Toch even navragen: VOB spant proefprocedure aan tegen Stichting Leenrecht

Met enige verbazing las ik vanmorgen dat de Vereniging van Openbare Bibliotheken (VOB) een proefprocedure gaat aanspannen tegen de Stichting Leenrecht. Het doel daarvan, zo zegt de VOB zelf op haar website, is om een principiële uitspraak te krijgen waarmee het recht op ebooks uit te lenen onder het leenrecht kan gaan vallen.

Niet zo maar ebooks uitlenen
De aanleiding hiervan is het voor de VOB teleurstellende nieuws dat eind februari door minister Bussemaker naar buiten werd gebracht. Zij concludeerde, met een uitgebreid onderzoeksrapport als basis, dat er geen wettelijke grondslag is voor het uitlenen van ebooks door openbare bibliotheken. Hoewel het uitlenen van fysieke boeken onder het leenrecht (of beter gezegd, de leenrechtexceptie) valt geldt dat niet voor het uitlenen van ebooks . De leenrechtexceptie is ontwikkeld voor het mogen uitlenen van fysieke exemplaren en kan in zowel de Nederlandse Auteurswet als de Europese richtlijnen niet ruimer worden geïnterpreteerd. Anders gezegd: bibliotheken kunnen ebooks niet uitlenen zonder dat rechthebbenden daar toestemming voor gegeven hebben.

Ik verwijs je graag naar het in mijn ogen uitstekend onderzoeksrapport maar als je het heel simplistisch samenvat is de achterliggende reden waarom ebooks niet onder de leenrechtexceptie (kunnen) vallen omdat bestaande wetgeving in opzet en definiëring gericht is op stoffelijke exemplaren. In het onderzoeksrapport wordt daarom dan geconcludeerd dat de heilzame route is om op basis van contractuele regelingen te komen tot een dienst van uitlenen van ebooks. Waarbij de aanwezige hobbels van te weinig mandaat en medewerking eventueel vergemakkelijkt zouden kunnen worden door bij wet tot invoering over te gaan van een systeem van extended collective licensing (ECL). Hierbij zou een collectieve beheersorganisatie licenties gaan regelen met uitgevers tbv het uitlenen van ebooks die via de wet algemeen verbindend verklaard kunnen worden. Bibliotheken en uitgevers moeten er dan min of meer verplicht met elkaar uitkomen zeg maar.

Even checken
Ook al schetst het onderzoeksrapport de weg die bewandeld kan worden, sluit dit aan bij de adviezen van de IFLA (de internationale federatie van bibliotheekverenigingen) en zou het mijns inziens voor de hand liggen om met de minister te kijken naar de nieuwe bibliotheekwet om de route van ECL te gaan borgen, de VOB lijkt vooral het al gedane onderzoek te willen toetsen. De proefprocedure tegen Stichting Leenrecht wordt aangespannen omdat de VOB kennelijk voor downloadbare ebooks overeenkomsten ziet met fysieke exemplaren: “Juridische erkenning is haalbaar als het gaat om online uitlenen in de vorm van downloaden met tijdelijk gebruiksrecht volgens het model “one copy, one user”. De proefprocedure is verder beperkt tot materiaal dat het meest vergelijkbaar is met de boeken die bibliotheken traditioneel uitlenen. Het gaat dus in deze om alleen echte e-books“. Aan de hand van dezelfde uitspraak die ook in het onderzoeksrapport werd gebruikt (UsedSoft waarbij software met gebruikslicentie onder voorwaarden doorverkocht mag worden), wil de VOB het Hof van Justitie der Europese Unie vragen over uitlenen van ebooks voorleggen. In de hoop dat dit alsnog onder het leenrecht komt te vallen.

Zelf controleren is prima maar …
De VOB wenst principiële erkenning van de rol van bibliotheken bij online beschikbaar stellen van digitale informatie. En dat is helemaal terecht wat mij betreft. Maar ik snap niet zo goed waarom dat gelijk geschakeld wordt met een (wettelijke) erkenning dat het uitlenen van ebooks onder de leenrechtexceptie valt. Helemaal al niet omdat het onderzoeksrapport uitgebreid en volledig deze optie bekeken en uitgesloten heeft. En met een alternatief komt van ECL dat wel realiseerbaar is in de Nederlandse wetgeving. Tel daar bij op dat de e-lending discussie voortkomt uit de wens van de overheid om met nieuwe bibliotheekwetgeving te komen die juist t.a.v. de digitale informatievoorziening de bibliotheken een rol geeft, en dan snap ik niet helemaal meer waar de VOB mee bezig is.

Prima dat je zo’n proefprocedure voert maar waarom daarnaast geen vervolgonderzoek (laten) doen om te kijken hoe zo’n stelsel van extended collective licenses ingevoerd kan worden als onderdeel van de nieuwe bibliotheekwet? Dat gaan de uitgevers en auteurs ook niet leuk vinden – ze komen er nu ook al tussen in de proefprocedure – maar als je van jezelf vindt dat je een rol hebt bij het online beschikbaar stellen van digitale informatie, van ebooks, moet je die rol dan ook niet actief oppakken? Op een manier die ook daadwerkelijk nog een kans oplevert dat er ooit nog ebooks uitgeleend kunnen gaan worden bij de bibliotheken?

Ik denk niet dat er veel zinnigs gaat komen uit die proefprocedure maar we zullen het al snel zien want die proefprocedure begint volgende week woensdag al. Wordt vervolgd dus.

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (5) Write a comment

  1. Pingback: Toch storm op komst? (in bibliotheekland) | JJJ Heessels

  2. Pingback: Een ander geluid over de in het niets oplossende leenrechtgelden | tedvanlieshout.nu

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top