Tweetweekoverzicht: Geen e-boeken in de bib, Document Cloud, Google Tax, OverDrive, Bliyoo en is het Bye Bye Bookstore?

vakblog tweetweekoverzichtIn het tweetweekoverzicht sta ik alsnog kort stil bij nieuws en interessante ontwikkelingen waar ik wel over getwitterd heb maar waar ik (nog) geen uitgebreide blogpost aan heb gewijd.

Soms omdat anderen dat al beter gedaan hebben dan ik het zou doen, soms omdat er weinig meer over te vertellen valt dan het nieuwtje zelf en soms omdat ik er ook geen blogpost van weet te maken.

In dit tweetweekoverzicht het nieuws dat er geen e-boeken uitgeleend meer worden in Vlaanderen, introduceert Adobe de Document Cloud, blijkt de invoering van de Google Tax in Spanje niet heel veel impact te hebben, koopt Kobo het Amerikaanse OverDrive, is de Bliyoo test begonnen en is het Bye Bye Bookstore?

Geen e-boeken meer in de bib in Vlaanderen

Nog geen jaar geleden begon de pilot ‘e-boeken in de bib’ in Vlaanderen. Door de projectorganisatie Bibnet werd onderhandeld met uitgevers om een aanbod van ca. 400 titels ter beschikking te kunnen stellen aan de Vlaamse lezers. En dat verliep moeizaam want door de hoge kosten – die deels werden doorbelast naar de beoogde leners middels een ebookstrippenkaart waarbij je voor 5 euro drie keer een ebook kon lenen – en de vele restricties waar dus ook de leners last van hadden, constateerde ik toen al dat er maar weinig voordelen overbleven aan het lezen van ebooks t.o.v. de papieren boeken.

Vorige week maakte Bibnet bekend dat de pilot niet verlengd gaat worden. De ebooks waren voornamelijk via een eigen lees-app te lezen door alle gehanteerde restricties en het one copy/one use model waarbij ebooks dus ‘uitgeleend’ kunnen zijn. En juist met die app bleken er te veel problemen te zijn die niet verholpen konden worden door de leverancier. Maar ook de beperkte collectie, de afwezigheid van jeugdboeken en het moeten betalen voor de ebooks werden door gebruikers als negatief ervaren. Vanaf 6 mei stopt de pilot en gaat Bibnet terug naar de tekentafel om in de loop van 2016 met een alternatief te kunnen komen.

Hopelijk wordt er dan ook verder gekeken dan alleen maar naar het “oplossen van de technische problemen”  want hoewel dat natuurlijk een belangrijke rol speelt, blijf ik van mening dat je als bibliotheken vooral naar de dienstverlening moet kijken die je wilt leveren t.a.v. ebooks. Als je ebooks (of e-boeken) alleen maar kunt aanbieden via een one copy/one use model, daar leengeld voor moet vragen aan je gebruikers per uitlening en dan ook nog afhankelijk moet zijn van een externe leverancier die een lees-app moet ontwikkelen omdat alleen daarmee de ebooks gelezen mogen worden, dan moet je de oplossingen wellicht ook in een andere hoek gaan zoeken.

Adobe komt met Document Cloud softwareabonnement

Toen Adobe drie jaar geleden met een abonnementsdienst kwam voor hun softwareproducten, en afscheid nam van het jaarlijks uitbrengen van nieuwe versies van Photoshop, Illustrator enz, had ik niet verwacht dat gebruikers massaal gebruik zouden gaan maken van Creative Cloud. Er blijken echter miljoenen gebruikers te zijn die graag maandelijks betalen in plaats van jaarlijks en de inkomsten van Adobe varen daar wel bij.

Behalve de portemonnee’s van de creatieve professionals, heeft Adobe nu ook hun oog laten vallen op de zakelijke gebruikers die veel met documenten werken en verknocht zijn aan scanners en faxen. Document Cloud is een nieuwe abonnementsdienst dat zich toespitst op een volledig nieuwe versie van Adobe Acrobat, document workflows en mobiel gebruik van documenten. Van omzetten van papieren documenten, het doorsturen en (kunnen) ondertekenen van formulieren tot de beschikbaar maken van alle documenten m.b.v. synchronisatie met de cloudopslag die je erbij krijgt. Gezien de prijs – het maakt onderdeel uit van het Creative Cloud abonnement – zal het vooral interessant zijn voor de zakelijke gebruikers maar ik ben eigenlijk ook wel nieuwsgierig of het ook iets kan toevoegen voor de niet-zakelijke gebruikers.

Wat is er nu echt veranderd in Spanje sinds de invoering van de Google tax

In Spanje werd eind vorig jaar middels een wijziging van de auteurswetgeving (o.a.) de verplichting ingevoerd voor zoekmachines om een vergoeding te betalen aan rechthebbenden als ze links (met beschrijvingen) opnemen in hun zoekindexen. Deze ‘Google tax’ – want het was expliciet bedoeld om Google te verplichten te gaan betalen voor het opnemen van Spaanstalige krantenberichten in Google News – was aanleiding voor Google om de deuren te sluiten van de Spaanstalige Google News.

In een blogpost op IPKat wordt bekeken wat het effect op (de bezoekersaantallen van) de Spaanse kranten is geweest in het kleine half jaar sindsdien. Het blijkt, na een initiële dip van tussen de 3% en 9%, nu om een daling te gaan van tussen de 4% en 6%. Dat is aanmerkelijk minder dan gevreesd nadat een soortgelijke situatie zich ook in Duitsland had voorgedaan en het Duitse Axel Springer haastig alsnog een deal maakte met Google. Die beperkte impact van het verdwijnen van Google News in Spanje wordt deels verklaard doordat er ook een ander Spaanstalig platform is die nog wel doorverwijst naar krantenartikelen. Maar hoe dan ook, concludeert het artikel, het blijft een gegeven dat het verdwijnen van Google News maar een kleine invloed heeft gehad op de Spaanse krantenmarkt.

Rakuten koopt OverDrive

De kans is groot dat je nog nooit van Rakuten gehoord hebt. De Japanse e-commerce gigant is echter al jaren bezig om buiten Japan allerlei bedrijven op te kopen en is inmiddels hierdoor actief op een groot aantal verschillende markten. Online marketing, Video on demand, hotelreserveringen, een groot aantal webshops (zoals Play.com), online communicatie (Viber) maar ook ebooks. Rakuten is namelijk sinds 2011 de eigenaar van Kobo.

En Rakuten breidt de ebookdiensten verder uit middels de acquisitie van OverDrive. OverDrive is het bedrijf dat het gelijknamige platform voor de Amerikaanse bibliotheken beheert waarmee ebooks en audioboeken geleend kunnen worden. Er zijn ca. 2,5 miljoen titels op dit platform beschikbaar van ruim 5000 uitgevers en Rakuten zal dit ongetwijfeld willen integreren met de ebookdiensten die ze voor hun Kobo ereaders al hebben. Hoe dit er precies uit zal gaan zien, of we er uberhaupt in Europa wat aan hebben en of de Amerikaanse bibliotheken het nu zonder ebookplatform moeten stellen, de tijd zal het leren.

De Bliyoo test is begonnen

Afgelopen week was het dan zo ver. De instructies om met de Tablisto/Bliyoo app aan de slag te gaan werden rondgestuurd door Bruna en de komende maand kunnen alle testers, waaronder ik, aan de slag met de honderden boeken en ca. 80 tijdschriften die in de app te lezen zijn. Voor wie het zich niet herinnert, Bliyoo is de ebook/digitale tijdschrift-dienst die Bruna aan het opzetten is en waar je straks voor een vast bedrag per maand dan onbeperkt mee kunt lezen.

Een uitgebreide bespreking van Bliyoo zal t.z.t. natuurlijk hier op Vakblog verschijnen maar dat doe ik pas als de testfase voorbij is. Het heeft geen enkele zin om in te gaan op de werking van een platform als dat er volgende week anders uit kan zien en er is vanzelfsprekend nog niets bekend over het definitieve aanbod en de prijsstelling. Zodra Bliyoo ook daadwerkelijk een dienst is waar iedereen zich op kan abonneren, zal ik het gaan bespreken.

Bye Bye Bookstore

En tot slot een interessante leestip (dank, Nadia). TXT is een academisch Open Access jaarlijks verschijnend tijdschrift dat door (oud)studenten van de Book and Digital Media Studies in Leiden gemaakt wordt. Dit jaar staat het tijdschrift in het teken van Exploring the boundaries of the book en bevat het diverse zeer lezenswaardige artikelen over ontwikkelingen in het boekenvak. Alle edities van TXT zijn te vinden in de repository van de universiteit Leiden en het volledige nummer van dit jaar kan je hier vinden. Bye Bye Bookstore is een artikel over de marketingstrategieën – zeg maar overlevingsstrategieën – van Nederlandse boekwinkeleigenaren in het tijdperk van online boekwinkels en ebookstores. En verdient het zeker om gelezen te worden!

#

Tweetweekoverzicht: Verdwenen Kobo ereaders en boekwinkels, geblokkeerde blogcontent en Pirate Bay, Mofibo en e-textbooks

vakblog tweetweekoverzichtIn het tweetweekoverzicht sta ik alsnog kort stil bij nieuws en interessante ontwikkelingen waar ik wel over getwitterd heb maar waar ik (nog) geen uitgebreide blogpost aan heb gewijd.

