[intranetblog] Wat is Creative Commons?


Van rechten hebben tot rechten geven

Auteursrecht lijkt voor iemand die gewoon gebruik wil maken van andersmans creaties vaak erg lastig. Dat komt vooral omdat auteursrecht nu eenmaal een recht van de maker is om zijn of haar originele werk openbaar te maken en te verveelvoudigen. Dat recht heeft een maker automatisch en betekent dat een gebruiker van dat werk rekening te houden heeft met de wettelijke (on)mogelijkheden die daarmee gepaard gaan.

Als je echter de auteursrechthebbende bent van een werk mag je dus (tot zekere hoogte) zelf bepalen wat er met je werk gebeurt en dat hoeft niet perse zo dwingend te zijn voor een eindgebruiker. Het kan best zijn dat een auteur, kunstenaar, wetenschapper, docent of andere creatieve maker flexibeler om wil gaan met hun auteursrechten en anderen juist wel mogelijkheden wil bieden om gemaakte werken te (her)gebruiken voor bepaalde doeleinden. Het is immers beter om te geven dan om te nemen, nietwaar?

Creative Commons
Creative Commons biedt precies deze mogelijkheid via een zestal vrijelijk beschikbare standaardlicenties waarin de auteursrechthebbende kan bepalen in welke mate (en voor welke doeleinden) zijn of haar werk verder verspreid mag worden, en onder welke voorwaarden dit mag. Het gebruik van een dergelijke licentie doet niets af van alle rechten die je hebt maar je geeft eigenlijk vooraf al toestemming voor een specifiek gebruik van je werk. Je kunt zelfs middels een verklaring (de zgn CC0 verklaring) aangeven volledig afstand te doen van je auteursrechten en je werk voor het publieke domein vrij te geven.

Welke licenties en hoe onderteken ik die?

Alle Creative Commons licenties staan gebruikers toe om kopieën van het werk te maken en die verder te verspreiden. Er zijn vier bouwblokken die onderdeel van de licentievoorwaarden kunnen zijn:

  • Naamsvermelding (BY: Attribution by)by
    Je staat anderen toe om het werk waar jij auteursrecht op hebt te kopiëren, distribueren, vertonen, en op te voeren, en om afgeleid materiaal te maken dat op jouw werk gebaseerd is – maar uitsluitend als jij vermeld wordt als maker. Deze voorwaarde zit in alle licenties;
  • Niet-commercieel (NC: Non-Commercial)nc-eu
    Anderen mogen je werk kopiëren, vertonen, distribueren en opvoeren, alsmede materiaal wat op jouw werk gebaseerd is, mits niet voor commerciële doeleinden;
  • GeenAfgeleideWerken (ND: No Derivatives)nd
    Anderen mogen je werk kopiëren, distribueren, vertonen en opvoeren mits het werk in de originele staat blijft. Het is niet toegestaan dat anderen jouw werk gebruiken als basis voor nieuw materiaal;
  • GelijkDelen (SA: Share Alike)sa-1
    Je staat anderen toe om van jouw werk afgeleid materiaal te maken onder de voorwaarde dat zij het onder dezelfde licentie vrijgeven als het originele werk. Deze voorwaarde komt uiteraard nooit samen voor met ‘GeenAfgeleideWerken’.

Op volgorde van meest ruime tot meest beperkende, zijn er dan de volgende 6 licenties te onderscheiden. Ze hoeven niet getekend te worden door de maker of een gebruiker maar zijn toe te kennen (en te herkennen) via een logo met symbolen die de bouwblokken van de licentie aangeven.

Hoe geef ik zo’n CC licentie mee en wat kan ik er mee als gebruiker?
Creative Commons is behalve een set aan licenties ook een soort ideologisch goed geworden. Als niemand zijn documenten, artikelen, foto’s of andere werken zou willen delen met anderen, dan zou er ook nooit voortgebouwd kunnen worden op die werken. Vooral op internet zou dit grote consequenties hebben en dat betekent dat vooral op het web er diverse mogelijkheden zijn om Creative Commons licenties mee te geven. Op websites kan worden verwezen naar een CC licentie via bovenstaande symbolen en gebruik van zgn. metadata in de site zodat bijv. Google het ook als zodanig herkent. Bij sites als Flickr (voor foto’s) wordt expliciet aan iedereen gevraagd of men gebruik wil maken van deze mogelijkheden en het logo waarmee deze post begon is dan ook afkomstig van 2 losse afbeeldingen op Flickr. Bijna alle informatie op Wikipedia is eveneens vrijgegeven onder een CC licentie waardoor je inderdaad als eindgebruiker gewoon die teksten mag gebruiken in bijv. het onderwijs.

Doordat er steeds meer en meer Creative Commons licenties worden gebruikt, wordt het dus ook steeds eenvoudiger om informatie, afbeeldingen, documenten, video en nog veel meer te vinden die met zo’n CC licentie komt. Via de zoekmachines op internet maar ook allerlei gespecialiseerde websites wordt het dan mogelijk om materiaal te vinden wat je, veelal alleen met een bronvermelding (naamsvermelding), zonder problemen mag gebruiken en aanpassen voor eigen gebruik. Er is geen toestemming nodig en je bent dan niet illegaal bezig.

Prachtig toch?

In toekomstige blogposts zal ik nog verder in gaan op specifieke mogelijkheden om video, afbeeldingen en zelfs lesmateriaal te vinden die middels een Creative Commons licentie vrijelijk gebruikt mogen worden in het onderwijs.

@ blogpost logo is afkomstig van CC logo en CC:by-sa logo

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top