De readerregeling in het digitale tijdperk: links en licenties

Nou had ik keurig een post-it naast me liggen toen ik de vorige blogpost schreef waarin bovenaan stond dat ik het over linken naar content wilde hebben maar op de 1 of andere manier is het volledig buiten beeld gebleven. Dat weerhield Bert er niet van om daar gelijk een opmerking over te plaatsen en Judith deed hetzelfde. Zij legde ook nog even de nadruk op een detail dat ik eigenlijk expres had overgeslagen in de post zelf maar dat, achteraf gezien, wel gewoon door mij gemeld had moeten worden. De meerwaarde van feedback zullen we maar zeggen en een goede reden om toch nog een aanvulling te schrijven op de vorige post. Ik ga de punten stuk voor stuk even af.

Linken naar content
Zoals zowel Bert als Judith opmerken is er 1 werkwijze die niet alleen met afstand het minste werk oplevert voor een docent maar die ook volledig vrijgesteld is van de voorwaarden in de readerregeling: het simpelweg linken naar digitale content elders. In plaats van een digitale reader samen te stellen met de daadwerkelijke artikelen erin kun je, zeker in een digitale leeromgeving, eenvoudig links aanbrengen naar die content waar je naar wilt verwijzen. Dat kan een internetbron zijn, dat kan een Open Access tijdschriftartikel zijn, dat kan een artikel zijn uit een databank maar kan zelfs een link zijn naar auteursrechtelijk beschermde materialen zijn die onrechtmatig op internet te vinden zijn. Hyperlinks zijn geen openbaarmaking en maken geen deel uit van de werken die in artikel 16 AW benoemd worden.

Het nadeel van linken naar content is dat je je bewust moet zijn van de toegankelijkheid en houdbaarheid van de link zelf. Als je verwijst naar een internetbron, kan het zijn dat deze volgende week verdwenen is of een andere url gekregen heeft. Links naar artikelen in databanken zijn vaak persistent maar hebben meestal restricties qua toegang. In de meeste gevallen zullen de studenten van de instelling automatisch ook toegang hebben maar dat hoeft niet perse zo te zijn. Het is in elk geval een aandachtspunt om niet simpelweg een gevonden url te gebruiken als link in je module.

Gebruik van content uit licenties (databanken)
In de vorige post zei ik dat je ook gebruik kan maken van databanken waar je instelling over beschikt. Dat klopt ook maar zoals Judith terecht constateerde bevat de readerregeling een passage over dit specifieke gebruik: “Instellingen sluiten ook licenties af met uitgevers of andere leveranciers van auteursrechtelijk beschermd materiaal. In sommige gevallen mag de instelling dit materiaal ook opnemen in readers. Let op, dit moet expliciet worden gemeld in de licentievoorwaarden. Indien dit het geval is, is er al een redelijke vergoeding betaald aan de rechthebbenden en hoeft er niet nogmaals aan Stichting PRO een bedrag worden afgedragen voor deze overname. Om vast te kunnen stellen dat er een licentieovereenkomst is afgesloten, dient een kopie van de licentie bij de reader worden toegevoegd (het is niet nodig om de gehele licentie mee te sturen, alleen dat deel waaruit blijkt dat het materiaal in readers mag worden opgenomen)” Mijn persoonlijke mening is dat een onwerkbare en onredelijke voorwaarde is. Ik ben zelf verantwoordelijk voor de licenties van de databanken bij mijn instelling en zelfs ik heb die licentieteksten niet paraat. Het legt daarbij ook nog de bewijslast van de uitzondering bij de docent neer terwijl ik van mening ben dat als artikel 16 AW niet geldt, de readerregeling dus ook niet van toepassing is. Naast content uit licenties geldt dit ook bijv. voor internetbronnen of open access tijdschriftartikelen waar een (relevante) Creative Commons bij hoort en je kunt toch ook moeilijk een setje uitgeprinte CC licentieteksten gaan meesturen.

