[intranetblog] Gebruik van TV programma’s in het onderwijs met Academia

Inleiding
Het gebruik van videomateriaal tbv het onderwijs is zonder twijfel het schoolvoorbeeld van waar je in het hoger onderwijs te maken krijgt met auteursrechten. Was dat de vorige eeuw nog vooral beperkt tot het gebruik van video (VHS) films in het klaslokaal, tegenwoordig is het enorm eenvoudig geworden om zowel in de les als in de digitale leeromgeving gebruik te maken van (fragmenten van) documentaires, tv uitzendingen en films.

Normaliter zou voor elk gebruikt fragment toestemming gevraagd moeten worden van de rechthebbenden en daar ook een billijke vergoeding voor betaald moeten worden. Voor het onderwijs gelden er in de Auteurswet echter een drietal expliciete uitzonderingen.

  1. Vertoningsbeperking (art. 12 lid 5) die feitelijk zo’n beetje alles toestaat zolang het maar in een leslokaal plaatsvindt
  2. Onderwijsbeperking (art. 16) staat gebruik van delen van werk ter toelichting van onderwijs. Auteursrechthebbenden dienen echter wel een billijke vergoeding te krijgen maar die kan ook nul zijn.
  3. Citatierecht (art. 15) staat vrij gebruik van delen van werk toe zolang het in een ‘wetenschappelijke’ verhandeling is opgenomen. Het moet qua inhoud en lengte wel functioneel zijn dus geen lappen tekst die niets te maken hebben met het onderwerp. Een wetenschappelijke verhandeling is een heel breed begrip hier want dat mag ook een Powerpoint zijn of een toelichting in Blackboard.

Voor zowel 2. als 3 gelden voor video ook als randvoorwaarden dat er altijd bronvermelding dient te zijn en dat het ongewijzigd wordt overgenomen.
Lang verhaal maar het komt er dus op neer dat op basis van die laatste twee je dus altijd alleen maar gedeelten, respectievelijk fragmenten van tv uitzendingen en videofilms zou mogen gebruiken in een digitale leeromgeving als Blackboard. De onderwijsbeperking (uitzondering 2) eist bovendien dat deze omgeving technisch is afgeschermd zodat hij alleen toegankelijk is voor studenten en ook moet de rechthebbende van het videomateriaal een billijke vergoeding ontvangen. Het citaatrecht (uitzondering 3) eist dat niet. Een complicatie voor koopvideo’s en DVD’s is dat er soms op vermeld staat dat gebruik in het onderwijs verboden is, wat dan dus ook geldt voor plaatsing op een videoserver of Blackboard.

Op basis van het citaatrecht (uitzondering 3) mogen videofragmenten opgenomen worden in PowerPoint-presentaties en studenten mogen hetzelfde doen in (elektronische) werkstukken, mits steeds bronvermelding plaatsvindt.

Academia
Over koopfilms en gebruik van video tijdens een feest, receptie, open dag of een ander niet-onderwijsgerelateerd evenement van Windesheim volgt later nog een post want deze post is al lang genoeg aan het worden. Wel sta ik nu even stil bij de mogelijkheden van gebruik van video in het onderwijs, na net alle beperkingen gegeven te hebben.

De genoemde uitzonderingen, inclusief het moeten betalen van billijke vergoedingen, gaan namelijk niet op als alles gewoon netjes geregeld is met de auteursrechten. Voor het hele hoger onderwijs is er de mogelijkheid deel te nemen aan de licentie ‘Beeld en Geluid in Academia‘. Deze overeenkomst, waar ook Windesheim in participeert, maakt het mogelijk om vrijelijk gebruik te maken van meer dan 25.000 radio en tv uitzendingen van de Nederlandse publieke omroepen. Thans wordt deze gigantische collectie audiovisueel materiaal nog aangeboden via SURFMedia maar vanaf 1 januari 2011 zal dit aanbod verhuizen naar een eigen website.

