Bibliotheken mogen boeken uit hun collecties digitaliseren en als ebooks beperkt aanbieden?

library digitaliseren ebooks“Als een werk onderdeel uitmaakt van een collectie [van een bibliotheek] dan mag dit op ‘terminals’ in de ruimtes beschikbaar gesteld worden aan het publiek voor onderzoek of privé-studie”. Dat vertel ik als ik de auteurswet en alle uitzonderingen op het auteursrecht uitleg en aangekomen ben bij de beperking die het mogelijk maakt om zonder toestemming van rechthebbenden werken uit je bibliotheekcollectie aan te bieden aan je gebruikers.

Besloten netwerken van bibliotheken

Artikel 15h van de Auteurswet stelt dat: Tenzij anders overeengekomen, wordt niet als inbreuk op het auteursrecht op een werk van letterkunde, wetenschap of kunst beschouwd het door middel van een besloten netwerk beschikbaar stellen van een werk dat onderdeel uitmaakt van verzamelingen van voor het publiek toegankelijke bibliotheken en musea of archieven die niet het behalen van een direct of indirect economisch of commercieel voordeel nastreven, door middel van daarvoor bestemde terminals in de gebouwen van die instellingen aan individuele leden van het publiek voor onderzoek of privé-studie.

Het is een exceptie op het auteursrecht waar bibliotheken, zowel openbare bibliotheken maar ook de bibliotheken van onderwijs- en onderzoeksinstellingen mijns inziens nog niet optimaal gebruik van maken. In tegenstelling tot sommige andere artikelen uit de Auteurswet heeft dit artikel wel degelijk betrekking op de digitale collecties van de bibliotheken. Deze uitzondering maakt het bijvoorbeeld mogelijk om een digitale bron aan te bieden aan bezoekers van de bibliotheek, ook al behoren ze niet tot de doelgroep die in een licentieovereenkomst is opgenomen voor die bron. Op die manier kan de bibliotheek de digitale collectie aanbieden aan de zogeheten walk-in users, gebruikers van de bibliotheek die geen lid zijn of niet verbonden zijn aan de instelling waartoe de bibliotheek behoort.

Daar zitten wel restricties op want de definitie van een besloten netwerk betekent dat er dus geen online toegang gegeven kan worden en dat gebruikers ook echt naar de fysieke locatie van de bibliotheek moeten komen. Ook begint het artikel met ‘Tenzij anders overeengekomen’ en dat houdt in dat in een licentieovereenkomst de leverancier of uitgever kan bepalen dat een dergelijk gebruik niet toegestaan is. In de praktijk ontbreekt een dergelijke clausule vaak omdat het voor openbare bibliotheken niet aantrekkelijk – en vaak zelfs onmogelijk – is de walk-in users te weren. Bibliotheken van musea kennen zelfs geen leden of een afgebakende groep gebruikers en daar zijn eigenlijk alle gebruikers walk-in users.

Op Europees niveau

Deze uitzondering in de Auteurswet heeft Nederland niet zelf bedacht. Net als de overige uitzonderingen komen deze (mede) voort uit de implementatie van richtlijn 2001/29/EG van het Europees Parlement en de Raad van 22 mei 2001 betreffende de harmonisatie van bepaalde aspecten van het auteursrecht en de naburige rechten in de informatiemaatschappij. Het is een hele mond vol maar het is een richtlijn die door de Europese lidstaten verwerkt is in de eigen auteursrechtwetgeving en die daarmee leidend is in hoe je de verschillende aspecten en artikelen van de auteursrechtwetgeving kan en mag interpreteren als lidstaat. Zo stelde het Europese Hof van Justitie kort geleden dat de thuiskopieregeling, die in dezelfde richtlijn 2001/29/EG staat, niet door Nederland uitgelegd mocht worden om downloaden (kopiëren) uit illegale bron mogelijk te maken, waardoor er in Nederland een ‘downloadverbod‘ ontstond zonder dat er zelfs maar één letter in onze eigen Auteurswet gewijzigd was.

Interpretatie van de ‘bibliotheekexceptie’

Artikel 15h Aw is bijna rechtstreeks overgenomen van artikel 5 lid 3 sub n uit die richtlijn 2001/29/EG dat stelt dat lidstaten beperkingen of restricties op het auteursrecht van rechthebbenden kunnen stellen ten aanzien van:

het gebruik van niet te koop aangeboden of aan licentievoorwaarden onderworpen werken of ander materiaal dat onderdeel uitmaakt van de verzamelingen van de in lid 2, onder c), bedoelde instellingen [publiek toegankelijke bibliotheken, onderwijsinstellingen of musea, of door archieven die niet het behalen van een direct of indirect economisch of commercieel voordeel nastreven], hierin bestaande dat het werk of materiaal, via speciale terminals in de gebouwen van die instellingen, voor onderzoek of privéstudie meegedeeld wordt aan of beschikbaar gesteld wordt voor individuele leden van het publiek.

In Duitsland speelt echter een rechtszaak die uitgever Eugen Ulmer KG aangespannen heeft tegen de Technische Universität Darmstadt en waar het gaat om de precieze interpretatie van artikel 5 lid 3 sub n dat ook in de Duitse Auteurswet is overgenomen.

De universiteitsbibliotheek wees het aanbod en bijbehorende licentieovereenkomst namelijk af van de uitgever om één van hun titels als ebook (opnieuw) te kopen en koos ervoor om hun eigen papieren exemplaar te digitaliseren. En deze via speciaal daarvoor ingerichte raadpleegplekken aan te bieden aan de gebruikers en bezoekers van de bibliotheek, op basis van 1 gelijktijdige gebruiker van dat digitale exemplaar.

Dat dit een werkwijze is die niet tot blijdschap van de uitgever leidde mag je een understatement noemen. De universiteitsbibliotheek beriep zich weliswaar op de uitzondering in de Duitse auteurswet maar de uitgever aarzelde niet lang en bracht het geschil voor het Bundesgerichtshof. De implicaties van een uitspraak hierin zou verregaande gevolgen kunnen hebben voor de mogelijkheden die bibliotheken hebben hun boeken te kunnen digitaliseren en zo mogelijk nog meer voor de verdienmodellen van uitgevers. Redenen waarom zowel de EBLIDA als het Deutscher Bibliotheksverband (zeg maar de Duitse KNVI) zich achter de universiteit schaarden en Eugen Ulmer KG zich gesterkt wist door steun van de Börsenverein des deutschen Buchhandels.

Hulplijn inzetten

Het Duitse Hof achtte het wijs om ruggespraak te houden over hoe artikel 5 lid 3 sub n uitgelegd moet worden en stelde daarom drie prejudiciële vragen aan het Europese Hof van Justitie:

  1. Is een werk te koop aangeboden of aan licentievoorwaarden onderworpen in de zin van artikel 5, lid 3, sub n, van richtlijn 2001/29/EG, wanneer de rechthebbende de in dat artikel bedoelde instellingen het afsluiten van licentieovereenkomsten voor het gebruik van dit werk onder redelijke voorwaarden aanbiedt?
  2. Mogen de lidstaten op grond van artikel 5, lid 3, sub n, van richtlijn 2001/29/EG de instellingen het recht toekennen, de in hun verzamelingen opgenomen werken te digitaliseren, indien dat noodzakelijk is om deze werken via terminals beschikbaar te stellen?
  3. Mogen de door de lidstaten overeenkomstig artikel 5, lid 3, sub n, van richtlijn 2001/29/EG vastgestelde rechten zo ver gaan dat gebruikers van de terminals aldus beschikbaar gestelde werken op papier kunnen printen of op een USB-stick kunnen opslaan?

