Tweetweekoverzicht week 37 2019: Opinie AG Europese Hof over verkopen tweedehands ebooks en update Audible (Captions) vs uitgevers

Elke week maak ik een tweetweekoverzicht waarin ik alsnog stil sta bij nieuws en interessante ontwikkelingen waar ik wel over getwitterd heb maar waar ik (nog) geen blogpost aan heb gewijd.

Heb ik iets gemist? Of ben je wat interessants tegen gekomen? Stuur me dan een mail of tweet en dan neem ik het op in het (volgende) tweetweekoverzicht.

Een karig weekje

Er was, zoals altijd, genoeg nieuws afgelopen week maar ik heb er maar weinig van meegekregen. Ik werd heftig ziek op maandag en dat betekent dat ik deze week nauwelijks het nieuws – of beter gezegd mijn RSS feeds – gevolgd heb. Met excuses maar het is dus een kort tweetweekoverzicht deze week ….

Opinie AG Europese Hof over verkopen tweedehands ebooks

In de media werd er – natuurlijk – gelijk meer van gemaakt dan het is maar Advocaat-Generaal Szpunar heeft zijn opinie gegeven over de kwestie die vorig jaar door de Rechtbank Den Haag aan het Europese Hof van Justitie is voorgelegd over de vraag of het (door)verkopen van tweedehands ebooks juridisch mogelijk is.

Ik heb er diverse blogposts over geschreven want het is een langslepende zaak tussen de uitgevers en Tom Kabinet (met nog een boeiend zijpad naar de VOB zaak over het mogen uitlenen van ebooks) en ik verwijs dan ook graag naar die blogposts voor meer achtergrondinformatie. Het begon in 2014 en pauzeerde vorige jaar met de vragen die aan het Hof zijn gesteld.

Dat het juridisch een enorme verwarde kluwen aan het worden is waarbij auteursrechtelijke belangen maar vooral ook de consistentheid van eerdere uitspraken van het Hof bijna niet meer op 1 lijn te brengen zijn, blijkt wel uit de opinie van de AG. Hij bevestigt op meerdere punten dat het eigenlijk niet zo kan zijn dat bij een reguliere verkoop van een ebook het distributierecht niet uitgeput is maar kan dat niet verenigen met de belangen van rechthebbenden die (zonder enige twijfel) flink geschaad worden als digitale boeken oneindig doorverkocht/gekopieerd mogen worden. Na flink wat perspectieven en eerdere uitspraken doorbesproken te hebben vlucht de AG naar het argument dat de toekomst van ebooks een stuk eenvoudiger zou zijn als ebooks via abonnementsdiensten gedistribueerd worden want zonder verkoop van een exemplaar heb je de hele discussie over uitputting niet. En komt de AG, na woorden als “teleologische overwegingen te gebruiken” tot de conclusie dat het doorverkopen van ebooks niet onder het distributierecht valt.

Oh kee.

Vlees noch vis zou mijn vader zeggen maar die is geen jurist. De opinie van de AG wordt meegenomen door het Europese Hof en hoewel vaak de opinie van een AG wordt overgenomen is dat absoluut geen vanzelfsprekendheid. Met deze hele bijzondere lijn van redeneringen die tot een conclusie leiden wat feitelijk neerkomt op “We moeten niet willen dat digitale werken onder het distributierecht komen te vallen maar de logische en juridische onderbouwing kan ik ook niet bedenken”, is niet de eenduidige input waar een Europese Hof op zit te wachten lijkt me.

Maar goed, dat gaan we zien als het Europese Hof definitief uitspraak doet over de gestelde vragen, waarschijnlijk binnen enkele maanden. De status van het ebook gaat nooit meer hetzelfde zijn :)

Audible (Captions) vs uitgevers

Volop ontwikkelingen in de procedure die door een aantal Amerikaanse uitgevers is aangespannen tegen Audible wegens het uitrollen van Captions, een dienst waarbij met regels tekst de gesproken tekst wordt getoond in de audioboeken.

Audible had al aangegeven titels van uitgevers die bezwaar hebben, buiten Captions te laten maar heeft nu besloten Captions voorlopig te beperken tot alleen de titels die in het publiek domein zitten. Tot de rechtszaak achter de rug is.

En in die rechtszaak heeft Audible meteen vol gas ingezet met de oproep aan het hof om de zaak te seponeren. Uit de stukken (pdf) blijkt dat de advocaten van Audible claimen dat dit sowieso geen intellectueel eigendomszaak is maar hoogstens een conflict in het contractrecht. Ze ontkennen dat het een inbreuk is maar beargumenteren dat zelfs als het als zodanig geïnterpreteerd wordt, dit aantoonbaar onder het fair use valt.

De uitgevers zullen later reageren en ongetwijfeld een totaal ander perspectief op de zaak hebben waarmee de rechter vervolgens aan de slag mag maar gezien de jarenlange rechtszaken die ze tegen Google gevoerd hebben over Google Books – en die ze verloren omdat ook dit als fair use werd gezien – vind het ik moeilijk om te zien hoe de uitgevers hier een bevredigend resultaat gaan halen. Maar enfin, er zijn wel vreemdere dingen gebeurd.

