Worstelen met ebooks: Nederland Leest negeert ze dit jaar?

Eergisteren begon de 7e editie van Nederland Leest. Deze leescampagne, georganiseerd door de Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek (CPNB), wil het lezen van boeken bevorderen door eén boek centraal te stellen. Dit boek wordt door de openbare bibliotheken vervolgens gratis uitgedeeld aan hun leden met het idee dat het boek niet alleen gelezen wordt maar dat er ook over gepraat wordt.

Het idee was goed
Gepraat werd er vorig jaar zeker over de 6e editie toen het de beurt was aan Het leven is vurrukkulluk van Remco Campert. Deze werd niet alleen met vrachtwagens tegelijk afgeleverd bij openbare bibliotheken zodat de leden een dode bomen exemplaar konden afhalen maar zou ook als ebookversie verkrijgbaar zijn. Immers, met het toenemende aantal digitale lezers moet je met je leescampagne wel meegaan met de tijd.

En toen ging er iets fout met het nadenken over hoe dat het beste zou moeten.

Ook al werden er een miljoen papieren exemplaren verspreid over heel Nederland, het idee om dan ook vrijelijk een ebook exemplaar te kunnen downloaden van bijvoorbeeld de websites van de openbare bibliotheken (of die van het CPNB) ging lijnrecht in tegen de principes en waarschijnlijk tegen de afspraken die met de uitgever gemaakt waren. Het onzalige idee van een e-voucher werd vervolgens gebruikt om nog meer papier te verspreiden naar de openbare bibliotheken toe. Kaartjes met codes erop die je moest overtikken op een speciale website om het ebook te downloaden. Die speciale website was redelijk goed verstopt en als extra hindernis werd je voor je inspanningen met de e-voucher beloond met, jawel, een ebook met DRM. “Gelukkig” met instructies hoe je Adobe Digital Editions moest installeren, een Adobe ID kon aanmaken en vervolgens die kon activeren. Eigenlijk was dit een ongekend voorbeeld van ebooks met dubbele DRM. Een e-voucher met code en Adobe Digital Editions met Adobe ID. Het was niet echt vurrukkulluk.

De uitvoering was fout
Ik had ook nog het geluk dat ik een niet werkende code te pakken had maar werd daar wel in geholpen door het CPNB die mijn gemopper op twitter lazen. Ik benutte mijn kans om mijn grote teleurstelling te uiten over de allerbelabberdste constructie die ze bedacht hadden voor de ebooks en de gemiste kans om nu juist van ebooks gebruik te maken om het doel van een leescampagne te bereiken (zoveel mogelijk mensen aan het lezen te krijgen). Een antwoord op de vraag waarom een half verstopte ebookpagina, e-vouchers *en* Adobe DRM nodig waren kreeg ik niet maar wel de erkenning dat “Er ongetwijfeld betere manieren voor [zijn qua distributie van de ebooks] en we doen ons best om in de toekomst de zeer gewaardeerde digitale lezers van dienst te zijn.”

Le(e)s geleerd?
De toekomst is nu. De donkere kamer van Damokles van Willem Frederik Hermans is dit jaar het klassieke Nederlandse boek waar de leescampagne om draait. Je kunt naar de dichtstbijzijnde openbare bibliotheek gaan (die hopelijk nog niet wegbezuinigd is) om daar een papieren exemplaar op de kop te tikken. Voor een tientje kun je een luxe editie in de boekwinkel kopen en voor een ebookversie -waar de zeer gewaardeerde digitale lezer op zat te wachten- ging ik natuurlijk naar de ebookpagina van Nederland Leest.

Die dus niet veranderd is sinds vorig jaar en nog steeds de gelegenheid biedt om het boek van Remco Campert te downloaden, mocht je nog een e-voucher van vorig jaar in de kast hebben liggen.

En inderdaad. Waar je ook kijkt op de website van het CPNB, waar je ook zoekt op de site van Nederland Leest, er wordt met geen woord gerept over een ebook versie. Zelfs geen toelichting waarom die dit jaar ontbreekt. De digitale lezer wordt zeer gewaardeerd maar volledig genegeerd.

