Ebooks/econtent in hogeschoolbibliotheken

Ik kreeg een vraag via email over onze ervaringen met ebooks in de hogeschoolbibliotheek en hoewel de vragenstelster hele praktische vragen stelde, kon ik het weer eens niet laten om mijn mening wat uitgebreider te geven. Ik vond het gelijk zonde om dat alleen in een mail te zetten dus hieronder volgt deze ook als blogpost. Als het wat warrig klinkt, sorry, maar dat krijg je na een kort nachtje op zondagochtend vroeg.

Ebooks zie ik als gewenst alternatief voor de fysieke collectie die we nu aanbieden, waarbij ik expliciet voor ogen heb om *aanbevolen* literatuur van modules in ons onderwijs te willen aanbieden. Mijn idee is dat we in de toekomst, hoe lang dat ook moge duren, we naar een zo digitaal mogelijke collectie kunnen gaan en dat dit een werkend alternatief oplevert tov de fysieke collectie die we nu hebben.

Dat klonk altijd al leuk maar daar lopen we vanaf het begin tegen een paar grote problemen aan. Ebooks en econtent zijn voor studieboeken en lesmethoden zeer uitwisselbare begrippen wat zich in de praktijk vertaalt in:

  • Uitgevers zijn zeer aarzelend om hun (goedverkopende) materialen digitaal aan te bieden. In het onderwijs voorgeschreven literatuur is de cashcow van de educatieve uitgever en men heeft bepaald nog niet het ultieme verdienmodel voor e-content ontdekt;
  • Ebooks/econtent worden in zeer verschillende formaten aangeboden. Daar waar Bol.com weliswaar romans aanbiedt in epub formaat, komt dit bij educatief materiaal bijna niet voor en gaat het hier vooral om content in HTML en/of PDF;
  • Elke uitgever die al iets doet met ebooks/econtent biedt dit via een eigen platform en (DRM)beveiligingssystematiek aan, ter illustratie van het zoeken naar een ultiem verdienmodel. Dit maakt het lastig, zo niet onmogelijk, om ebooks/econtent als bibliotheek direct aan te bieden naar de eindgebruikers via de eigen catalogus of een ander eigen technisch platform.

De drie bovenstaande problemen staan ook niet los van elkaar maar versterken elkaar eerder. Als je kijkt naar het aanbod van ebooks bijv. dan zie je dat het volledig eigen omgevingen zijn en dat je ze niet kunt beschouwen als onderdeel van je eigen collectie maar ze alleen maar als databank van een specifiek pakket kunt afnemen en aanbieden. Netlibrary is daar een goed voorbeeld van maar ook Safari Books, de ebooks in Science Direct, de Springer ebooks bij BSL enz. Bij educatieve uitgevers heb je, vooral voor methoden gericht op PABO’s, eigen leeromgevingen die aangeboden worden aan het onderwijs en waar studenten en medewerkers met een inlog zelf toegang krijgen voor het gebruik van delen van lesmateriaal (SherpaPro bijv.). De digitale vorm heeft daar juist nieuwe mogelijkheden opgeleverd waarbij de oude fysieke vorm van lesmethode losgelaten wordt. Wereldwijd speelt daarbij ook de ontwikkeling van open educational resources, vrij te gebruiken lesmateriaal, waarin er steeds meer door docenten ontwikkeld lesmateriaal (onder voorwaarden) beschikbaar is voor andere docenten. In Nederland is WikiWijs daar een voorbeeld van.

Hoewel dit allemaal content is die ik onder ebooks/econtent schaar waar we als bibliotheek iets mee zouden moeten, ben ik voor mijn eigen doelstelling toch meer gericht op uitgevers die individuele titels aanbieden als ebooks. Nu zijn die er wel (Kluwer heeft steeds meer beschikbaar als PDF) maar blijft het probleem fier overeind dat uitgevers zich voor hun verdienmodel primair richten op de eindgebruiker. Via beveiligingssystemen (DRM) en licentievoorwaarden is gebruik voorbehouden aan deze eindgebruiker en hebben bibliotheken niet veel mogelijkheden om hun fysieke exemplaren in de collectie 1 op 1 te vervangen door digitale varianten hierin. Ik moet ook zeggen dat ik hier, behoudens een wettelijke interventie o.i.d., ook geen verandering in zie komen en dat dit vooral betekent dat ik de oorspronkelijke doelstelling voor ebooks voor ons bijstel. Ipv reactief kijken of door het onderwijs voorgeschreven materiaal als ebook beschikbaar is en aan te bieden valt door de bibliotheek, zie ik het nu veel meer in een wisselwerking. Waarom nog uitgaan van de klassieke studieboeken in het onderwijs als kennisbasis? Waarom komen daar (dikke) pillen voor op de lijst met voorgeschreven literatuur die toch maar deels inhoudelijk gebruikt worden? Ik zie meer heil in het promoten van beschikbare econtent, niet ebooks dus, naar het onderwijs toe zodat dit ook voorgeschreven kan worden. Waarom alleen sjorren aan een uitgever als feitelijk het onderwijs bepaalt wat voorgeschreven wordt, niet die uitgever.

Ik blijf vinden dat we als bibliotheken een rol hebben in het aanbieden van digitale content en daarmee ook ebooks. Ik denk alleen wel dat het enerzijds vooral een faciliterende rol is om zowel qua licenties voor gebruik als qua technische toegang het mogelijk te maken dat studenten en medewerkers van een opleiding/faculteit/School/Domein rechtstreeks content van uitgevers kunnen gebruiken; content die we dan vaak als bibliotheek zelf niet kunnen gaan aanbieden als onderdeel van de eigen collectie. Anderzijds zullen we via een eigen portalomgeving/catalogus ook zelf digitale content moeten gaan aanbieden hoewel dat dan qua licenties en DRM makkelijker gezegd dan gedaan is. Het aanbieden van pakketten ebooks als databank lijkt vooralsnog de enige realistische mogelijkheid te zijn.

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (3) Write a comment

  1. Pingback: Tweets that mention Ebooks/econtent in hogeschoolbibliotheken -- Topsy.com

  2. Duidelijk verhaal. Goed te gebruiken bij de discussie die ik in ons Mediacentrum zie aankomen. Dit grillige materiaal stelt ons nog voor lastige keuzes.

    Reply

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top