Soms omdat anderen dat al beter gedaan hebben dan ik het zou doen, soms omdat er weinig meer over te vertellen valt dan het nieuwtje zelf en soms omdat ik er ook geen blogpost van weet te maken.

In dit tweetweekoverzicht gaat het over erotische content bij Blogger, beperkt Kobo de hoeveelheid modellen ereaders, wordt The Pirate Bay nu ook in Portugal geblokkeerd, komen er meer en meer abonnementsdiensten voor ebooks, probeert Google geloofwaardigheid te belonen, zijn e-textbooks weer eens onderzocht, heeft Amerika netneutraliteit en verdwijnen er steeds meer boekwinkels, afhankelijk van wie je het vraagt.

Google verbiedt content voor volwassenen. En dan weer niet

Het was wel een beetje raar natuurlijk. Google die ineens met een bericht komt dat alle vormen van naaktfoto’s en -video’s niet meer welkom zijn op hun blogplatform Blogger en zelfs met terugwerkende kracht alle blogs op privé wilde gaan zetten (onbereikbaar maken dus) waar dit op voorkomt.

De definitie van wat in deze categorie valt – buiten het deel waar we allemaal wel een beeld bij hebben – blijft natuurlijk altijd open voor interpretatie en dan is het vreemd dat je bloggers, je eigen gebruikers die al 10 jaar Blogger gebruiken, tegen je in het harnas jaagt. Helemaal omdat Google notabene al vele jaren hier specifiek beleid voor heeft dat stelt dat je een waarschuwingspagina moet tonen als je blog content voor volwassenen bevat.

Kennelijk kwamen ze daar zelf ook te laat achter (of hadden ze de reacties van boze bloggers niet verwacht?) want Google draait dat aangekondigde beleid nu weer terug.

Kobo Glo en de Kobo Aura HD worden niet meer gemaakt

Op de (Amerikaanse/Canadese) site van Kobo.com is het inmiddels niet meer mogelijk om de Kobo Glo en de Aura HD online te bestellen en daarmee lijkt het er op dat Kobo hun productlijn van ereaders een beetje aan het uitdunnen is. Hoewel op de Nederlandse site nog steeds vijf modellen genoemd worden (ook daar is de 5″ Kobo Mini wel verwijderd enige tijd geleden), kon je in Nederland sowieso nooit de ereaders online bestellen. De Kobo pagina bij Bol – die officiële wederverkoper is van de Kobo ereaders – bevestigt echter ook dat op dit moment alleen de (oudere) Kobo Touch en de recentere Kobo Aura en Aura H2O nog te koop zijn. De Touch fungeert al lange tijd als budgetmodel (het is de enige zonder schermverlichting) en het prijsverschil tussen de Glo en de Aura was altijd al gering.

Hoewel ik niet uitsluit dat Kobo dit jaar met 1 of 2 nieuwe modellen komt gok ik dat het dan om een nieuw budgetmodel zal gaan die de Touch zal moeten gaan vervangen. Ik denk dat Kobo hun productlijn vanaf nu beperkt zal houden tot een 6″ instapmodel, een 6″ ‘luxe’ model en hun 6,8″ paradepaardje.

The Pirate Bay nu ook geblokkeerd in Frankrijk en Portugal

Vorige maand moesten de Franse providers beginnen met het blokkeren van The Pirate Bay en deze week heeft het gerechtshof in Portugal ook de Portugese providers opdracht gegeven om de piratensite ontoegankelijk te maken voor al hun gebruikers. TorrentFreak meldt dat dit de eerste keer is dat er in Portugal een site geblokkeerd wordt wegens auteursrechten. Zoals ook in Nederland indertijd zullen er ongetwijfeld honderden proxies op gaan duiken die het misschien net iets lastiger zullen maken voor de incidentele gebruiker maar zal een blokkade niet echt heel effectief blijken te zijn. Ook al blijft BREIN van mening dat blokkeren de oplossing is (om aan hun achterban te laten zien dat ze effectief zijn?).

Ook het Deense Mofibo wil een abonnementsdienst voor ebooks beginnen in Nederland

Ik snap niet waar bedrijven het gat in de markt zien zitten als het gaat om ‘onbeperkt ebooks lezen op tablet, telefoon of pc’ als ik eerlijk ben. Ik lees ook wel eens een verhalenbundel op mijn telefoon als ik mijn ereader even niet binnen bereik heb liggen maar om daar 10 euro per maand voor te gaan betalen? Zitten daar echt honderdduizenden Nederlanders op te wachten?

Je zou het wel zeggen want nadat Tom Kabinet aankondigde het roer om te gooien en binnenkort met een ‘all you can read’ abonnementsdienst te gaan komen, we al meer dan een jaar wachten op de aangekondigde dienst van WPG Uitgevers en natuurlijk Bruna met de aankondiging over Bliyoo kwam, is ook het Deense Mofibo bezig met het benaderen van Nederlandse uitgevers om hun online platform en leesdienst naar de Nederlandse lezers te brengen.

In tegenstelling tot alle andere initiatieven beschikt Mofibo echter al over een werkend platform en een concrete abonnementsdienst want in Denemarken bieden ze dit al aan. Interessant is dat alle Deense uitgevers meedoen en dat kan zeker ook voor Nederlandse uitgevers interessant zijn want de voor- en nadelen zijn daar natuurlijk al lang en breed duidelijk. Iets wat door Mofibo ook benadrukt wordt, inclusief dat het inmiddels winstgevend is en dat er per gelezen boek direct wordt uitbetaald aan deelnemende uitgevers. Mofibo noemt als voordeel ook het verstrekken van gegevens over lezers en leesgedrag aan de uitgevers maar het doorspitten van de privacyvoorwaarden bewaar ik voor het moment dat/als Mofibo in Nederland de deuren opent ;)

Hoe geloofwaardiger, hoe beter in de Google zoekresultaten

Hoe bepaal je de volgorde van de zoekresultaten als iemand zoekt naar iets op internet? Dat begon ooit met een simpel principe waarbij het (aantal keren) voorkomen van de zoekwoorden een belangrijke rol speelde. Dat werd al bijzonder snel misbruikt door gebruikers die alle populaire zoektermen op hun sites probeerden te zetten. Google introduceerde een ander uitgangspunt door de relevantie te bepalen door het aantal keren dat er door andere sites naar toegelinkt wordt. Inmiddels spelen daar ongetwijfeld nog tientallen factoren een rol en periodiek wijzigt Google dan ook de gecompliceerde (en geheime!) werkwijze die ze nu gebruiken om die volgorde te bepalen. Zodat alle bedachte SEO-technieken om je website zo hoog mogelijk te laten scoren weer min of meer verouderd raken.

De ‘geloofwaardigheid’ en autoriteit van een site was altijd al een criterium. Als er vanaf de site van een onderzoeksinstelling, de overheid of een (wetenschappelijke) uitgever wordt gelinkt naar een site, dan telt dat zwaarder mee in het oordeel van Google dan als een blogger dat zou doen. Maar dat keek alleen maar naar het feit *dat* het van een bepaalde site afkomstig was, niet naar de geloofwaardigheid en autoriteit van de inhoud zelf.

Dat is waar Google nu mee aan de slag is gegaan. Met Knowledge Graph, dat ook gebaseerd is op de enorm grote databank met feiten die Google verzameld heeft, proberen ze al feitelijke informatie toe te voegen aan andere diensten maar het idee is om dat ook te gaan gebruiken om inhoudelijk een oordeel te gaan geven of de in een tekst genoemde feiten ook kloppen. Oftewel, dat de geloofwaardigheid van de inhoud van een site ook een rol speelt in de terugvindbaarheid ervan in Google. Een interessant idee met mogelijk vergaande gevolgen als je het mij vraagt.

Amerikaanse studenten willen nog steeds geen e-textbooks

Elk jaar komen er tegenwoordig meerdere van dit soort onderzoeken voorbij – jammer genoeg geen enkele die de Nederlandse markt onderzoekt – met eigenlijk telkens dezelfde conclusie: studenten maken en willen geen gebruik maken van digitale studieboeken. Een onderzoeksrapport van de universiteit van Washington toonde aan dat studenten de voorkeur gaven aan het kopen van (tweedehands) fysieke exemplaren, zelfs als de digitale versies gratis beschikbaar werden gesteld.

Wat ik zelf mis bij al dit soort onderzoeken – en vooral de conclusies die mensen er uit halen – is hoe het onderwijs om gaat met het gebruiken en voorschrijven van e-textbooks. Ik geloof best dat studenten liever van papier lezen want dat doe ik met studieboeken ook maar het is niet de relevante vraag mijns inziens. De keuze om e-textbooks in te zetten (net als waarom je uberhaupt studieboeken nodig hebt voor een vak) is van het onderwijs. Niet van de studenten. Docenten die de vorm en de voordelen van e-textbooks verwerken in hoe ze hun lessen geven zijn daar in leidend en niet de bereidwilligheid van studenten om e-textbooks te gaan lezen terwijl hun docenten zelf nog een papieren exemplaar gebruiken in hun onderwijs.

