Over lenen van ebooks op je ereader of tablet bij de bibliotheek: een update

Na een week vol nieuws over het wel of niet kunnen uitlenen van ebooks door bibliotheken vond ik het wel tijd om voor mezelf de balans op te maken. In oktober van vorig jaar poogde ik ook om die ontwikkelingen rondom huren, lenen of toch kopen van ebooks bij bibliotheken te ontwarren maar heel veel duidelijker is het er allemaal niet op geworden als je het mij vraagt.

De media helpt in ieder geval niet mee. De brief die door minister Bussemaker vorige week naar het kabinet werd gestuurd – met conclusie dat de leenrechtexceptie voor openbare bibliotheken niet opgaat voor ebooks – leidde bij velen tot het verkeerde beeld en conclusie dat bibliotheken geen ebooks (meer) mogen uitlenen. Dat dit niet zou mogen volgens de Auteurswet. Grote onzin want het betekent slechts dat de bibliotheken niet het recht hebben om ebooks beschikbaar te maken zonder dat daar toestemming voor is gegeven door uitgevers of auteurs; een recht dat bibliotheken voor papieren boeken dus wel hebben. Er zijn echter afspraken, overeenkomsten, licenties nodig tussen bibliotheken en de rechthebbenden om ebooks te kunnen uitlenen.

De Stichting Bibliotheek.nl gaf gisteren in een persbericht aan dat er niets nieuws was aan de conclusie van minister Bussemaker. Ze hanteren al de werkwijze om met uitgevers individueel licentieafspraken te maken teneinde ebooks beschikbaar te maken. Nou is de zin “Feit is dat in Nederland een e-book geen boek is, maar een dienst” in dat persbericht er eentje waar ik jeuk van krijg maar vooruit, de constatering dat ook Bibliotheek.nl al vond dat ebooks niet onder de leenrechtexceptie viel is natuurlijk een terechte.

Waarom ik jeuk krijg van die zin is gerelateerd aan een andere zinsnede in dat bericht.  Tot twee keer toe staat er dat de bibliotheken afspraken maken voor het tijdelijk ter beschikking stellen van ebooks. Dat klinkt toch wel erg alsof er voor de volle honderd procent ingestoken wordt op streaming ebooks. Een dienst als Lees Meer, zoals die nu *tijdelijk* door Bibliotheek.nl aangeboden wordt dus. Het aankopen – of in licentie nemen – van downloadbare ebooks die op ereaders (of uberhaupt op apparaten) zonder een permanente internetverbinding gelezen kunnen worden lijkt weinig aandacht te krijgen.

Op twee benen hinken
Natuurlijk snap ik dat wel. Ergens. Uitgevers zien het (laten) uitlenen van downloadbare ebooks als directe concurrentie. Er zal ongetwijfeld gewapperd worden met allerlei analyses over derving van inkomsten, oneerlijke concurrentie en andere rapporten die moeten aantonen waarom ebooks uitlenen voor uitgevers volledig oninteressant is. Ik kan me voorstellen dat gesprekken tussen beide partijen vooral gaan over embargos (nieuwere titels die pas na een tijdje uitgeleend kunnen worden als de eerste verkoopperiode voorbij is), hoe tijdelijk tijdelijk beschikbaar is en waarschijnlijk hoe onbespreekbaar de downloadbare variant is.

Kijk je op bibliotheek.nl dan zie je dat er maar liefst vier verschillende ebookdiensten worden aangeboden. Een duidelijke indicatie van hoe lastig dit onderwerp eigenlijk is voor bibliotheken:

  1. De al genoemde Lees Meer dienst die tot juni van dit jaar een (gestaag groeiend) aanbod van Nederlandse streaming ebooks aanbiedt aan zowel leden als niet-leden;
  2. De reguliere streaming ebookdienst die sinds 2012 een redelijke collectie ebooks herbergt voor de immer online bibliotheekleden;
  3. De 26 rechtenvrije klassiekers in de ebooks eregalerij die wel te downloaden zijn voor ereader en zelfs iPad. Zo klassiek dat niemand bezwaar kan maken tegen het aanbieden ervan;
  4. De selectie van rechtenvrije ebooks die de bibliotheken gemaakt hebben uit het grote beschikbare aanbod van Gutenberg.org en de DBNL.

En eigenlijk nog een vijfde want behalve de selectie zit ook effectief het totale aanbod van rechtenvrije ebooks van Gutenberg en DBNL in de Aquabrowser catalogus opgenomen die je op bibliotheek.nl vindt.

Rechtenvrij versus rechtendragend
Het schetst wel een duidelijk beeld. Alleen rechtenvrije ebooks worden als downloadbare ebooks aangeboden terwijl de rechtendragende ebooks zonder uitzondering in de streaming ebookdiensten zitten. De onderlinge verhouding blijkt ook eens te meer uit de laatste twee zinnen van het persbericht:

Op dit moment hebben de bibliotheken 40.000 rechtenvrije en meer dan 500 rechtendragende e-books ter beschikking via [deze] verschillende diensten. Eind dit jaar verwacht BNL de teller op 2000 rechtendragende e-books te hebben.

Tweeduizend ebooks die (hopelijk) niet overal op internet gratis te downloaden zijn zoals de 40.000 rechtenvrije ebooks dat al wel zijn. Het zou een mooi aanbod zijn maar zelfs voor het kleine Nederlandstalige gebied een klein percentage van wat er beschikbaar is aan boeken. En zou de verwarring minder worden als 1 van de vijf ebookdiensten ipv 500 ebooks straks 2000 ebooks heeft? Zou het streven niet moeten zijn om één ebookdienst te hebben met al het aanbod?