De eerste vraag heeft te maken met de restrictie die al in het artikel opgenomen was. Een bibliotheek mag een (digitaal) werk niet aanbieden op deze manier als een licentievoorwaarde dit uitsluit maar geldt die restrictie ook als een uitgever een digitale versie – van een al aangeschaft boek in de collectie – onder redelijke voorwaarden te koop aanbiedt? Oftewel, moet een bibliotheek verplicht een licentie afsluiten op een digitale titel als de uitgever die mogelijkheid geeft?

Vraag 2 bouwt voort op de eerste vraag en vraagt of bibliotheken daarmee ook het recht (en de mogelijkheid) hebben om werken te digitaliseren teneinde ze via terminals beschikbaar te maken voor hun gebruikers. Vraag 3 probeert duidelijkheid te verkrijgen over wat de gebruiksrechten dan zijn aangezien een dergelijke raadpleegplek de mogelijkheid zou kunnen bieden de digitale kopieën verder te verspreiden.

Ja, ja en nee

Advocaat Generaal Jääskinen gaf vandaag antwoorden op de gestelde prejucidiële vragen. Dit is formeel een opinie van de Advocaat Generaal en is daarmee geen bindend oordeel voor het Europese Hof van Justitie maar in de praktijk wordt het advies en de opinie van de AG in bijna alle gevallen gevolgd.

Ja. De Advocaat Generaal stelt dat een bibliotheek gebruik mag maken van betreffende uitzondering om gedigitaliseerde werken aan te bieden op speciaal daartoe bestemde terminals, zelfs als een uitgever/rechthebbende de digitale versie via een licentie te koop aanbiedt. Alleen als er al een licentieovereenkomst afgesloten is mag de bibliotheek niet meer gebruik maken van deze uitzondering. Oftewel, een bibliotheek is niet verplicht een licentie af te sluiten maar kan er voor kiezen om een papieren exemplaar te digitaliseren en (alleen) via raadpleegplekken aan te bieden.

Ja. De Advocaat Generaal is de mening toegedaan dat lidstaten bibliotheken het recht mogen toekennen de in hun verzamelingen opgenomen werken te digitaliseren, indien dat noodzakelijk is om deze werken via terminals beschikbaar te stellen. Hij noemt daarbij voorbeeldsituaties waarin bibliotheken de orginele werken willen preserveren die fragiel, oud of zeldzaam zijn maar ook boeken die door veelvuldig gebruik aan slijtage onderhevig zijn. De Advocaat Generaal voegt er wel duidelijk aan toe dat de uitzondering bibliotheken niet de mogelijkheid geeft hun volledige collecties te digitaliseren en aan te gaan bieden via terminals. Het moet gaan om individuele titels en exemplaren uit de collectie en het kan niet gebruikt worden om boeken digitaal aan te gaan bieden teneinde de aanschaf van meerdere benodigde fysieke exemplaren te vermijden.

Nee. Tot slot beperkt de Advocaat Generaal wel de gebruiksrechten van een gedigitaliseerd werk dat via een terminal wordt aangeboden. Ook al mag de bibliotheek een uitzondering maken op het auteursrecht van de maker door beperkt een digitaal exemplaar te openbaren, dat recht heeft de gebruiker van dat digitale exemplaar niet. De gebruiker mag geen eigen kopie maken door dat exemplaar op een USB stick te zetten en ook niet door dit exemplaar uit te printen. De Advocaat Generaal voegt er wel aan toe dat in zijn opinie het uitprinten van een eigen fysiek exemplaar onder de (analoge) thuiskopie-exceptie valt die in dezelfde richtlijn beschreven staat en dat het daarmee dus wel mogelijk zou kunnen zijn voor bibliotheekgebruikers.

En wat betekent dit nu?

Dit zou je samen kunnen vatten zoals dat ook door de meeste Nederlandse media werd gemeld vanochtend: bibliotheken zouden zonder toestemming van de auteur of uitgever boeken mogen digitaliseren zolang ze er maar voor zorgen dat gebruikers die digitale versies niet in handen krijgen.

Die samenvatting doet mijns inziens echter geen recht aan de impact op de verhoudingen tussen bibliotheken en uitgevers van ebooks als het Europese Hof van Justitie dit advies overneemt. Er is geen bibliotheek in Europa te vinden die zich niet in meer of mindere mate bezig houdt met (het aanbieden van) ebooks. Wetenschappelijke uitgevers bieden al vele jaren grote – en dure – pakketten ebooks aan die bij gebrek aan alternatieven afgenomen worden door onderwijs- en onderzoeksbibliotheken om op die manier ebooks aan te kunnen bieden aan hun gebruikers. Hierbij hebben de uitgevers de kaarten in handen en bepalen ze eenzijdig de voorwaarden, die maar zelden overeenkomen met de wensen die de bibliotheken hebben. En bij openbare bibliotheken ligt het niet veel anders. Daar dienen bibliotheken ook te onderhandelen over de prijs en voorwaarden van ebooks en hebben ze grote moeite om de populaire titels (bestsellers) digitaal beschikbaar te maken voor hun leden.

Die verhoudingen komen anders te liggen als de interpretatie van de Advocaat Generaal overgenomen wordt door het HvJEU en daarmee alle Europese lidstaten. Bibliotheken kunnen er dan voor kiezen om titels uit hun collecties zelf te digitaliseren en via raadpleegplekken in elk geval toegankelijk te maken voor hun gebruikers, zolang ze maar maatregelen nemen om het kopiëren van die zelf gemaakte ebooks te voorkomen. Dat zal vanzelfsprekend niet de ideale manier zijn voor bibliotheken om ebooks aan te bieden maar geeft wel een alternatief voor al die situaties waarin een uitgever erg hoge bedragen vraagt, ongunstige voorwaarden stelt of gevraagde titels alleen als pakket in combinatie met vele andere niet gewenste titels wil verkopen. En alleen al het feit dat bibliotheken een alternatief hebben gaat dan zorgen voor nieuwe gesprekken, onderhandelingen en overeenkomsten. Nieuwe maar vooral betere overeenkomsten voor bibliotheken hoop ik.

Ook voor hogeschoolbibliotheken kan het zeer interessante consequenties hebben. Het onderwijs werkt met een afgebakende hoeveelheid voorgeschreven studieboeken voor studenten. In veel gevallen is ook (minstens) één fysiek exemplaar van al die voorgeschreven titels in de bibliotheekcollectie opgenomen en zijn het ook deze titels die studenten graag (gratis) digitaal willen kunnen raadplegen. Niet geheel verrassend wordt in Nederland maar een relatief klein percentage van deze titels digitaal aangeboden door de uitgevers. Het aanbod dat er wel is wordt alleen maar rechtstreeks verkocht aan studenten en is niet beschikbaar voor bibliotheken. Je zou je echter nu kunnen voorstellen dat hogeschoolbibliotheken zelf hun fysieke exemplaren gaan digitaliseren en via raadpleegplekken of cataloguspc’s beschikbaar gaan maken. Studenten kunnen dan ook nog in staat gesteld worden (enkele hoofdstukken uit) het boek voor eigen gebruik uit te printen, bijvoorbeeld ten behoeve van een tentamenvoorbereiding. Dit past ook goed bij hoe de fysieke exemplaren, die meestal beperkt of zelfs helemaal niet uitleenbaar zijn, nu al gebruikt worden door de studenten.

Maar dat je dit als bibliotheek zou kunnen doen zonder per titel te moeten onderhandelen met uitgevers, zonder toestemming daarvoor te moeten verkrijgen en zonder je budget te moeten uitputten … dat mag je gerust bijzonder nieuws noemen denk ik. Bijzonder genoeg om de definitieve uitspraak van het Europese Hof van Justitie in de gaten te houden in elk geval.

