Met ebooks in hogeschoolbibliotheken schiet het ook niet op

Ebooks bestaan toch al flink wat jaren maar al bijna net zo lang wil het maar niet opschieten met het beschikbaar komen van het digitale boek voor bibliotheken. Er wordt door openbare bibliotheken al ontzettend lang gepraat met uitgevers en dat lijkt meer frustraties op te leveren dan ebooks in de digitale collecties. Vorig jaar was ik ook niet heel erg optimisch gestemd en hoewel het aan de ene kant goed is dat de overheid zich er nu mee bemoeit en gemeentefondsen aanspreekt om die digitale collecties te realiseren, is het aan de andere kant vooral erg triest dat je kennelijk niet op marktwerking, insteken op wederzijds nut en goede afspraken kunt vertrouwen om uitgevers en bibliotheken dichter bij elkaar te brengen.

Ook in Amerika, waar OverDrive als digitale distributeur namens ruim duizend uitgevers ebooks levert aan de bibliotheken, begint het lichtende voorbeeld af te brokkelen. Al in november 2011 weigerde Penguin nog ebooks te leveren aan/via OverDrive, o.a. vanwege de nieuwe leenfunctie die in de Kindle geintroduceerd werd. De uitgeefgigant zag hierin een groot gevaar voor de verkoop van de boeken en weigerde dit te faciliteren middels OverDrive. Enkele dagen later werden de reguliere leveringen hervat maar gisteren kondigde Penguin alsnog een definitieve breuk aan met OverDrive.

Nu gaat het hier vooral om openbare bibliotheken maar ook in hogeschoolbibliotheken is de roep groot om meer met ebooks te doen. Niet omdat de leners gewapend met ereaders, laptops en tablets weigeren papieren boeken te lenen en strijden voor het kunnen lenen van ebooks. Niet omdat er een groot aanbod ebooks aan het ontstaan is die niet meer door hogeschoolbibliotheken aangeboden kan worden. Niet omdat er onderhandelingen spaak lopen tussen hogeschoolbibliotheken en uitgevers.

Wel omdat het onderwijs en onderwijsproces zelf al hele slagen gemaakt heeft qua digitalisering. Afstandsleren, duale trajecten maar ook het reguliere onderwijs maakt op grote schaal gebruik van digitale onderwijssystemen, elektronische leeromgevingen en studievoortgangsystemen. Email, blogs, wiki’s, Google Docs, ze krijgen of hebben een plek verworven in het onderwijs. Ook de onderwijscontent is grotendeels digitaal beschikbaar: readers, artikelen, teksten, presentaties, videoregistraties van hoorcolleges enz. Alleen die content die men vroeger uit boeken gebruikte in het onderwijs, die blijft achter.

Natuurlijk, er zijn positieve ontwikkelingen. Uitgevers van studieboeken kennen de ontwikkelingen in het onderwijs en gaan, langzamer dan ik zou willen weliswaar, over naar nieuwe modellen. Geleidelijk komen full text ebooks beschikbaar hoewel lang niet alle modellen even goed werken. De platforms van uitgevers staan nog te veel centraal ipv beschikbaar maken van de content zelf, vaak worden ebooks in pakketten, als databank en totaaloplossing verkocht terwijl juist een hogeschoolbibliotheek specifieke titels wil afnemen die nodig zijn in het onderwijs. Niet als database maar als verwijzing of embedded in de elektronische leeromgeving.

Hogeschoolbibliotheken hebben niet persé prioriteit bij een leenfunctie van ebooks, nee, de content moet vrijelijk beschikbaar zijn voor die studenten in hun (digitaal) onderwijs. Op de campus maar ook thuis. Natuurlijk zou het prettig zijn om ook vanuit de bibliotheken ebooks te kunnen aanbieden en uitlenen maar ik ben wat somber over de haalbaarheid hiervan. Als zelfs de openbare bibliotheken een eigen platform niet van de grond kunnen krijgen waar hun leners gebruik van kunnen maken, hoe ver komen we dan met de nog geen 30 hogeschoolbibliotheken die er in Nederland zijn?

Ebooks in hogeschoolbibliotheken staan als ontwikkeling nog in de kinderschoenen. We gaan ze krijgen maar ik ben heel benieuwd of ze onderdeel gaan uitmaken van een digitale collectie van de onderwijsbibliotheken of dat ze alleen maar digitale onderwijscontent zullen zijn. Met stevige consequenties voor het verschijnsel hogeschoolbibliotheek vermoed ik.

foto via Morguefile

 

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (5) Write a comment

  1. Meer aandacht onder schrijvers voor open access en jouw / jullie wens, ofwel bij de bron beginnen, is misschien een meer kansrijke route. Benader lectoren, professoren, docenten en anderen die de boeken en artikelen schrijven om ook een digitale variant aan te bieden.

    Reply

    • Absoluut! We hebben vorig jaar een rondje langs alle lectoren gemaakt en hoewel daar nog een wereld te winnen valt, vooral qua organiseren en auteursrechten, leeft het open access gedachtegoed best wel. We maken er ook werk van want de eigen/interne kennisproductie maakt ook nauwelijks nog onderdeel uit van het beschikbare aanbod. Volgende week gaat er een open access voorstel naar ons college toe en in april hopen we, behalve de intenties, ook al wat ervaringen en resultaten te melden tijdens het congres van de HBO-raad.

