Over e-studieboeken, Bookshelf en hoe het aanbod nog steeds niet aan de vraag voldoet

Hoe zat het ook alweer?
Eind vorig jaar constateerde ik dat het met e-studieboeken nog niet echt opschoot. Niet dat de educatieve uitgevers in Nederland niet bezig waren om hun studieboeken ook digitaal te gaan aanbieden maar ieder voor zich kozen ze voor een eigen platform, eigen voorwaarden en eigen prijsstellingen. Daar zat zelfs een enkel goed initiatief tussen – het door Boom gemaakte Boomdoc – maar ja, wat heb je als onderwijs(bibliotheek) aan tien of meer verschillende digitale platformen als je de digitale studieboeken van vele uitgevers nodig hebt? Digitale platformen die zich allemaal profileren als een digitale leeromgeving waarin je toegang hebt tot e-studieboeken en de functionaliteiten die een uitgeverij er aan toe wil voegen. Waarom zou je als opleiding of als onderwijsinstelling van al die ‘digitale leeromgevingen’ van individuele uitgevers gebruik willen maken terwijl je zelf – zonder uitzondering – al een eigen digitale leeromgeving hebt? Die leeromgeving waarin je hele onderwijs zich afspeelt?

Ik dacht wel te weten wat je als onderwijs, als docent en student, nodig zou hebben:

Idealiter zou je een overkoepelend platform willen als onderwijs waar alle relevante titels van alle relevante uitgevers digitaal beschikbaar zijn. Waar je als docent toegang hebt om te selecteren welke titel(s) je wilt gaan gebruiken voor je onderwijs en waar je als student per gevolgd vak of per onderwijsperiode alleen fulltext toegang hebt tot (delen van) die studieboeken die je dan nodig hebt. Alleen betalen voor de studieboeken die je gebruikt terwijl je toegang hebt tot een platform die het mogelijk maakt om aantekeningen te maken bij/in een boek, dat digitale boek op meerdere plekken te raadplegen en natuurlijk stukjes uit te citeren.

Een overkoepelend en gezamenlijk platform dus en dan eentje die aansluit bij de digitale leeromgeving van het onderwijs zelf zodat de e-studieboeken voor studenten en docenten ook toegankelijk zijn waar ze daadwerkelijk gebruikt gaan worden. Onderwijsbibliotheken kunnen hierin een grote rol spelen door samen met het onderwijs te gaan kijken naar wat er gebruikt kan worden en nog belangrijker, hoe het gebruikt kan worden en in overleg met uitgevers en eindgebruikers zou je eindelijk eens samen stappen kunnen zetten om er allemaal beter van te worden.

De eerste stap
Begin dit jaar leek het waarempel de goede kant op te gaan. De educatieve uitgeverijen, alle aangesloten bij de Groep Educatieve Uitgeverijen (GEU), trokken de conclusie dat ze zich beter konden verenigen met hun digitale aanbod in één gezamenlijk digitaal platform. Ongetwijfeld speelde het een rol dat ook partijen buiten de GEU zich aan het opmaken waren de markt voor e-studieboeken te gaan betreden maar hoe dan ook, er werd een project in het leven geroepen – mmv SURFmarket – om een pilot bij een aantal (opleidingen bij) hogescholen te gaan uitvoeren.

Wat willen die opleidingen?
Het onderwijs – de opleiding waar ik mee sprak was daar heel helder in –  weet op welke vragen ze antwoord willen hebben in een dergelijke pilot. Kunnen alle voorgeschreven studieboeken als e-studieboeken worden aangeboden zodat niet voor het ene vak met een boek en voor een ander vak met een e-studieboek gewerkt moet worden? Is er voorzien in integratie en gebruik van de e-studieboeken door studenten in de eigen ELO zodat studieboeken ook onderdeel (kunnen) worden van het digitale leermateriaal? En welke impact gaan e-studieboeken hebben op de didactiek, het proces van les geven en hoe beperk je de (financiële) risico’s voor zowel docenten als studenten terwijl beide partijen op ontdekkingstocht gaan in het gebruik van digitale studieboeken?

En waarin kan voorzien worden?
Met het aanbod zit het wel redelijk goed. Het verschilt vanzelfsprekend per opleiding maar gemiddeld zal wel meer dan de helft van de (Nederlandstalige) voorgeschreven studieboeken digitaal geleverd kunnen worden. Tenminste, als daar de rechten ook voor geregeld kunnen worden want uitgeverijen beschikken lang niet altijd over de digitale rechten van de boeken die ze op papier uitgeven.

e-studieboekenHet platform is ook al bekend. De Groep Educatieve Uitgeverijen koos voor Bookshelf, dat in Nederland geïntroduceerd wordt door CB in samenwerking met Ingram VitalSource, de leverancier van het platform. Bookshelf is internationaal het meest gebruikte platform voor de levering aan en gebruik van digitale studieboeken door studenten, docenten en scholen. (bron). Het kan dan wel het meest gebruikte platform internationaal zijn – en met de eigen website en mobiele apps profileert het zich wederom als een digitale leeromgeving – maar dat biedt geen garantie dat het eenvoudig geïntegreerd kan worden in de verschillende digitale leeromgevingsystemen die in de Nederlandse onderwijsinstellingen worden gebruikt. Technische hobbels die waarschijnlijk op termijn nog wel genomen zullen worden maar voor nu blijkt het maar een gok of de ELO van een onderwijsinstelling ondersteund wordt. Integratie van Bookshelf in N@Tschool, dat we op Windesheim gebruiken, bleek vooralsnog niet mogelijk.

