Dat krantenartikel wordt duur betaald: kranten en handhaving van auteursrechten

auteursrechten voor kranten

Afgelopen dinsdag hield ik een presentatie voor mijn eigen collega’s over auteursrechten en hoe we daar zowel in een hogeschoolbibliotheek als het onderwijs mee te maken hebben. Daar ging ik in op de basis van het auteursrecht en de beperkingen op dat auteursrecht waar – voornamelijk- docenten in het onderwijs gebruik van kunnen maken om video te gebruiken in lessen, Powerpoints mee te verrijken en natuurlijk artikelen/delen uit boeken te gebruiken als ondersteunend onderwijsmateriaal. Behalve over die vertoningsbeperking, citaatrecht en onderwijsbeperking gaat het dan vooral over de readerregeling met Stichting PRO en de recente regeling met Videma.

Pak me dan als je kan
Ik kan het nooit over dat soort regelingen (of auteursrecht) hebben of er worden wel vragen gesteld over hoe er dan op gecontroleerd wordt. Docenten willen vaak weten hoe groot de pakkans is. Hoewel ik ook dinsdag weer antwoordde dat het gaat om verantwoord gebruik maken van andermans werken en niet of er een grote kans is dat je betrapt wordt als je dat niet doet, weinig stimuleert kennelijk meer dan de gedachte dat je wellicht een boete kunt krijgen.

Ik gaf daarom een voorbeeld van een docent die een boete had gekregen omdat hij – op zijn privéblog –  een foto gebruikt had die door Getty Images beheerd en gelicenseerd was. Dat is een organisatie die (licenties op) foto’s voor commercieel gebruik verkoopt en zeer pro-actief (richting agressief) haar belangen beschermt. Door website eigenaren en bloggers facturen te sturen op het moment dat geconstateerd wordt dat deze zonder toestemming – en betaling – hun foto’s gebruikt hebben. Maar behalve fotografen (en Getty) zijn het vooral de kranten die stevig toezien op hun auteursrechten. Ook in Nederland is er een organisatie die als een soort commerciële beheersorganisatie optreedt voor rechthebbenden en namens die rechthebbenden boze brieven en facturen verstuurt naar een ieder die verkeerd gebruik maakt van die beschermde werken. Auxen – voorheen Cozzmoss – heeft een praktijk van meteen hoge bedragen factureren zonder waarschuwingen te geven of te streven naar wel verantwoord gebruik.

Oh je hebt me dus gepakt
Gisteren bleek dat ook wederom. In het RTL XL nieuws kwam een item voorbij waarin een website-eigenaar enkele krantenartikelen als PDF overgenomen had op zijn eigen site en daar door Auxen met een factuur van ruim 4600 euro voor beboet werd. In het item benadrukte een advocaat nog wel dat die torenhoge boetes succesvol aangevochten – en in ieder geval verlaagd – kunnen worden maar dat de meeste mensen schikken of de hele boete betalen. Om er maar vanaf te zijn. Het meest interessante is het artikel op de site van RTL XL dat als begeleidend stukje verscheen waarin de werkwijze van de kranten duidelijk wordt:

Iedere dag sturen kranten hun artikelen naar het bedrijf Auxen. Auxen zet ze in een systeem dat het hele internet afspeurt naar kopiën van de artikelen. Wordt er een kopie gevonden dan beslist de krant of er actie moet worden ondernomen.

Het zijn de kranten zelf die de confrontatie opzoeken met een ieder die hun artikelen zonder toestemming overneemt. Enerzijds begrijpelijk dat ze hun belangen, en die van de journalisten, beschermen maar zoals menig blogger en website-eigenaar ongetwijfeld verzucht heeft: eerst een waarschuwing om mensen bewust te maken van het feit dat ze iets fouts gedaan hebben zou ook wel op zijn plaats zijn. Misschien dat een uitspraak van de rechtbank in Arnhem, waar nu gekeken wordt hoe terecht die hoge facturen zijn, nog enig effect heeft.

Respect moet van twee kanten komen
Het bevestigt voor mezelf telkens weer hoe lastig het onderwerp van auteursrechten eigenlijk is. Dan heb ik het niet alleen over de Auteurswet die wel een update kan gebruiken om recht te doen aan het gebruik van (andermans) materiaal in de 21ste eeuw. De basis, dat je toestemming moet hebben voordat je andermans materiaal overneemt, staat echter nog gewoon overeind. Maar het is inmiddels bijna een loopgravenoorlog geworden tussen rechthebbenden, belangenorganisaties, de content industrie en collectieve beheersorganisaties aan 1 zijde en de consumenten, bedrijven en instellingen die aan de andere kant dat materiaal willen gebruiken.

Geïnteresseerd in vredesonderhandelingen zijn alle partijen ook al niet. Steeds strengere en hardere handhaving van auteursrechten lijkt alleen maar meer onbegrip, frustratie en verzet op te leveren bij gebruikers. Wat leidt tot meer illegaal gebruik en wat als vicieuze cirkel weer terugleidt naar strengere handhaving. Het ontgaat me helaas waarom er niet geïnvesteerd wordt in goede voorlichting. In (betere) alternatieven om gebruikers naar door te kunnen verwijzen. Ik heb ook geen idee waarom rechthebbenden intimiderend meteen facturen sturen ipv bij te dragen aan oplossingen om hun eigen potentiële klanten te laten begrijpen wat wel mogelijk is. Of waarom de wetgeving niet aangepast wordt om meer mogelijkheden te bieden voor niet-commercieel hergebruik.

Lastig? Ik denk dat we het vooral lastig maken.

Docenten hebben het misschien dan wel over de pakkans maar de meesten hebben aan een korte uitleg genoeg om zich vanaf dat moment bewust te zijn hoe ze met beeldmateriaal, filmwerken en artikelen omgaan. Je moet het ook allemaal maar net weten.

Als iemand tenminste de moeite neemt om het je te vertellen.

@ foto: Rev Dan Catt via photopin cc

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (9) Write a comment

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top