Over open source lettertypes, Dyslexie en auteursrecht op lettertypes

Als je denkt dat het wel een hele lange en rare titel voor een blogpost is, dan kan dat kloppen. Ik had drie blogpostjes, nou ja kladjes met wat korte zinnen en steekwoorden, nog als concept staan en alle drie gingen ze over lettertypes. Ik bleef steken bij de eerste omdat ik niet beschreven kreeg wat ik er nou mee wilde zeggen en dan is dat net alsof er iets in het afvoerputje blijft zitten want het blokkeerde ook de tweede en derde. Nu dacht ik echter dat ik het maar gewoon eens in 1 nieuwe blogpost ga proberen. Nieuwe ronde, nieuwe kansen.

De aanleiding van dit alles was dat ruim een jaar geleden een Nederlandse ontwerper een lettertype had ontwikkeld dat het voor dyslectici makkelijker maakte om teksten goed te lezen en te schrijven. Christiaan Boer haalde er de Nederlandse pers mee, kreeg zijn 10 minuten faam in de wereldpers en zowel op het grotemensen journaal als het Jeugdjournaal kwam dat nieuws voorbij. Terecht natuurlijk want dat je dyslectici kunt helpen door een lettertype op maat, dat was en is groot nieuws. Plus, hoe vaak zie je nou een lettertype het nieuws halen?

Mijn enthousiasme werd wel een stukje minder toen duidelijk werd dat dit lettertype, Dyslexie genaamd, niet vrijelijk aan de gemeenschap beschikbaar werd gesteld. De miljoenen dyslectici wereldwijd kregen een licentiestructuur voorgeschoteld waarin je van particulier tot instelling een licentie op het gebruik van het lettertype kon nemen. Particulieren betalen 69 euro en kunnen dan dat lettertype op hun pc gebruiken, instellingen betalen wat meer en er is zelfs een plugin die je op sites kunt installeren zodat bezoekers alle tekst met een druk op de knop kunnen omzetten naar het Dyslexie lettertype.

Ik snap natuurlijk best dat je als ontwerper de vruchten mag en wilt plukken van je arbeid. Ik geef toe wel even nagekeken te hebben hoe het nou zit met auteursrecht op lettertypes maar ook dat is netjes geregeld in onze wetgeving. Dat geplande blogpostje-als-klad werd overbodig toen Arnoud Engelfriet het eind vorig jaar veel beter toelichtte dan ik en helder aangaf dat je een auteursrechtelijk beschermd lettertype alleen maar mag gebruiken zoals het in de licentie wordt voorzien.

Ook al is er auteursrechtelijk niks op te merken over het commercieel exploiteren van een nuttig lettertype als Dyslexie, ook al weet ik dat ik misschien hetzelfde gedaan had als ik het ontworpen had, toch stoort het me. Dat iets dat een positieve bijdrage kan leveren aan de ongemakken waar dyslectici nu eenmaal mee te maken hebben nu niet laagdrempelig toegankelijk is. Dat kennelijk geen onderscheid gemaakt wordt tussen commercieel en niet-commercieel gebruik van zo’n lettertype.

Misschien zegt het al genoeg dat ik in die bijna anderhalf jaar na de introductie van het lettertype nauwelijks websites ben tegengekomen die zo’n knop hebben om het makkelijker leesbaar te maken voor dyslectici. Ja, er zijn (educatieve) uitgevers die het lettertype gebruiken om hun boeken voor dyslectici te verbeteren en ook Kluitman maakte bekend enkele kinderboeken nu te gaan herdrukken met dit lettertype maar dit zijn druppels op een gloeiende plaat en deze commerciële -papieren- toepassing staat ook in geen verhouding met hoe het op internet gebruikt zou kunnen worden.

Zelfs Adobe, ontwerper en rechthebbende van vele lettertypes, introduceerde begin augustus 2012 hun eerste open source lettertype, Source Sans Pro. Geen kosten, je mag er mee doen wat je wilt en je mag het zelfs aanpassen als je wilt, mits je de nieuwe bestanden dan zelf ook weer vrijelijk verspreidt. O.a. Google maakt honderden open source lettertypes beschikbaar als Google Webfonts waardoor Source Sans Pro -en op moment van schrijven nog 520 andere lettertypes- eenvoudig op alle websites gebruikt kunnen worden en bijvoorbeeld ook beschikbaar zijn in Google Drive voor documenten.