Ebook ellende
Zou het CPNB problemen hebben gehad met het verkrijgen van de rechten van een ebookversie? Bestaat er nog steeds de angst dat een ebookversie illegaal verspreid zou worden, ook al heb je heel Nederland al ondergestrooid met papieren exemplaren van datzelfde boek? Of gingen ze er vanuit dat de gewaardeerde digitale lezers vast al wel over een illegale ebookversie beschikten? Het kostte me vanochtend ruim 20 seconden om er eentje te vinden op internet en ik moet toegeven, dat had wel mijn voorkeur boven e-vouchers, codes en Adobe DRM.

Maar wat een gemiste kans. Een leescampagne die in 2012 de overstap nog steeds niet kan maken naar ebooks en vasthoudt aan papieren exemplaren die alleen via openbare bibliotheken verspreid worden. Geen collectieve propaganda van het Nederlandse ebook. Je vraagt je af hoeveel edities van Nederland Leest er nog gaan komen zo.

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (46) Write a comment

  1. Ik snap het wel. Het gebruik van e-readers promoten door de boekenbranche is zoiets als een groenteboer die vitaminepillen promoot. Wie koopt er nog een echt boek als je aan de e-reader zit?

    Boekhandel Van der Velde in Groningen heeft één e-reader in de verkoop. Het is een klein ding met priegelige zwarte lettertjes op een donkergrijze ondergrond. Ik denk dat ze die in de winkel hebben staan om aan de klanten duidelijk te maken dat je maar beter een echt boek kunt kopen.

    Reply

  2. Heel boekverkopend en uitlenend Nederland worstelt met deze vraag. Onze bibliotheek had vorig jaar een actie waarbij je een maand een ebook-reader mocht lenen om het eens uit te proberen. Daarna doodse stilte, want “we weten niet hoe we het moeten organiseren.” Een rechtenkwestie natuurlijk. Een uitgeleend boek komt weer terug of je betaalt boete. Een uitgeleend ebook komt nooit meer terug.
    Er zijn op de illegale markt duizenden boeken voor niets te krijg. Die markt winnen de uitgeverijen (leuk woord: uit-geef-erijen:-)) niet meer terug.
    Zou het niet mogelijk zijn om een online bibliotheek in het leven te roepen waar je je kunt abonneren en zo ebooks kunt “lenen”? Dat ze niet meer terugkomen is geen probleem: ik heb nog nooit een geleend papieren boek teruggebracht om het vervolgens in de boekenwinkel aan te schaffen.

    BTW: Dodebomen boek: bomen voor de papierindustrie worden hiervoor speciaal gekweekt. Hier vindt constant herbeplanting plaats.

    Reply

    • Er zijn diverse ebook uitleenplatformen op dit moment zoals o.a. Ebrary en Netlibrary waar echter primair Engelstalige content op te vinden is en waar ook de populaire fictie op ontbreekt. Het uitlenen van ebooks gaat in de praktijk samen met het toepassen van DRM waardoor geleende boeken gekoppeld worden aan je Adobe ID en dat na een bepaalde periode die boeken niet meer toegankelijk zijn. Ik ben fel tegenstander van DRM maar waar het om lenen gaat is dit niet iets wat me dwars zit, het werkt namelijk wel.

      Nee, het grote probleem is dat je 1 platform zou moeten hebben dat door de bibliotheken zelf beheerd wordt en waar je de ebooks op zou willen plaatsen die je normaliter ook (in papieren vorm) in je eigen collectie had opgenomen. Als je dat even laat zinken zie je dat er meteen een aantal problemen opduiken. Ipv individueel zou een ebook collectie centraal en overkoepelend beheerd moeten worden waarbij er 1 model voor alle bibliotheken en alle leners landelijk moet zijn. Dan moet er ook een technisch platform komen om de uitvoering ervan te realiseren en als door een wonder dat allemaal te regelen valt, moet het aanbod van ebooks ‘geregeld’ worden.

      Ebooks kun je als bibliotheek niet kopen en gaan uitlenen aan leners. Er zullen overeenkomsten gesloten moeten worden met *alle* uitgevers waarvan je ebooks wilt kunnen uitlenen en zoiets kan dus ook alleen maar gedaan worden door een overkoepelende centrale organisatie die de middelen en het mandaat heeft om dit te gaan doen. Uitgevers staan er nu zeker al niet om te springen en dus zit het zowel vanuit de bibliotheken als vanuit de uitgevers al jarenlang vast.