En vervolgens zit ik zelf met educatieve uitgevers om tafel die de resultaten van dit soort onderzoeken gebruiken als onderbouwing van hun beleid waarom een digitale versie van een studieboek niet via de bibliotheek breed beschikbaar kan worden gesteld omdat het de verkoop van het papieren exemplaar zou remmen. Ook al blijft het altijd erg stil op de wedervraag ‘HOE DAN als studenten e-textbooks aantoonbaar niet als alternatief zien van een papieren versie?’.

Amerika heeft netneutraliteit

Goed, het is in Amerika en in Nederland hebben we al netneutraliteit maar afgelopen week stemde de FCC (die als onafhankelijk overheidsorgaan verantwoordelijk is voor alle regelgeving met betrekking tot telecommunicatie, waaronder internet en radio-, televisie-, kabel- en satellietcommunicatie) in met een voorstel om netneutraliteit in te gaan voeren. Netneutraliteit komt er op neer dat internetaanbieders geen onderscheid mogen maken in het leveren van diensten die veel of weinig data/internetverkeer vereisen. Mobiele providers mogen bijvoorbeeld geen Netflix of YouTube blokkeren of extra kosten (door)rekenen om juist wel goed toegang te leveren tot dat soort diensten.

Hoewel we in Nederland een paar kleine voorbeelden hiervan hadden, vallen die compleet in het niets vergeleken met wat zich in Amerika afspeelt bij de breedbandproviders waar nog steeds met datalimieten gewerkt wordt en waar je dus langzamer internet krijgt als je eenmaal die limieten bereikt hebt (doordat je veel Netflix of andere streaming diensten gebruikt). Dit zal ongetwijfeld nog wel wat rechtszaken gaan opleveren tegen de FCC. Only in America, nietwaar?

Er verdwijnen statistisch gezien steeds meer boekwinkels. Of toch niet?

Inct meldt dat er steeds meer boekwinkels verdwijnen op basis van cijfers van het CBS. In 2007 waren er nog 945 boekwinkels terwijl dat er afgelopen jaar nog 765 waren. De omzet daalde ook nog eens want nadat in 2012 nog voor een half miljard euro over de toonbank ging, was dat afgelopen jaar ongeveer 400 miljoen.

Dat lijkt mij niet bijzonder vreemd want ik neem aan dat het online kopen van boeken (en ebooks) toch wel enige impact heeft gehad maar de Koninklijke Boekverkopersbond (KBb) protesteerde desondanks met een persbericht tegen de cijfers van het CBS. KBb-directeur Michael van Everdingen laat Boekblad weten dat er juist meer verkooppunten zijn gekomen (1471 in 2014) en dat het CBS “kennelijk een andere definitie hanteert” die van Everdingen niet representatief vindt voor de ontwikkelingen in de boekensector.

Tja, dat het CBS niet kijkt naar online boekwinkels en de lokale Bruna, AKO en V&D vestigingen niet als boekwinkel ziet dat kan ik nog wel snappen. Net als dat het CBS geen zin heeft om die definities aan te passen en daarmee de vergelijking met voorgaande jaren onmogelijk maakt overigens. Of het glas met boekwinkels half vol of half leeg is, is geen vraag waar het CBS antwoord op hoeft te geven.

#

Tweetweekoverzicht: Veel interesse in Bliyoo, Popcorn, slimme meters, Press This, NL CC-licenties en het succes van Feedly

vakblog tweetweekoverzichtIn het tweetweekoverzicht sta ik alsnog kort stil bij nieuws en interessante ontwikkelingen waar ik wel over getwitterd heb maar waar ik (nog) geen uitgebreide blogpost aan heb gewijd.

Soms omdat anderen dat al beter gedaan hebben dan ik het zou doen, soms omdat er weinig meer over te vertellen valt dan het nieuwtje zelf en soms omdat ik er ook geen blogpost van weet te maken.

De afgelopen week stond nog steeds in het teken van ziek zijn en dus is het wederom een kort tweetweekoverzicht. Het gaat het over de digitale lezenkoers van Bruna, een beetje over BREIN, slimme energiemeters, of een WordPress blogtooltje fout is, Nederlandstalige Creative Commons-licenties en doen zowel Feedly als RSS het nog steeds prima.

Op je telefoon of tablet lezen met Bliyoo van Bruna

Ook al snap ik niet goed waarom Bruna er door verrast werd, er blijken veel meer dan 50 geïnteresseerden te zijn die Bliyoo van Bruna willen gaan testen. Ze zijn “overspoeld” met aanmeldingen volgens Fred Zeegers – directeur van Bruna – die echter allemaal een plekje als tester gaan krijgen de komende maand(en) van het platform. In Boekblad gaat hij iets verder in op wat Bliyoo is en Bliyoo zal, zoals verwacht, een Android en iOS app zijn die je op je telefoon of tablet kunt gebruiken. Het doel is om bij de lancering 75% van het aanbod van Nederlandse ebooks te hebben – wat me erg ambitieus maar wel noodzakelijk lijkt – en waarmee de ereader uitgesloten wordt.

Die ereader wordt door Zeegers terloops alvast dood verklaard in het artikel maar dat doet iedereen volgens mij die geen belang heeft (of wenst te hebben) bij downloadbare ebooks. En als je 75% van de Nederlandse titels wilt aanbieden, dan kun je dat natuurlijk wel vergeten als de ereadergebruikers ebooks kunnen downloaden. Uit het persbericht van Bruna blijkt wel dat de ebooks en emagazines gedownload worden binnen de app zelf zodat ze wel offline te lezen zijn.

Oh en ik mag gelukkig ook meetesten! De bespreking volgt natuurlijk zodra Bliyoo officieel gelanceerd wordt :)

BREIN houdt niet van popcorn

Uit het jaaroverzicht (2014) van Stichting BREIN blijkt dat ze gemiddeld 1 site per dag offline (laten) halen die op verschillende wijzen toegang geeft tot illegaal verspreid beschermd materiaal. Recentelijk heeft de waakhond de pijlen gericht op sites die uitleg geven over, en de software aanbieden van, Popcorn Time. Popcorn Time is mediaspelersoftware dat gebruik maakt van bittorrent om een gigantisch aanbod van speelfilms en tvseries te kunnen bekijken. Hierbij downloadt en uploadt de gebruiker echter feitelijk nonstop illegale content. Het is daarmee feitelijk een soort ‘ideale’ Netflix hoewel ik het zelf zowel de werking als de kwaliteit van het aanbod behoorlijk ondermaats vind. Maar dat zal aan mij liggen. Maar liefst zes Nederlandse sites zijn na acties van BREIN offline gehaald door de providers. Ze tonen nu een link naar Thecontentmap waar een overzicht van legale diensten gegeven wordt en die niemand zal overtuigen om Popcorn Time op te geven. Het is niet alsof je niet met 1 zoekactie in Google alsnog de software kunt vinden.

Hoe slim moet je energiemeter zijn?

Dit jaar begint de uitrol van de zogenaamde slimme meters. Een kastje in je meterkast waarmee de netbeheerders op afstand de metergegevens kunnen uitlezen ‘zodat jij nooit meer de meterstanden hoeft door te geven’. Daar wordt nog een PR-praatje bij gedaan over hoe die jou nog kan helpen met beter – en continu – inzicht geven in je verbruik zodat je geld kan besparen maar over de vraag wie er allemaal bij jouw gegevens kan worden geen uitspraken gedaan.

Journalist Jaap Meijers nam de proef op de som en had weinig moeite om andermans gegevens uit te lezen in de bijbehorende apps, simpelweg door een adres op te geven in combinatie met een willekeurige valse naam. De netbeheerders hebben extra maatregelen aangekondigd maar hoeveel vertrouwen je er in moet hebben dat anderen niet te weten komen wanneer je wel of niet thuis bent? Vertel het mij maar. Heb jij al een slimme meter? Zo nee, wat ga je doen als ze hem bij jou willen gaan installeren? Ik ben er nog niet over uit.

(Word)Press This en de schemerzijde van bloggen

Als je gebruik maakt van WordPress dan heb je sinds versie 2.6 een tooltje verstopt zitten in het menu in je Dashboard. Press This is een bookmarklet – een scriptje dat je kunt slepen naar je bookmarkstoolbar – waarmee je eenvoudig een bestaande webpagina kunt gebruiken als basis voor een nieuwe blogpost. Je selecteert een willekeurige hoeveelheid tekst op een webpagina, drukt op de Press This bookmarklet en je editor opent met de tekst in een nieuwe blogpost, inclusief link terug naar de bron. Heb je geen tekst geselecteerd dan neemt Press This de titel over van de oorspronkelijke pagina en zie je alleen de link in je nieuwe blogpost staan.