Met Dyslexie is de afweging tussen verregaande verspreiding en gebruik aan de ene kant en het er aan willen verdienen aan de andere kant, in het nadeel van het eerste uitgevallen. Dat is jammer want de reden dat er zoveel terechte ophef om werd gemaakt was niet om het businessmodel te promoten van de ontwerper maar de hoop en het enthousiasme dat dyslectici er wat mee zouden opschieten. Ik zou het journaal echter meteen weer aanzetten als een dergelijk lettertype als open source variant beschikbaar zou komen. Zodat je binnen enkele maanden honderden, zo niet duizenden, websites zou gaan zien die er gebruik van maakten. Zodat je niet alleen in boeken maar ook in software (menu’s en helpteksten) en overal op het internet dat lettertype zou aantreffen. Commercieel en niet commercieel.

Maar ja, dat is naïef gedacht van me.

@foto: jm3 via photo pin cc

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (13) Write a comment

  1. is zelfde discussie als met sommige medicijnen. alleen heb je daar nog enigszins een relatie met zeer langjarige ontwikkelperioden/kosten. ik heb geen idee hoe dat met een lettertype gaat. of iemand daar al een half leven mee bezig is geweest om het goed te ontwikkelen. Dat het daarbij gaat om grote opofferingen in immateriele/materiele zin. kan zijn. ik zou het mooi vinden als de overheid hier naar zou kijken. kun je in ieder geval als overheid dat meehelpen aan het verlagen van de drempel voor bijvoorbeeld scholen en bibliotheken om er gebruik van te kunnen maken. zouden uitgevers gestimuleerd (of deels wellicht) gedwongen kunnen worden om deels gebruik er van te maken. Etc etc.. zo maar een paar gedachten nav jouw blog….

    Reply

  2. Commercieel belang staat hier duidelijk voor het belang van de dyslect. Het dyslexie lettertype is een mooie uitvinding maar het wordt nu echt ingezet als een geldboompje door het Nederlandse bedrijf Lexima. Het heeft natuurlijke enorme marketingwaarde omdat het voorzich spreekt wat de functie en het effect ervan is. Verder spreekt het erg tot de verbeelding, voor mensen die eigenlijk niet weten wat dyslexie inhoudt en dit zien als een wondermiddel. Ik ben echter van mening dat we het leven van alle dyslecten op deze wereld ook zonder dit lettertype kunnen verbeteren en gratis ook!

    Verban lettertypes met schreef en je hebt al voor 80% het effect van het dyslexielettertype. Kortom gewoon stoppen met Times New Roman. Het kost niemand iets maar kan een groot verschil maken.

    En laat die commerciele partijen maar lekker knagen op hun lettertype, verbeteren van de wereld voor mensen met leesproblemen telt blijkelijk niet.

    Reply

  3. Het lettertype Dyslexie….een GEWELDIG hulpmiddel voor heel veel dyslecten!! Blijkt wel uit het feit dat dochterlief het boek van Floortje dat ze van Suzanne Buis heeft mogen ontvangen ZONDER moeite en/of tegenzin in 1 keer zo tot bladzijde 4 leest!!!
    Dat is mooi !! Nu nog allerhande leesmateriaal om kunnen omzetten in het betreffende lettertype en Voilá……een hele zorg minder èn een minder gefrustreerd kind wat wellicht een keer van lezen zal kunnen gaan GENIETEN!!

    Echter….het lettertype Dyslexie is niet vrij op de markt! Je moet er dus voor betalen!! Voor publiekelijk gebruik zou ik daar wellicht nog begrip voor op kunnen brengen want de ontwerper moet ook eten laten we maar zeggen. Waar ik me eigenlijk best wel boos over maak is dat je, ook als particulier, het niet zonder kosten mag/kunt verkrijgen en of downloaden! Juist dat lettertype wat zoveel verschil zou kunnen maken!! Niet ter verfraaïng en/of opleuking van 1 of ander tekstje maar een heus HULPMIDDEL!!

    Ik wilde er in mijn ongenoegen al een heuse blog aan wijden maar gelukkig was iemand anders me dus al voor! Waarvoor Dank !;-)
    Scheelt toch een weer een hoop stress en kan ik (door het delen van dit artikel via FB) met een redelijke rust van mijn avond gaan genieten.
    Nu maar hopen dat het Nos-journaal/jeugdjournaal dan wel de politiek dit statement op zal pikken!!
    Ik zeg
    Like & vooral SHARE !!!

    Reply

  4. Als je in de historie teruggaat kom je het bewuste lettertype als vrij te download en gebruiken lettertype tegen.
    Vervolgens werd het door dhr. Boer verkocht voor 7.95 euro.
    Hierna kwam Lexima in beeld met een veelvoud hiervan.
    Ergo heb je het destijds in de vrije download tijd op je PC gezet is het naar mijn mening ook vrij te gebruiken voor iedereen.
    Er zijn overigens al jaren meerdere vrij te verkrijgen lettertypes waar dyslexie verdacht veel van weg heeft.

    Reply

  5. Pingback: Hoe een logo voor Vakblog nog steeds met auteursrecht te maken heeft | Vakblog

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top