Via Academia is het mogelijk om geschikt beeldmateriaal (of radiomateriaal) te vinden en dit integraal danwel fragmenten eruit in Blackboard te plaatsen, zonder na te hoeven denken over auteursrechten of vergoedingen. Aangezien het materiaal rechtstreeks van de publieke omroepen komt, zorgt het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid (NIBG) voor een redelijk snelle verwerking en kunnen zelfs zeer actuele uitzendingen gewoon gevonden worden.

Sneller en actueler dan Uitzending Gemist? Nee, dat ook weer niet maar daar zitten dan ook wel weer andere (technische en gebruiks)beperkingen aan. Over de mogelijkheden van Uitzending Gemist voor het onderwijs en het verschil met Academia gaat de blogpost van volgende week.

Zelfde tijd, zelfde blog!

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (5)

  1. Pingback: Nog meer video in het onderwijs via Academia? | Bibliotheek ontwikkelingen

  2. Hallo meneer Snijders,

    Ik heb de Auteurswet gelezen en een paar van uw blogs daarbij. Maar ik blijf toch zitten met een vraag waarop ik geen duidelijk antwoord heb kunnen vinden.

    In Amerika hebben ze het fair-use mechanisme in de Auteurswet. Dat zegt dat als je beelden gebruikt om een maatschappelijk debat te voeren, of gewoon commentaar te geven op beelden, dan mag dat.

    Onze Auteurswet artikel 15 is daar wat vaag over.

    Mijn concrete vraag is: Mag ik beelden van de publieke omroep (via uitzendinggemist.nl) gebruiken in een eigen video. Bijvoorbeeld een interview dat ik op gezette punten stilzet, waarna ik met mijn stem commentaar geef en de video weer door laat lopen tot aan mijn volgende stukje commentaar? In mijn geval is het zeer zeker inspelend op een maatschappelijk debat.

    Ik hoop dat u mijn vraag kunt beantwoorden.

    Met vriendelijke groet,

    Chris Develing

    • Dag Chris,

      Het fair use beginsel in het Amerikaanse auteursrecht biedt wat meer ruimte dan de beperkingen in onze Auteurswet en is zeker niet 1 op 1 met elkaar te vergelijken. Beelden gebruiken tbv een maatschappelijk debat is een voorbeeld van toegestaan fair use maar het is geen criterium in 1 van onze beperkingen op het auteursrecht.

      Onder artikel 15a heb je de mogelijkheid om een citaat te gebruiken zonder toestemming van een rechthebbende of de noodzaak daar een vergoeding voor te betalen. Het is relevant voor je vraag omdat het ook een beeldcitaat mag zijn maar citaten dienen wel te voldoen aan een aantal criteria. Het lastige is dat deze redelijk subjectief zijn en dat als je beeldmateriaal citeert van een rechthebbende die daar minder van gediend is, het wel (flinke) discussies kan gaan opleveren. Artikel 15 beschrijft de mogelijkheid om nieuwsberichten (ook beelden) over te nemen als je zelf ook een nieuwsitem maakt, de zgn. persexceptie. Hier werd door journalisten in het verleden veel gebruik van gemaakt om nieuwsberichten over te nemen maar dat is inmiddels bijna onmogelijk gemaakt. Een belangrijke voorwaarde voor artikel 15 is dat het alleen maar mag als er geen expliciet voorbehoud wordt gemaakt op het auteursrecht. Een eenvoudig bericht dat iets niet overgenomen mag worden volstaat dus om het te voorkomen en dat is precies wat er tegenwoordig met zowel geschreven als beeldmateriaal gebeurt.

      Om je concrete vraag te beantwoorden denk ik dat je weinig hebt aan beide uitzonderingen. Zeker als je van plan bent je eigen video te openbaren, uit te zenden of te verkopen. Als je dat inderdaad wilt doen (en dat lijkt me logisch als je het over een maatschappelijk debat hebt) dan zou ik het correct doen en je aanraden de omroep aan te schrijven en toestemming te vragen voor het gebruik van dat beeldmateriaal. Met korte fragmenten kun je je weliswaar beroepen op het citaatrecht maar zoals ik al zei zijn die criteria niet erg vastomlijnd. Toestemming voor gebruik van het materiaal is de basis van het auteursrecht en mijns inziens ook de beste basis voor je plannen met dat materiaal.

Comments are closed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top