Voor versie 4.2 wordt er gewerkt aan een nieuwe, verbeterde, versie van Press This en dat leidt tot veel discussies onder bloggers. Veel bloggers hebben te maken met het kopiëren van hun blogs door anderen en ze zijn dan ook niet zo gelukkig met het feit dat hun eigen blogsoftware dit gemakkelijker gaat maken. Op PlagiarismToday staat een interessant artikel hierover dat inzoomt op de auteursrechtelijke kant ervan – Press This zelf doet weinig verkeerd is hun conclusie, net als de mijne – maar ook ik zet vraagtekens bij de nieuwe functionaliteit om met 1 klik de foto’s en afbeeldingen uit de oorspronkelijke artikelen te hotlinken in je eigen blogpost. Juridisch weliswaar te verantwoorden maar het was en blijft een onwenselijke praktijk die je niet moet aanmoedigen. Integendeel zelfs.

Creative Commons 4 licenties: nu ook in het Nederlands

Versie 4 van de zes Creative Commons-licenties zijn inmiddels al meer dan een jaar beschikbaar en kenmerken zich (o.a.!) door het feit dat ze internationaal geldig zijn. De oudere versies werden altijd aangepast aan de lokale wetgeving maar de huidige zijn zo geformuleerd dat ze in elk land geldig zijn. Hoewel de korte omschrijvingen van de verschillende licenties wel vertaald zijn in bijna alle talen, geldt dat echter niet voor de volledige juridische licentieteksten. Afgelopen week kwamen echter de eerste officiële vertalingen beschikbaar en Nederlands zit daar als eerste bij. Mocht je willen nalezen wat er allemaal wel en niet mag bij die zes Creative Commons-licenties, dan kan dat dus nu in “gewoon” Nederlands.

Feedly is, net als RSS, nog lang niet dood

Ik was niet echt blij toen Google aankondigde te gaan stoppen met Google Reader. Ook al wordt RSS al tien jaar lang periodiek doodverklaard, ik gebruik het dagelijks om het nieuws te volgen, nieuwe blogposts te lezen en van andere zaken op de hoogte te blijven. Ik was daarom ook erg blij toen Feedly aankondigde met een nieuwe RSS-lezer te komen en stapte snel over. Dat werkte zelfs zo goed dat ik ook niet lang hoefde na te denken toen in de zomer van 2013 Feedly een betaalde Pro versie introduceerde die o.a. een sterk verbeterde zoekfunctie toevoegde. Helemaal al niet toen er een actie kwam waarbij je tegen betaling van een eenmalig bedrag levenslang Pro lid kon worden. Ook al kon je je natuurlijk afvragen of Feedly wel een lang leven zou gaan kennen.

Dat lijkt nu toch wel goed te komen want afgelopen week kondigde Feedly aan dat er inmiddels 50.000 betalende Pro gebruikers zijn. Die inkomsten worden gebruikt om de clouddienst te blijven verbeteren, gaan in de ontwikkeling van een nieuwe Android app zitten en in de doorontwikkeling van de zoekfunctionaliteiten. Tussen de regels door lijkt het er op dat ze ook de concurrentie aan willen gaan met Bloglovin’ en dat vind ik in ieder geval een prima idee. RSS is nog steeds springlevend!

Tweetweekoverzicht: Tom Kabinet is terug, Open Access nieuws, Google Play Music voor iPad, uitlenen van ebooks en Bruna komt met Bliyoo

vakblog tweetweekoverzichtIn het tweetweekoverzicht sta ik alsnog kort stil bij nieuws en interessante ontwikkelingen waar ik wel over getwitterd heb maar waar ik (nog) geen uitgebreide blogpost aan heb gewijd.

Soms omdat anderen dat al beter gedaan hebben dan ik het zou doen, soms omdat er weinig meer over te vertellen valt dan het nieuwtje zelf en soms omdat ik er ook geen blogpost van weet te maken.

In dit tweetweekoverzicht gaat het over de nieuwe koers van Tom Kabinet, is er veel Open Access nieuws, werkt de Google Play Music app eindelijk goed op een iPad, is het vonnis met prejudiciële vragen over het uitlenen van ebooks wederom uitgesteld en komt Bruna met een eigen ‘all you can read’ ebookdienst.

Tom Kabinet gaat zowel nieuwe als tweedehands ebooks verkopen

Nadat de rechter in januari besloot dat het doorverkopen van ebooks weliswaar (en vooralsnog) toegestaan is – maar dat Tom Kabinet geen illegale ebooks mocht verhandelen – gooide Tom Kabinet het over een andere boeg. Het aanbod van tienduizenden tweedehands titels werd dramatisch gereduceerd tot enkele tientallen, waarschijnlijk de enige titels die aantoonbaar legaal aangeschaft waren, en de site bedacht een nieuw plan om te voldoen aan de eis die de rechter stelde om te verifiëren dat een ebook uit legale bron afkomstig is.

En dat plan is eenvoudig. Vanaf afgelopen week verkoopt Tom Kabinet als reguliere ebookwinkel ‘gewoon’ ook nieuwe ebooks. Die zijn, net als bij alle ebookwinkels, afkomstig van het CB en worden voorzien van een watermerk door Tom Kabinet. Een watermerk waarmee ze dus zeker weten dat dat het een legaal gekocht ebook is want je hebt het bij hen gekocht. Heb je het ebook uit? Dan kun je het vanuit je eigen bibliotheek doorverkopen waarna de titel ook uit je account verdwijnt. Dat garandeert nog steeds niet natuurlijk dat alle exemplaren verwijderd zijn maar wel dat het 100% om een legaal exemplaar gaat dat door de eigenaar (slechts) eenmalig doorverkocht kan worden. Interessant is ook dat voor elke transactie – nieuw of tweedehands – een klein bedrag afgedragen wordt aan de auteur/rechthebbende door Tom Kabinet. Ik ben benieuwd hoe het NUV en de uitgevers hier op zullen reageren en zal, ondanks mijn beperkte interesse in Nederlandstalige ebooks, zeker binnenkort eens de nieuwe site en mogelijkheden van Tom Kabinet gaan uitproberen.

Open Access nieuws

De Nederlandse universiteiten zetten, nadat eind vorig jaar de onderhandelingen met Springer een positief resultaat opleverden, verder stappen in de gesprekken met Wiley, Sage en Oxford University Press om Open Access publiceren mogelijk te maken. In de VSNU nieuwsbrief wordt ook gemeld dat inmiddels ook in het buitenland de universiteit van Leipzig stelling genomen heeft tegen Elsevier – waar ook de Nederlandse universiteiten mee in de clinch liggen – en dat in Eindhoven het College van Bestuur besloten heeft dat scripties of proefschriften OA gepubliceerd moeten zijn, willen ze in aanmerking komen voor de Academische Jaarprijzen.

Ik neem aan dat zodra het wetsvoorstel auteurscontractenrecht definitief rond is in de Eerste Kamer, de champagne opengetrokken wordt bij de VSNU.

Google Play Music voor op de iPad

Ik heb geen idee hoeveel gebruikers/abonnees Google Play Music All Access heeft in Nederland – weinig vergeleken met Spotify schat ik in – maar die zullen net als ik wel blij zijn dat de iOS app van Play Music eindelijk beschikt is gemaakt voor de iPad. Dat gaat gepaard met een update naar het nieuwe ontwerp van Google apps waardoor ik eindelijk het idee heb van een volwaardige muziekdienst gebruik te maken. Het was mooi meegenomen de afgelopen week toen ik ziek in bed naar een muziekje wilde luisteren.

Uitspraak met prejudiciële vragen over het uitlenen van ebooks is wederom uitgesteld

Weet u het nog? De hele discussie over het wel of niet mogen uitlenen van ebooks door openbare bibliotheken onder de bestaande leenrechtexceptie? Ebooks vallen niet onder het leenrecht maar met het UsedSoft-arrest in de hand – dat een uitspraak doet over de mogelijkheid aangeschafte softwarelicenties/gebruiksrecht te verhandelen en waarmee Tom Kabinet ook haar tweedehands marktplaats voor ebooks op baseert – startte de VOB vorig jaar een proefprocedure tegen de Stichting Leenrecht om duidelijkheid te krijgen over de toepasbaarheid van het leenrecht op uitlenen van ebooks.

Op 3 september 2014 deed de Haagse rechtbank uitspraak en kondigde aan prejudiciële vragen over het uitlenen van ebooks onder het leenrecht te gaan stellen aan het Europese Hof van Justitie. De rechtbank zou 26 november 2014 de definitieve vragen gaan formuleren maar dat werd vervolgens aangehouden tot 7 januari 2015. En toen uitgesteld naar 18 februari. En afgelopen week wederom uitgesteld tot 1 april.

De impact van een dergelijke uitspraak van het Europese Hof op bibliotheken – en de boekenbranche – wereldwijd zal wellicht een rol spelen in het besluit de tijd te nemen voor het opstellen van de vragen. En ook al meen ik zelf uit een recente uitspraak van het Europese Hof te kunnen afleiden wat het antwoord gaat zijn van het HofvJEU op de vraag of uitlenen van ebooks onder het leenrecht kan vallen, de consequenties van een concreet en duidelijk antwoord zullen aanzienlijk zijn. Of 1 april de beste datum is om dergelijke belangrijke vragen op te gaan stellen, is echter maar de vraag. Maar er is natuurlijk een aanzienlijke kans dat het vonnis nogmaals aangehouden wordt.

