Recht op informatie: Deur nog steeds op een kier voor het uitlenen van ebooks

Het derde nummer van 2013 van de InformatieProfessional ligt inmiddels op de mat bij de abonnees, de digitale versie is ook beschikbaar op de site van de IP en dus is er ook een verse aflevering van de Recht op informatie rubriek. Deze poogde meer duidelijkheid te geven over de rol van de Auteurswet bij het (mogen) uitlenen van ebooks door openbare bibliotheken. Velen concludeerden dat de bibliotheken het nog zwaarder zouden krijgen om ebooks uit te gaan lenen maar hoewel dat zeker geen sinecure zal zijn, is daar volgens mij de Auteurswet zeker niet schuldig aan.

–//–

‘Dus nu kunnen we geen ebooks meer uitlenen?’ Deze vraag zette een bibliotheekmedewerker eind februari op Twitter. Minister Bussemaker van OCW had daags daarvoor een brief met begeleidend rapport naar de Tweede Kamer verstuurd. Daarin werd geconcludeerd dat er geen wettelijke grondslag is voor het uitlenen van ebooks door openbare bibliotheken.

Hoe zit het ook alweer met fysieke (papieren) boeken? Openbare bibliotheken mogen op basis van een beperking in de Auteurswet auteursrechtelijk beschermde, fysieke werken tegen een billijke vergoeding uitlenen. Dit is de zogeheten leenrechtexceptie. De rechthebbenden – auteurs en uitgevers – krijgen hiervoor een vergoeding via de Stichting Leenrecht. De consequentie is echter dat de rechthebbenden door deze leenrechtexceptie geen bezwaar kunnen maken tegen het uitlenen van hun boeken door bibliotheken.

Als onderdeel van de eind 2011 aangekondigde plannen voor één landelijke digitale bibliotheek stond een belangrijk vraagstuk op de agenda: geldt de leenrechtexceptie voor papieren boeken ook voor ebooks? Nee dus. De leenrechtexceptie is ontwikkeld voor het mogen uitlenen van fysieke exemplaren en kan in zowel de Nederlandse Auteurswet als de Europese richtlijnen niet ruimer worden geïnterpreteerd. Anders gezegd: bibliotheken kunnen ebooks niet uitlenen zonder dat rechthebbenden daar toestemming voor gegeven hebben.

En daar zien we de opening. Want de conclusie in het rapport wil niet zeggen dat bibliotheken geen ebooks mogen en kunnen uitlenen. Ze hebben nu alleen geen wettelijke uitzonderingspositie die hen in staat stelt om een aanbod van ebooks samen te stellen buiten de uitgevers om. Het uitlenen van digitale titels kan alleen plaatsvinden op basis van contractuele afspraken tussen alle betrokken partijen. Denk daarbij aan auteurs, uitgevers, collectieve beheersorganisaties en bibliotheken.

Nieuw is dit niet. Digitale content gaat vrijwel altijd vergezeld van dit soort afspraken, licenties genoemd. Je koopt geen digitale content, maar toegang tot die content. En altijd onder bepaalde voorwaarden. In het rapport van OCW wordt daarom ook de mogelijkheid verkend van extended collective licensing: een stelsel van licenties die bibliotheken het recht zou geven om alle ebooks in een bepaalde categorie onder bepaalde voorwaarden te mogen uitlenen. Die licenties zouden door een collectieve beheersorganisatie verstrekt kunnen worden, om te voorkomen dat bibliotheken met alle betrokken partijen individueel afspraken moeten maken. In de nieuwe bibliotheekwetgeving zal waarschijnlijk gekeken worden naar een dergelijke constructie.

De IFLA publiceerde eind 2012 in een thinkpiece diverse overwegingen voor bibliotheken als het gaat om het kunnen uitlenen van ebooks. Dit leidde onlangs tot een vijftal principles voor het in licentie nemen of kopen van ebooks door bibliotheken. Deze uitgangspunten lenen zich uitstekend voor de Nederlandse situatie. De belangrijkste is dat bibliotheken in staat zouden moeten zijn om, onder voorwaarden, een licentie te nemen op alle verkrijgbare ebooks.

Als uitgevers of auteurs hun ebooks niet beschikbaar willen maken voor bibliotheken, dan – zo stelt het laatste uitgangspunt van de IFLA – zou die beschikbaarheid afgedwongen moeten worden in nieuwe wetgeving. Bibliotheken en rechthebbenden worden op die manier verplicht om tot elkaar te komen. Bibliotheken met het recht om een licentie te nemen en uitgevers met het recht om daar voorwaarden aan te stellen. Maar met de verplichting om tot een afspraak te komen.

Terug naar de gestelde vraag op Twitter. ‘Het kan nog even duren, maar die ebooks kunnen gewoon uitgeleend worden,’ zou ik tegen die bibliotheekmedewerker willen zeggen. Die deur staat nu nog op een kier maar gaat straks wagenwijd open.

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (9) Write a comment

    • Omdat het twee totaal verschillende discussies zijn natuurlijk. Daar waar het over de rol van bibliotheken (en de leenrechtexceptie) gaat spreek je per definitie over de dienstverlening van die bibliotheken t.a.v. de ebooks en dat is het uitlenen ervan. Papieren boeken worden ook niet gedeeld vanuit een groter gedachtengoed door bibliotheken, daar ging en gaat het ook om uitlenen en uitleencijfers.

      Het vrijelijk kunnen delen van (gekochte) ebooks met anderen is een discussiepunt van een andere orde en heeft vooral met DRM te maken. Vanuit het auteursrecht gezien wel een onderscheid met papieren boeken aangezien voor die laatste categorie geldt dat de rechten van uitgevers/auteurs uitgeput zijn na verkoop van een exemplaar. In de praktijk is het niet zo zeer een discussie want de mogelijkheden om een ebook aan een ander te geven/delen worden alleen maar beperkt door die DRM. Nu gaan steeds meer uitgevers over op sociale drm en kan iedereen met een internetverbinding redelijk vlot ontdekken hoe je de DRM verwijdert van ebooks die nog de traditionele varianten hebben.

      Wat wel een leuke discussie zou zijn is waarom mensen – die het kunnen delen van ebooks of zelfs het daadwerkelijk kunnen bezitten ervan zo belangrijk vinden – hardnekkig ebooks blijven kopen waar die DRM op zit? Daar verbaas ik me namelijk over :)

      Reply

  1. Pingback: Een ander geluid over de in het niets oplossende leenrechtgelden | tedvanlieshout.nu

  2. Pingback: Uitlenen van ebooks door bibliotheken: de prejudiciële vragen aan het Europese Hof van Justitie - Vakblog

  3. Pingback: Conclusie van Advocaat-Generaal Europees Hof van Justitie: bibliotheken kunnen ebooks uitlenen onder het leenrecht - Vakblog

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top