Over citeren en het eigen oorspronkelijk karakter

Plagiaatpreventie en auteursrecht liggen toch wel erg bij elkaar. Met name de reactie van Germaine op de vorige post bracht me tot een iets andere invalshoek. Ik weet niet hoe het beleid tav plagiaatpreventie er precies uit ziet bij onderwijsinstellingen (behalve dat ik weet dat Windesheim geen instellingsbreed beleid heeft) maar vrees dat het vooral wijzende vingertjes zijn en beschrijvingen van consequenties, sancties en procedures hoe een instelling hier vervolgens mee om gaat.

Ook de leefregels uit het (overigens uitstekend) rapport ‘Geoorloofd hergebruik’ van Surf geven de mogelijkheden en beperkingen aan die gelden tav citeren:

Citeren
Het overnemen van (een deel van) een ander werk (dit kan tekst zijn, maar ook beeldmateriaal zoals foto’s) in een eigen werk is, onder voorwaarden, toegestaan.

  • Citeren mag alleen in de context van een aankondiging, beoordeling, polemiek, wetenschappelijke verhandeling of een uiting met een vergelijkbaar doel. Ook scripties en werkstukken vallen hieronder.
  • Een citaat moet het eigen verhaal verduidelijken of onderbouwen en mag niet alleen als verfraaiing of versiering worden overgenomen.
  • Een citaat moet in omvang ondergeschikt zijn aan het werk waarin het wordt opgenomen. Het moet slechts een bescheiden omvang hebben in verhouding tot het eigen werk. Hierbij mogen de commerciële belangen van de auteur niet worden geschaad. 
    Voorbeeld: een onlangs in een bundel gepubliceerd kort verhaal integraal overnemen in een werkstuk mag niet.
  • Overnames van teksten uit een databank mogen uit ten hoogste 155 tekens bestaan en overgenomen afbeeldingen uit een databank mogen uit maximaal 194×145 pixels bestaan.
  • Er mag alleen geciteerd worden uit werken die met toestemming van de maker eerder gepubliceerd zijn.
    Voorbeeld: citeren uit een ongepubliceerd dagboek, zonder toestemming van de maker, mag niet.
  • Een gebruiker moet de persoonlijkheidsrechten van de maker van het werk waaruit geciteerd wordt eerbiedigen.
    Voorbeeld: naamsvermelding en het werk ongewijzigd laten of niet in een nadelige context overnemen.
  • Als je citeert moet je, waar mogelijk, de bron (dit is meestal de naam van de maker) op duidelijke wijze vermelden.

Citeren uit overheidsdocumenten

  • Wetten, besluiten en verordeningen, die door de overheid zijn uitgevaardigd, en rechterlijke uitspraken en administratieve beslissingen mogen in hun geheel vrij worden overgenomen.
  • Overheidsdocumenten (zoals parlementaire stukken, notulen van gemeenteraadsvergaderingen of rapporten van overheidsdiensten) die door de overheid zelf zijn gecreëerd en openbaar gemaakt, mogen in hun geheel vrij worden overgenomen, tenzij er een auteursrechtvoorbehoud op staat.

Toevallige overname

  • Onbedoelde, incidentele verwerking van een werk als onderdeel van ondergeschikte betekenis in een ander werk is vrij.
    Voorbeeld: een film waarin toevallig een auteursrechtelijk beschermde reclamefoto op een winkel in beeld komt, mag.

Parodie

  • Een nabootsing in de vorm van een parodie, karikatuur of pastiche is toegestaan. Het werk moet een humoristische bedoeling hebben en/of de lachlust opwekken, of een kritische nabootsing zijn.

Deze handige leefregels -die ik volledig mag overnemen omdat het rapport (PDF) onder een Creative Commons licentie Naamsvermelding 3.0 Nederland is gepubliceerd- zijn al een stuk concreter en helderder uitgewerkt dan in Artikel 15a van de Auteurswet staat geformuleerd. Hier vind je één van de beperkingen op het auteursrecht terug welke door Surf zijn aangevuld met regels uit andere delen van wetgeving en jurisprudentie.

Daarmee is al een hoop gezegd over plagiaatpreventie maar nog steeds heel weinig over wat nou eigenlijk het doel van plagiaatpreventie is: het opleveren van een werkstuk of scriptie waarmee een student zich onderscheidt en dat voldoet aan aan de eisen die een onderwijsinstelling er aan stelt. Bij een scriptie gaat het immers wel om het behalen van een diploma, de kwalificatie voor het vakgebied waarvoor de opleiding opleidt. Dan mag je ook van een docent, een begeleider, verwachten dat duidelijk wordt gemaakt wat die kwalificatie inhoudt.

Minimaal moet in een scriptie bijvoorbeeld toch wel duidelijk de eigen bijdrage aan het vakgebied centraal staan, de eigen ideeën en visie op het onderwerp waar de scriptie over gaat. Bij het citeren moet ook de omvang van de geciteerde delen zijn gerechtvaardigd en ondergeschikt zijn aan de context waarvoor ze gebruikt worden. Ook dit betekent dat citaten ondersteunend en relevant moeten zijn voor het eigen verhaal, de eigen visie. In de Auteurswet staat bijvoorbeeld in Artikel 10 een hele opsomming van wat je als auteursrechtelijk werk kunt beschouwen maar gelden wel altijd de minimum eisen dat er sprake moet zijn van een eigen oorspronkelijk karakter en een persoonlijk stempel van de maker. Minimum eisen die eigenlijk zeggen dat je geen eigen werk maakt als je alleen maar delen van anderen achter elkaar plakt.

En je mag je zowel als student als ook het onderwijs afvragen hoe je een diploma kunt verdienen als je beiden drukker bezig bent met (citeer)regels dan met het maken van een nieuw eigen werk. Met dat eigen oorspronkelijke karakter en een persoonlijk stempel van de student. Dan kijk je toch ineens heel anders naar citaten en plagiaatpreventiebeleid, nietwaar?

@ foto via Flickr

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (3) Write a comment

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top