooks op een ereader uit illegale bron is verkregen. Ik zou willen weten welke tien titels daadwerkelijk gelezen zijn, wat de reden is waarom die titels interessanter waren dan die duizenden anderen en welke overwegingen hierbij een rol hebben gespeeld. En ik weiger te geloven dat de prijs daar geen invloed op heeft gehad. Sterker nog, de prijs – en daarmee dus de beschikbaarheid – zal de belangrijkste factor geweest zijn.

Geen wijzende vingertjes maar een aantrekkelijk aanbod

Dan kun je elke (Kinder)Boekenweek – vanaf 8 maart is het weer zo ver – aangrijpen om het papieren boek weer te verheerlijken. Of wederom de publiciteit zoeken over hoe gedownloade ebooks leiden tot gederfde inkomsten en dat auteurs in leven gehouden moeten worden. En dus blijven hameren uitleggen waarom de prijzen van ebooks niet lager zijn. Maar dat is de realiteit ontkennen van een snel krimpende groep mensen die bereid is die prijzen te betalen. Voor bestsellers kun je dat nog steeds vragen maar die zijn niet zo eenvoudig meer vooraf te voorspellen.

Begin eens met het promoten van de ebooks van de nog-niet-zo-bekende auteurs zou ik zeggen. Dezelfde titel, dezelfde auteur maar dan voor een lage prijs te krijgen. Experimenteer eens met andere modellen en met de prijs. Waarom zie ik nooit eens een gratis ebook met alleen het eerste hoofdstuk erin van een interessante nieuwe titel die me kan overtuigen het volledige boek te kopen? Waarom niet een eerste deel van een trilogie voor een paar euro als ebook verkopen met de niet onrealistische verwachting dat mensen de resterende delen ook gaan aanschaffen? Het zijn geen nieuwe ideeën maar ik zie ze nog niet in Nederland toegepast worden.

Verhoog die discoverability en breng die titels onder de aandacht als alternatief voor die bestsellers. En maak ze op meerdere manieren beschikbaar door ze te verkopen, verhuren (via de bibliotheek) en onder te brengen in die aangekondigde Spotify voor ebooks. Ga eens echt aan internetmarketing doen, zoek uit wat mensen willen lezen en geef ze dat dan vervolgens. Voor een prijs die ze er voor over hebben, niet de prijs die volgens uitgevers betaald moet worden.

En dat heeft niet eens met ebooks te maken, dat zou voor papieren boeken lang geleden ook al plaats hebben moeten vinden ware het niet dat de marktwerking deels buiten de deur is gehouden door de Wet op de vaste boekenprijs. Maar die markt klopt nu erg luidruchtig alsnog aan. Wachtende op uitgevers die de deur opendoen.

#

Sites met gratis ebooks voor op je ereader (nee, niet illegaal)

gratis ebooksLegaal lezen betekent helemaal niet dat je altijd je bankpas of creditcard hoeft te trekken als je je ereader wilt vullen met titels. Er zijn veel sites waar je zowel Nederlandstalige als Engelstalige ebooks kunt downloaden in diverse formaten. Dit kunnen gratis ebooks zijn omdat er geen auteursrecht meer op dat werk aanwezig is maar ook omdat auteurs ze gratis ter beschikking gesteld hebben in de hoop dat je (later) wel betaalt voor hun andere titels. Hoe dan ook, hieronder heb ik een – niet uitputtende! – lijst van sites verzameld waar je gratis ebooks kunt downloaden. Helemaal legaal.

1. Project Gutenberg
Op de site van Project Gutenberg staan ruim 44.000 ebooks waarvan – in Amerika – het auteursrecht verlopen is. Ze focussen zich op kwalitatief goede uitgaven en daar vind je dus ook bijzonder veel Engelstalige klassiekers terug. De site oogt wel verouderd en je kunt het beste bladeren door de vooraf gedefinieerde boekenplanken. Heb je een titel gevonden die je wilt downloaden, dan kun je uit diverse formaten kiezen waaronder (natuurlijk) ePub.

2. Manybooks
Veel van de Gutenberg boeken vind je ook terug bij Manybooks. Manybooks ziet er wat frisser uit en beschikt over *nog* meer downloadformaten voor de ebooks. Er is een handige lijst met populaire ebooks maar natuurlijk kun je ook hier bladeren door de verschillende genres. Een aanrader als je graag Engelstalige ebooks leest.

