Ebooks in bibliotheken: de echte fictie?

Bibliotheken en ebooks, het blijft een combinatie die maar niet dichter bij elkaar komt. Al vele jaren zoeken bibliotheken naar een manier om hun dienstverlening, expertise en ervaringen te vertalen van het papieren domein naar het digitale maar er komt maar geen schot in de zaak.

Op papier klinkt het zo eenvoudig. Als bibliotheken schaffen we boeken aan, die lenen we uit aan onze gebruikers en we betalen, behalve de aanschafprijs, een bedrag aan leenrecht voor de daadwerkelijke uitleningen. Als je een openbare bibliotheek bent. Al die lastige beperkingen en uitleenhandelingen vallen volledig weg met ebooks dus dit zou een win-win situatie moeten zijn voor zowel de bibliotheken als de uitgevers.

Tot zover de theorie.

Vanaf dag 1 is het eigenlijk al sjorren aan een dood paard geweest. Uitgevers die weinig zin hadden om hun cashcows digitaal te laten slachten in de volle overtuiging dat ze dan 1 ebook zouden verkopen met de overige tienduizenden exemplaren als perfecte illegale kopie van dat ene ebook. Bibliotheken die onvoldoende beseften dat 1 van die weggevallen beperkingen nou net was dat het daadwerkelijk uitlenen en innemen, als corebusiness van hun boekendienstverlening, niet meer werkt op een ebook. Uitgevers en bibliotheken die weliswaar samen concludeerden dat DRM de oplossing was voor hun beider problemen maar blind waren voor het feit dat dit effectief alle ervaren voordelen van ebooks bij hun klanten om zeep hielp.

En mijns inziens zijn dit nog niet eens de onoverkomelijke problemen geweest. Het ging fout op het moment dat wij als bibliotheken de verwachting, en daarmee de regie, van het aanbieden van ebooks bij de uitgevers neerlegden. Met papieren boeken kochten we de titels en verrichten wij als bibliotheek alle handelingen om het uitleenklaar te maken, en het daadwerkelijk aan te bieden aan onze eindgebruikers. Uitgevers leverden de content, bibliotheken waren het platform waar bibliotheekgebruikers gebruik konden maken van die content. Een specifiek gebruik, namelijk het lenen ervan en niet het kopen van de content want daarvoor ging je naar de boekhandel toe die een paar deuren verderop zat.

En met dat platform, daar is het onoverkomelijk mis gegaan.

Die platforms om hetzelfde (leen)gebruik van ebooks mogelijk te maken zijn nooit ontwikkeld en bedacht door bibliotheken. Dat hebben we aan de uitgevers en andere marktpartijen overgelaten. Uitgevers die door de markt gedwongen werden om ‘iets met ebooks’ te gaan doen hebben enerzijds hun eigen digitale omgevingen ontwikkeld waarin zij al hun digitale content konden aanbieden. Kijk naar een Kluwer of, als je even over de schutting bij de tijdschriftenuitgevers kijkt, naar de grote uitgevers als Wiley, Springer en Elsevier die hun eigen gigaplatforms ontwikkelden. Anderzijds zijn partijen precies in dat bibliotheekvormige gat in de markt gesprongen. NetLibrary, ebrary, Myilibrary, ze hebben behalve de dienst zelfs de naam van de bibliotheek overgenomen. Terecht eigenlijk want ze doen precies dat wat we als bibliotheken zelf hadden moeten doen: een platform ontwikkelen waarin content van alle uitgevers een plek kan krijgen in de digitale collectie(s). Waar groepen bibliothecarissen (zoals tijdens een NetLibrary presentatie afgelopen woensdag verteld werd) nadenken over het aanbod, ontsluiting en samenstellen van op maat collecties. Waar met uitgevers onderhandeld wordt om hun ebooks ook aan te mogen bieden zodat eindgebruikers het kunnen lenen.

Behalve dat wij als bibliotheken de beoogde afnemers zijn voor een NetLibrary, ebrary en Myilibrary. We hebben het laten liggen en die derde hond is er met ons digitale been heen gegaan.

In plaats van dat wij digitaal collectioneren, keuzes maken en nadenken over hoe we de content bij onze klanten krijgen, praten we met marktpartijen die dat werk overgenomen hebben. Luisteren we vol aandacht naar de nieuwe mogelijkheden die er zijn om content die anderen hebben gecollectioneerd, en die we eigenlijk niet eens in onze eigen collecties zouden willen opnemen, nog naar onze klanten te gaan krijgen volgens hun businessmodellen. Nemen we kennis van de vernieuwingen die er zijn met Adobe DRM zodat we de ebooks wel kunnen laten verdwijnen van de pc’s als onze klanten het gedownload hebben. Klagen we dat er toch eigenlijk maar weinig Nederlandstalige ebooks in het aanbod zit.

We zijn volgers geworden van de ebook revolutie. Een revolutie die aan ons voorbij gaat. Ebooks in bibliotheken? Zoekt u maar bij de fictie.

@foto stock.xchng

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (5) Write a comment

  1. Een bibliotheek was een doorgeefluik bij papier, bij digitaal gaat dat anders. Daar kiest de content uitgever als het even kan voor B2C.

    En soms is de bibliotheek nog een klant van zo’n digitaal platform, en fungeert dan nog steeds als doorgeefluik.
    Collectioneren is dan lastiger omdat het gaat om deals: niet alles wat daarin zit, is wat je ook daadwerkelijk zou willen. Marktpartijen hebben een sterke positie, en wordt steeds sterker. Zij hebben de content, bibliotheken niet.

    Reply

  2. Pingback: ArtikelNU.nl » Blog Archive » Het is e-boekenweek

  3. Pingback: Terug naar de toekomst | Vakblog – werken met informatie

  4. Pingback: Met ebooks in hogeschoolbibliotheken schiet het ook niet op | Vakblog – werken met informatie

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top