Bruna komt met Bliyoo voor onbeperkt lezen van ebooks

Ook Bruna is van mening dat het Nederlandse publiek zit te wachten op leesabonnementen waarbij je voor een vast bedrag per maand onbeperkt ebooks (en tijdschriften) kunt lezen. Hun oplossing hiervoor is een eigen platform – genaamd Bliyoo – waarop de digitale content aangeboden zal gaan worden. De komende drie maanden wordt er een gebruikstest uitgevoerd waarbij het publiek opgeroepen wordt om hier aan deel te nemen.

Behalve dat het platform zich niet zal lenen voor downloadbare ebooks (de bezitters van de 1,4 miljoen ereaders in Nederland vallen daarmee buiten de boot), zijn er nog geen details bekend over het platform, de content of de beoogde prijs van zo’n leesabonnement. Het onderscheidende van Bliyoo zal waarschijnlijk de aanwezigheid van digitale tijdschriften zijn maar voor zowel de eMagazines als ebooks geldt dat Bruna de meerderheid van de (of zelfs alle) uitgevers nodig heeft, wil het ook echt een meerwaarde hebben. Met Elly’s Choice (VBK uitgevers) en de nog niet gelanceerde abonnementendienst van WPG Uitgevers lijkt het mij nog wel een uitdaging voor Bruna om Bliyoo voldoende content mee te kunnen geven.

Ik heb me natuurlijk wel meteen aangemeld om als testgebruiker aan de slag te gaan (maar nog niets gehoord).

#

Tweetweekoverzicht: Over de cao-hbo, btw en ebooks, boekenbundels, DRM en bibliotheekopleidingen

vakblog tweetweekoverzichtIn het tweetweekoverzicht sta ik alsnog kort stil bij nieuws en interessante ontwikkelingen waar ik wel over getwitterd heb maar waar ik (nog) geen uitgebreide blogpost aan heb gewijd.

Soms omdat anderen dat al beter gedaan hebben dan ik het zou doen, soms omdat er weinig meer over te vertellen valt dan het nieuwtje zelf en soms omdat ik er ook geen blogpost van weet te maken.

In dit tweetweekoverzicht gaat het over de cao-hbo, gebruiken van een naamsvermelding, btw, boek en ebook bundels, Nature, Facebook en ben ik somber over de bibliotheekwetenschap en -opleidingen in Nederland.

Nieuwe cao voor het hbo

Het is eigenlijk alleen maar nuttig nieuws als je in het hbo werkzaam bent maar er is dus een nieuwe cao. Die is niet alleen interessant omdat er een loonstijging van 3% in afgesproken is maar vooral omdat de WOW (werktijden oudere werknemer) regeling afgeschaft is en vervangen wordt door een nieuwe regeling duurzame inzetbaarheid die voor alle medewerkers in het hoger beroepsonderwijs geldt, aangevuld met een ‘werktijdvermindering senioren’ die per 1 januari 2015 ingaat. De cao geldt met terugwerkende kracht vanaf 1 oktober 2014 en loopt tot 1 april 2016. De volledige tekst is nog niet beschikbaar maar zal binnenkort op de site van de Vereniging Hogescholen komen te staan.

Hoe moet je een naamsvermelding doen?

Als je werken opnieuw gebruikt conform een overeenkomst of Creative Commons licentie, dan is één van de voorwaarden die je bijna altijd aantreft (het is verplicht bij *alle* CC-licenties bijvoorbeeld) dat je aan naamsvermelding moet doen. Zodat een ander kan zien wie de oorspronkelijke maker van dat werk is. Hoe je een naamsvermelding het beste kunt doen verschilt per medium (op een website doe je dat anders dan in een fysiek artikel en dat gaat ook anders in een Powerpoint-presentatie) maar dat je te alle tijde wel die naamsvermelding *ergens* moet toepassen werd door een rechtbank in Duitsland bevestigd. Als je een – in dit geval – foto zelfstandig kunt bekijken op een site, dan moest de naamsvermelding zichtbaar zijn in de foto zelf of in de url van de foto. Daar schrokken bloggers in Duitsland met name van want het is duidelijk dat bijna niemand dat op deze manier doet.

In hoger beroep paste het Hof gelukkig de gezond-verstand-clausule toe en specificeerde dat als iemand een afbeelding opent in een nieuw tabblad, of downloadt, dit een technische bijwerking is en dat het geen verplichting geeft naar de oorspronkelijke maker om zijn of haar naam in de foto zelf te verwerken. Ook omdat dit in veel gevallen zelf ingaat tegen de voorwaarden want bij fotostock sites en de CC-licenties met een ‘geen afgeleide werken’ component is het niet toegestaan de foto op enige manier te bewerken. Oftewel, zolang je maar op de plek waar een werk gebruikt wordt de naamsvermelding plaatst voldoe je aan de voorwaarden.

Nieuwe btw-wetgeving en de impact op de prijzen van ebooks

Op 1 januari 2015 is het zo ver. Dan wordt in Europa nieuwe wetgeving van kracht die bedoeld is om de onderlinge (grote) verschillen in btw-wetgeving van Europese landen te egaliseren. Vorig jaar schreef ik hier al over in het kader van ebooks aangezien het btw-tarief op ebooks ook enorm verschilt en dat het de reden is waarom grote partijen als Amazon, Apple en Kobo bijvoorbeeld in Luxemburg gevestigd zijn. Op die manier hoeven zij namelijk maar 3% btw te rekenen op de verkoop van ebooks. In plaats van de 21% die in Nederland geldt om maar even aan te geven hoe groot dat verschil is.

Op 1 januari veranderen de btw percentages niet maar wordt het wet dat een verkoper niet het btw percentage moet rekenen van het land waarin de verkoper gevestigd is, maar het btw percentage van het land waarin de koper zich bevindt. Daarmee verdwijnt het voordeel dat de grote bedrijven hebben door zich in landen te vestigen met een laag btw percentage. Vervelend bij-effect is dat de prijzen van (Engelstalige) ebooks waarschijnlijk in bijna alle landen van Europa gaan stijgen hierdoor. Hoe dit precies gaat uitpakken en of de soep inderdaad ook zo heet gegeten gaat worden valt nog te bezien maar ik kom er in toekomstige blogposts uitgebreid op terug en de impact van de nieuwe btw-wetgeving is ook het onderwerp van de volgende Recht op informatie (voor 2015-1 nummer).

Combinatie van boek, ebook en luisterboek voor 1 prijs

Drie voor de prijs van één. Het klinkt zo logisch en dat is het wat mij betreft ook. Koop een boek en krijg het ebook (en luisterboek) erbij. Of koop een ebook en krijg stevige korting op het papieren exemplaar want waarom moet je twee keer betalen voor hetzelfde werk? Alleen maar omdat het op een ander medium geplaatst is.

De reden dat #nognooitvertoond in de tweet staat is dat het allemaal niet zo logisch en vanzelfsprekend is in de praktijk. In Nederland geldt de Wet op de vaste boekenprijs en hoewel die niet van toepassing is op (de prijs van) ebooks, kan een bundeling van een extra ebook en luisterboek wel degelijk impact hebben op de prijs van een boek aangezien het niet aannemelijk is dat die gratis geleverd gaan worden.

Een ebook kopen en dan het papieren boek met korting kopen is simpelweg niet mogelijk door de Wet op de vaste boekenprijs. Een boek kopen en daar 100% gratis een ebook bijkrijgen is wel degelijk mogelijk maar de gemiddelde uitgever wil daar niet aan (hoewel het volgens mij wel gedaan is/wordt door Van Duuren Media). In Nederland wordt toegezien op de uitvoering van de Wet op de vaste boekenprijs door het Commissariaat voor de Media en moeten uitgevers daar zowel hun vaste boekenprijs als combinatieprijzen aan doorgeven.

Zo’n combinatieprijs (van boek, ebook en luisterboek) mag maar maximaal 6 maanden duren en kan slechts 1x per jaar aangevraagd worden. In dit geval heeft uitgeverij Augustus dus een combinatieprijs aangevraagd voor de verkoop van drie edities van ‘Ik kom terug’ van Adriaan van Dis. Je kunt gewoon het boek kopen voor €19,99 of, tot 31 december 2014, voor €25 alle drie de versies waarbij je dan even moet beseffen dat je in feite nog steeds 5 euro betaalt voor het ebook (en luisterboek samen). Wat mij betreft nog lang niet het scenario waar ik van droom aangezien de relatief hoge prijs van het papieren boek allesbepalend is in de combinatieprijs maar het is toegegeven een mooi begin. Hopelijk gaan we vanaf volgend jaar vaker dit soort bundelingen zien waarbij dan de vaste prijs van alleen het papieren boek wat lager komt te liggen of het ebook ook echt permanent gratis erbij gaat worden geleverd. In beide gevallen verhoogt het de ervaren waarde van wat je voor je geld krijgt.

Getty Images en de TROS

Naar aanleiding van drie foto’s die omroeporganisatie TROS (ooit) op haar website had geplaatst steggelen Getty Images en de TROS al enige jaren met elkaar over de vermeende vergoeding die daarvoor betaald had moeten worden. Getty Images wilde een forfaitaire vergoeding van drie keer het reguliere tarief plus een schuldverklaring op de website terwijl de TROS dat onredelijk en bezwarend vond. Getty Images verbood vervolgens het gebruik van hun gehele collectie foto’s door de TROS op straffe van een dwangsom.