Verder lezen: Conclusie AG: Bibliotheken mogen boeken via elektronische leesplaatsen aanbieden (via IE-forum.nl) / Opinie van de Advocaat Generaal en de prejucidiële vragen (via InfoCuria) / Persbericht in PDF formaat (via Curia) / Bibliotheek mag boek digitaliseren (via Parool.nl)

 

@foto: Muffet via photopin cc
#

De internationale dag tegen DRM

Internationale dag tegen DRM 2014
Vandaag is het International Day Against DRM, oftwel de internationale dag tegen DRM, die jaarlijks door Defective by Design wordt georganiseerd om stil te staan bij alle vormen van Digital Rights Management die tot de dag van vandaag gebruikt worden door leveranciers. DRM is een verzamelnaam van allerlei technieken die expres beperkingen opleggen aan wat een gebruiker met zijn of haar legaal gekochte (digitale) goederen kan doen. Van het inrichten van printers zodat alleen maar inktcartridges van een specifiek merk geaccepteerd worden en DVD(spelers)’s die je alleen maar in een bepaalde regio van de wereld kunt gebruiken tot de DRM die op ebooks gebruikt wordt.

Vooral die laatste is er eentje waar ik me al jaren druk over maak maar het blijkt – ook al zijn er lichtpuntjes – helaas nog steeds nodig te zijn om een internationale dag tegen DRM te moeten organiseren. Ook al is het (min of meer) in onbruik raken van Adobe DRM op Nederlandse ebooks een positief teken, het wil niet zeggen dat het alternatief per se beter is. Plus als je ebooks koopt bij Google, Kobo, Amazon of Apple dan ben je nog steeds gebonden aan de beperkingen die zij je oplegggen, al was het maar dat je aankopen gekoppeld zijn aan accounts waar je wel de inloggegevens van moet onthouden. Als die winkels zelfs al blijven bestaan want met het stoppen van de Sony ebookwinkel in Amerika zijn er nog steeds klanten die niet alle ebooks terug hebben weten te krijgen.

In maart constateerde ik nog dat ik ook niet meer alle ebooks had die ik lang geleden bij Nederlandse ebookwinkels gekocht had. Twee weken geleden schrok ik – en ik niet alleen – toen mijn Kindle for PC software weigerde mijn gekochte ebooks te tonen en dat is niet de eerste keer dat Amazon in het nieuws kwam als het gaat om het blokkeren van toegang tot gekochte ebooks.

Voldoende redenen om je bewust te zijn van DRM en wat de consequenties ervan kunnen zijn voor jou. Gelukkig heb je de keuze om ofwel een backup te maken van gekochte ebooks (al dan niet na het verwijderen van DRM) danwel waar mogelijk juist te kiezen om DRM-vrije ebooks te kopen. Dat wil niet zeggen dat je nooit meer media kunt kopen zonder DRM maar het is goed om je te beseffen dat je pas eigenaar bent van iets dat je koopt als je zelf kunt bepalen hoe en waarop je die media wilt gebruiken.

Lees verder voor tips over het maken van een backup van gekochte ebooks:

Lees verder voor sites die DRM-vrije ebooks verkopen:

  • Uitgever O’Reilly verkoopt DRM-vrije ebooks en vandaag zelfs met korting;
  • SF/Fantasy uitgever TOR verkoopt ebooks vrij van DRM via Kobo;
  • Voor de fans van Jack Vance;
  • Een overzicht van sites waar je gratis DRM-vrije ebooks voor op je ereader kunt vinden;
  • SF uitgever Baen verkoopt zijn ebooks ook DRM-vrij;
  • Humble Bundle heeft af en toe ebookbundels waar je meerdere ebooks, vrij van DRM, kunt kopen voor weinig geld (en een goed doel), zoals de huidige Image Comics bundle. Vanaf half mei worden ebookbundels structureel aangeboden;
  • Over ebookbundels gesproken, Bookbale bundelt ebooks van SF & fantasy schrijvers.

Vanzelfsprekend beperkt zich de discussie rondom DRM niet alleen tot ebooks – denk maar eens aan gekochte films bij Apple en wat er gebeurt als Apple morgen zou besluiten te stoppen met die dienst – maar het blijft voor mij een goed voorbeeld van hoe leveranciers hun betalende klanten beperkingen opleggen om hun eigen belangen te beschermen. Beperkingen die ironischerwijs niet gelden als je precies datgene doet waar die leveranciers bang voor zijn: downloaden van een illegaal exemplaar.

Gelukkig komen steeds meer leveranciers en uitgevers er achter dat het niet vertrouwen van je betalende klanten en het opleggen van restricties een heel slecht businessmodel is. En helpt een internationale dag tegen DRM hopelijk die betalende klanten te beseffen dat leveranciers vooral hun eigen belangen proberen te beschermen. Ten koste van die van jou mochten ze dat nodig vinden.

#

Over dure ebooks en hoe het echt goedkoper moet (zonder zielig te doen)

ebooks legaal betaal
Alweer over ebooks? Ja. Sorry. Naar aanleiding van mijn vorige blogpost over ebooks eerder deze maand kreeg ik een vraag van een studente journalistiek bij de RUG of ik iets kon bijdragen over de prijs en beschikbaarheid van ebooks t.b.v. een artikel dat ze aan het schrijven was. Dat leverde een telefoongesprek van een uur op waarbij een groot aantal factoren aan bod kwamen. Te veel om op te noemen maar de discussie over hoe realistisch de verhoudingsgewijs hoge prijs in Nederland voor ebooks is, was natuurlijk onvermijdbaar. En dus spraken we over de kleinere markt voor Nederlandstalige ebooks, het argument van uitgevers dat ebooks een groot deel van dezelfde kosten hebben als voor papieren boeken en natuurlijk het hogere BTW-tarief in Nederland voor ebooks.

Ik ben geen uitgever en kan niet met zekerheid en kennis van zaken zeggen wat zinnige en onzinnige argumenten zijn. Maar ik durf te stellen dat als uitgevers zich echt zouden richten op het vervaardigen en verkopen van ebooks en daarnaast papieren boeken zouden uitgeven, in plaats van andersom, de processen er bij een uitgever heel anders uit zouden zien. Inclusief de bijbehorende kosten en verdienmodellen. Ik geloof uitgevers onmiddellijk dat het nu – zoals alles nu werkt – bijna onmogelijk is om ebooks voor veel lagere prijzen te verkopen. Maar ik geloof ook dat uitgevers zich allemaal vastklampen aan de bestaande modellen van papieren boeken verkopen en dat papieren boeken dus leidend zijn in alle verdienmodelen. Vandaar dat ebooks altijd een prijs hebben van zo’n 70-80% van de prijs van het papieren exemplaar.

Het kan niet goedkoper

NRC Handelsblad bleek een goede timing te hebben en publiceerde de dag erna een artikel (volledig artikel achter betaalmuur) dat duidelijk moest maken hoe de opbouw van de prijs voor een ebook en een papieren boek er uit ziet. Met als ‘conclusie’ dat vooral het BTW-tarief de boosdoener was en dat ebooks echt niet goedkoper verkocht kunnen worden. En dat Engelstalige ebooks goedkoper kunnen zijn omdat de afzetmarkt groter is. Tja.

Met de – toegegeven mooie – infographic uit dat artikel lijkt de conclusie onbetwistbaar dat het publiek al blij mag zijn dat de uitgever genoegen neemt met minder opbrengsten voor een ebook dan voor een papieren boek. Maar de echte discussie wordt er door vermeden. Want het gaat niet over hoe de prijs van een ebook opgebouwd is en hoe die zich verhoudt tot die van een papieren boek.