Maar goed, als je je aan de readerregeling moet houden, dan moet je dit kennelijk wel doen. Ook al zou ik het weigeren te doen …

Overzicht licenties waaruit content gebruikt mag worden in course packs
Judith vroeg ook of er een overzicht is van licenties waarin specifiek toegestaan is dat je content mag gebruiken in ELO modules. Zo’n overzicht ken ik niet maar dat wil niet zeggen dat die niet te maken is natuurlijk. Een aardig deel van de licenties bij bibliotheken van onderwijsinstellingen worden afgesloten via SURFdiensten. In de mantelovereenkomst die gesloten wordt met een uitgever, wordt standaard het kopje kopieerrecht meegenomen waarin afspraken gemaakt worden over zowel mogelijkheden voor (verstrekking van) IBL als het opnemen van artikelen in (digitale) course-packs. Als ik dan even het lijstje met content licenties doorneem kom ik uit op de volgende licenties waarbij dat laatste expliciet toegestaan is:

  • Academic Search Elite/Premium
  • Keesings Historisch Archief
  • Kluwer Navigator
  • Lexis Nexis Newsportal
  • Science Direct
  • Wiley content
  • Springer
  • Rechtsorde

Ik heb 1 licentie gevonden waarbij het expliciet niet toegestaan is:

  • JSTOR

Bovenstaande lijst zal ik tzt aanvullen maar mocht je zelf aanvullingen hebben, laat het me weten. Dat geldt trouwens ook als je ervaring hebt met het opgeven van overnames van content uit ofwel databanken of waar via een Creative Commons licentie hergebruik toegestaan is, aan Stichting PRO. Ik ben daar best benieuwd naar.

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (9) Write a comment

  1. Geweldig overzicht, Raymond! Dank je.
    1 aanvulling: de linken die je legt moeten wel openen in een nieuw venster ;) het mag dus niet openen in de Bbframe :(, een extra vinkje aanbrengen dus…
    groet,
    Judith

    Reply

  2. verhelderend stuk, de lijst die je maakte zou zeker onder de aandacht van Surf gebracht moeten worden.

    Reply

  3. @Dick en@Rene Die lijst met databanken komen dus al van SURFdiensten af he? Ik heb de clausule in kwestie uit beschikbare licenties via SURFdiensten gevist en daarmee de lijst samen gesteld. Het zou hoogstens nog een idee zijn om het wat explicieter te tonen voor de afnemers ervan: ik let er wel op als licentiecontactpersoon maar ik vermoed dat niet iedereen daar naar speurt.

    Reply

  4. @Raymond Pim Slot zei inderdaad al dat deze clausule in negen van de tien gevallen opgenomen wordt. Hoe zouden we dat explicieter kunnen communiceren? Misschien eens aandacht aan besteden in een artikel in Licentienieuws of op de wesbite? Wat vind jij?

    Reply

  5. @Rene Lijken me beide prima manieren om het explicieter te maken. Volgens mij zijn er maar bijzonder weinig mensen die een licentieovereenkomst doorlezen dus het benadrukken van dit soort mogelijkheden moet wat leesvriendelijker :)

    Ik zal dit onderwerp ook eens aandragen voor een licentiecontactpersonendag.

    Reply

  6. Dag Raymond, daarnet je blog ontdekt, voor mij heel relevant. Ik werk bij een andere onderwijsinstelling en worstel ook met de Stichting Pro…..

    Mijn vraag: is de eis van Stichting Pro dat je “je onschuld aantoont” juridisch wel houdbaar? OK, het staat in het contract, maar gaat dat boven de normale auteurswet?

    Vraag nummer 2: als een auteur algemeen bekende informatie opneemt in een boek (zeg voor het gemak even: de tekst vcan het Wilhelmus van Nassaue) dan heeft hij daarmee toch geen auteursrecht op die tekst? Al zet hij heel groot voorin het boek dat hij de rechthebbende is…. En als ik dan die teksten kopieer in een reader, dan wil ik daar géén auteursrecht over afdragen. Stichting Pro telt wel heel gemakkelijk alle pagina’s bij elkaar op… wat denk jij?

    Vraag nummer 3: Ik ben van mening dat de Stichting Pro misleidende informatie geeft op de website: http://www.stichting-pro.nl/nl/Digitalisering

    Dit zeggen ze:

    “U mag vrijelijk en zonder kosten gebruik maken van een link op Blackboard als de link verwijst naar een rechtmatig openbaar gemaakt bestand.”

    Het gaat me om de zinsnede “als de link verwijst naar een rechtmatig openbaar gemaakt bestand”. Dit is onzin. Op die manier zou het internet (=per defintie een collectie van hyperlinks) tot stilstand komen, als je iedere keer de rechtmatigheid van elke pagina zou moeten controleren…..

    De jurisprudentie (Mininova, Pirate Bay) geeft aan dat je alleen fout zit als je bewust, grootschalig, systematisch naar materiaal doorlinkt dat voor het overgrote deel auteursrechten schendt….

    Ben je het met me eens dat deze informatie van St. Pro foutief is?

    Reply

  7. Zoals wel vaker bij mij is het antwoord op die drie vragen langer dan de originele blogpost dus ik heb het rechtstreeks naar je gemaild :)

    Reply

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top