De rechter moest er aan te pas komen en concludeerde dat Getty Images dit niet mag doen. Ook een licentievergoeding van 3 keer het reguliere tarief en een rectificatie op de site ging de rechter te ver. Het in Nederland min of meer gebruikelijke [uit jurisprudentie van eerdere soortgelijke zaken] schadevergoedingstarief van 1,25 keer het oorspronkelijke tarief, dat ook door de TROS werd voorgesteld, wordt door de rechter overgenomen en Getty Images komt er daarmee karig af. Al met al een voorbeeld van hoe stockfotosites nog steeds proberen het onderste uit de kan te halen terwijl dat niet (altijd) realistisch is.

Nature laat de dure betaalmuur zakken maar brengt het DRM geschut in stelling

Eén van de meest vooraanstaande tijdschriften waarin wetenschappelijk gepubliceerd wordt, Nature, kondigde aan dat het voor abonnees mogelijk zou worden om artikelen te delen met anderen (niet-abonnees). Daar zitten (vanzelfsprekend durf ik wel te zeggen) wel beperkingen aan want die gedeelde artikelen kunnen dan niet gekopieerd, geprint of gedownload worden tenzij er alsnog betaald wordt.

Hoewel dat door de uitgever gebracht wordt als een prachtig initiatief voor de verdere verspreiding van kennis en ondersteuning van gezamenlijk onderzoek, mag je daar wel wat kanttekeningen bij plaatsen mijns inziens. Om ervoor te zorgen dat een gedeeld artikel niet gekopieerd, geprint of gedownload kan worden moet de ontvanger van zo’n link eerst software downloaden en installeren die dat ook afdwingt. Software die dus feitelijk als DRM functioneert en ongeveer het tegenovergestelde is van open en vrije toegang tot onderzoekspublicaties. Waarbij je je kunt afvragen wat de meerwaarde is voor gezamenlijk onderzoek als je als onderzoeker alsnog moet betalen om een printje van dat artikel te kunnen krijgen. Het is lastig om dit te zien als iets anders dan een marketingstrategie waarbij betalende abonnees ingeschakeld worden om niet-abonnees te laten betalen voor Nature artikelen.

Wat de abonnees er van zou moeten weerhouden overigens om, zoals het ongetwijfeld altijd al ging, gewoon een gedownload PDF’je te mailen naar collega-onderzoekers ontgaat me ook volledig maar dat zal vast aan mij liggen.

Over je privacy en het nieuwe databeleid van Facebook

Het is alweer zover. Nieuwe kleine lettertjes en deze keer is het de Data Use Policy die per 1 januari 2015 aangepast wordt. De Correspondent las de documenten goed door zodat jij en ik dat niet hoeven te doen en concludeerde dat Facebook steeds meer data verzamelt en dat je privacy niet alleen door hen maar ook door je Facebook vrienden geschonden kan worden. Zet nooit een foto op Facebook (of Instagram) die je liever vertrouwelijk wilt houden, lijkt de samenvatting te zijn maar dat is sowieso wel het beste advies voor alle online diensten natuurlijk.

Nederland en de bibliotheekwetenschap

Ik heb me er al lang bij neergelegd dat het in Nederland nogal triest gesteld is met de status van bibliothecarissen en informatiespecialisten. Ik ben van mening dat je in een kennismaatschappij juist moet investeren in de professionals die met informatie en kennis werken en geloof dat je de waarde van een samenleving kunt meten door te kijken hoe ze met hun bibliotheken omgaan. In Nederland sluiten we echter zonder pardoes bibliotheken die vervolgens hun collecties in het buitenland moeten onderbrengen en zijn de gespecialiseerde (IDM) bibliotheekopleidingen inmiddels zo goed als verdwenen. Opgegaan in brede bacheloropleidingen. Op universitair niveau is de spoeling al net zo dun met nog 1 resterende master in Amsterdam terwijl in Vlaanderen de master Informatie- en Bibliotheekwetenschap ook zal gaan verdwijnen. Een schril contrast met zo’n beetje alle andere landen in de wereld waar (universitaire) bibliotheekopleidingen als essentieel worden beschouwd.

In de negende IP van dit jaar schrijft Frank Huysmans daar een column over en die staat inmiddels al op zijn site. Ik kan het iedereen aanraden om te lezen, of je nou wel of niet in het bibliotheekvak zit.

Authors Guild vs Google over Google Books

Vorig jaar oordeelde de Amerikaanse rechter dat het inscannen van boeken van bibliotheken door Google om daarmee Google Books als dienst te creëren fair use was en dat de belangen van rechthebbenden, verenigd in het Authors Guild, daar niet mee geschonden werden. Daar ging het Authors Guild tegen in hoger beroep en afgelopen week stonden ze tegenover drie rechters in het 2nd U.S. Circuit Court of Appeals in New York. Daar kwamen de klassieke argumenten wederom op tafel – de oorspronkelijke rechtszaak was gestart in 2005 dus we naderen de 10e verjaardag – en op Infodocket staat daar een aardige samenvatting van. Het is nog niet bekend wanneer de uitspraak volgt.

#

Tweetweekoverzicht: Ebooks in de rechtszaal, open en online onderwijs en wat Google van je weet

vakblog tweetweekoverzichtIn het tweetweekoverzicht sta ik alsnog kort stil bij nieuws en interessante ontwikkelingen waar ik wel over getwitterd heb maar waar ik (nog) geen uitgebreide blogpost aan heb gewijd.

Soms omdat anderen dat al beter gedaan hebben dan ik het zou doen, soms omdat er weinig meer over te vertellen valt dan het nieuwtje zelf en soms omdat ik er ook geen blogpost van weet te maken.

In dit relatief korte tweetweekoverzicht gaat het over ebooks in de rechtszaal, open en online onderwijs, wat Google van je weet en mag je eindelijk van een auteur een gekocht ebook doorgeven aan een ander.

Aan de slag met open en online onderwijs?

Wereldwijd stellen hogescholen en universiteiten steeds vaker onderwijsmateriaal en cursussen open via internet beschikbaar. Iedereen is het er wel over eens dat open toegang tot onderwijs een goede impuls kan geven aan de kwaliteit en diversiteit van het hoger onderwijs maar het vereist meer dan alleen maar je bestaande onderwijsmaterialen en lessen ergens op een website neer te zetten. Wil het echt rendement hebben dan moet je onderwijsmateriaal en onderwijsprogramma’s ontwikkelen dat ook het maximale haalt uit het feit dat iedereen er gebruik van kan maken. En andersom, rekening houden met de beperkingen die dit heeft.

Of het nou gaat om auteursrechten (je mag niet zo maar materiaal dat je zelf gebruikt in je onderwijsmateriaal online zetten) of om de werk en toetsvormen. Om instellingen en docenten te faciliteren hiermee aan de slag te gaan heeft het ministerie van OCW een subsidieregeling ingesteld waarmee projecten uitgevoerd kunnen worden die te maken hebben met het toepassen van open en online onderwijs. Mooi toch?

Spoedappel NUV tegen Tom Kabinet

Het NUV kondigde in juli al aan in hoger beroep te gaan tegen de uitspraak in het kort geding tussen (o.a.) NUV en tweedehands ebookmarktplaats Tom Kabinet. Dat spoedappel diende afgelopen dinsdag – 25 november – voor het Hof van Amsterdam waarin het NUV grotendeels de eerdere argumenten herhaalde maar wel stevig inzoomde op het enorme aanbod van illegale ebooks dat via Tom Kabinet te koop is. Het verslag van dit spoedappel vanuit het perspectief van het NUV stond de dag er na online (netjes!) en een nog uitgebreidere, iets neutralere, weergave van die middag is te vinden bij Boekblad.

Hoewel mijn persoonlijke mening is dat Tom Kabinet in beginsel gelijk heeft in hun interpretatie van de wetgeving dat het doorverkopen van ebooks juridisch mogelijk is, moet ik toegeven dat het NUV een punt heeft. Heel erg zorgvuldig lijkt het er niet aan toe te gaan bij Tom Kabinet – ik vond ook heel gemakkelijk problematische titels – en als het halve aanbod aankomstig is van enkele gebruikers die elk duizenden ebooks te koop aanbieden, dan hoef je geen rechter te zijn om te snappen dat er nogal een kloof zit tussen de theorie en de praktijk. Nou zal een rechter vooral kijken naar de juridische aspecten en wat dat betreft is er sinds juli natuurlijk niks veranderd. Ik ben dan ook erg benieuwd met welke uitspraak het Hof gaat komen op 23 december a.s.

Wachten op een uitspraak over het uitlenen van ebooks

Ook de Vereniging van Openbare Bibliotheken is nog bezig met een rechtszaak over ebooks. Niet om ze door te kunnen verkopen maar om ze te kunnen uitlenen onder het leenrecht waar bibliotheken al decennia gebruik van maken om fysieke boeken uit te lenen. De VOB heeft hierover een proefprocedure aangespannen tegen de Stichting Leenrecht en hoewel de uitspraak deze week zou komen, houdt de Haagse Rechtbank het vonnis aan tot 7 januari 2015. In dit vonnis komen de definitieve prejudiciële vragen te staan die aan het Europese Hof van Justitie gesteld gaan worden over het uitlenen van ebooks. De antwoorden komen dan (hopelijk) binnen twee jaar.