Het gaat mijns inziens om de ontstane werkelijkheid dat mensen ebooks niet als een digitaal alternatief zien voor een papieren boek. En dus ook niet dezelfde waarde er aan hechten. Het lijkt op wat er 15 jaar geleden met muziek gebeurde toen losse mp3’s via Napster en andere P2P netwerken laagdrempelig beschikbaar kwamen. Digitale verspreiding leverde natuurlijk veel illegaal gekopieerde muziek op maar er ontstond ook een compleet nieuw aanbod van gratis en goedkope muziek van artiesten die nooit een cd zouden (kunnen) uitbrengen. Het (legale en illegale) aanbod werd zo groot dat de ervaren waarde van muziek bij het publiek simpelweg kleiner werd. Waarom 10 tot 20 euro betalen voor een cd als je ook goedkoop of gratis muziek kunt vinden? Nog even los van de nieuwe verdienmodellen die uiteindelijk ontstonden door losse mp3’s eerst te gaan verkopen en later te gaan streamen in online muziekdiensten.

Hetzelfde is gebeurd met ebooks. Illegaal verspreide ebooks die gemakkelijk te vinden zijn maar ook een groeiend aanbod van (legale) gratis ebooks en een compleet nieuwe markt van schrijvers die buiten de traditionele uitgevers om zelf hun ebooks verkopen. Al dan niet via Amazon of Bol.com. Dat zijn dan niet de al bekende schrijvers die met lede ogen aanzien hoe hun ebooks worden gedownload via The Pirate Bay maar onbekende auteurs die met goedkope ebooks concurreren met de prijzige ebooks van de bestaande uitgevers.

Dat zie je in Amerika – waar het met die grote afzetmarkt alleen maar nog meer dringen is – en dat zie je ook in Nederland ontstaan. Zelf kocht ik afgelopen week drie SF titels van een zelf publicerende auteur en een ebook via Amazon van een auteur wiens verhalen – 120 jaar geleden verschenen – nu gebruikt zijn in de verhaallijn van de tv serie True Detective. Alle titels voor zo’n 2 euro per stuk. En dat terwijl die laatste titel ook gewoon gratis te downloaden is want daar zat al lang geen auteursrecht meer op. Prima ebooks voor een prijs waarbij je niet eens nadenkt over wel of niet gaan downloaden uit illegale bron. Impulsaankopen eigenlijk.

Daarom moet het goedkoper

Je kunt als uitgever blijven beargumenteren waarom ebooks die hoge prijs moeten hebben en waarom het niet goedkoper kan. Maar het moet gewoon goedkoper. Want er is zo veel meer keuze gekomen in het aanbod van ebooks. Genoeg gratis boeken om jaren te lezen, steeds meer goedkope ebooks waar minder in geïnvesteerd is als in de infographic van NRC vermeld staat en natuurlijk het downloaden uit illegale bron dat onverminderd door zal gaan mede doordat de prijzen juist zo hoog zijn. Wat ga je kopen, wat ga je lezen uit dat aanbod van tienduizenden/honderdduizenden titels?

De echte vraag rondom ebooks is hoe mensen nieuwe titels gaan vinden. Hoe je mensen kunt overhalen om jouw auteurs, jouw ebooks te kopen en op hun ereader te zetten. Discoverability. Hoe onderscheiden en presenteren ebooks zich van elkaar zodat ze gevonden worden in het absurd grote aanbod?

Dan is het interessante aan de onderzoeksgegevens van Gfk niet dat er slechts voor 1 van de 10 ebooks op een ereader betaald is. Zelfs niet dat drie van de tien gelezen ebooks op een ereader uit illegale bron is verkregen. Ik zou willen weten welke tien titels daadwerkelijk gelezen zijn, wat de reden is waarom die titels interessanter waren dan die duizenden anderen en welke overwegingen hierbij een rol hebben gespeeld. En ik weiger te geloven dat de prijs daar geen invloed op heeft gehad. Sterker nog, de prijs – en daarmee dus de beschikbaarheid – zal de belangrijkste factor geweest zijn.

Geen wijzende vingertjes maar een aantrekkelijk aanbod

Dan kun je elke (Kinder)Boekenweek – vanaf 8 maart is het weer zo ver – aangrijpen om het papieren boek weer te verheerlijken. Of wederom de publiciteit zoeken over hoe gedownloade ebooks leiden tot gederfde inkomsten en dat auteurs in leven gehouden moeten worden. En dus blijven hameren uitleggen waarom de prijzen van ebooks niet lager zijn. Maar dat is de realiteit ontkennen van een snel krimpende groep mensen die bereid is die prijzen te betalen. Voor bestsellers kun je dat nog steeds vragen maar die zijn niet zo eenvoudig meer vooraf te voorspellen.

Begin eens met het promoten van de ebooks van de nog-niet-zo-bekende auteurs zou ik zeggen. Dezelfde titel, dezelfde auteur maar dan voor een lage prijs te krijgen. Experimenteer eens met andere modellen en met de prijs. Waarom zie ik nooit eens een gratis ebook met alleen het eerste hoofdstuk erin van een interessante nieuwe titel die me kan overtuigen het volledige boek te kopen? Waarom niet een eerste deel van een trilogie voor een paar euro als ebook verkopen met de niet onrealistische verwachting dat mensen de resterende delen ook gaan aanschaffen? Het zijn geen nieuwe ideeën maar ik zie ze nog niet in Nederland toegepast worden.

Verhoog die discoverability en breng die titels onder de aandacht als alternatief voor die bestsellers. En maak ze op meerdere manieren beschikbaar door ze te verkopen, verhuren (via de bibliotheek) en onder te brengen in die aangekondigde Spotify voor ebooks. Ga eens echt aan internetmarketing doen, zoek uit wat mensen willen lezen en geef ze dat dan vervolgens. Voor een prijs die ze er voor over hebben, niet de prijs die volgens uitgevers betaald moet worden.

En dat heeft niet eens met ebooks te maken, dat zou voor papieren boeken lang geleden ook al plaats hebben moeten vinden ware het niet dat de marktwerking deels buiten de deur is gehouden door de Wet op de vaste boekenprijs. Maar die markt klopt nu erg luidruchtig alsnog aan. Wachtende op uitgevers die de deur opendoen.

#

Sites met gratis ebooks voor op je ereader (nee, niet illegaal)

gratis ebooksLegaal lezen betekent helemaal niet dat je altijd je bankpas of creditcard hoeft te trekken als je je ereader wilt vullen met titels. Er zijn veel sites waar je zowel Nederlandstalige als Engelstalige ebooks kunt downloaden in diverse formaten. Dit kunnen gratis ebooks zijn omdat er geen auteursrecht meer op dat werk aanwezig is maar ook omdat auteurs ze gratis ter beschikking gesteld hebben in de hoop dat je (later) wel betaalt voor hun andere titels. Hoe dan ook, hieronder heb ik een – niet uitputtende! – lijst van sites verzameld waar je gratis ebooks kunt downloaden. Helemaal legaal.

1. Project Gutenberg
Op de site van Project Gutenberg staan ruim 44.000 ebooks waarvan – in Amerika – het auteursrecht verlopen is. Ze focussen zich op kwalitatief goede uitgaven en daar vind je dus ook bijzonder veel Engelstalige klassiekers terug. De site oogt wel verouderd en je kunt het beste bladeren door de vooraf gedefinieerde boekenplanken. Heb je een titel gevonden die je wilt downloaden, dan kun je uit diverse formaten kiezen waaronder (natuurlijk) ePub.