#

Kobo Libra H20 ereader op het strand

De Kobo Libra H2O in de praktijk

Bijna 1 jaar na de Kobo Forma komt Kobo met een nieuwe ereader die zowel de opvolger van de waterdichte Aura H2O is maar ook het kleinere – en flink goedkopere – broertje van de Forma is. De Kobo Libra H2O heeft een 7 inch scherm, dezelfde vormgeving als de Forma waarmee je zowel linkshandig, rechtshandig maar ook in landscape formaat kunt lezen en is eveneens voorzien van fysieke bladerknoppen. Is de Libra H2O de ideale ereader en is het de moeite waard om te upgraden als je nog een ouder model hebt?

De tijd dat een nieuwe ereader nog echt vernieuwende dingen deed ligt inmiddels alweer enkele jaren achter ons. Er is maar zo veel dat je qua constructie van een ereader, scherm en batterijduur kunt vernieuwen voordat je in herhaling valt en Kobo heeft, na 12 modellen ereaders te hebben uitgebracht in bijna 8 jaar tijd, zich nu duidelijk gefocussed op het verbeteren van de leeservaring met de hard- en software waarbij ook de portemonnee nog een beetje ontzien wordt.

Sinds 2016, met de introductie van de Aura ONE, heeft Kobo het aantal modellen waar je uit kunt kiezen teruggebracht naar drie: Een instapmodel met een 6 inch scherm (op dit moment de Clara HD), een waterbestendig “tussenmodel” met een 7 inch scherm en een topmodel met een 8 inch scherm dat voorzien is van alle toeters en bellen (op dit moment de Forma).

Aangezien vorig jaar dus zowel de Clara HD als de Forma verschenen, is het dit jaar de beurt aan de Aura H2O om een opvolger te krijgen. Dat doet Kobo door de vormgeving van de Forma toe te passen op het waterdichte H2O model met 7 inch scherm en het resultaat is de Libra H2O: een ereader met 7 inch scherm, met grip waardoor je hem zowel links- als rechtshandig kunt vasthouden en bladerknoppen zoals die ook op de Forma zitten. In essentie is de Libra H2O een iets kleinere – en veel goedkopere – versie van de Forma.

De Kobo Libra H2O samengevat

Specificaties:

  • Een 7 inch scherm (Carta E-Ink), 1264×1680 pixels en 300 pixels per inch. Het scherm is niet gelijk met de randen (zoals de Forma die de duurdere Mobius schermtechniek heeft) maar ligt nu verzonken omdat de LED’s nu in de randen zitten;
  • 8GB interne opslag zonder mogelijkheid om dit uit te breiden via een micro-sd kaart. Dit is hetzelfde als de Forma en de Clara HD.
  • Een grip die je linkshandig of rechtshandig kan vastpakken – de tekst op het scherm draait mee – en waarin fysieke bladerknoppen verwerkt zijn;
  • Voor het eerst beschikbaar in twee kleuren: zwart en wit.
  • Afmetingen: 144 x 159mm. De dikte is 7,8 mm bij de grip en 5 mm bij het uiteinde van het scherm. De Libra H2O is 192 gram zwaar (5 gram lichter dan de Forma – 18 gram lichter dan de Aura H2O);
  • 1Ghz MX6 processor en 512MB geheugen. Net als alle Kobo modellen van de afgelopen jaren;
  • ComfortLightPro (frontale schermverlichting met zowel regulier wit licht als met mogelijkheid om blauw licht te filteren ‘s avonds (“natuurlijk” licht);
  • IPX8 gecertificeerd wat betekent dat de ereader maximaal 60 minuten waterbestendig is tot 2 meter diepte. Net als de Aura H2O Edition 2 en de Forma overigens;
  • Te koop voor €179,99 (100 euro goedkoper dan de Forma).

Pluspunten:

  • Fysieke bladerknoppen. Ja, ik ben bevooroordeeld want ik vind dat een grote verbetering. En ze zijn ook nog eens vernieuwd/verbeterd ten opzichte van de Forma;
  • De Libra H2O is perfect met één hand vast te houden voor ontspannen lezen dankzij de grip en de bladerknoppen die nog steeds binnen bereik zijn;
  • Je kunt de Forma met je linkerhand vasthouden, je rechterhand vasthouden of zelfs in landscape stand vastpakken waarbij de tekst op het scherm – en de functionaliteit van de bladerknoppen – naadloos meedraaien;
  • Introductie van de Kobo software (4.16) die diverse nieuwe functionaliteiten toevoegt die de leeservaring verbeteren. Deze software komt overigens beschikbaar voor alle andere Kobo modellen binnen enkele weken;
  • Prima scherm met uitstekende schermverlichting en waterbestendigheid, al is dit niet uniek voor de Libra H2O;
  • Hoewel de prijs van €179,99 nog steeds fors is natuurlijk, ligt deze 100 euro onder de Forma terwijl je een bijna identieke ereader krijgt voor dit geld.

Minpunten:

  • De vormgeving – met de grip die je vast moet houden – is voor sommige mensen wellicht even wennen?;
  • De 4.16 software bevat nog enkele kleine schoonheidsfoutjes die zonder twijfel de komende weken verholpen zullen worden;
  • Nog steeds geen optie bij de leesinstellingen om woordafbreking standaard uit te zetten voor epubs. Kom op Kobo, doe het voor mij!

Het uiterlijk en de hardware

Net als de Forma is de Kobo Libra H2O niet symmetrisch en niet rechthoekig. Met 14,4 cm x 15,9 cm is die dus zelfs bijna vierkant maar dankzij een dikke rand aan de zijkant – die ook iets gebogen is en waar de processor, micro usb aansluiting en bladerknoppen in verwerkt zijn – heeft de Libra H2O dezelfde ergonomische vormgeving als de Forma.