Mijn verwachting droom
Zolang iedereen het blijft hebben over uitlenen van ebooks blijf ik verwachten dat ik ebooks kan downloaden en tijdelijk gebruiken op mijn ereader. Dat zal geen realistische verwachting van me zijn maar het huidige alternatief voor een dergelijke dienst is niet de uitgever of de ebookwinkel maar die torrents met duizenden Nederlandse ebooks die iedereen zonder problemen kan vinden. Biedt nou een legitiem alternatief daarvoor. Met meerwaarde van een goede kwaliteit ebooks. Die je zowel offline op een ereader of online kunt lezen (zoals ik dat kan als ik ebooks koop bij Amazon of Kobobooks). En die niet 100 jaar oud zijn zoals die Gutenberg en DBNL ebooks.

Daar zou ik als bibliotheeklid best voor willen betalen. Is dat nou niet iets wat alle partijen wenselijk vinden?

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (14) Write a comment

  1. Dank weer Raymond voor je heldere overzicht. Ben het helemaal met je eens. Onze lezers willen inderdaad best voor het lenen betalen. Ik dacht eigenlijk dat er onderhandeld werd over dit scenario, samen met het Centraal Boekhuis. Of loop ik achter?

    Reply

    • Geen idee in alle eerlijkheid. Het kan heel goed zijn dat ik er helemaal naast zit en dat er totaal andere dingen spelen. Ik baseer me alleen maar op wat ik via bibliotheek.nl aangeboden zie worden en trek conclusies uit de zeer spaarzame berichtgeving daarom heen.

      Ik hoop echt dat er een platform en ebookdienst komt die bruikbaar is voor al die mensen die ereaders hebben en/of niet permanent in de buurt van hun wireless router willen lezen.

      Aanvullingen van beter geïnformeerde mensen zijn van harte welkom :)

      Reply

  2. Het is uit het hart gegrepen, Raymond. Ook het mijne.

    Overigens vergeet je een vijfde stroom: het ePortal van NBDBiblion.
    Het lijkt me ontzettend belangrijk dat al deze stromen achter één voordeur gaan komen en in één zoek- of browseopdracht te doorzien worden. Niet zozeer het bescheiden (rechtendragende) aanbod, maar de versnipperde manier van aanbieden is het grote minpunt voor de bibliotheken. Und schnell auch.

    Nu maken we het voor onze klanten nog veel erger door ze op zoveel verschillende manieren aan te bieden. Vorige week nog met een ‘niet-zo-goed-ziende’ klant het hele aanbod doorgenomen. Want ja, lezen op een iPad ging nog goed. En Gutenberg vond-ie best interessant.
    Maar ik moest het allemaal op een blaadje schrijven, want het was niet te behappen allemaal. En nauwlijsk logisch uit te leggen. Waarom niet alles op één plek?

    Hopelijk gaan de plannen rond een landelijk centraal ebook platform voor de bibliotheek inderdaad dáárover en gaat dat ook nog eens voor het eind van het jaar lukken. En als alle aanbod ook nog ‘s in de NBC+ komt…

    We wisten allemaal al vanaf het begin dat het een moeizaam verhaal zou gaan worden voor de bibliotheken, dat uitlenen van ebooks. Uitgevers zouden niet zomaar gaan meewerken. vanuit hun standpunt gezien kùn je dat begrijpen, al kun je net zo goed zeggen dat ze een dief van eigen portemonnee gaan worden. Argumenten zat. Maar ik ben bang dat het gelijk – van wie dan ook – pas achteraf te bewijzen valt.

    Momenteel is er een tendens dat uitgevers die streaming books wel prettig vinden. Ze schijnen wat beter te beveiligen zijn dan downloadbare ebooks. Streaming boooks worden nogal gepushed momenteel. Maar o.a. de pilot van Yindo vorig jaar, toont aan dat de behoefte van het publiek (nog) niet echt groot is.
    Maar het is dan ook niet gek dat de onderhandelaars uit bibliotheekwereld juist met streaming ebooks die uitgevers proberen te paaien.
    Zelf vind ik lezen op een tablet een verschrikking (snel vermoeide ogen) en wil ik ze op een ereader. En tot nu toe biedt geen enkele ereader (met e-Ink scherm) leesgenot met streaming books.Ik ben bang dat ik niet de enige ben. Met grotendeels streaming aanbod lopen we dus ook nog eens het risico klanten te verliezen. Aan winkels met downloadbare boeken en aan de piratenbaai.
    Mochten streaming ebooks zowel in de bieb als in de winkels rage gaan worden, dan kies ik inderdaad voor het gemak van 40.000 boeken van de piratenbaai aan mijn sleutelhanger. Net als vele anderen.

    We hebben nog een lange weg te gaan met ebooks. Toch ben ik nog steeds niet pessimistisch. het duurt alleen wat lang. Cynisch gesproken ben ik blij dat veel uitgevers nog steeds zo huiverig zijn met ebooks en dat ze de prijs lekker hoog houden en het aanbod (relatief) klein.
    Als ze direct met een voor de klant aantrekkelijk model waren gekomen, dàn hadden we in de bibliotheek pas een probleem gehad.

    Reply

  3. Pingback: VakantieBieb: voor ebooks van de bibliotheek is er nu ook een app - Vakblog

  4. Pingback: Ebooks lenen en lezen bij de bibliotheken: een eerste indruk | Vakblog

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top