3. The Internet Archive
The Internet Archive is een nonprofit Amerikaanse digitale bibliotheek en een bibliotheek kan niet zonder ebooks natuurlijk. Behalve – vanzelfsprekend – de Gutenberg ebooks heeft The Internet Archive ook een grote collectie met door het publiek geuploade werken en een aanzienlijke collectie van rechtenvrije/gedoneerde ebooks uit andere Amerikaanse bibliotheken. Boeken kun je o.a. in Kindle en ePub formaat downloaden maar in de meeste gevallen ook meteen in de browser lezen.

The Internet Archive is ook de initiatiefnemer van Open Library waar je ca. 1 miljoen ebooks kunt terugvinden. Ik heb hem niet apart opgenomen aangezien de kwaliteit van de downloadbare ebooks zeer wisselend is en zich wat dat betreft te weinig onderscheidt van de collectie van The Internet Archive zelf. Veel ebooks zijn door Google gescande werken en hoewel dat een groot goed is voor onderzoeksdoeleinden moet je ze mijns inziens niet op een ereader willen lezen aangezien ze daar niet voor geoptimaliseerd zijn.

4. Books Should Be Free
Eén van mijn favoriete sites voor Engelstalige ebooks is Books Should Be Free. Ze gaan er niet voor de grote getallen maar focussen zich op een selectie van rechtenvrije ebooks en audioboeken. Je treft er vooral de bekende en klassieke werken aan en laten we eerlijk zijn, dat is precies wat de meeste mensen zoeken als ze rechtenvrije ebooks willen lezen. Het bijzondere is dat je de ebooks niet alleen kunt downloaden in Kindle, PDF of ePub formaat maar ze ook als (mp3) audioboek kunt beluisteren of zelfs als podcast via een RSS feed.

5. Smashwords
Klassiekers en bekende werken zul je niet snel aantreffen op Smashwords aangezien het een site is waar onafhankelijke kleinere uitgevers en individuele auteurs zelf hun ebooks kunnen publiceren. Via Smashwords worden de ebooks ook gedistribueerd naar o.a. Kobo maar auteurs stellen er ook tienduizenden gratis ebooks beschikbaar. Leuk om eens wat nieuws en anders te proberen.

6. Gratis Amazon Kindle ebooks
Ook bij Amazon heeft niet alles een prijskaartje. Op elk gegeven moment zijn er tienduizenden titels (tijdelijk) gratis beschikbaar en er zijn meerdere sites die pogen een zo compleet mogelijk overzicht van die gratis titels te geven, zoals FreeReadFeed en FreeBook Sifter. Let wel op want niet alleen moet je – natuurlijk – een Amazon account hebben voor de Kindle ebooks, dankzij het prijsbeleid van de Amerikaanse uitgevers en Amazon zijn gratis boeken vaak niet gratis in Nederland. Misschien dat dit nog verbetert als Amazon ook in Nederland lanceert.

7. Gratis Kobo ebooks
Ook Kobo heeft een groot aantal gratis ebooks in de Kobobooks webwinkel staan. Ze staan allemaal netjes bij elkaar op een speciale site maar ook hiervoor geldt dat dankzij het prijsbeleid van de uitgevers in Nederland de ebooks vaak niet gratis zijn. Een beetje teleurstellend aangezien op de oude versie van de site je netjes kon filteren op de ebooks die ook echt gratis waren. Een optie die in de vernieuwde interface niet meer terug te vinden is.

8. Gratis ebooks via Bol.com
Je moet er even goed naar zoeken maar ook bij Bol.com zijn er gratis ebooks te vinden en ze hebben zelfs een aparte pagina waar je zowel Nederlandstalige als Engelstalige ebooks kunt vinden om meteen te downloaden. Vanzelfsprekend alleen in ePub formaat.

9. Nederlandstalige ebooks via de Bibliotheek
Ook op Nederlandstalige (vertaalde) werken verloopt het auteursrecht uiteindelijk en de Bibliotheek heeft ze netjes bij elkaar staan op de Selectie ebooks pagina waar je honderden ebooks rechtstreeks kunt downloaden voor op je ereader.