De dikke rand dient namelijk als een grip waar je gemakkelijk je hand kwijt kunt als je je ereader wilt vasthouden, zonder dat je iedere keer moet oppassen dat je met je hand of vingers het scherm aanraakt met alle onbedoelde gevolgen van dien.

Om te voorkomen dat je altijd verplicht je ereader met dezelfde hand moet vastpakken is er een gyroscoop ingebouwd waarmee de ereader ‘weet’ hoe de ereader vastgepakt is en vervolgens het beeld kan kantelen. Ongeacht of je de Libra H2O met je linkerhand of rechterhand vastpakt, het beeld draait mee zodat je ‘gewoon’ kunt gaan lezen. Dat trucje doet de Libra H2O ook met de bladerknoppen waardoor de onderste knop altijd degene is waarmee je vooruit bladert en de bovenste knop te gebruiken is om terug te bladeren.

Met een icoontje in het menu van de ereader (dat pas verschijnt als je een boek aan het lezen bent!) kun je het automatisch draaien uitzetten en vastzetten op Portret of Landschap stand. Daarnaast kun je bij de Leesinstellingen de functies van de beide bladerknoppen omkeren mocht je liever vooruit bladeren met de bovenste knop.

Wat nog wel vermeldenswaardig is, is dat de aan/uit knop niet meer in de zijkant in de grip verwerkt is zoals bij de Forma. Ik vond die knop niet fijn omdat die lastig in te drukken was en daarmee lastig vast te stellen was of je de ereader nu daadwerkelijk aan (of uit) gezet had. De Libra H2O heeft een aan/uit knop op de achterzijde zitten waarbij je weliswaar soms eventjes moet voelen waar die zit – afhankelijk van hoe je de ereader vast hebt – maar wat aanzienlijk prettiger werkt dan de oude knop.

Kobo Libra H2O

Processor en schermverlichting

Qua processor (dat bepaalt hoe snel de ereader is) en schermverlichting is er letterlijk niets nieuws te melden. De processor blijft dezelfde 1Ghz MX6 single core processor die al jaren de Kobo modellen aanstuurt. Ook de schermverlichting, de ComfortLight Pro schermverlichting, is dezelfde als geïntroduceerd in de Aura ONE drie jaar geleden.

Een aantal gelijk verdeelde witte LED lampjes zorgen voor een betere lichtverspreiding en laten het scherm er witter uitzien. Behalve de witte LED lampjes zijn er ook ook nog eens een aantal LED lampjes die kleuren kunnen tonen en die eveneens rondom het gehele scherm geplaatst zijn. Die lampjes kunnen schakelen in de hoeveelheid blauw licht die ze geven zodat je er voor kunt kiezen om ‘s avonds minder blauw licht te gebruiken in de schermverlichting. Dit werkt uitstekend en is een absolute aanrader als je veel en vaak in bed leest bijvoorbeeld.

Waar de Forma nog een bijzonder ‘probleem’ met deze schermverlichting had (de schermverlichting bereikte een dunne strook rondom het scherm net niet helemaal waardoor je een lichtovergang in de pagina zag), is dat met de Libra H2O ook verholpen door de veranderde schermtechniek. Het gehele scherm is nu gelijk verlicht.

Waterbestendig

De Kobo Libra H2O is waterbestendig is volgens de zogeheten IPX8 certificering. Dat is dezelfde mate van waterbestendigheid als de Aura H2O Edition Two en de Forma. Waar dit op neerkomt is dat de Kobo Libra H2O maximaal 60 minuten waterbestendig is tot 2 meter diepte. Let wel dat dit handig als je per ongeluk je ereader in het bad laat vallen of in een plasje water maar dat je geen fijne leeservaring hebt als je onder de douche of onder water een boek wilt gaan lezen. Het scherm reageert namelijk niet meer op input als het kletsnat is dus bladeren door een boek is er dan niet meer bij.

De software

De Kobo Libra H2O maakt gebruik van dezelfde software als de overige Kobo ereaders maar krijgt als eerste de allernieuwste 4.16 versie waarin een aantal nieuwe en veranderde functionaliteiten zijn toegevoegd.

Op het hoofdscherm worden bovenin nog steeds de vier laatstgelezen boeken getoond terwijl in het onderste deel het onderdeel ‘Mijn boeken’ vast getoond worden en er drie ‘blokken’ kunnen variëren, afhankelijk van of je verzamelingen aangemaakt hebt op de ereader (of in de Bol/Kobo app), het geïntegreerde Pocket gebruikt enz. Het zal je niet verrassen dat de Kobo Plus abonnementen ook gepromoot wordt op de voorpagina.

Als je de Libra H2O voor de eerste keer opstart moet je verplicht inloggen met een account. Je kunt ervoor kiezen om een nieuw account aan te maken of gebruik te maken van een bestaand Kobo of Bol account. De ebooks die je in (één van) die accounts hebt staan worden dan automatisch gesynchroniseerd naar je ereader via wifi. Je kunt ook de ebooks van beide accounts automatisch op je ereader laten zetten door te kiezen voor een Bol of Kobo account en dan in de instellingen van je Kobo account een koppeling te maken met je Bol account.

Het onderdeel ‘Mijn boeken’ is het hart van de software aangezien daar alle boeken getoond worden die je er rechtstreeks zelf op gezet hebt of die je bij Bol danwel Kobo gekocht hebt en naar de ereader gesynchroniseerd zijn.