2. Manybooks
Veel van de Gutenberg boeken vind je ook terug bij Manybooks. Manybooks ziet er wat frisser uit en beschikt over *nog* meer downloadformaten voor de ebooks. Er is een handige lijst met populaire ebooks maar natuurlijk kun je ook hier bladeren door de verschillende genres. Een aanrader als je graag Engelstalige ebooks leest.

3. The Internet Archive
The Internet Archive is een nonprofit Amerikaanse digitale bibliotheek en een bibliotheek kan niet zonder ebooks natuurlijk. Behalve – vanzelfsprekend – de Gutenberg ebooks heeft The Internet Archive ook een grote collectie met door het publiek geuploade werken en een aanzienlijke collectie van rechtenvrije/gedoneerde ebooks uit andere Amerikaanse bibliotheken. Boeken kun je o.a. in Kindle en ePub formaat downloaden maar in de meeste gevallen ook meteen in de browser lezen.

The Internet Archive is ook de initiatiefnemer van Open Library waar je ca. 1 miljoen ebooks kunt terugvinden. Ik heb hem niet apart opgenomen aangezien de kwaliteit van de downloadbare ebooks zeer wisselend is en zich wat dat betreft te weinig onderscheidt van de collectie van The Internet Archive zelf. Veel ebooks zijn door Google gescande werken en hoewel dat een groot goed is voor onderzoeksdoeleinden moet je ze mijns inziens niet op een ereader willen lezen aangezien ze daar niet voor geoptimaliseerd zijn.

4. Books Should Be Free
Eén van mijn favoriete sites voor Engelstalige ebooks is Books Should Be Free. Ze gaan er niet voor de grote getallen maar focussen zich op een selectie van rechtenvrije ebooks en audioboeken. Je treft er vooral de bekende en klassieke werken aan en laten we eerlijk zijn, dat is precies wat de meeste mensen zoeken als ze rechtenvrije ebooks willen lezen. Het bijzondere is dat je de ebooks niet alleen kunt downloaden in Kindle, PDF of ePub formaat maar ze ook als (mp3) audioboek kunt beluisteren of zelfs als podcast via een RSS feed.

5. Smashwords
Klassiekers en bekende werken zul je niet snel aantreffen op Smashwords aangezien het een site is waar onafhankelijke kleinere uitgevers en individuele auteurs zelf hun ebooks kunnen publiceren. Via Smashwords worden de ebooks ook gedistribueerd naar o.a. Kobo maar auteurs stellen er ook tienduizenden gratis ebooks beschikbaar. Leuk om eens wat nieuws en anders te proberen.

6. Gratis Amazon Kindle ebooks
Ook bij Amazon heeft niet alles een prijskaartje. Op elk gegeven moment zijn er tienduizenden titels (tijdelijk) gratis beschikbaar en er zijn meerdere sites die pogen een zo compleet mogelijk overzicht van die gratis titels te geven, zoals FreeReadFeed en FreeBook Sifter. Let wel op want niet alleen moet je – natuurlijk – een Amazon account hebben voor de Kindle ebooks, dankzij het prijsbeleid van de Amerikaanse uitgevers en Amazon zijn gratis boeken vaak niet gratis in Nederland. Misschien dat dit nog verbetert als Amazon ook in Nederland lanceert.

7. Gratis Kobo ebooks
Ook Kobo heeft een groot aantal gratis ebooks in de Kobobooks webwinkel staan. Ze staan allemaal netjes bij elkaar op een speciale site maar ook hiervoor geldt dat dankzij het prijsbeleid van de uitgevers in Nederland de ebooks vaak niet gratis zijn. Een beetje teleurstellend aangezien op de oude versie van de site je netjes kon filteren op de ebooks die ook echt gratis waren. Een optie die in de vernieuwde interface niet meer terug te vinden is.

8. Gratis ebooks via Bol.com
Je moet er even goed naar zoeken maar ook bij Bol.com zijn er gratis ebooks te vinden en ze hebben zelfs een aparte pagina waar je zowel Nederlandstalige als Engelstalige ebooks kunt vinden om meteen te downloaden. Vanzelfsprekend alleen in ePub formaat.

9. Nederlandstalige ebooks via de Bibliotheek
Ook op Nederlandstalige (vertaalde) werken verloopt het auteursrecht uiteindelijk en de Bibliotheek heeft ze netjes bij elkaar staan op de Selectie ebooks pagina waar je honderden ebooks rechtstreeks kunt downloaden voor op je ereader.

10. Ebooks Eregalerij via de Bibliotheek
De eBooks eregalerij bevat een selectie van meesterwerken van schrijvers uit Het Pantheon, de permanente tentoonstelling in het Letterkundig Museum met hoogtepunten uit 1.000 jaar Nederlandstalige literatuur. Ik moet toegeven er nog nooit een ebook gedownload te hebben maar als je je wilt verdiepen in de Nederlandse schrijvers van weleer, dan is dit de plek om dat te doen.

Mis ik nog een goede site met gratis ebooks? Laat het me weten in de comments!

Update 10-02-2014: Ik wilde de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren toevoegen maar zag in de titellijst zeer veel titels terugkomen die echter voor het overgrote deel blijken te bestaan uit scans (PDF bestanden). Het doel van de bovenstaande lijst is dat het ebooks (romans) moeten zijn die je op de ereader kunt zetten en met PDF bestanden moet je dat eigenlijk niet willen. Vind ik.

 

@foto via FreeDigitalPhotos.net

#

Over illegale ebooks, legaal lezen en veel drogredenen

illegale ebooks
E-readers staan vol met illegale boeken“, kopte het AD gisteren waarmee het startschot werd gegeven voor een kleinschalig media-offensief over de kwalijke effecten van ‘al die illegale ebooks’ die door mensen gedownload worden en die niet alleen de ebookmarkt verpesten in Nederland maar ook nog het brood uit de mond stoten van Nederlandse schrijvers.

Zoals bij elke boodschap die je wilt verkopen aan het publiek begint dat met wat statistieken. Onderzoeksbureau Gfk maakte vier maanden geleden bekend dat er 1 miljoen ereaders in omloop zouden zijn aan het einde van 2013 waar dan “slechts” 12% van de daarop aanwezige ebooks ook daadwerkelijk gekochte ebooks zijn. Het AD wist te melden dat deze prognose inmiddels bijgesteld was door Gfk naar 1,1 miljoen ereaders met gemiddeld 117 ebooks erop. Waarvan 11 betaalde ebooks. De rest is gratis of illegaal gedownload. Een daling naar iets minder dan 10%.

Met een naadloos bruggetje naar de term illegaal gaan vervolgens dan de sluizen open van meningen, feitelijke incorrectheden en stemmingmakerij. Met een vaag rekensommetje – uit de muziekwereld zou blijken dat voor elke 10 gedownloade cd’s er twee minder verkocht worden – werd geconcludeerd dat gedownloade ebooks gelijkstaan aan gemiste aankopen (en inkomsten). Het zou een oorzaak zijn voor het achterblijven van de ebookmarkt in Nederland. In de Volkskrant werd auteur Saskia de Noort aangehaald die tot haar ontzetting ontdekte dat haar boek meer dan 15.000 keer gedownload was van een torrentsite. Daar was de sluiting van Polare helemaal niks bij in vergelijking. Het NOS Journaal deed er nog een schepje bovenop toen Rob Trip – na met veel moeite twee keer het woord ereader uitgesproken te hebben alsof het een vies woord was – meldde dat schrijvers veel geld misliepen door al die illegale ebooks op ereaders. Susan Smit mocht ook nog toelichten dat het tijd was voor Actie. Met een hoofdletter A.

