Over plagiaat en plagiaatpreventie

Er valt nog een wereld te winnen in het onderwijs als het gaat om verantwoord omgaan met auteursrechtelijk beschermd materiaal. Qua voorlichting zijn het vooral docenten en medewerkers die we proberen bewuster te maken dat je nou eenmaal niet zo maar alles (van internet) mag hergebruiken voor je eigen doeleinden. Dat je het zelf ook niet OK vindt als anderen met jouw materiaal aan de haal gaan waar je zo hard aan gewerkt hebt en waarom je het dan niet eens als een probleem beschouwd dat je dat zelf wel doet met materiaal van anderen. Als docenten zich niet bewust zijn van het belang hiervan, hoe kun je deze attitude dan doorgeven aan de studenten?

Bij die studenten gaat het dan ook niet altijd goed met een verantwoord gebruik van andermans materiaal. Onbewust, maar soms ook heel bewust, wordt er veelvuldig gebruik gemaakt van andermans materiaal bij het maken van werkstukken of scripties. Onderwijsinstellingen proberen dit vervolgens weer te bestrijden met plagiaatdetectie software en stevige sancties terwijl eigenlijk aan twee kanten niemand zich bezig houdt met plagiaatpreventie.

En dat is meer dan alleen jammer, het verdient mijns inziens de prioriteit om het anders aan te pakken. Het handboek Auteursrecht (Spoor, Verkade en Visser p.170) definieert het presenteren van iets oorspronkelijks terwijl het in feite geheel of ten dele een nabootsing is als plagiaat. Dit gaat echter volledig voorbij aan de intentie van een student en dat je als onderwijsinstelling duidelijk maakt wat je verwacht van ze. Met al die miljoenen bronnen op internet is er nu eenmaal veel onduidelijkheid over het eigenaarschap van materiaal en tijdens een studie worden studenten misschien veel vakinhoudelijke kennis en vaardigheden bijgebracht, het mankeert bijna bij alle opleidingen aan het vaardiger maken van studenten met het verzamelen en vooral het ordenen en beoordelen van informatie.

Terwijl het uiteindelijk allemaal niet zo complex hoeft te zijn. Met een paar redelijke eenvoudige vuistregels (PDF) t.a.v. correct citeren voorkom je al snel ongeoorloofd gebruik van andermans materiaal in je eigen werk (de definitie die SURFdirect hanteert) aan de kant van de student. Ook als je langere stukken wilt gebruiken in een werkstuk of scriptie heb je, vergelijkbaar met docenten, als student natuurlijk ook de optie om content te gebruiken waar je al toestemming vooraf voor hebt, zoals content dat onder een Creative Commons licentie is gepubliceerd.

Maar ook de andere kant, het onderwijs, moet bewuster met plagiaatpreventie omgaan. Scripties en werkstukken door plagiaatdetectiesoftware laten beoordelen kan een goed hulpmiddel zijn maar is niet meer dan dat. Dat soort software vergelijkt teksten met elkaar en geeft een procentuele gelijkenis aan. Afhankelijk van het soort tekst kan het heel normaal zijn om grote gelijkenis te krijgen met bestaande teksten. Immers, als er veelvuldig (correct) geciteerd wordt dan is er niks aan de hand terwijl een plagiaatscanner de rode vlag opsteekt. Het is aan het onderwijs, de docenten, om ook goed na te denken over de opdrachtformuleringen en wat men niet alleen verwacht van een student aan resultaat, maar ook wat je mag verwachten aan originaliteit of juist het gebruik maken van andermans inzichten. Het is aan het onderwijs om die context mee te geven en ook daarop te beoordelen, en niet alleen plagiaatdetectiesoftware leidend te laten zijn.

Daar zit echter nog wel de hele kip-ei redenering. Hoe kun je studenten beoordelen (en veroordelen) op correct gebruik maken van andermans materiaal in het eigen werk als je als docent daar ook (nog) niet zo ver in bent? Een permanente voorlichting en maar blijven praten met elkaar over dit onderwerp, daar ga ik in ieder geval mee verder.

@ foto via Flickr

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (5) Write a comment

  1. Plagiaat: leuk onderwerp! Onder veel studenten bestaat het misverstand dat ze geen plagiaat plegen zolang ze de bron maar vermelden. Hele lappen tekst worden als citaat in hun scriptie opgenomen. Als je als docent daar iets over zegt reageren ze met: ‘ik heb toch de bron vermeld?!’ En daar gaat het dus fout. Een scriptie is meer dan het opnemen van andermans teksten, ja ook als je de bron zou vermelden. Citeren mag, maar sporadisch en zeker niet passages die een halve pagina beslaan. Er moet namelijk meer zijn: een eigen visie. En ook daar wringt het. Studenten vinden het zo moeilijk om een eigen visie te hebben of om die te verwoorden. En dus volstaan ze met het veelvuldig gebruiken van citaten.
    De meeste onderwijsinstellingen hebben een plagiaatbeleid, gepubliceerd op het net, maar het wordt door veel studenten kennelijk niet geraadpleegd. Meer focus op dit beleid zou inderdaad een aanwinst zijn. Maar nog beter is als de scriptiebegeleider alert is tijdens het schrijfproces en verdachte passages tijdig onder de aandacht van de scriptant brengt!

    Reply

    • De Auteurswet stelt ook in artikel 15a dat citeren aan voorwaarden gebonden is en dat omhelst zeker niet het overnemen van hele lappen tekst. Aantal en omvang van de geciteerde delen moeten zijn gerechtvaardigd. Dit houdt in elk geval in dat een citaat relevant en functioneel moet zijn binnen de context waarin het gebruikt wordt.

      Het citaat moet ook ‘ondergeschikt’ zijn aan die context en daar komt die eigen visie naar voren heen, of in auteursrecht termen, het oorspronkelijke karakter van de scriptie en het eigen stempel van de maker. Zonder die aspecten mag je niet eens spreken van een nieuw werk, laat staan dat je er een diploma mee kunt behalen!

      Plagiaatbeleid (wat ik een grappig woord blijf vinden want het is net alsof ze dan willen dat je het doet) bij onderwijsinstellingen is veelal beperkt tot enkele vuistregels van citeren en bronvermelden en steekt in mijn ervaring te vaak in op sancties en andere procedurele zaken.

      Ik ben het helemaal met je eens -ik betoog het zelf feitelijk ook in mijn blogpost- dat vanuit de kant van het onderwijs meegedacht en begeleid eveneens moet worden op dit punt. Hoewel ik het ergens al dieptriest vind dat een student bij zijn scriptiefase kan aankomen zonder zich te realiseren dat je met een eigen visie moet komen voor het behalen van dat papiertje.

      Reply

  2. Pingback: Over citeren en het eigen oorspronkelijk karakter - Vakblog

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top