Weer eens over bibliotheken, ebooks, licenties en geld

Als het gaat om openbare bibliotheken ben ik al somber gestemd over de kans dat er ooit nog een fatsoenlijk en breed aanbod aan ebooks zal komen. In het beste scenario komt er een beperkt aanbod dat tot de tanden beveiligd zal zijn met DRM om zowel het tijdelijke ‘uitlenen’ als de belangen van de uitgevers te faciliteren. Dat legitieme aanbod vereist dan dat je als gebruiker door zoveel hoepels moet gaan springen dat het mijns inziens vooraf al gedoemd is om te mislukken. Die gebruikers vinden zelf wel een dvd’tje met illegale ebooks en die doos van Pandora, die krijg je toch niet meer dicht.

Voor HBO bibliotheken is dat ‘beste’ scenario al wel in zicht. Je kunt bij diverse leveranciers een brede collectie ebooks aanschaffen die je als hogeschoolbibliotheek vervolgens tjokvol met DRM mag aanbieden aan je gebruikers. Daar waar voor openbare bibliotheken echter een breed aanbod relevant is, is dit voor HBO bibliotheken eerder een nadeel. Bibliotheken in het onderwijs hebben andere criteria voor wat ze willen en moeten aanbieden: het moet gerelateerd zijn aan het curriculum en het is zelfs onwenselijk dat iedereen in een onderwijsinstelling bij de ebooks kan want je betaalt voor een ieder die toegang heeft, niet voor diegene die een ebook daadwerkelijk gebruikt. Als onderwijsbibliotheek moet je het niet eens willen om die gigantische bundels met duizenden ebooks aan te bieden aan je gebruikers terwijl je zeker weet dat slechts een fractie relevant is en gebruikt wordt (door een enkeling).

Dat onderwijsbibliotheken hun fysieke en digitale collecties zo breed mogelijk dienen aan te bieden is een traditionele gedachte die nog bij veel leveranciers (en bibliotheken zelf!) leeft. Het is er echter eentje die volledig onhoudbaar en onwerkbaar is geworden. Ook al betekent het een omslag bij zowel de bibliotheek zelf en de leverancier, de rol van de bibliotheek krijgt veel meer invulling daardoor dan vroeger. Niet simpelweg een licentie afsluiten waarmee duizenden ebooks -die je zelf niet kunt kiezen- beschikbaar komen voor iedereen maar zorgen dat studenten over die specifieke titels kunnen beschikken die ze nodig hebben voor de studie of het vak die ze volgen.

Safari Books
Een aardig voorbeeld is Safari Books Online. Ruim 4 jaar geleden hebben we een licentie hierop genomen vanuit het idee dat vooral ICT studenten gebruik zullen maken van ebooks. Centraal aangeboden, meer dan 1000 titels maar met serieuze restricties op de toegankelijkheid om het nog enigszins betaalbaar te houden. Een brede en onbeperkte toegang voor alle studenten zou meer dan 100.000 euro gekost hebben en dus kozen we ervoor om het te beperken tot slechts twee gelijktijdige gebruikers. Een prachtige (DRM vrije) collectie waar je dus in lesverband eigenlijk geen gebruik van kunt maken want als er twee mensen in zoeken kan de rest er niet meer in.

Inmiddels begint ons nieuwe beleid, van gericht informatiebronnen aan het curriculum te relateren, toch vruchten af te werpen. Docenten willen graag Safari Books gebruiken in hun lessen en studenten verwijzen naar relevante ebooks die er te vinden zijn. En dan is er dus een probleem. Foutmeldingen en waarschuwingen zodra studenten proberen in te loggen. Negatieve reclame voor de rol van de bibliotheek!

Fixen
Ook Safari Books Online zullen we zeer waarschijnlijk binnenkort niet meer centraal, als bibliotheek, aanbieden. Om het bruikbaar te maken in het onderwijs zou er onbeperkte toegang moeten zijn (of minstens 30 gelijktijdige gebruikers) en daar zit een prijskaartje aan dat simpelweg onbetaalbaar is. Een oplossing zou kunnen zijn om meer te kijken naar het faciliteren van een individuele of groepstoegang waarbij (alleen) studenten die een bepaald vak volgen via een eigen inlog op Safari Books toegang krijgen tot alleen die 5 of 10 boeken die ze voor dat vak nodig hebben. Dat hoeft niet eens per se betaald te worden door de bibliotheek (een dergelijk abonnement kan voorgeschreven worden vanuit het onderwijs) maar we moeten wel verder kijken dan alleen maar klakkeloos te accepteren wat een leverancier aanbiedt.

Bibliotheken krijgen, ook bij Safari Books, een extreem hoog tarief gerekend omdat ze een volledig aanbod dienen af te nemen die ze aan vele duizenden studenten beschikbaar maken. Die aannames zijn verkeerd voor onderwijsbibliotheken en ze leveren tarieven op die niet betaald kunnen worden. Tijd om die aannames open te breken en duidelijk te maken wat in het onderwijs wel gevraagd wordt. Geen breed aanbod maar een selectie van (relevante) titels. Geen brede toegang maar een gerichte toegang voor die studenten en docenten die specifieke titels nodig hebben. Geen exorbitante tarieven maar realistische prijzen en alleen betalen voor wat je gebruikt.

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (2) Write a comment

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top