Controleer alles wat met je Google account te maken hebt op 1 plek

Ik kwam er terecht omdat ik wilde kijken op hoeveel apparaten ik mijn Google account gebruik (dat waren er best veel) maar bij de Settings van je Google account zijn er sowieso ook wat verbeteringen aangebracht zo te zien. Er is een apart tabblad met Datatools waar je meteen kunt zien hoeveel opslagruimte je nog hebt bij de diverse Google diensten en waar je ook meteen doorverwezen wordt naar Takeout om al je data te downloaden. Maar ook wordt je geschiedenis op 1 plek inzichtelijk gemaakt in Account History en vind je daar je zoekgeschiedenis terug, je locatiegeschiedenis en alles wat je op YouTube gezocht en bekeken hebt. Nog belangrijker, je kunt in dit tabblad al die dingen pauzeren zodat Google niet minder goed weet wat je uitspookt.

Dit ebook mag je wel (niet-commercieel) verspreiden

Copyright pagina The Martian voor het tweetweekoverzichtGisteren heb ik bijna de hele middag gelezen in het boek van Andy Weir, The Martian. Die had ik gekocht nadat ik goede recenties gelezen had en ik zag dat het de nummer 1 was bij Amazon in de SF categorie. Nadat ik het uitgelezen had kwam ik nog een bijzondere pagina tegen met copyright info. Bijzonder omdat je die normaliter in het begin aantreft maar vooral bijzonder omdat de auteur benadrukt dat de coverafbeelding en gebruikte lettertypes publiek domein zijn en dat je toestemming hebt om het ebook verder te verspreiden zolang je er maar geen geld voor vraagt.

Een mooie manier om je werk verder onder de aandacht te brengen en eentje die laat zien dat het boek eerst door de auteur zelf gepubliceerd is op zijn eigen website voordat het succes kreeg en hij uitendelijk een uitgever vond (plus de rechten verkocht om er een film van te maken). Het is wel ironisch dat je het ebook niet verder kunt verspreiden zonder de DRM van Amazon te verwijderen natuurlijk en ik denk ook niet dat zijn uitgever er heel blij mee zal zijn als je dat doet maar het is in dit geval het idee dat telt, nietwaar?

#

Bibliotheken mogen boeken uit hun collecties digitaliseren en als ebooks beperkt aanbieden?

library digitaliseren ebooks“Als een werk onderdeel uitmaakt van een collectie [van een bibliotheek] dan mag dit op ‘terminals’ in de ruimtes beschikbaar gesteld worden aan het publiek voor onderzoek of privé-studie”. Dat vertel ik als ik de auteurswet en alle uitzonderingen op het auteursrecht uitleg en aangekomen ben bij de beperking die het mogelijk maakt om zonder toestemming van rechthebbenden werken uit je bibliotheekcollectie aan te bieden aan je gebruikers.

Besloten netwerken van bibliotheken

Artikel 15h van de Auteurswet stelt dat: Tenzij anders overeengekomen, wordt niet als inbreuk op het auteursrecht op een werk van letterkunde, wetenschap of kunst beschouwd het door middel van een besloten netwerk beschikbaar stellen van een werk dat onderdeel uitmaakt van verzamelingen van voor het publiek toegankelijke bibliotheken en musea of archieven die niet het behalen van een direct of indirect economisch of commercieel voordeel nastreven, door middel van daarvoor bestemde terminals in de gebouwen van die instellingen aan individuele leden van het publiek voor onderzoek of privé-studie.

Het is een exceptie op het auteursrecht waar bibliotheken, zowel openbare bibliotheken maar ook de bibliotheken van onderwijs- en onderzoeksinstellingen mijns inziens nog niet optimaal gebruik van maken. In tegenstelling tot sommige andere artikelen uit de Auteurswet heeft dit artikel wel degelijk betrekking op de digitale collecties van de bibliotheken. Deze uitzondering maakt het bijvoorbeeld mogelijk om een digitale bron aan te bieden aan bezoekers van de bibliotheek, ook al behoren ze niet tot de doelgroep die in een licentieovereenkomst is opgenomen voor die bron. Op die manier kan de bibliotheek de digitale collectie aanbieden aan de zogeheten walk-in users, gebruikers van de bibliotheek die geen lid zijn of niet verbonden zijn aan de instelling waartoe de bibliotheek behoort.

Daar zitten wel restricties op want de definitie van een besloten netwerk betekent dat er dus geen online toegang gegeven kan worden en dat gebruikers ook echt naar de fysieke locatie van de bibliotheek moeten komen. Ook begint het artikel met ‘Tenzij anders overeengekomen’ en dat houdt in dat in een licentieovereenkomst de leverancier of uitgever kan bepalen dat een dergelijk gebruik niet toegestaan is. In de praktijk ontbreekt een dergelijke clausule vaak omdat het voor openbare bibliotheken niet aantrekkelijk – en vaak zelfs onmogelijk – is de walk-in users te weren. Bibliotheken van musea kennen zelfs geen leden of een afgebakende groep gebruikers en daar zijn eigenlijk alle gebruikers walk-in users.

Op Europees niveau

Deze uitzondering in de Auteurswet heeft Nederland niet zelf bedacht. Net als de overige uitzonderingen komen deze (mede) voort uit de implementatie van richtlijn 2001/29/EG van het Europees Parlement en de Raad van 22 mei 2001 betreffende de harmonisatie van bepaalde aspecten van het auteursrecht en de naburige rechten in de informatiemaatschappij. Het is een hele mond vol maar het is een richtlijn die door de Europese lidstaten verwerkt is in de eigen auteursrechtwetgeving en die daarmee leidend is in hoe je de verschillende aspecten en artikelen van de auteursrechtwetgeving kan en mag interpreteren als lidstaat. Zo stelde het Europese Hof van Justitie kort geleden dat de thuiskopieregeling, die in dezelfde richtlijn 2001/29/EG staat, niet door Nederland uitgelegd mocht worden om downloaden (kopiëren) uit illegale bron mogelijk te maken, waardoor er in Nederland een ‘downloadverbod‘ ontstond zonder dat er zelfs maar één letter in onze eigen Auteurswet gewijzigd was.

Interpretatie van de ‘bibliotheekexceptie’

Artikel 15h Aw is bijna rechtstreeks overgenomen van artikel 5 lid 3 sub n uit die richtlijn 2001/29/EG dat stelt dat lidstaten beperkingen of restricties op het auteursrecht van rechthebbenden kunnen stellen ten aanzien van:

het gebruik van niet te koop aangeboden of aan licentievoorwaarden onderworpen werken of ander materiaal dat onderdeel uitmaakt van de verzamelingen van de in lid 2, onder c), bedoelde instellingen [publiek toegankelijke bibliotheken, onderwijsinstellingen of musea, of door archieven die niet het behalen van een direct of indirect economisch of commercieel voordeel nastreven], hierin bestaande dat het werk of materiaal, via speciale terminals in de gebouwen van die instellingen, voor onderzoek of privéstudie meegedeeld wordt aan of beschikbaar gesteld wordt voor individuele leden van het publiek.

In Duitsland speelt echter een rechtszaak die uitgever Eugen Ulmer KG aangespannen heeft tegen de Technische Universität Darmstadt en waar het gaat om de precieze interpretatie van artikel 5 lid 3 sub n dat ook in de Duitse Auteurswet is overgenomen.

De universiteitsbibliotheek wees het aanbod en bijbehorende licentieovereenkomst namelijk af van de uitgever om één van hun titels als ebook (opnieuw) te kopen en koos ervoor om hun eigen papieren exemplaar te digitaliseren. En deze via speciaal daarvoor ingerichte raadpleegplekken aan te bieden aan de gebruikers en bezoekers van de bibliotheek, op basis van 1 gelijktijdige gebruiker van dat digitale exemplaar.

Dat dit een werkwijze is die niet tot blijdschap van de uitgever leidde mag je een understatement noemen. De universiteitsbibliotheek beriep zich weliswaar op de uitzondering in de Duitse auteurswet maar de uitgever aarzelde niet lang en bracht het geschil voor het Bundesgerichtshof. De implicaties van een uitspraak hierin zou verregaande gevolgen kunnen hebben voor de mogelijkheden die bibliotheken hebben hun boeken te kunnen digitaliseren en zo mogelijk nog meer voor de verdienmodellen van uitgevers. Redenen waarom zowel de EBLIDA als het Deutscher Bibliotheksverband (zeg maar de Duitse KNVI) zich achter de universiteit schaarden en Eugen Ulmer KG zich gesterkt wist door steun van de Börsenverein des deutschen Buchhandels.

