Leenrecht ook voor ebooks?


Ik maak niet echt een gewoonte van het lezen van kamerbrieven maar als het onderwerp iets met bibliotheken of auteursrechtente maken heeft, dan maak ik een uitzondering. Zo las ik gisteren de brief van staatssecretaris Zijlstra (OCW) met een reactie op de schriftelijke inbreng van 23 januari 2012, op de hoofdlijnenbrief actualisering bibliotheekwetgeving die 7 december 2011 ingediend is.

Die hoofdlijnenbrief omhelst vooral het plaats geven van digitale ontwikkelingen in de openbare bibliotheken en is ook de plek waar de ontwikkeling van een centrale digitale bibliotheek met ebooks in besproken wordt. Het zijn geen hele lijvige stukken dus ik raad alle geïnteresseerden vooral aan die twee brieven te lezen maar in de reactie van de staatssecretaris blijkt dat hij toch een vervolg wil geven aan de consequentie van de overeenkomst tussen de Vereniging van Openbare Bibliotheken (VOB) en de Groep Algemene Uitgevers (GAU). Die overeenkomst maakt het mogelijk dat openbare bibliotheken ebooks kunnen gaan uitlenen maar houdt in dat met elke individuele uitgever afspraken gemaakt moeten worden over (leen)vergoedingen. Daar wil de staatssecretaris toch een onderzoek voor doen of het uitlenen van ebooks, gelijk de fysieke boeken, onder het leenrecht kan komen te vallen. Uit de brief:

De leden van de fracties van de SP, D66 en GroenLinks hebben verschillende vragen gesteld over het e-book en het leenrecht. Zij wijzen er op dat de uitlening van fysieke boeken door de openbare bibliotheek geregeld is via het leenrecht en stellen voor hetzelfde regime op het e-book van toepassing te verklaren. De Auteurswet regelt dat een auteur het exclusieve recht heeft zijn werk openbaar te
maken of te verveelvoudigen. Hieronder valt ook het recht om uitlening van het werk te verbieden of toe te staan. Op dit recht maakt de wet een uitzondering voor uitleningen door publieke instellingen. Op grond hiervan mogen openbare bibliotheken werken tijdelijk en zonder commercieel of economisch voordeel ter beschikking stellen, mits hiervoor een billijke vergoeding wordt betaald. De hoogte van die vergoeding wordt overeengekomen in onderhandelingen tussen rechthebbenden en bibliotheken in de Stichting Onderhandelingen Leenvergoedingen (StOL).

Op dit moment vormen e-books nog maar een bescheiden onderdeel van de collecties van de openbare bibliotheken. Voor zover bibliotheken e-books aanbieden, vindt dit plaats op basis van licenties en overeenkomsten die worden afgesloten tussen de bibliotheken en de uitgevers en niet op basis van de wettelijke mogelijkheid tot het uitlenen van werken door publieke instellingen. De Vereniging van Openbare Bibliotheken (VOB) heeft onlangs overeenstemming bereikt met de Groep Algemene Uitgevers (GAU) over de wijze waarop e-books via openbare bibliotheken kunnen worden uitgeleend. Ik vind het positief dat langs deze weg dit jaar e-books beschikbaar kunnen komen voor de leden van de openbare bibliotheek. Nadeel van deze overeengekomen benadering is dat elke
individuele uitgever zijn toestemming moet verlenen en met elke uitgever individuele afspraken moeten worden gemaakt over titels, condities en vergoedingen. Indien bij e-books gebruik gemaakt zou kunnen worden van de wettelijke uitzondering voor uitlening door publieke instellingen, zijn geen afspraken met individuele rechthebbenden nodig over titels en voorwaarden, maar hoeven er alleen afspraken gemaakt te worden over een billijke vergoeding.

De openbare bibliotheek vervult de taak van publieke toegang tot informatie, educatie en cultuur. In het licht van de technologische ontwikkelingen geldt dit, zoals omschreven in paragraaf 3.2. van de hoofdlijnenbrief, ongeacht de verschijningsvorm (fysiek of digitaal). Tegen deze achtergronden vind ik het nuttig de wettelijke mogelijkheden in het digitale domein nader te verkennen. De verkenning is er op gericht te onderzoeken of uitlening van e-books op grond van nationale en internationale auteursrechtelijke regelgeving mogelijk is. De exacte onderzoeksopzet moet nog worden vastgesteld. Het onderzoek zal in ieder geval ingaan op de ervaringen die in andere landen, zoals Denemarken en Noorwegen, al zijn opgedaan met uitlening van e-books via de openbare bibliotheek. Deze
verkenning zal voor de indiening van het wetsvoorstel beschikbaar zijn.

Mijn mening is dat het voor de gesprekken en onderhandelingen tussen VOB en individuele uitgevers essentieel is dat het uitlenen van ebooks ook onder het leenrecht komt te vallen. Het neemt wellicht een stukje vrijheid weg om afspraken over te maken maar 1 van de grootste variabelen in de onderhandelingen zou een constante worden. Geen maatwerkafspraken met elke individuele uitgever maar een vaste vergoedingsregeling waar centraal over onderhandeld kan worden. Het heeft de potentie om een heel complex traject iets eenvoudiger te maken en er hopelijk voor te zorgen dat we in Nederland eindelijk een volwaardige, legale en laagdrempelige mogelijkheid voor het lenen van ebooks krijgen. En ja, met laagdrempelig bedoel ik ook dat de VOB veel aandacht moet besteden om draconische DRM constructies te mijden als de plaag.

@ foto The Law Library of Congress (the logo in the lobby of LM-240)

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (2) Write a comment

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top