En die Actie was natuurlijk al begonnen. Dat je in Nederland – nog steeds – legaal ebooks downloadt uit illegale bron werd zo min mogelijk benadrukt of het moet zijn dat de Volkskrant uit de mond van Saskia Noort echode dat ebooks downloaden alleen in Spanje en Nederland “niet strafbaar” is. Het is bijna een kunst om een uitzondering op het (civielrechtelijke) auteursrecht te laten klinken als een ernstige omissie in het strafrecht. Want natuurlijk zou je ernstig gestraft moeten worden als je het in je hoofd haalt om een ebook van Noort te downloaden. Zelfs het Openbaar Ministerie liet zich vorige maand al verleiden om het strafrecht erbij te halen in een zaak over het uploaden van ebooks. Waarvoor zij meteen een tik op de vingers kreeg van het gerechtshof.

Maar de uitgevers en auteurs delen zelf ook graag een tikje uit. Met een wijzend vingertje want het moet maar eens afgelopen zijn met dat illegaal downloaden van hun ebooks. Want daar gaat de Actie over. Er moet legaal gelezen worden onder de noemer ‘Ik lees legaal‘ Er moet betaald worden voor ebooks die je leest want anders gaat het niet goed met de uitgevers en auteurs. Illegaal is slecht, legaal is goed, dat snapt u best wel natuurlijk.

Begrijp me alsjeblieft niet verkeerd, ik ben geen voorstander van het downloaden van ebooks van torrentsites. Ik geloof in betalen voor ebooks die je graag wilt lezen en ik geloof in het respecteren van de rechten van auteurs. Maar ik geloof nog veel meer in eerlijkheid. Het hele verhaal vertellen. Alle kanten van een discussie belichten. En in dat je ook je klanten met respect moet behandelen waarvan je verwacht dat ze betalen voor jouw producten.

Maar er wordt niet gerept over DRM praktijken die moeten voorkomen dat je als betalende klant je gekochte ebook  deelt met familie of vrienden. Het blijft stil over het grote aanbod van gratis ebooks die ook op die ereaders staan en die helemaal niet illegaal zijn. Niemand heeft het over de verhoudingsgewijs absurd hoge prijzen van ebooks in Nederland – vergeleken met o.a. Engelstalige ebooks – of over het feit dat er relatief weinig aanbod van betaalde ebooks is in dit land. Uitgevers zwijgen over het niet uitbrengen van oudere, niet meer in boekvorm leverbare titels, die inmiddels al door een grote schare liefhebbers zelf is gedigitaliseerd en onderdeel uitmaakt van die torrents met ebooks. Ebooks van oude kinderboekenseries waar ik zelf met plezier enkele euro’s per deeltje voor neergeteld had maar die simpelweg niet te koop zijn.

Maar ik ga de discussie niet meer aan. Het gaat al lang niet meer over hoe uitgevers en auteurs met een aantrekkelijk (geprijsd) product kunnen komen waar mensen met plezier voor zouden willen betalen. Die 1,1 miljoen ereaders zijn gekocht door mensen die het verschil niet zien tussen het aanbod van grotendeels slecht opgemaakte ebooks waarvan ze 99% niet eens van willen lezen, en het legale aanbod van Nederlandstalige ebooks waarvan ze waarschijnlijk 99% ook niet willen lezen.

Waarom zou je betalen voor die paar titels die je wel wilt lezen als je tienduizenden ebooks kunt downloaden en je in theorie de rest van je leven zou kunnen lezen op een ereader. Ook al zitten daar niet de ebooks tussen die je echt zou willen maar ja, met tienduizend ebooks kun je wel genoegen nemen met iets mindere leuke titels. De Nederlander is een pragmatisch mens. Ik vind het bijvoorbeeld juist verbazingwekkend dat uberhaupt nog voor 10% van de ebooks betaald is. Welke titels zouden er voor gezorgd hebben dat mensen afgeknapt zijn op het betalen voor ebooks vraag ik me dan af.

Ik heb vorig jaar ruim 300 euro aan ebooks uitgegeven. Engelstalige ebooks want ik lees nu eenmaal graag Engelstalige SF en fantasy. Vijf euro ging naar een Nederlandstalig ebook (vertaald uit het Japans) en verder had ik geen interesse in het Nederlandstalige aanbod. Legaal of illegaal. Terwijl ik zo honderden kinderboeken zou kunnen opnoemen uit mijn jeugd die ik zonder enige aarzeling opnieuw zou kopen als ebook. Maar dat aanbod is er niet. En dan gaat het helemaal niet om legaal of illegaal lezen maar om het leveren van wat mensen willen kopen.

In plaats daarvan krijg ik een moralistische campagne om mijn oren gesmeten. Want ik moet het maar doen met wat er aangeboden wordt en daar moet ik vanzelfsprekend voor betalen zodat ik niet aan broodroof doe. En jezelf beperken tot de gratis ebooks of ze (eindelijk) gaan lenen via de bibliotheek past dan niet in het verhaal. Uitgevers en ebookshops investeren in het gebruiksonvriendelijk maken van ebooks en subsidiëren BREIN om de inmiddels onhoudbare stroom van verspreide ebooktorrents in te dammen. Vooral gesteund door boekenliefhebbers die nog steeds papieren boeken kopen en het groepje mensen die altijd al netjes ebooks kochten en het niet in hun hoofd zou halen om een torrentprogramma te installeren.

Terwijl de rest ongetwijfeld de schouders ophaalt en de ereader aanzet. Al dan niet voorzien van 117 ebooks waarvan 90% gratis verkregen is.

#

Een nieuwe versie van Adobe DRM: hoe DRM nog irritanter wordt

adobe drm

Toen Adobe enkele weken geleden met een nieuwe versie van Adobe DRM voor ebooks kwam – middels de introductie van Digital Editions 3.0 – nam ik dat min of meer ter kennisgeving aan. Het was weliswaar een kwestie van tijd voordat Adobe met een nieuwe versie zou komen die niet binnen seconden gekraakt kon worden (zoals met de huidige versie het geval is) maar het leek me niet heel erg waarschijnlijk dat de ebookwinkels en de makers van ereading apps en ereaders zouden gaan overstappen op deze meer “veiligere” variant.

Het zou grote problemen kunnen veroorzaken omdat de al geïnstalleerde versies van Adobe Digital Editions en de bestaande ereading apps plus ereaders niet meer geschikt zouden zijn om ebooks te lezen die met de nieuwe Adobe DRM beveiligd zouden worden. Daarnaast wordt Adobe DRM door steeds minder partijen gebruikt omdat grote verkopers als Apple en Amazon hun eigen DRM systeem hebben en anderen zoals Kobo en Google Play Books een eigen variant van Adobe DRM gebruiken om gekochte ebooks te synchroniseren met hun apps en ereaders (Kobo). Steeds vaker wordt er (gelukkig) ook gekozen om geen DRM toe te passen op ebooks en in Nederland zijn inmiddels de meeste ebooks te koop met watermerk DRM ipv de beveiliging van Adobe. Allemaal redenen waarom ik het zelfs een beetje non-nieuws vond dat Adobe nog een nieuwe poging ging wagen met hun DRM.

Maar Adobe lijkt op een ramkoers te zitten om koste wat het kost weer relevant te worden als het om beveiligen van ebooks gaat. In een webinar liet Adobe zien dat het voornemens is om het gebruik van de nieuwe DRM af te gaan dwingen bij elke partij die gebruik maakt van Adobe DRM. Met ingang van juli 2014 wil Adobe het onmogelijk maken om nog ebooks met Adobe DRM te openen met hard- en software die niet de nieuwe DRM versie ondersteunen en gebruiken.