      De enige ‘hoop’ wat mij betreft is een aanpassing van de wet die het bibliotheken mogelijk maakt zonder een schier onmogelijke set aan separate overeenkomsten met uitgevers te gaan beginnen met zo’n ebook platform en dienst. Met het bericht dat een Bibliotheekwet op zijn vroegst pas in 2015 te verwachten is (en dan nog geen garantie dat ebooks daarin goed geregeld kunnen worden), ben ik wat somber over ebooks in/via openbare bibliotheken.

      Reply

  3. Pingback: Citaat van de dag | 1104 « net eamelje

  4. Beste Raymond,

    Sinds een aantal jaar geeft de CPNB e-books uit als onderdeel van onze campagnes en het is ons streven de digitale lezers zo goed mogelijk te bedienen.
    Maar je legt de vinger op de zere plek: helaas konden we dit jaar de rechten voor een e-book niet afstemmen met de rechthebbende partij. We kregen geen toestemming. En daar balen we van.
    En hadden we dat duidelijker moeten vermelden? Inderdaad. Daarom wordt het vanaf nu vermeld op de betreffende pagina’s van Nederland Leest (liever laat dan nooit). Onze excuses voor het ontbreken van deze informatie.

    Het maakt ons niet uit in welke vorm een boek wordt uitgegeven, als elke lezer er maar over kan beschikken in de vorm die hij/zij wenst. E-book, p-book, luisterboek of anders. De lezer bepaalt. Dit hadden we je overigens graag uitgelegd als je even contact met ons had opgenomen.

    Mocht je nog vragen hebben over Nederland Leest of onze andere campagnes, bel of mail gerust!

    Vriendelijke groet,

    Victor Zwaan
    Coördinator Online Communicatie
    Stichting CPNB
    06-34755994
    020-6264971

    Reply

    • Dag Victor,

      Allereerst natuurlijk dank voor het nemen van de moeite om hier een antwoord te geven. Ik heb wel de neiging om een nieuwe blogpost te tikken even moeten onderdrukken omdat bij je antwoord meteen een (logische?) vervolgvraag bij me naar boven komt. Ik stel hem echter hier maar even.

      Als CPNB de mogelijkheid voor een lezer om een boek in een voor hem/haar gewenste vorm te kunnen lezen zo belangrijk vindt, waarom is er dan gekozen voor De donkere kamer van Damokles als er geen ebook versie mogelijk van was?

      In die lijn van redenering zou ik dan denken dat dit boek niet het meest geschikte boek voor deze leescampagne is. In de rijke geschiedenis van de Nederlandse literatuur moet er toch echt wel een titel te vinden zijn die ook een zelfde klassieke status heeft en waar de ebookrechten wel voor geregeld hadden kunnen worden?

      Misschien is het naief van me maar als ook de vorm ebook gepromoot wordt door het CPNB, gelijk met het fysieke of luisterboek, dan moet je toch niet uitgevers gaan belonen die niet de ebookversie kunnen leveren?

      groet,
      Raymond

      Reply

      • Nee Raymond, dat is de omgekeerde wereld. Je kiest een boek omdat je het wilt lezen, niet omdat het beschikbaar is voor een e-reader. En het CPNB moet zeker geen uitgevers gaan discrimineren die alleen boeken op papier uitgeven. Zolang de zaakjes met e-readers nog niet goed zijn geregeld moeten de e-readerlezers maar even geduld hebben. De lezer van het echte boek moet niet de dupe van worden van problemen in de e-wereld. De donkere kamer van Damokles: prima keus!

        Reply

        • Dank je voor het benadrukken van mijn argumentatie, Peter. Al die lezers die dus graag wel de keuze willen maken om een ebook versie te lezen moeten simpelweg geduld hebben want zowel uitgevers en lezers van alleen het papieren boek mogen niet gediscrimineerd worden? Interessant.

          Reply

          • Het boek is primair. Het e-boek is een noviteit, een gadget, en heeft nog lang niet de status verdient dat elk boek dan ook maar als e-boek beschikbaar moet zijn. De makers van e-readers bevechten elkaar nog met formaten en controle over de lezer. Uitgevers hoeven zich niet verplicht te voelen zich in dat wespennest te steken.

  5. Pingback: Erik of het klein insecten-ebook | Vakblog

  6. Pingback: Nederland Leest 2014: Een vlucht regenwulpen. Ook als ebook te leen - Vakblog

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top