Als je veel ebooks in je Kobo account (al dan niet gekoppeld met je Bol account) hebt staan dan worden alleen de laatste vijf gesynchroniseerd naar je ereader om ruimte te besparen. Je ziet wel alle gekochte titels staan maar die moeten eerst nog handmatig gedownload worden. Overigens kun je in je Kobo account alle ebooks die je niet gesynchroniseerd en/of zichtbaar wilt hebben, verplaatsen naar het archiefdeel zodat ze ‘onzichtbaar’ worden voor je ereader. Lees hier hoe je dat doet. Heb je een Bol account, dan heb je geen archief helaas.

Mijn boeken is ingedeeld in tabbladen voor BoekenAuteurs en Verzamelingen. Standaard kom je op het tabblad Boeken waarin je de lijst met boeken kunt filteren – op al eerder geopende boeken, ongelezen boeken, (bij Bol/Kobo) gekochte boeken en (uit je account) gedownloade boeken. Heb je een Kobo Plus abonnement op het gebruikte account? Dan kun je ook hier op filteren en sorteren.

Het tabblad Auteurs geeft je een extra snelle ingang om bij de titels van je favoriete auteurs te komen. Het is een stuk sneller en gemakkelijker dan de hele lijst met boeken sorteren op auteur.

Het derde en laatste tabblad is Verzamelingen waar je handmatig nieuwe verzamelingen kunt maken en waar bestaande verzamelingen getoond worden. Deze verzamelingen worden ook gesynchroniseerd als je met je account in de Bol/Kobo app inlogt en daar kun je ze ook beheren.

De leeservaring

De mogelijkheden om je hele leeservaring naar eigen smaak aan te passen zijn uitstekend bij Kobo. Je kunt natuurlijk het lettertype veranderen naar één van de 12 standaardlettertypes die ook nog eens elk hun eigen dikte- en scherpte-instellingen hebben, of zelf je eigen lettertypes toevoegen die je dan niet verder kunt aanpassen.

De lettergrootte is nauwkeurig aan te passen en kent maar liefst 50 stappen van miniscuul tot zo groot dat er nog maar 10 woorden op een scherm passen. En natuurlijk zijn de marges en de regelafstand ook probleemloos in te stellen.

Op de Libra H2O kun je natuurlijk ook lezen in de landschapstand. Dit werkt prima en is zelfs een aanrader als je je ereader bijvoorbeeld op schoot wilt leggen tijdens het lezen. Door de lettergrootte of regelafstand aan te passen is het een prima manier om ontspannen te lezen zonder dat je constant de ereader moet vasthouden.

Vergeet niet dat je bij de Instellingen in het hoofdmenu sowieso handige aanpassingen kunt maken die je leeservaring beïnvloeden. Bij de Leesinstellingen kun je aangeven na hoeveel pagina’s het scherm ververst moet worden maar ook of de Adobe EPUB nummering getoond moet worden. Die staat standaard aan en laat cijfers in de rechtermarge van de tekst zien waar in de papieren versie de paginanummering ongeveer zou hebben gestaan. Ik vind dat zelf bijzonder irritant en daar is de plek om het uit te zetten.

Bij diezelfde leesinstellingen kun je ook bepalen of en hoe je je leesvoortgang wilt zien. Je kunt de leesvoortgang in het hoofdstuk laten zien in de header (als overgebleven tijd, aantal pagina’s of percentage gelezen) en de leesvoortgang in het totale boek in de footer (idem als overgebleven tijd, aantal pagina’s of percentage gelezen). Je kunt beide ook uitzetten en een leesvoortgangsbalk helemaal onderin het scherm laten zien als je dat prettiger vindt.

Het (navigatie)menu heeft ook een upgrade gekregen want als je nu omhoog veegt vanaf de onderkant van de pagina wordt het menu getoond en is er een nieuwe navigatiebalk bijgekomen om door het hele ebook te navigeren in plaats alleen door het hoofdstuk zoals dat voorheen was. Een zwarte stip toont waar je bent gebleven als je terug wilt naar de vertrekpagina en er verschijnt een preview van pagina’s als je via de navigatiebalk aan het bladeren bent. Op die manier kun je snel terug (of vooruit) bladeren om die ene pagina te vinden die je zoekt.

Onder de navigatiebalk, aan de rechterkant, vind je nu ook een icoontje waarmee je alle notities gemakkelijk kunt terugvinden die je in dat boek gemaakt hebt in één overzicht. Helaas kun je die nog steeds niet exporteren op een gemakkelijke manier maar daar is wel een mouw aan te passen gelukkig.

Een optie om het automatisch afbreken van woorden te voorkomen is er echter nog steeds niet te vinden waardoor ik dat helaas handmatig zal moeten blijven doen. Je vindt elders op dit blog ook nog andere tips en trucs die het lezen op (en gebruik van) je Kobo ereader een stukje eenvoudiger maken.

Ik gebruik het gratis Calibre om mijn ebooks te beheren en dat programma heeft vele plugins en tools die handig zijn in combinatie met Kobo ereaders. Om de Kobo Libra H2O optimaal te kunnen gebruiken in Calibre heb je minimaal versie 3.48 nodig die op 13 september is uitgekomen. Zorg er dus voor dat je Calibre bijwerkt omdat anders de ereader niet herkend wordt.

Even vergelijken

Als je in de markt bent voor een nieuwe ereader dan wil je die kunnen vergelijken met anderen.