Wat betekent dit?
Dat heeft behoorlijk wat gevolgen. Allereerst betekent het dat je verplicht Adobe Digital Editions 3.0 moet hebben geïnstalleerd om om vanaf dat moment nog met Adobe DRM beveiligde ePubs te kunnen downloaden. De oudere versies 1.7, 2.0 en 2.1 zijn nog volop in gebruik maar die zijn in één klap verouderd.

Ook al is die upgrade naar 3.0 niet verplicht als je alleen Nederlandstalige ebooks koopt (die gebruiken watermerk DRM), er zijn nog voldoende plekken waar je nog wel vastzit aan Adobe DRM. Wil je je bij Kobobooks of Google Play Books gekochte ebooks downloaden om op je (niet Kobo) ereader te kunnen lezen, dan gaat dat nog steeds met Adobe DRM. Hetzelfde geldt als je ebooks op je ereader wilt lezen die je geleend besteld hebt op het nieuwe ebookplatform van de openbare bibliotheken.

Oorlogsverklaring aan de ereader?
Dat je verplicht Adobe Digital Editions 3 moet hebben om je gekochte ebooks te kunnen downloaden en lezen is één ding. Maar het echte probleem is dat ook ereaders expliciet de nieuwe Adobe DRM moeten ondersteunen willen ze ebooks, die na juli gedownload worden, kunnen lezen. En dat gaat gegarandeerd niet gebeuren met alle modellen ereaders die er op dit moment in omloop zijn. Alleen in Nederland zijn er al een miljoen ereaders in gebruik en deze kun je straks gaan verdelen in de modellen die met een firmware update wel compatibel worden gemaakt en de modellen die je effectief niet meer kunt gebruiken om nieuw gekochte ebooks met Adobe DRM op te lezen.

En wat nu?
Adobe lijkt vastbesloten te zijn hun eigen DRM te verstevigen, zoals ze dat zelf noemen, en neemt daarbij alle consequenties op de koop toe. Het is te hopen dat ebookverkopers nu gaan heroverwegen of ze uberhaupt nog wel verder willen met Adobe DRM en opties gaan verkennen voor watermerk DRM of zelfs DRM-vrije ebooks.

De kans dat ze hun eigen klanten in de armen jagen van hun concurrenten die geen Adobe DRM gebruiken wordt namelijk een stuk groter als betalende klanten door extra hoepels moeten springen om ebooks te downloaden. Om er vervolgens achter te komen dat ze het wellicht niet op hun huidige ereader kunnen lezen. En precies datzelfde argument zou je kunnen maken om te concluderen dat het alleen maar nog meer mensen richting de illegale ebooks zal brengen.

Voor de bibliotheken en hun ebookplatform betekent het dat er nog meer beperkingen komen aan het gebruik van hun ebookdiensten. Alle klanten zullen verplicht Adobe Digital Editions 3 moeten installeren en over een ereader moeten beschikken die overweg kan met de nieuwe beveiliging. Het zullen in de praktijk alleen de recente modellen ereaders zijn waarmee je nog ebooks kunt lezen via de bibliotheek vrees ik.

En voor mezelf handhaaf ik mijn eigen regel dat ik geen ebooks koop als ik ze niet kan ontdoen van DRM. Ironischerwijs is het juist de gemakkelijk te kraken Adobe DRM geweest die ervoor gezorgd heeft dat ik de afgelopen jaren vele tientallen Engelstalige ebooks heb gekocht bij Kobobooks en Google Play Books. Tenzij ook de nieuwe beveiliging van Adobe straks verwijderd kan worden zal het betekenen dat ik vanaf juli geen ebooks meer zal kopen bij Kobo of Google.

Daar zullen ze waarschijnlijk niet van onder de indruk zijn maar totdat ebookverkopers snappen dat betalende klanten zelf willen bepalen wat ze met hun gekochte ebooks doen, zal ik dan toch vaker mijn toevlucht nemen tot het illegale aanbod. Want ik ben overtuigd dat de ebookpiraten geen enkele moeite zullen hebben met de nieuwe beveiliging.

Zoals gewoonlijk zullen alleen de mensen er last van krijgen die netjes hun ebooks online willen kopen of gaan lenen bij de bibliotheek. Vergeet dan niet Adobe te bedanken voor het nog irritanter maken van DRM.

Update 5-2-2014: Op het blog van Datalogics – een bedrijf waar Adobe nauw mee samenwerkt in het ontwikkelen van hun beveiligingstechnologie – valt te lezen dat Adobe na alle kritieken het strakke tijdspad en het gedwongen overstappen loslaat. Adobe blijft promoten om gebruik te maken van de verbeterde DRM maar laat het nu aan hun klanten zelf over wanneer (en of) ze overstappen. Gezien de plannen die Adobe ook nog heeft om binnen twee jaar een online DRM te introduceren die vereist dat een ereading apparaat permanent online de licentie checkt, vat ik dat op als uitstel van executie. Geen afstel. Maar het dreigende probleem op korte termijn lijkt hiermee wel afgewenteld te zijn.

#

Mag je nu wel of niet ebooks downloaden uit illegale bron?

illegale bronVandaag oordeelde het Gerechtshof Den Haag dat het opleggen van een blokkade aan internet service providers voor domeinnamen en ip-adressen die door bittorrentsites worden gebruikt, niet voldoet aan de daaraan gestelde (proportionaliteits)eisen. Daarmee kwam de in 2012 opgelegde blokkade van The Pirate Bay door Ziggo en XS4ALL te vervallen. De rechter baseerde zich o.a. op het feit dat een dergelijke blokkade niet effectief bleek te zijn en dat hierdoor providers buitenproportionele maatregelen moesten nemen. Ook al overweegt BREIN nog in cassatie te gaan, het lijkt er toch wel op dat de blokkade van The Pirate Bay tot het verleden gaat behoren.

Vlak nadat dit nieuws bekend werd zag ik de eerste berichten verschijnen over het weer kunnen downloaden van ebooks van de grootste torrentsite. Ongetwijfeld waren de berichten deels als grap bedoeld maar ik zag daar echter wel weer verschillende antwoorden op komen die elkaar tegenspraken. Volgens de één mag je wel ebooks downloaden uit een illegale bron, volgens een andere mag het pertinent niet. Tijd om uit te zoeken wie er gelijk heeft.

Kopiëren en downloaden in de wet
De Auteurswet voorziet in diverse uitzonderingen, excepties, op het auteursrecht van de maker. Eén daarvan is de thuiskopie-exceptie. Die vind je echter terug in twee verschillende artikelen van de Auteurswet. De eerste, artikel 16b, stelt dat: Als inbreuk op het auteursrecht op een werk van letterkunde, wetenschap of kunst wordt niet beschouwd de verveelvoudiging welke beperkt blijft tot enkele exemplaren en welke uitsluitend dient tot eigen oefening, studie of gebruik van de natuurlijke persoon die zonder direct of indirect commercieel oogmerk de verveelvoudiging vervaardigt of tot het verveelvoudigen uitsluitend ten behoeve van zichzelf opdracht geeft.

Wat staat hier nou eigenlijk? Hier staat dat je werken mag kopieren voor eigen privé gebruik, zoals bijv. voor (zelf)studie zolang je er maar niets aan verdient. De laatste regel maakt het zelfs mogelijk dat je zo’n kopie ook door anderen mag laten maken. In het tweede lid van het wetsartikel worden echter boeken specifiek uitgezonderd van die brede mogelijkheid en wordt gesteld dat je slechts een deel van het boek mag kopiëren. Een volledige kopie, ook voor eigen gebruik, mag alleen gemaakt worden als er geen (nieuwe) exemplaren meer te verkrijgen zijn.