Hulplijn inzetten

Het Duitse Hof achtte het wijs om ruggespraak te houden over hoe artikel 5 lid 3 sub n uitgelegd moet worden en stelde daarom drie prejudiciële vragen aan het Europese Hof van Justitie:

  1. Is een werk te koop aangeboden of aan licentievoorwaarden onderworpen in de zin van artikel 5, lid 3, sub n, van richtlijn 2001/29/EG, wanneer de rechthebbende de in dat artikel bedoelde instellingen het afsluiten van licentieovereenkomsten voor het gebruik van dit werk onder redelijke voorwaarden aanbiedt?
  2. Mogen de lidstaten op grond van artikel 5, lid 3, sub n, van richtlijn 2001/29/EG de instellingen het recht toekennen, de in hun verzamelingen opgenomen werken te digitaliseren, indien dat noodzakelijk is om deze werken via terminals beschikbaar te stellen?
  3. Mogen de door de lidstaten overeenkomstig artikel 5, lid 3, sub n, van richtlijn 2001/29/EG vastgestelde rechten zo ver gaan dat gebruikers van de terminals aldus beschikbaar gestelde werken op papier kunnen printen of op een USB-stick kunnen opslaan?

De eerste vraag heeft te maken met de restrictie die al in het artikel opgenomen was. Een bibliotheek mag een (digitaal) werk niet aanbieden op deze manier als een licentievoorwaarde dit uitsluit maar geldt die restrictie ook als een uitgever een digitale versie – van een al aangeschaft boek in de collectie – onder redelijke voorwaarden te koop aanbiedt? Oftewel, moet een bibliotheek verplicht een licentie afsluiten op een digitale titel als de uitgever die mogelijkheid geeft?

Vraag 2 bouwt voort op de eerste vraag en vraagt of bibliotheken daarmee ook het recht (en de mogelijkheid) hebben om werken te digitaliseren teneinde ze via terminals beschikbaar te maken voor hun gebruikers. Vraag 3 probeert duidelijkheid te verkrijgen over wat de gebruiksrechten dan zijn aangezien een dergelijke raadpleegplek de mogelijkheid zou kunnen bieden de digitale kopieën verder te verspreiden.

Ja, ja en nee

Advocaat Generaal Jääskinen gaf vandaag antwoorden op de gestelde prejucidiële vragen. Dit is formeel een opinie van de Advocaat Generaal en is daarmee geen bindend oordeel voor het Europese Hof van Justitie maar in de praktijk wordt het advies en de opinie van de AG in bijna alle gevallen gevolgd.

Ja. De Advocaat Generaal stelt dat een bibliotheek gebruik mag maken van betreffende uitzondering om gedigitaliseerde werken aan te bieden op speciaal daartoe bestemde terminals, zelfs als een uitgever/rechthebbende de digitale versie via een licentie te koop aanbiedt. Alleen als er al een licentieovereenkomst afgesloten is mag de bibliotheek niet meer gebruik maken van deze uitzondering. Oftewel, een bibliotheek is niet verplicht een licentie af te sluiten maar kan er voor kiezen om een papieren exemplaar te digitaliseren en (alleen) via raadpleegplekken aan te bieden.

Ja. De Advocaat Generaal is de mening toegedaan dat lidstaten bibliotheken het recht mogen toekennen de in hun verzamelingen opgenomen werken te digitaliseren, indien dat noodzakelijk is om deze werken via terminals beschikbaar te stellen. Hij noemt daarbij voorbeeldsituaties waarin bibliotheken de orginele werken willen preserveren die fragiel, oud of zeldzaam zijn maar ook boeken die door veelvuldig gebruik aan slijtage onderhevig zijn. De Advocaat Generaal voegt er wel duidelijk aan toe dat de uitzondering bibliotheken niet de mogelijkheid geeft hun volledige collecties te digitaliseren en aan te gaan bieden via terminals. Het moet gaan om individuele titels en exemplaren uit de collectie en het kan niet gebruikt worden om boeken digitaal aan te gaan bieden teneinde de aanschaf van meerdere benodigde fysieke exemplaren te vermijden.

Nee. Tot slot beperkt de Advocaat Generaal wel de gebruiksrechten van een gedigitaliseerd werk dat via een terminal wordt aangeboden. Ook al mag de bibliotheek een uitzondering maken op het auteursrecht van de maker door beperkt een digitaal exemplaar te openbaren, dat recht heeft de gebruiker van dat digitale exemplaar niet. De gebruiker mag geen eigen kopie maken door dat exemplaar op een USB stick te zetten en ook niet door dit exemplaar uit te printen. De Advocaat Generaal voegt er wel aan toe dat in zijn opinie het uitprinten van een eigen fysiek exemplaar onder de (analoge) thuiskopie-exceptie valt die in dezelfde richtlijn beschreven staat en dat het daarmee dus wel mogelijk zou kunnen zijn voor bibliotheekgebruikers.

En wat betekent dit nu?

Dit zou je samen kunnen vatten zoals dat ook door de meeste Nederlandse media werd gemeld vanochtend: bibliotheken zouden zonder toestemming van de auteur of uitgever boeken mogen digitaliseren zolang ze er maar voor zorgen dat gebruikers die digitale versies niet in handen krijgen.

Die samenvatting doet mijns inziens echter geen recht aan de impact op de verhoudingen tussen bibliotheken en uitgevers van ebooks als het Europese Hof van Justitie dit advies overneemt. Er is geen bibliotheek in Europa te vinden die zich niet in meer of mindere mate bezig houdt met (het aanbieden van) ebooks. Wetenschappelijke uitgevers bieden al vele jaren grote – en dure – pakketten ebooks aan die bij gebrek aan alternatieven afgenomen worden door onderwijs- en onderzoeksbibliotheken om op die manier ebooks aan te kunnen bieden aan hun gebruikers. Hierbij hebben de uitgevers de kaarten in handen en bepalen ze eenzijdig de voorwaarden, die maar zelden overeenkomen met de wensen die de bibliotheken hebben. En bij openbare bibliotheken ligt het niet veel anders. Daar dienen bibliotheken ook te onderhandelen over de prijs en voorwaarden van ebooks en hebben ze grote moeite om de populaire titels (bestsellers) digitaal beschikbaar te maken voor hun leden.

Die verhoudingen komen anders te liggen als de interpretatie van de Advocaat Generaal overgenomen wordt door het HvJEU en daarmee alle Europese lidstaten. Bibliotheken kunnen er dan voor kiezen om titels uit hun collecties zelf te digitaliseren en via raadpleegplekken in elk geval toegankelijk te maken voor hun gebruikers, zolang ze maar maatregelen nemen om het kopiëren van die zelf gemaakte ebooks te voorkomen. Dat zal vanzelfsprekend niet de ideale manier zijn voor bibliotheken om ebooks aan te bieden maar geeft wel een alternatief voor al die situaties waarin een uitgever erg hoge bedragen vraagt, ongunstige voorwaarden stelt of gevraagde titels alleen als pakket in combinatie met vele andere niet gewenste titels wil verkopen. En alleen al het feit dat bibliotheken een alternatief hebben gaat dan zorgen voor nieuwe gesprekken, onderhandelingen en overeenkomsten. Nieuwe maar vooral betere overeenkomsten voor bibliotheken hoop ik.

Ook voor hogeschoolbibliotheken kan het zeer interessante consequenties hebben. Het onderwijs werkt met een afgebakende hoeveelheid voorgeschreven studieboeken voor studenten. In veel gevallen is ook (minstens) één fysiek exemplaar van al die voorgeschreven titels in de bibliotheekcollectie opgenomen en zijn het ook deze titels die studenten graag (gratis) digitaal willen kunnen raadplegen. Niet geheel verrassend wordt in Nederland maar een relatief klein percentage van deze titels digitaal aangeboden door de uitgevers. Het aanbod dat er wel is wordt alleen maar rechtstreeks verkocht aan studenten en is niet beschikbaar voor bibliotheken. Je zou je echter nu kunnen voorstellen dat hogeschoolbibliotheken zelf hun fysieke exemplaren gaan digitaliseren en via raadpleegplekken of cataloguspc’s beschikbaar gaan maken. Studenten kunnen dan ook nog in staat gesteld worden (enkele hoofdstukken uit) het boek voor eigen gebruik uit te printen, bijvoorbeeld ten behoeve van een tentamenvoorbereiding. Dit past ook goed bij hoe de fysieke exemplaren, die meestal beperkt of zelfs helemaal niet uitleenbaar zijn, nu al gebruikt worden door de studenten.

Maar dat je dit als bibliotheek zou kunnen doen zonder per titel te moeten onderhandelen met uitgevers, zonder toestemming daarvoor te moeten verkrijgen en zonder je budget te moeten uitputten … dat mag je gerust bijzonder nieuws noemen denk ik. Bijzonder genoeg om de definitieve uitspraak van het Europese Hof van Justitie in de gaten te houden in elk geval.

Verder lezen: Conclusie AG: Bibliotheken mogen boeken via elektronische leesplaatsen aanbieden (via IE-forum.nl) / Opinie van de Advocaat Generaal en de prejucidiële vragen (via InfoCuria) / Persbericht in PDF formaat (via Curia) / Bibliotheek mag boek digitaliseren (via Parool.nl)

 

@foto: Muffet via photopin cc
#
Pagina 1 of 18123...15...Laatste »
  • © 2006- 2015 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top