Het gaat te ver om alle aspecten die een rol kunnen spelen af te gaan wegen en daarvoor verwijs ik je naar een eerdere blogpost waarin ik zo veel mogelijk aspecten de revu laat passeren in de keuze voor een nieuwe ereader.

De Libra H2O vervangt de Aura H2O als ‘tussenmodel’ ereader met een 7 inch scherm en is daarmee vooral de logische keuze voor iedereen die graag of per se een waterdichte ereader wil. Qua vormgeving is de Libra H2O echter vooral vergelijkbaar met de Forma en daarom is het ook boeiend om juist naar deze beide ereaders te kijken.

Kobo Libra H2O en Forma

De Forma (links) is weliswaar van een ander – steviger – materiaal gemaakt en heeft een recentere schermtechniek met glas, vergeleken met de Libra H2O die veel meer ‘plastic achtig’ aanvoelt maar in de praktijk merk je er weinig van. Het grootste merkbare verschil is het verschil in schermgrootte natuurlijk maar een 7-inch scherm leest nog steeds heel fijn, zeker als je een 6-inch scherm gewend bent. Als je dan bedenkt dat je 100 euro minder kwijt bent voor de Libra H2O dan voor de Forma, terwijl je wel alle functionaliteiten hebt zoals waterdichtheid en de bladerknoppen, dan is de keuze niet moeilijk denk ik.

Veilig mee onderweg

Ik raad altijd aan om een ereader in een stevige hoes te stoppen als je hem niet permanent op je nachtkastje hebt liggen. Een e-ink scherm kan best wel tegen een stootje maar ereaders zijn nou eenmaal niet zo heel erg stevig en als je hem dagelijks in een rugzak meeneemt dan is de extra bescherming absoluut geen luxe.

Met de bijzondere vormgeving van de Libra H2O heb je dan helaas niet veel keuze. Een hoes moet rekening houden met het feit dat je de ereader zowel links- als rechtshandig kunt vastpakken en dat je ook in de landschapsstand moet kunnen lezen zonder dat de flap van de hoes in de weg zit. Bij de Forma zagen we al dat externe leveranciers nauwelijks of geen hoezen hebben gemaakt speciaal voor de Forma en ik denk dat je dat ook niet hoeft te verwachten bij de Libra H2O.

Kobo levert zelf wel eigen sleepcovers – in de kleuren zwart, roze, grijs en aquablauw om naar eigen smaak te kunnen combineren met je witte of zwarte Libra H2O – en eerlijk is eerlijk, dat zijn prima hoezen die behalve bescherming ook als standaard dienen om je Libra H2O op een tafel te plaatsen. Je vouwt de flap in de gewenste vorm om je ereader in portret of in landschapsstand neer te zetten. Eigenlijk is een dergelijke sleepcover onmisbaar als je het mij vraagt maar je moet wel rekening houden met de extra 40 euro die ze kosten.

kobo libra h2o sleepcovers

Conclusies

Is de Kobo Libra H2O de moeite waard? Krijg je waar voor je geld en zou je moeten overwegen om te upgraden?

Als je vorig jaar hebt getwijfeld over de aanschaf van een Forma (maar dat niet gedaan hebt omdat die zo duur was) dan is het antwoord op beide vragen absoluut ja. De Libra H2O is 100 euro goedkoper dan de Forma en hoewel er absoluut bezuinigd is op de kwaliteit van de gebruikte onderdelen merk je daar helemaal niets van. Dit is simpelweg de betaalbare versie van de Forma.

Ben je op zoek naar een nieuwe ereader die per se waterdicht (nou ja, waterresistent) moet zijn? Dan is de Libra H2O ook een prima keuze natuurlijk. Helemaal als je het juist fijn vindt om een ereader te hebben die net een slagje groter is dan de gemiddelde ereader met een 6-inch scherm.

Heb je al een Aura H2O en ben je daar tevreden mee? Dan is een upgrade niet echt nodig tenzij je heel graag wilt overstappen naar de bladerknoppen van de Libra H2O. De nieuwe leessoftware gaat ook naar de Aura H2O komen namelijk. En heb je afgelopen jaar wel een Forma gekocht, tja, dan voegt de Libra H2O natuurlijk zo goed als niets toe tenzij je ineens toch liever een iets kleiner scherm prettig vindt.

Kobo heeft met de Libra H2O absoluut niet iets innovatiefs gedaan – integendeel zelfs – maar het is gewoon een hele fijne ereader die over alle opties beschikt die je maar zou willen en die een waardige opvolger is van de Aura H2O. Het zou zo maar eens het bestverkopende model ooit kunnen worden vermoed ik.

De Kobo Libra H2O is vanaf 17 september 2019 te koop bij o.a. Bol, Wehkamp en de Mediamarkt voor 179,99 euro. De sleepcovers in vier kleuren zijn vanaf dezelfde datum verkrijgbaar.
Met dank aan LEWIS en Kobo voor het beschikbaar stellen van een reviewexemplaar.

#

Reactie op de internetconsultatie implementatiewetsvoorstel EU auteursrechtrichtlijn

Vlak voor de zomervakantie is het implementatiewetsvoorstel Richtlijn auteursrecht in de digitale eengemaakte markt aan het publiek voorgelegd op internetconsultatie.nl/auteursrecht. Dit is de beoogde aanpassing van de Auteurswet (plus Databankenwet plus Wet op de naburige rechten) naar aanleiding van de nieuwe Europese auteursrechtrichtlijn 2019/790 die eerder dit jaar goedgekeurd werd in het Europees Parlement.