      Reply

  2. Pingback: Ebook Library via de Koninklijke Bibliotheek: mag het een ebookje meer zijn? | Vakblog – werken met informatie

  3. Leuk stuk weer Raymond!

    Ik merk zelf dat het in de hele discussie over ebooks uitermate belangrijk is om onderscheid te maken tussen lesboeken (text books), wetenschappelijk werk (scientific) en vermaak (entertainment). Zonder dit onderscheid is een goed begrip van aanbod en gebruik niet te overzien. Voor hogescholen praten we over een ebook formaat voor lesboeken en wetenschappelijke boeken. De lesboeken voornamelijk voor studiemateriaal bij de studenten, en de wetenschappelijke boeken als bronmateriaal voor de docenten en onderzoekers. Ik neem aan dat die situatie gelijk is op alle hogescholen.

    De HvA Bibliotheek biedt nu ong. 1/3 van het beschikbare boekmateriaal aan als e-book. Dat zijn bij elkaar ruim 40.000 ebooks. En vrijwel geen enkel exemplaar is een echt lesboek en/of Nederlandstalig. Onderzoek aan het HvA lectoraat e-Publishing wijst ook uit dat studenten geen prijs stellen op electronische lesboeken: http://www.e-boekenstad.nl/wp-content/2011/09/PDF_3.0_e-boekenstad_Rapportage_SDU_2011.pdf. Mede hierom zoekt de HvA Bibliotheek het aanbod van e-books hoofdzakelijk in onderwijs- en onderzoeksondersteunend materiaal. Als bezwaarlijk ondervinden wij het versprlinterde aanbod van alle e-books. Daarvoor moet een enkele zoekingang (Primo) voor alle databanken een oplossing bieden.

    De HvA Bibliotheek neemt ook actief deel aan het HvA-brede overleg over een DLWO met een digitaal onderwijsaanbod. Daarbij wordt niet geconstateerd dat deze ontwikkeling noodzaakt tot het gebruik van ebooks (text books!). Wel zien wij een behoefte aan electronisch materiaal passend in een electronische leeromgeving, maar dat gaat meer de richting op van zelfgeproduceerde readers, presentaties en webcolleges. Of, en hoe, e-books (text books) passen in een elektronische leeromgeving is nog niet helder. Waarschijnlijk gaat dat de kant op van portalen per uitgever zoals Pearson MyLab en misschien andere gesloten omgevingen zoals iTunesU. Wat mij betreft een zorgelijke ontwikkeling vanwege de gesloten toegang!

    Hoe ervaren andere hogescholen deze ontwikkelingen?

    Reply

    • De driedeling die je maakt in de soorten ebooks is een terechte en zal inderdaad gelijk zijn voor alle hogescholen. Als je kijkt naar de platforms van Springer, Wiley en Elsevier, dan heb je het over wetenschappelijke werken terwijl ebooks van fictie of populair wetenschappelijk gerust als entertainment bestempeld mogen worden. Educatieve uitgevers van leermateriaal leveren de digitale lesboeken dan als laatste. Het vervelende is wel dat het probleem van platformen per uitgever over alle drie die categorieën terugkeert. Er zijn wel overkoepelende platformen zoals Ebook Library, Netlibrary enz maar die bevatten meestal vooral ebooks in de wetenschappelijke hoek en dan speelt het additionele probleem dat er ook weer grote overlap tussen die overkoepelende platformen bestaat.

      De gemiddelde collectie van een hogeschoolbibliotheek zal ook boeken (en dus ebooks) bevatten uit alle drie de hoeken maar ik ben dus van mening dat we van het collectie denken af moeten en, zoals jullie kennelijk al doen Jaroen, focussen op het beschikbaar maken van een digitaal onderwijsaanbod. Ik snap wel dat studenten niet perse prijs stellen op elektronische lesboeken maar ik laat me liever leiden door de wensen en eisen van het onderwijs zelf. Met een beetje begeleiding natuurlijk.

      Er zal meer digitaal materiaal beschikbaar moeten komen voor de ELO en ja, dat zal meer bestaan uit (links naar) fulltext artikelen als vervanger van traditionele readers, presentaties, door docenten zelf ontwikkeld materiaal en weblectures. Daarnaast zie ik het als de rol van de hogeschoolbibliotheek om met het onderwijs, met docenten, te kijken of er digitale studieboeken te gebruiken zijn. Dat hoeven niet hele boeken in digitale vorm te zijn maar kan ook bestaan uit papieren boeken met eigen (beperkte) digitale leeromgevingen daaromheen of digitale boeken die behalve full text in een ELO ook te downloaden of te printen zijn. De pilot die thans met Boomdoc plaatsvindt stemt me ook wel positief om die richting op te (kunnen) gaan.

      In een schijnbare permanente strijd of voorgeschreven boeken ook digitaal los te peuteren zijn bij uitgevers vind ik het een taak van informatiespecialisten en de bibliotheek om niet alleen te strijden voor een beter aanbod. We kunnen en moeten ook sturen in de vraag ernaar. Wat let ons om met het onderwijs te kijken hoe er gebruik gemaakt kan worden van digitaal aanbod dat er al wel is? Waarom moet een docent wiskunde perse een boek op papier voorschrijven dat de komende 10 jaar echt niet digitaal beschikbaar komt en kan deze niet gebruik maken van een goed alternatief dat wel digitaal beschikbaar is? Vorm hoeft niet leidend te zijn maar we weten allemaal ook dat het ook niet altijd de inhoud is die nu bepalend is voor wat er gebruikt wordt in het onderwijs.

      Sturen in de vraag geeft ons ook ammunitie naar de uitgevers toe. Kom met modellen, maak die ebooks beschikbaar op een wijze dat ze ook daadwerkelijk bruikbaar zijn in een DLWO. Dan gebruiken we ze en dan betalen we er (pas) voor. Dat praat toch heel anders.

      Reply

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top