10. Ebooks Eregalerij via de Bibliotheek
De eBooks eregalerij bevat een selectie van meesterwerken van schrijvers uit Het Pantheon, de permanente tentoonstelling in het Letterkundig Museum met hoogtepunten uit 1.000 jaar Nederlandstalige literatuur. Ik moet toegeven er nog nooit een ebook gedownload te hebben maar als je je wilt verdiepen in de Nederlandse schrijvers van weleer, dan is dit de plek om dat te doen.

Mis ik nog een goede site met gratis ebooks? Laat het me weten in de comments!

Update 10-02-2014: Ik wilde de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren toevoegen maar zag in de titellijst zeer veel titels terugkomen die echter voor het overgrote deel blijken te bestaan uit scans (PDF bestanden). Het doel van de bovenstaande lijst is dat het ebooks (romans) moeten zijn die je op de ereader kunt zetten en met PDF bestanden moet je dat eigenlijk niet willen. Vind ik.

 

@foto via FreeDigitalPhotos.net

#

Over illegale ebooks, legaal lezen en veel drogredenen

illegale ebooks
E-readers staan vol met illegale boeken“, kopte het AD gisteren waarmee het startschot werd gegeven voor een kleinschalig media-offensief over de kwalijke effecten van ‘al die illegale ebooks’ die door mensen gedownload worden en die niet alleen de ebookmarkt verpesten in Nederland maar ook nog het brood uit de mond stoten van Nederlandse schrijvers.

Zoals bij elke boodschap die je wilt verkopen aan het publiek begint dat met wat statistieken. Onderzoeksbureau Gfk maakte vier maanden geleden bekend dat er 1 miljoen ereaders in omloop zouden zijn aan het einde van 2013 waar dan “slechts” 12% van de daarop aanwezige ebooks ook daadwerkelijk gekochte ebooks zijn. Het AD wist te melden dat deze prognose inmiddels bijgesteld was door Gfk naar 1,1 miljoen ereaders met gemiddeld 117 ebooks erop. Waarvan 11 betaalde ebooks. De rest is gratis of illegaal gedownload. Een daling naar iets minder dan 10%.

Met een naadloos bruggetje naar de term illegaal gaan vervolgens dan de sluizen open van meningen, feitelijke incorrectheden en stemmingmakerij. Met een vaag rekensommetje – uit de muziekwereld zou blijken dat voor elke 10 gedownloade cd’s er twee minder verkocht worden – werd geconcludeerd dat gedownloade ebooks gelijkstaan aan gemiste aankopen (en inkomsten). Het zou een oorzaak zijn voor het achterblijven van de ebookmarkt in Nederland. In de Volkskrant werd auteur Saskia de Noort aangehaald die tot haar ontzetting ontdekte dat haar boek meer dan 15.000 keer gedownload was van een torrentsite. Daar was de sluiting van Polare helemaal niks bij in vergelijking. Het NOS Journaal deed er nog een schepje bovenop toen Rob Trip – na met veel moeite twee keer het woord ereader uitgesproken te hebben alsof het een vies woord was – meldde dat schrijvers veel geld misliepen door al die illegale ebooks op ereaders. Susan Smit mocht ook nog toelichten dat het tijd was voor Actie. Met een hoofdletter A.

En die Actie was natuurlijk al begonnen. Dat je in Nederland – nog steeds – legaal ebooks downloadt uit illegale bron werd zo min mogelijk benadrukt of het moet zijn dat de Volkskrant uit de mond van Saskia Noort echode dat ebooks downloaden alleen in Spanje en Nederland “niet strafbaar” is. Het is bijna een kunst om een uitzondering op het (civielrechtelijke) auteursrecht te laten klinken als een ernstige omissie in het strafrecht. Want natuurlijk zou je ernstig gestraft moeten worden als je het in je hoofd haalt om een ebook van Noort te downloaden. Zelfs het Openbaar Ministerie liet zich vorige maand al verleiden om het strafrecht erbij te halen in een zaak over het uploaden van ebooks. Waarvoor zij meteen een tik op de vingers kreeg van het gerechtshof.

Maar de uitgevers en auteurs delen zelf ook graag een tikje uit. Met een wijzend vingertje want het moet maar eens afgelopen zijn met dat illegaal downloaden van hun ebooks. Want daar gaat de Actie over. Er moet legaal gelezen worden onder de noemer ‘Ik lees legaal‘ Er moet betaald worden voor ebooks die je leest want anders gaat het niet goed met de uitgevers en auteurs. Illegaal is slecht, legaal is goed, dat snapt u best wel natuurlijk.