Hoewel bijna alle aandacht voor deze richtlijn ging naar de nieuwe regels rondom gebruik van nieuwsartikelen online (de zogenaamde link tax) en het aansprakelijk stellen van internetplatformen voor de door gebruikers geuploade content (uploadfilter), is ook de onderwijsexceptie vernieuwd.

Helaas lijkt het er op dat in Nederland geen input is geweest voor het onderwijsexceptie-deel van het wetsvoorstel dat de Auteurswet moet gaan implementeren. Iets dat ik heel erg betreur want waar in de memorie van toelichting van het implementatiewetsvoorstel doodleuk wordt gesteld dat de huidige onderwijsexceptie in de praktijk goed functioneert, is die praktijk toch echt compleet anders. Het Netwerk Auteursrechten Informatiepunten-hbo (NAI-hbo), waar ik tegenwoordig 1 van de twee voorzitters van ben, is nu bijna tien jaar geleden opgericht door juist de vele problemen die onderwijsinstellingen hadden – en hebben – met de onderwijsexceptie en het effectief hergebruik van werken in het onderwijs.

Namens het NAI-hbo, die alle hbo instellingen als lid heeft, hebben we daarom een uitgebreide reactie over alleen de onderwijsexceptie ingediend. Aangezien we helaas de enige zijn (van de in totaal 57 openbare reacties) die op dit deel reageerden deel ik de volledige reactie ook hier op mijn blog in de hoop een bredere discussie en dialoog te kunnen voeren over de verbetering van dit aspect van de wet- en regelgeving.

Reactie NAI-hbo implementatiewetsvoorstel EU auteursrechtrichtlijn

Deze reactie is geschreven door (de voorzitters van) het Netwerk Auteursrechten Informatiepunten-hbo (NAI-hbo). Het NAI-hbo is een netwerkorganisatie die in samenwerking met haar leden (37 HBO instellingen) het publiek beschikbaar maken van onderwijs- en onderzoek content afkomstig uit het HBO stimuleert en daarvoor juridische handvatten en tools aandraagt. Naast eigen gepubliceerd materiaal (bijv. door een lector, docent of student) richt het netwerk zich expliciet ook op rechtmatig hergebruik van materiaal dat door derden is ontwikkeld.

Het NAI-hbo dankt zijn bestaan, sinds 2010, aan het niet goed functioneren in de praktijk van de onderwijsexceptie (artikel 16 Aw) bij de hogescholen in Nederland. Tot 2010 bestond het hergebruik van auteursrechtelijk beschermd materiaal voornamelijk uit papieren readers en syllabi die door docenten samengesteld en voorgeschreven werden.

Met de transitie naar het gebruik van digitale werken in de elektronische leeromgevingen kwam het toezicht en de controle door de repro-afdelingen te vervallen en bleek zowel de onderwijsexceptie als de implementatie middels de zogeheten readerregeling – een overeenkomst tussen de uitgevers, vertegenwoordigd door Stichting PRO (thans UvO) en de Vereniging Hogescholen – niet meer aan te sluiten op de ontstane dagelijkse praktijk. Docenten zijn zelf beheerder van hun digitale modules en hielden geen rekening met de limieten van de readerregeling die bedoeld waren voor papieren readers.

Het Netwerk Auteursrechten Informatiepunten-hbo is ontstaan vanuit de wens en noodzaak om ondersteuning en voorlichting te bieden aan de docenten binnen de hogescholen. De 37 hogescholen, veelal vertegenwoordigd door hun bibliotheken, hebben alle een Auteursrechten Informatie Punt in het leven geroepen waar docenten, onderzoekers en studenten terecht kunnen voor alle vragen over hergebruik van auteursrechtelijk beschermd materiaal. Het NAI-hbo deelt kennis hierover onderling, draagt deze kennis en ervaring uit naar leden en brancheorganisaties, en heeft periodiek overleg met Stichting UvO om de praktijkafspraken te verbeteren en te actualiseren. Sinds 2015 adviseert en onderhandelt het NAI-hbo samen met de Vereniging Hogescholen over de regelingen met Stichting UvO en de uitgevers.

De ervaringen van de afgelopen 9 jaren doen ons concluderen dat het implementatiewetsvoorstel m.b.t. de onderwijsexceptie geen recht doet aan de intentie die uit de EU auteursrechtrichtlijn spreekt en (nog steeds) niet de problemen adresseert waar hoger onderwijsinstellingen al bijna een decennium mee worstelen als het gaat om hergebruik van auteursrechtelijk beschermd materiaal in het onderwijs. We herkennen ons niet en verbazen ons daarom over de constatering uit de Memorie van Toelichting (p6) dat Nederland al een onderwijsexceptie kent die in de praktijk goed functioneert.

We maken ons ernstige zorgen over de balans tussen de bescherming van belangen van rechthebbenden en de belangen van onderwijsgevers om kwalitatief onderwijsmateriaal in te kunnen zetten. In deze reactie gaan we hier uitgebreid op in.

We staan tot uw beschikking bij het beantwoorden van vragen naar aanleiding van onze reactie en zijn beschikbaar voor verdere stakeholderdialogen.

Namens het Netwerk Auteursrechten Informatiepunten-hbo,

Raymond Snijders, Voorzitter Netwerk Auteursrechten Informatiepunten-hbo
Cynthia Halfwerk, Voorzitter Netwerk Auteursrechten Informatiepunten-hbo

Algemeen

Deze reactie focust zich op het gebruik van werken en andere materialen in digitale en grensoverschrijdende onderwijsactiviteiten op basis van de EU auteursrechtrichtlijn 2019/790, de memorie van toelichting, het implementatiewetsvoorstel, de bredere juridische kaders en de ervaringen die het NAI-hbo in de praktijk heeft met de huidige onderwijsexceptie.

