Over toegang tot gratis en betaalde informatie en waarom bibliotheken het onderscheid doen vervagen

Vanuit het perspectief van een gemiddelde consument is internet natuurlijk de bron (geworden) van veel en gratis informatie. Er is geen onderwerp te bedenken of er zijn sites over gemaakt, Wikipedia pagina’s mee gevuld of mensen over te bevragen op sociale media. Dat zorgt er weliswaar voor dat mensen tegenwoordig eenvoudig en laagdrempelig informatie kunnen vinden maar tegelijk ook dat er steeds minder besef is van de kwaliteit en de waarde ervan. Alleen al het feit dat er wordt gesproken over gratis informatie, gratis te vinden, gratis te downloaden brengt langzaam het idee naar voren dat alle informatie en content gratis zou moeten zijn en dat het eigenlijk niet meer netjes is om er nog geld voor te durven vragen. Waarom betalen voor het nieuws terwijl je dat ook op NU.nl kunt lezen? Waarom betalen voor vaktijdschriften en -artikelen terwijl de auteurs ook bloggen over de onderwerpen waar ze veel van af weten?

Vragen die geen pasklaar antwoord hebben. Omdat iedereen die vragen voor zichzelf moet beantwoorden en moet bepalen of die gratis informatie voldoende is voor wat ze willen hebben, voor wat ze zoeken. Of  dat ze toch iets anders nodig hebben dat wellicht niet gratis is.

Gratis betekent dat anderen betalen
Uiteindelijk bestaat gratis informatie helemaal niet. Iemand -en waarschijnlijk meerdere mensen- heeft er tijd en energie in gestoken om het te verzamelen, te bewerken en te publiceren. Het is laagdrempelig toegankelijk gemaakt waarbij laagdrempelig betekent dat er voor gekozen is de kosten niet door te berekenen aan de gebruikers van die informatie of die content. Misschien liggen die kosten gewoon laag, misschien is het gewoon informatie met lage waarde maar misschien wil iemand ook gewoon vrijelijk delen om andere redenen. Open access bijvoorbeeld, of iets delen onder een Creative Commons licentie. Het zegt weinig over de kwaliteit van de informatie maar veel over de bereidwilligheid van de eigenaar om het te delen met anderen.

Aan de andere kant van dat spectrum geldt precies hetzelfde. Als er (veel) kosten gemaakt worden om informatie te produceren of als er veel vraag is naar bepaalde content, dan levert dat informatie op die waardevol kan zijn. Er wordt in geïnvesteerd, feiten worden gecheckt, teksten worden geredigeerd enz. Investeringen die terugverdiend moeten worden, welke de bereidwilligheid van de eigenaar om het vrijelijk te delen stevig inperken. Oftewel, in de verwachting dat consumenten willen betalen voor waardevolle artikelen en content wordt de toegankelijkheid ingeperkt. Abonnementen, paywalls en persoonsgebonden toegangen zijn dan het gevolg.

Als die verwachtingen terecht zijn, dan betalen consumenten er ook voor. Minder dan er vroeger betaald zouden hebben maar dat is de consequentie van die stortvloed aan vrijelijk beschikbare informatie. Voor veel mensen is dat nu eenmaal ruim voldoende. Voor anderen blijft de wens bestaan om een krant te kopen, een abonnement te hebben op een vaktijdschrift of te betalen voor het gemak en kwaliteit van een gespecialiseerde database.

In onderwijs en onderzoek
Dat laatste speelt natuurlijk ook veel in het onderwijs. Hoewel er nog steeds -naar mijn smaak- teveel op Google en Wikipedia vertrouwd wordt neemt het besef toe dat als je betrouwbare en gecontroleerde digitale informatie wilt gebruiken in je onderwijs, je het kaf van het koren moet scheiden. Zowel voor vakinhoudelijke als meer wetenschappelijke content kom je dan per definitie uit op betaalde informatiebronnen en die zijn niet altijd even toegankelijk. Niet qua prijs maar ook niet qua techniek of licentie.

In de praktijk worden dit soort betaalde informatiebronnen gratis aangeboden door de bibliotheken. Alleen zijn die veelal gedwongen om dure abonnementen af te sluiten teneinde iedereen toegang te geven i.p.v. alleen diegenen die ook daadwerkelijk toegang hebben. Daarnaast zijn er zoveel interessante en relevante databanken op zoveel verschillende onderwerpsgebieden dat het vele miljoenen zou kosten om alles aan te bieden waar mogelijkerwijs vraag naar zou kunnen zijn. Bibliotheken vervullen een mooie functie in het aanbieden van zoveel mogelijk betaalde informatiebronnen maar dragen ironischerwijs juist daardoor bij aan de beleving dat het aanbod minder waardevol en zinnig is. Juist omdat het gratis wordt aangeboden. Juist omdat bibliotheken maar een fractie kunnen aanbieden (betalen) van wat er gevraagd kan worden.

Creatief met content(licenties)
Bibliotheken moeten daarom ook grotendeels af van dat massale vrijelijk aanbieden van betaalde informatiebronnen. Leveranciers van betaalde content richtten zich vroeger voornamelijk op individuele afnemers en ik denk dat het daar nu naar terug moet. Niet meer als bibliotheek een abonnement afsluiten voor iedereen maar het faciliteren dat individuele studenten en docenten makkelijk zelf rechtstreeks toegang kunnen krijgen. Eigen abonnementen, eigen toegang en ook (een deel) zelf betalen. Bibliotheken zouden zich kunnen focussen op het bemiddelen tussen het grote aanbod en de vragen van hun gebruikers. Met minder nadruk op het zelf collectioneren en aanbieden van digitale bronnen die notabene beheerd worden door de leveranciers. Geen zogeheten Big Deals waarin bibliotheken alle content van een uitgever aankopen en aanbieden in de hoop dat het voldoende gebruikt wordt maar investeren in Small Deals waarin je individuele gebruikers of groepen gebruikers toegang geeft tot die content die ze ook daadwerkelijk nodig hebben.

Alleen op die manier laat je zowel de gebruikers als de leveranciers goed de overweging maken of de content ook waardevol genoeg is om er voor te (laten) betalen. Alleen op die manier laat  je het initiatief bij de uitgever om de informatie, de content, onder de aandacht te brengen bij de gebruikers (ipv dat de bibliotheken hier een rol in moeten nemen). Alleen op die manier laat je gebruikers nadenken over de toegevoegde waarde van betaalde informatie t.o.v. wat ze vrijelijk en gratis op internet kunnen vinden.

Laten we reëel zijn, iedereen denkt pas na over de waarde en het belang van iets als je daar zelf voor moet betalen.

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (7) Write a comment

  1. RT @rsnijders: RT @rsnijders: Nieuw op Vakblog: Over toegang tot gratis en betaalde informatie en waarom bibliotheken het onderscheid doen vervagen htt …

    Reply

  2. RT @rsnijders: RT @rsnijders: Nieuw op Vakblog: Over toegang tot gratis en betaalde informatie en waarom bibliotheken het onderscheid doen vervagen htt …

    Reply

  3. Pingback: Over toegang tot gratis en betaalde informatie en waarom bibliotheken het onderscheid doen vervagen | Vakblog – werken met informatie | Bibliotheek 2.0 | Scoop.it

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top