Beschouw je dus een ebook als een boek, dan mag je daar geen volledige kopie van maken en zou ook een gedownload ebook (als kopie van het origineel) niet mogen.

Artikel 16b of 16c
Maar daarmee zijn we er nog niet want artikel 16b is (alleen) van toepassing als een thuiskopie niet onder artikel 16c geregeld wordt. Artikel 16c beschrijft de mogelijkheid van het maken van een thuiskopie op een drager die bestemd is om een werk ten gehore te brengen, te vertonen of weer te geven, zoals het zo fraai in het eerste lid gemeld wordt. Als inbreuk op het auteursrecht op een werk van letterkunde, wetenschap of kunst wordt niet beschouwd het reproduceren van het werk of een gedeelte ervan op een voorwerp dat bestemd is om een werk ten gehore te brengen, te vertonen of weer te geven, mits het reproduceren geschiedt zonder direct of indirect commercieel oogmerk en uitsluitend dient tot eigen oefening, studie of gebruik van de natuurlijke persoon die de reproductie vervaardigt.

Het heeft hiermee in de praktijk meestal betrekking op het kopiëren naar digitale informatiedragers voor eigen gebruik, hoewel het onderscheid tussen 16b en 16c vooral gaat tussen ‘generieke’ kopieën en kopieën die op een daartoe bestemde drager worden gemaakt. Het kopiëren van een fysiek boek valt onder 16b maar het kopiëren van een audiocd naar een blanco beschrijfbare cdrom valt onder 16c.

Artikel 16c is de wettelijke basis voor het gegeven dat het in Nederland niet verboden is om muziek en films te downloaden van het internet. Ook materiaal dat zonder toestemming van de rechthebbenden op internet is gezet mag namelijk gebruikt worden ‘tot eigen oefening, studie of gebruik van de natuurlijke persoon die de reproductie vervaardigt’. Daar komen de discussies rondom illegaal downloaden ook om de hoek kijken, of beter gezegd, de discussies over het downloaden uit illegale bron.

En downloaden uit illegale bron is niet verboden
Op 15 november 2010 speelde een hoger beroep waarin aan de orde kwam of downloaden uit illegale bron voor privé-doeleinden al dan niet is toegestaan. Het (zelfde) Gerechtshof in Den Haag deed hierin de uitspraak:

Downloaden uit illegale bron is het downloaden van muziek- of filmbestanden die zonder toestemming van de auteursrechthebbenden op internet zijn geplaatst. Het hof heeft hierover het volgende beslist. Het downloaden uit illegale bron voor privé-gebruik is naar Nederlands recht toegestaan, omdat de Nederlandse regering bij de aanpassing van de Nederlandse Auteurswet aan de Europeesrechtelijke Auteursrechtrichtlijn uitdrukkelijk en herhaaldelijk heeft verklaard dat downloaden uit illegale bron voor privé-gebruik niet is verboden.

Goed, dus je mag downloaden uit illegale bron maar dan is nog steeds de vraag wat er gedownload mag worden. Gaat het alleen om de in de uitspraak genoemde muziek- en filmbestanden of zouden ook ebooks hieronder kunnen vallen? Voor het beantwoorden van die vraag is lid 2 van artikel 16c van belang. Deze stelt de voorwaarde dat voor die thuiskopie uit lid 1 een billijke vergoeding betaald moet worden aan de rechthebbenden. Voor het reproduceren, bedoeld in het eerste lid, is ten behoeve van de maker of diens rechtverkrijgenden een billijke vergoeding verschuldigd. De verplichting tot betaling van de vergoeding rust op de fabrikant of de importeur van de voorwerpen, bedoeld in het eerste lid.

En dat is de thuiskopieheffing. Een bedrag die op de in het eerste lid genoemde dragers wordt geheven en geïnd door Stichting de Thuiskopie. In eerste instantie alleen op beschrijfbare cd’s en dvd’s maar nadat op 1 januari 2013 de regeling werd uitgebreid, ook op computers, externe harde schijven, tablets, smartphones, laptops en harddiskrecorders.

Door die uitbreiding naar al die andere dragers kun je – mijns inziens – concluderen dat als je digitale kopieën maakt op een harde schijf van een pc of laptop, of op een smartphone of tablet, dat dus ‘daartoe bestemde dragers’ zijn zoals in artikel 16c staat aangegeven. Ongeacht of het nou films zijn, muziek is of ebooks. Games en andere software vallen hier overigens buiten aangezien hierover in een ander wetsartikel specifieke voorbehouden gedaan zijn.

Downloaden van ebooks, ook die uit illegale bron zoals The Pirate Bay, valt dan ook volgens mij – dankzij de thuiskopieheffing op alle apparaten waarmee je ze kunt downloaden – onder artikel 16c. Waarmee het downloaden van ebooks toegestaan zou zijn in Nederland zolang je ze niet zelf uploadt (wat je met bittorrent overigens standaard wel doet!) of op andere manieren verder verspreidt.

Maar het laatste woord is aan een rechter
Nu ben ik geen jurist en kun je hoe dan ook van mening blijven verschillen over de interpretatie van de thuiskopie-exceptie als het om downloaden van ebooks gaat. Ik heb uitgebreid gezocht maar kon geen jurisprudentie/uitspraken vinden van een gerechtshof over deze kwestie. Valt het maken van een thuiskopie van ebooks onder artikel 16c en is het daarmee toegestaan, ook uit illegale bron? Of zijn ebooks auteursrechtelijk gezien boeken en moeten ze onder artikel 16b gerekend worden? In dat laatste geval zou je niet zo maar geen thuiskopie mogen maken resp. een exemplaar mogen downloaden.

Heb ik toch eens een interessante vraag voor de rijdende rechter ;-)

Update 29-1-2014
Ik had het expres weggelaten om in een latere blogpost er verder op in te gaan maar ik voeg het nu alsnog toe. Op 9 januari van dit jaar publiceerde de Advocaat Generaal van het Europese Hof van Justitie een Conclusie naar aanleiding van een cassatie van een zaak die bij de Hoge Raad was beland. Dit betrof een aantal importeurs en leveranciers van dragers waarop thuiskopieheffing wordt geheven. Zij betoogden dat de thuiskopieheffingniet gebruikt mag worden om te compenseren voor downloads uit illegale bron en dat de thuiskopieheffing daarom verlaagd moet worden. Het Gerechtshof in Den Haag gaf Stichting Thuiskopie echter gelijk waarop de eisende partijen in cassatie gingen bij de Hoge Raad, die vervolgens vragen van uitleg stelde aan de Advocaat Generaal.
Een lang verhaal kort: de Advocaat Generaal van het Europese Hof van Justitie concludeert dat de thuiskopieheffing niet geheven mag worden over illegale content en dat daarmee de thuiskopie-exceptie niet zo mag worden uitgelegd dat deze van toepassing is op downloads uit illegale bron. Dus niet legaal films, muziek en ebooks downloaden van The Pirate Bay.
Het is nu wachten op de niet rijdende rechters van het Europese Hof van Justitie of ze deze Conclusie van de Advocaat Generaal overnemen in een arrest. Als ze dat doen dan zal ook in Nederland het downloaden uit illegale bron als een inbreuk op het auteursrecht van de rechthebbenden beschouwd moeten worden en komt het downloadverbod zeer waarschijnlijk weer op tafel te liggen. Met een lagere thuiskopieheffing maar ook met hernieuwde discussies over zin en onzin van het handhaven van een dergelijk downloadverbod.

#

Pagina 1 of 17123...15...Laatste »
  • © 2006- 2014 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top