Op 20 februari 2019 heeft de Nederlandse overheid – samen met Luxemburg, Polen, Italië en Finland – een brief gestuurd naar de permanente vertegenwoordiging en de raad van de Europese Unie. In deze brief stelt de Nederlandse overheid dat de balans tussen de bescherming van rechthebbenden en de belangen van EU-burgers en bedrijven in het gedrang zijn bij deze richtlijn.

Hoewel de aandacht en focus hierbij vooral gericht lijkt op de artikelen 15 (bescherming van perspublicaties met betrekking tot onlinegebruik) en 17 (gebruik van beschermde content door aanbieders van een onlinedienst voor het delen van content), ziet het Netwerk Auteursrechten Informatiepunten-hbo ook een verstoorde balans tussen de bescherming van rechthebbenden en de onderwijsdoelstellingen waar artikel 5 een verbeterslag voor dient te zijn conform de overwegingen 19 t/m 24 uit de auteursrechtrichtlijn.

We betreuren dan ook dat het implementatiewetsvoorstel t.a.v. de onderwijsexceptie slechts het minimale overneemt uit de richtlijn zonder de onderwijsdoelstellingen en ervaringen uit de (onderwijs)praktijk te evalueren waarvoor deze exceptie dient.

De EU auteursrechtrichtlijn biedt de mogelijkheid – in artikel 25 ‘Verband met in andere richtlijnen bepaalde uitzonderingen en beperkingen’ – om opnieuw te kijken naar deze balans. We nodigen de Nederlandse overheid uit om gebruik te maken van deze mogelijkheid en met stakeholders uit lager, middelbaar, beroeps- en hoger onderwijs maar ook auteurs en uitgevers deze balans te (her)vinden. Het NAI-hbo biedt zich nadrukkelijk aan om deel te nemen aan een dergelijk proces.

Artikel 5 EU richtlijn 2019/790 & artikel 16 Auteurswet – Gebruik van werken en andere materialen in digitale en grensoverschrijdende onderwijsactiviteiten.

Een goede toegang tot kwalitatief onderwijsmateriaal is essentieel voor kwalitatief onderwijs en daarmee de kennissamenleving. Dit uitgangspunt vormt de basis voor de verplichting om te voorzien in een uitzondering op of beperking van de rechten van rechthebbenden om digitaal gebruik van werken mogelijk te maken dat uitsluitend dient voor illustratie bij het onderwijs.

De wetgever heeft er destijds voor gekozen om deze uitzondering in de Auteurswet op te nemen met de formulering dat het hier om ‘verveelvoudiging of openbaarmaking van gedeelten [van werken]’ kan gaan mits er aan een vijftal voorwaarden voldaan wordt.

De interpretatie hiervan in de praktijk is volledig gestoeld op de papieren readers en syllabi die in het onderwijs gangbaar waren in die tijd. De definitie van ‘gedeelten’ werd door uitgevers beperkt tot maximaal 10.000 woorden uit boeken en artikelen van maximaal 8.000 woorden. Het bleek een werkbare definitie te zijn voor papieren readers en syllabi die door hun aard van nature al vele beperkingen kennen (handmatig samenstellen, vermenigvuldigen en beschikbaar maken aan studenten of scholieren). Readers en syllabi werden door repro-afdelingen geproduceerd die ook eenvoudig het overzicht konden houden en voor de afdracht van de billijke vergoedingen zorgden.

Met de opkomst van elektronische/digitale leeromgevingen in het onderwijs stapten docenten en leraren af van papieren readers en syllabi. Artikelen, boekhoofdstukken maar ook multimediale producties konden en werden rechtstreeks door docenten in eigen modules geplaatst ter toelichting van hun eigen onderwijs.

Sindsdien is de werkbaarheid van de readerregelingen en daarmee de onderliggende exceptie sterk verminderd. Tien jaar lang zijn hbo en wo brancheorganisaties, ondersteund door de Auteursrechten Informatiepunten, met uitgevers/Stichting UvO bezig geweest om de fundamenteel op papier geënte implementatie van de onderwijsexceptie werkbaar te maken in het digitale tijdperk.

Deze gesprekken en onderhandelingen tussen de Vereniging Hogescholen, NAI-hbo en de uitgevers, vertegenwoordig door Stichting UvO, verlopen zeer moeizaam. Uitgevers zijn van mening dat de definitie van ‘gedeelten van werken’ weliswaar opgerekt kan worden tot maximaal 50 pagina’s (ruwweg het dubbele van de 10.000 woorden) maar zijn huiverig om grotere overnames onder de regeling te brengen.

Uitgevers beschouwen de inkomsten, die uit de repartitie van de readerregeling voortkomen, als onderdeel van de exploitatie van de werken die ze op de markt brengen. Ze zijn van mening dat overnames, voortvloeiend uit de regeling/exceptie, in de digitale leeromgevingen een dermate negatieve impact hebben op de verkoop van studieboeken dat niet toegestaan kan worden om meer dan 50 pagina’s uit een werk te gebruiken ter toelichting van het onderwijs. Ook al kan niet aangetoond worden hoe, of, en in welke mate er een dergelijke relatie bestaat.

