Disintermediation of over de rollen van hogeschoolbibliotheken, uitgevers en eindgebruikers

disintermediationAls je als Samenwerkingsverband Hogeschoolbibliotheken 10 jaar bestaat dan moet dat natuurlijk gevierd worden. Daarom vond afgelopen vrijdag, 21 juni, een feestelijke bijeenkomst plaats om stil te staan bij dit feit. En ook al was het gemakkelijk geweest om alleen maar terug te kijken op de afgelopen 10 jaar, de focus van het programma lag vooral op de uitdagingen die hogeschoolbibliotheken nog voor zich hebben liggen en hoe die het beste in gezamenlijkheid aangepakt zouden kunnen worden. Je bent niet voor niets een samenwerkingsverband, nietwaar?

Bestaat de hogeschoolbibliotheek nog over 10 jaar?
Ook al zijn de onderlinge verschillen groot tussen de meer dan 30 hogeschoolbibliotheken, dat betekent niet dat je niet na moet denken over je (eenduidige) rol als onderwijsbibliotheek. Sterker nog, die grote verschillen benadrukken juist dat er geen duidelijk verhaal, geen duidelijke visie is, over wat een hogeschoolbibliotheek precies kan betekenen voor hbo instellingen en hbo onderwijs. En als je niet exact weet wat je rol is (of zou moeten zijn) in die keten van informatievoorziening, dan is het ook lastig om te gaan met alle veranderingen, ontwikkelingen en bedreigingen. Moet je daar iets mee en zo ja, wat dan precies? Voor welk belang strijd je dan eigenlijk?

In een tijdperk waarin informatieleveranciers zoveel mogelijk rechtstreeks naar eindgebruikers (docenten en studenten) willen leveren in steeds meer exclusieve en gesloten distributiemodellen kun je je dan afvragen hoe je als hogeschoolbibliotheek je rol nog kunt oppakken. Traditioneel bemiddelden de bibliotheken tussen het aanbod van de markt en de vraag vanuit het onderwijs maar met de explosieve groei van digitale informatiebronnen moet je niet meer (alleen) willen sturen op een goede bibliotheekcollectie. Studenten hebben toegang tot gigantische hoeveelheden informatie, ontsloten via Google en andere leveranciers, waarbij hogeschoolbibliotheken zich op andere manieren moeten gaan onderscheiden. Als ze dit niet doen, dan dreigt er disintermediation: het wegvallen van je rol als intermediair tussen eindgebruikers en die informatieleveranciers. Ik blogde daar al eerder over.

Ontdek je plekje
Nu maak ik me zelf weinig zorgen over disintermediation. Hoe meer aanbod er komt, hoe meer informatieleveranciers zich op eindgebruikers gaan richten en hoe complexer de digitale informatievoorziening wordt, des te meer behoefte ontstaat er aan duiding, betere selectie en juist vereenvoudiging. Ik geloof stellig dat de rol van intermediair alleen maar essentiëler wordt maar dat hogeschoolbibliotheken die wel beter en opnieuw moeten gaan invullen. Niet meer gericht op het bij elkaar brengen van – het aanbod van – informatieleveranciers en de eindgebruikers maar om samen met die eindgebruikers te verkennen waar ze echt behoefte aan hebben. Om dat vervolgens te gaan realiseren in samenwerking met uitgevers en andere informatieleveranciers. Om gericht content op maat toegankelijk te krijgen voor het onderwijs zodat het optimaal gebruikt kan worden. Om van content van anderen daadwerkelijk onderwijsmateriaal te maken. Van sourceware naar courseware.