Begrijp me alsjeblieft niet verkeerd, ik ben geen voorstander van het downloaden van ebooks van torrentsites. Ik geloof in betalen voor ebooks die je graag wilt lezen en ik geloof in het respecteren van de rechten van auteurs. Maar ik geloof nog veel meer in eerlijkheid. Het hele verhaal vertellen. Alle kanten van een discussie belichten. En in dat je ook je klanten met respect moet behandelen waarvan je verwacht dat ze betalen voor jouw producten.

Maar er wordt niet gerept over DRM praktijken die moeten voorkomen dat je als betalende klant je gekochte ebook  deelt met familie of vrienden. Het blijft stil over het grote aanbod van gratis ebooks die ook op die ereaders staan en die helemaal niet illegaal zijn. Niemand heeft het over de verhoudingsgewijs absurd hoge prijzen van ebooks in Nederland – vergeleken met o.a. Engelstalige ebooks – of over het feit dat er relatief weinig aanbod van betaalde ebooks is in dit land. Uitgevers zwijgen over het niet uitbrengen van oudere, niet meer in boekvorm leverbare titels, die inmiddels al door een grote schare liefhebbers zelf is gedigitaliseerd en onderdeel uitmaakt van die torrents met ebooks. Ebooks van oude kinderboekenseries waar ik zelf met plezier enkele euro’s per deeltje voor neergeteld had maar die simpelweg niet te koop zijn.

Maar ik ga de discussie niet meer aan. Het gaat al lang niet meer over hoe uitgevers en auteurs met een aantrekkelijk (geprijsd) product kunnen komen waar mensen met plezier voor zouden willen betalen. Die 1,1 miljoen ereaders zijn gekocht door mensen die het verschil niet zien tussen het aanbod van grotendeels slecht opgemaakte ebooks waarvan ze 99% niet eens van willen lezen, en het legale aanbod van Nederlandstalige ebooks waarvan ze waarschijnlijk 99% ook niet willen lezen.

Waarom zou je betalen voor die paar titels die je wel wilt lezen als je tienduizenden ebooks kunt downloaden en je in theorie de rest van je leven zou kunnen lezen op een ereader. Ook al zitten daar niet de ebooks tussen die je echt zou willen maar ja, met tienduizend ebooks kun je wel genoegen nemen met iets mindere leuke titels. De Nederlander is een pragmatisch mens. Ik vind het bijvoorbeeld juist verbazingwekkend dat uberhaupt nog voor 10% van de ebooks betaald is. Welke titels zouden er voor gezorgd hebben dat mensen afgeknapt zijn op het betalen voor ebooks vraag ik me dan af.

Ik heb vorig jaar ruim 300 euro aan ebooks uitgegeven. Engelstalige ebooks want ik lees nu eenmaal graag Engelstalige SF en fantasy. Vijf euro ging naar een Nederlandstalig ebook (vertaald uit het Japans) en verder had ik geen interesse in het Nederlandstalige aanbod. Legaal of illegaal. Terwijl ik zo honderden kinderboeken zou kunnen opnoemen uit mijn jeugd die ik zonder enige aarzeling opnieuw zou kopen als ebook. Maar dat aanbod is er niet. En dan gaat het helemaal niet om legaal of illegaal lezen maar om het leveren van wat mensen willen kopen.

In plaats daarvan krijg ik een moralistische campagne om mijn oren gesmeten. Want ik moet het maar doen met wat er aangeboden wordt en daar moet ik vanzelfsprekend voor betalen zodat ik niet aan broodroof doe. En jezelf beperken tot de gratis ebooks of ze (eindelijk) gaan lenen via de bibliotheek past dan niet in het verhaal. Uitgevers en ebookshops investeren in het gebruiksonvriendelijk maken van ebooks en subsidiëren BREIN om de inmiddels onhoudbare stroom van verspreide ebooktorrents in te dammen. Vooral gesteund door boekenliefhebbers die nog steeds papieren boeken kopen en het groepje mensen die altijd al netjes ebooks kochten en het niet in hun hoofd zou halen om een torrentprogramma te installeren.

Terwijl de rest ongetwijfeld de schouders ophaalt en de ereader aanzet. Al dan niet voorzien van 117 ebooks waarvan 90% gratis verkregen is.

#

Pagina 1 of 17123...15...Laatste »
  • © 2006- 2014 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top