Deze patstelling, veroorzaakt door een eenzijdig aangebrachte restrictie van uitgevers, leidt tot de situatie waarin hogescholen – die streven naar het gebruik van maximaal 1/3 deel van het werk ter toelichting bij het onderwijs– gedwongen worden een arbeidsintensief systeem in stand te houden (en zelfs verder te ontwikkelen) waarin alle overnames langer dan 50 pagina’s geregistreerd en verantwoord moeten worden door alle instellingen. Iets dat haaks staat op afweging 24 van de auteursrechtrichtlijn waarin expliciet aangegeven wordt dat deze systemen onderwijsinstellingen geen administratieve last mogen bezorgen. De afgelopen tien jaren worden juist gekenmerkt door een enorme administratieve rompslomp voor instellingen en docenten.

De constatering in de Memorie van Toelichting (pagina 6) dat Nederland al een onderwijsexceptie kent die in de praktijk goed functioneert laat helaas zien dat er geen input vanuit de experts en ervaringsdeskundigen uit die onderwijspraktijk is geweest voor het implementatiewetsvoorstel. Ons inziens is dit een verkeerde constatering. We hopen met deze reactie alsnog een bijdrage te kunnen leveren zodat over een paar jaar wel deze conclusie getrokken kan worden.

Het NAI-hbo is blij dat de richtlijn en het implementatiewetsvoorstel het gebruik van digitale werken in de digitale onderwijsactiviteiten/-systemen expliciteert en codificeert. Al leverde dit aspect de afgelopen jaren eigenlijk geen discussies op omdat digitale onderwijsactiviteiten gemeengoed zijn geworden en de praktijk dit dus al lang reflecteert.

Datzelfde geldt ook voor de eisen van de beveiligde leeromgeving. Correcte en adequate authenticatie en autorisatie van gebruikers – studenten en docenten – zijn basisvereisten van elke leeromgeving en het zijn deze leeromgevingen die de afgelopen 10 jaren al de locaties waren van de controles die onderdeel uitmaken van de readerregelingen.  

Wel maken we ons zorgen over de locatie van het gebruik van de uitzondering in het implementatiewetsvoorstel. In artikel 16 lid 5 wordt alleen gesproken over toegang via een beveiligde elektronische omgeving terwijl de praktijk is dat onderwijsactiviteiten in toenemende mate buiten de gebouwen van de onderwijsinstelling plaatsvindt. In overweging 22 van de auteursrechtrichtlijn wordt dit ook benoemd als expliciete mogelijkheid en onderdeel van de beoogde exceptie maar dit aspect is niet opgenomen in het implementatiewetsvoorstel noch terug te vinden in de Memorie van Toelichting.

Hoewel we het toejuichen dat artikel 5(2) van de auteursrechtrichtlijn niet geïmplementeerd wordt en dat het gebruik van de exceptie dus niet ingeperkt of geheel geblokkeerd kan worden via een overeenkomst, willen we wel benadrukken dat de huidige en verwachte toekomstige mogelijkheden onder deze exceptie dermate restrictief zijn dat het als een pyrrusoverwinning aanvoelt.

Hbo instellingen onderhandelen al meer dan 10 jaar rechtstreeks met uitgevers voor de toegang tot en een gebruiksrecht voor het gebruik van auteursrechtelijk beschermde content in bibliotheken en leeromgevingen aangezien de onderwijsexceptie onvoldoende mogelijkheden biedt. Oftewel, de noodzaak om overeenkomsten met uitgevers af te sluiten voor het gebruik van hun werken in het onderwijs zal niet minder worden door de beoogde aanpassing van de onderwijsexceptie.

Hoewel de wetgever niet verantwoordelijk is voor de interpretatie en implementatie van wetgeving in de praktijk wil het NAI-hbo pleiten om gebruik te maken van artikel 25 van de auteursrechtrichtlijn, die de mogelijkheid biedt om opnieuw te kijken naar de balans tussen de belangen van rechthebbenden en die van onderwijsdoelstellingen.

Specifiek pleiten we voor het schrappen van het beperkende ‘gedeelten’ in artikel 16 lid 1 en voor het expliciet opnemen van de term “verveelvoudiging of openbaarmaking van substantiële gedeelten ervan“. Substantieel is de term die in overweging 19 van de auteursrechtrichtlijn wordt gebruikt voor het gebruik van een databank ter illustratie van het onderwijs en is bij digitale onderwijsactiviteiten beter van toepassing dan de oude ‘gedeelten’ term die sterk geassocieerd wordt met papieren readers en syllabi. Om een nieuwe discussie over de definitie van substantieel te voorkomen zou 1/3 deel van het werk expliciet genoemd kunnen worden als afbakening.

Samenvattend: Het Netwerk Auteursrechten Informatiepunten-hbo is van mening dat de gewijzigde onderwijsexceptie weliswaar op hoofdpunten correct de EU auteursrechtrichtlijn implementeert maar dat er onvoldoende gekeken is naar het functioneren ervan. Daar waar de onderwijsexceptie een beperking op de rechten van de rechthebbenden zou moeten zijn om kwalitatief hoogstaand onderwijs(materiaal) mogelijk te maken, hebben uitgevers de onderwijsexceptie getransformeerd naar een inkomstenmodel op basis van de billijke vergoedingen waar zij zelf de regels en voorwaarden voor bepalen. Van enige balans en gelijkwaardigheid is aantoonbaar geen sprake en het is dan ook deze balans die hersteld moet worden voordat gesproken kan worden over een goed werkende onderwijsexceptie in Nederland.

#

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top