Disintermediation versus de persoonlijke bibliotheek

In twee blogposts heeft collega Jo Han Khouw uitgebreid het fenomeen disintermediation beschreven vanuit de context van de Amazoogle bibliotheek. Eén artikel ging vooral over de rol van federated search en discovery oplossingen terwijl de recente blogpost in ging op de rol van de informatie-intermediairs.

Hoewel ik mezelf zeker kan vinden in beide blogposts, mis ik toch een ontwikkeling die ik veel meer koppel aan het fenomeen disintermediation en dat is dat onze klanten en gebruikers steeds meer (in staat zijn) hun eigen persoonlijke bibliotheek (op te) bouwen. Natuurlijk niet alleen de zeer goed gevulde boekenkast thuis maar vooral de eigen digitale persoonlijke bibliotheek.

De grootste verandering mijns inziens voor bibliotheken is hoe de toegankelijkheid tot informatie is geëvolueerd. In de jaren 80 en 90 had ik zelf alleen maar toegang tot informatie via een bibliotheek in de buurt en deze deed, zeer klantvriendelijk, haar uiterste best om me daarin van dienst te zijn. De verregaande digitalisering van informatie heeft in de jaren erna weliswaar grote impact gehad op bibliotheken maar werd en wordt vooral in het perspectief geplaatst van hoe men zelf de collectie aanbiedt. Databanken, repositories, federated search en nu discovery tools zijn leidend in de aanpak van bibliotheken. Sturen op het verhogen van het gebruiksgemak richting de Amazoogle bibliotheek en op maat opties zijn nodige en essentiele ontwikkelingen geworden.

Maar informatieleveranciers zijn zelf een andere kant nu aan het opgaan. Google Books, Google Scholar, Open Access publicaties, Open Courseware, video/beeld/tekst met Creative Commons licenties enz. Allemaal gratis bronnen waar eindgebruikers zelf toegang (thuis) tot hebben, ook al is het zeker zo dat ze hun weg er lang nog niet altijd in kunnen/willen vinden en de informatievaardighedentrainingen/mediawijsheid trajecten zijn hier dan ook mede op toegespitst.

Ik denk alleen dat ze nog niet ver genoeg gaan.

Nu met de opkomst van persoonlijke mobiele apparaten, zoals de iPad en het hele scala aan Android tablets wat volgend jaar over ons uitgestort gaat worden, krijgt ook de persoonlijke digitale bibliotheek een compleet nieuwe impuls. Leveranciers van betaalde content, traditioneel ook de aanleverende partij voor de bibliotheekcollecties, zien hun kans schoon met de meer gesloten distributiemodellen waarin ze hun informatiediensten rechtstreeks kunnen aanbieden aan de eindgebruikers, inclusief de kosten daar gelijk neer te leggen. Kranten, tijdschriften en ebooks worden via deze gesloten systemen persoonlijk aangeboden op persoonlijke mobiele apparaten en de reden & noodzaak om hiervoor nog naar een bibliotheek te gaan zal minder en minder worden. Natuurlijk, de bibliotheek heeft een veel breder aanbod dan wat nu direct toegankelijk is voor eindgebruikers en zal ook een plek houden voor hen die niet kunnen en willen betalen, maar dat brede aanbod zal ook lastiger te handhaven worden. Waarom zou straks een databank leverancier, of een toeleverancier van ebooks, nog een licentie voor een bibliotheek willen afsluiten als deze dat veel efficienter en winstgevender rechtstreeks kan afzetten bij de doelgroep? Er zijn al diverse voorbeelden waarin educatieve uitgevers hun aanbod specifiek voor opleidingen en studenten inrichten in het hoger onderwijs en waar de bibliotheek, vanuit de rol van collectie aanbod, geen rol in speelt.

Een trend die zich voort gaat zetten.

Bibliotheken, en informatie intermediairs, zouden zich ook moeten gaan richten op het faciliteren van die persoonlijke bibliotheek. De klant die met een iPad naar binnen loopt heeft nog steeds dezelfde informatievraag als voorheen, maar het hoeft niet perse met het eigen aanbod opgelost te worden. There’s an app for that, zou Apple zeggen en ik zie geen reden waarom de bibliotheek hier niet in mee kan denken. Help die klant met het opbouwen van zijn of haar persoonlijke bibliotheek, verwijs zeker nog naar bronnen die in je eigen collectie staat maar kijk ook naar open access bronnen en content die vooral ook direct, en op maat, wordt aangeboden door leveranciers naar die eindgebruiker waar je zelf als bibliotheek niet eens toegang tot hebt.

Dan pas ben je echt een informatie intermediar.

@Foto via blog.shelfari

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (7) Write a comment

  1. Pingback: Tweets that mention Disintermediation versus de persoonlijke bibliotheek -- Topsy.com

  2. Pingback: Bibliotheken en het digitale leven in november 2010 « Dee'tjes

  3. Bibliotheken moeten ook aandacht hebben voor en misschien zelfs de focus verschuiven naar user generated content. BTW ken je de app ‘papers’. Daarmee kunnen gebruikers echt een eigen persoonlijke digitale bibliotheek bouwen en onderhouden.

    Reply

  4. Je hebt zeker een punt door de iPad en andere mobiele apparaten erbij te betrekken. Je hebt die vernieuwing ook duidelijk beschreven. Zelf denk ik dat die (technische) ontwikkeling goed past in het proces dat Burke signaleert. Ik zou zeggen, een variatie op het disintermediatiethema. Misschien ook een intensivering van het proces. In de richting van door eindgebruikers zelf georganiseerde, persoonlijke e-collecties. Maar het proces verandert er niet wezenlijk door. Dat geldt ook voor de rollen die je noemt voor bibliotheken en informatie-intermediairs ten opzichte van hun klanten (meedenken met de vraag, hulp met opbouwen van een persoonlijke collectie, verwijzen naar uiteeenlopende contentbronnen). Die rollen zijn m.i. prima onder te brengen bij de vier rollen van Adams en Blandford. De eenvoud van hun model lijkt mij juist de kracht.
    Nog een link: http://internal.ulib.sk/indico/elag/prezentacie/chad.pdf

    Reply

  5. Pingback: Legal Intelligence app voor de iPad

  6. Pingback: Disintermediation of over de rollen van hogeschoolbibliotheken, uitgevers en eindgebruikers - Vakblog

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top