De dralende driehoek
Nu zou het fijn zijn als het onderwijs zelf met die behoefte kwam aanzetten. En dat uitgevers bij hogeschoolbibliotheken de vraag – en eis – zouden neerleggen om hun veranderende afzetmarkt goed in kaart te brengen samen met dat onderwijs. Dan hoefde je alleen maar te luisteren naar je klanten en je leveranciers om je rol in te gaan vullen. Maar het onderwijs is geen expert in informatievoorziening en ziet de noodzaak niet (altijd) in om dit goed te gaan regelen. Uitgevers zitten weliswaar in de keten van informatievoorziening maar hebben niet de intermediairsfunctie. Ze verzorgen het aanbod en zoeken naar openingen in de markt om tot goede (omzet)resultaten te komen.

En dus wachten we een beetje af. We wachten op elkaar. We proberen vanuit een eigen perspectief eens wat nieuwe dingen maar de drie partijen komen niet bij elkaar. Nieuw digitaal aanbod van uitgevers is meestal niet op maat en creëert niet automatisch een behoefte bij eindgebruikers. Die eindgebruikers formuleren meestal niet wat ze echt nodig hebben – en hoe ze die content willen hebben – en lijken de beperkingen en prijzen te accepteren voor wat ze zijn. Om vervolgens hun oude vertrouwde werkwijzen door te zetten. En hogeschoolbibliotheken lijken vooral te wachten tot of het onderwijs of de uitgevers met iets concreets komen in plaats van dat proces op gang te helpen en daarmee hun eigen rol duidelijker – en zekerder – te krijgen in die driehoek van informatievoorziening.

In gesprek gaan en je rol pakken
Terug naar die bijeenkomst van afgelopen vrijdag. Daar stond ik na de theepauze op een veel te warm podium met een uitgever – Wirt Soethorst van Boom Uitgevers Den Haag – te discussiëren over het bovenstaande. Of eigenlijk moet ik zeggen dat we vooral elkaars vuurtjes zaten op te stoken (alsof het niet warm genoeg was) want we stonden maar nauwelijks stil bij hoe we nou ervoor konden zorgen zelf uit dat gedraal te komen.

Ja, ik vond en vind dat uitgevers niet zo aanbodgericht moeten zijn en minder de nadruk moeten leggen op business- en verdienmodellen. En meer flexibel content (kunnen) aanbieden die ook op maat prijzen (verdienmodellen) met zich meebrengen zodat hogeschoolbibliotheken ook de tools hebben om naar het onderwijs duidelijk te maken wat er mogelijk is.

En ja, Wirt had ook gelijk met zijn mening dat onderwijs en hogeschoolbibliotheken eens duidelijk moeten zijn in wat ze nu echt van een uitgever willen. En daar naar gaan handelen. Opeens was ik aan het discussieren met de enige uitgever die – eenzijdig weliswaar – tenminste nog met een voor het onderwijs werkbaar product is gekomen terwijl ik het niet oneens met hem was. Wel over de gedachte erachter maar vanuit het perspectief van een uitgever snap ik die ook wel natuurlijk.

Nee, disintermediation is niet de echte bedreiging voor de hogeschoolbibliotheken. Maar het laten voortbestaan van die afwachtende houding en de verantwoordelijkheid & invulling van je eigen rol volledig neerleggen bij wat het onderwijs wil of waar de uitgevers en informatieleveranciers mee komen, dat kon nog wel eens zeer problematisch gaan worden als we niet uitkijken.

Als hogeschoolbibliotheken niet precies weten waar ze voor zijn, dan kan je dat het onderwijs ook niet uitleggen. Laat staan de uitgevers. Er is nog genoeg werk aan de winkel de komende 10 jaren, dat is dan tenminste wel duidelijk.

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (8) Write a comment

  1. ha Raymond, zijn WIJ al op de goede weg? Maw: hebben wij al een deuropening gevonden om de dralende driehoek te doorbreken. Je begon zelf met de alliteratie, maar het ligt voor de hand: naar mijn mijn mening moeten we samen sparren, samen servicen en samen sterker worden om de toekomst te tackelen.

    Reply

  2. Pingback: Over e-studieboeken, Bookshelf en hoe het aanbod nog steeds niet aan de vraag voldoet - Vakblog

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top