Maar wat wordt er precies gepilot?
Aanbod en systemen maken onderdeel uit van de pilot door de uitgeverijen maar de aansluiting op de vragen vanuit het onderwijs lijkt wederom een genegeerd aspect te zijn. Want hoe zorg je er als uitgeverijen met Bookshelf nou voor dat studenten en docenten ook aan de slag willen gaan met e-studieboeken? Hoe maak je de keuze voor docenten en studenten makkelijker om niet te kiezen voor de traditionele papieren studieboeken maar voor e-studieboeken? Hoe zorg je er voor dat ze niet hoeven te kiezen?

Simpel eigenlijk. Door docenten massaal toegang te geven tot digitale docentexemplaren waardoor ze hun lessen kunnen aanpassen, anders kunnen gaan inrichten en kunnen kijken naar de veranderende didactiek. Door studenten een financieel voordeel te geven en e-studieboeken fors goedkoper te maken dan papieren studieboeken. Of misschien wel gedurende die pilot gratis e-studieboeken ter beschikking te stellen bij aankoop van de papieren studieboeken zodat studenten zelf kunnen ontdekken wat de voordelen zijn en ze nu nog niet hoeven te kiezen.

Maar zover willen de uitgeverijen niet gaan.

Bookshelf volledig geschikt maken voor integratie in alle leeromgevingsystemen in Nederland kost geld. E-studieboeken goedkoper of zelfs gratis verstrekken kost geld. En er lijkt geen bereidheid te zijn om in andere dingen te investeren dan in het eigen aanbod en het gezamenlijke platform. Het onderwijs mag de e-studieboeken afnemen – graag zelfs – maar in gezamenlijkheid komen tot een (betere) afstemming tussen vraag en aanbod is nog steeds een brug te ver. De pilot is van de uitgeverijen om met digitaal aanbod te komen. Niet om te bepalen wat er nodig is om ook een afzetmarkt voor dat aanbod te krijgen.

Kom kijken naar het aanbod ….
En dus is sinds een week of wat de site van Bookshelf in de lucht. Met promopraat voor studenten, docenten, onderwijsinstellingen en de uitgevers zelf. Waarin het zichzelf wederom als digitale leeromgeving presenteert en allerlei prachtige theoretische voordelen schetst van digitale studieboeken voor alle genoemde partijen.

Voordelen die echter alleen maar gerealiseerd kunnen worden als het onderwijs ook overstapt naar gebruik van e-studieboeken. Als niet alleen gekeken wordt naar een digitaal aanbod maar pas als uitgevers ook samen met dat onderwijs durven te kijken hoe je die omslag maakt van voorschrijven en gebruik van studieboeken naar e-studieboeken. Zodat je er allemaal wat mee opschiet. Het onderwijs krijgt digitaal en beter aansluitend studiemateriaal, de uitgevers boren een nieuwe markt aan of behouden tenminste hun bestaande.

Ik ben benieuwd wat er gaat gebeuren vanaf september. Hoe groot gaat het aanbod nou echt worden? Gaan studenten uit zichzelf e-studieboeken aanschaffen of huren bij Bookshelf? Als de prijs hetzelfde (of marginaal lager) is dan het papieren exemplaar? Als ze dat niet verplicht moeten van de opleidingen waar ze studeren? Gaan docenten en studenten wel investeren in digitale studieboeken als uitgevers niet in een samenwerking met hen willen investeren?

Het lijkt me sterk dat dit het gaat worden.

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (14) Write a comment

  1. Dank voor het mooie overzicht!
    Helemaal mee eens. Gebeurt ook niet vaak. ;-)
    Heb je gezien dat de ingang naar de webwinkels nog(!) niet toegankelijk is? Lastig. Want nu weet ik (nog) niet wat het aanbod nou eigenlijk is. Jij wel???

    Reply

    • Dan ben ik toch blij tenminste 1 doel in mijn blogleven van het lijstje af te kunnen vinken ;-)

      En ja, ik zag dat het aanbod – via de webwinkels – nog vorm moet gaan krijgen vanaf augustus en ik was ook eigenlijk van plan met bovenstaande blogpost te wachten tot het zover was. Alle persberichten die sinds gisteren over Bookshelf de wereld in werden gestuurd hebben me dat doen heroverwegen. Ik ben zijdelings betrokken geweest in het voortraject van de pilot met de hogescholen en in eerste instantie zouden ook wij mee gaan doen. Hoe vervelend ik het ook vind om kritisch over een dienst te bloggen die nog niet eens echt van start is gegaan, ik vond het wel nodig. Nu had ik een aanbod liggen vanuit de uitgevers, nu had ik een enthousiaste opleiding en dan ketst het uiteindelijk af omdat je als onderwijs, docenten en studenten vooral als beoogd afnemer wordt gezien en niet als samenwerkingspartner. En ook de klant is geen koning.

      Mbt dat aanbod: een groot deel van de bij de GEU aangesloten uitgevers doet mee volgens mij. Het aanbod zal flink varieren met minder op gebied van techniek en juist veel op sociaal en pedagogisch gebied schat ik zo in. Mijn inschatting voor onze Pabo opleiding was dat we ruim 80% van de boekenlijstboeken in het aanbod hebben zitten. Maar goed, eerst zien en dan geloven natuurlijk.

      Mocht het zo zijn dat die technische hobbel inderdaad genomen kan worden en dat Bookshelf geïntegreerd kan worden in onze ELO, dan ben ik nog steeds geïnteresseerd om mijn eigen pilot te doen bij opleidingen binnen Windesheim. Maar de in de hierboven genoemde randvoorwaarden blijven onverminderd essentieel wil zo’n pilot enige kans van slagen hebben.

      Reply

  2. Onze Pabo van Saxion is afgehaakt omdat ze vanuit Bookshelf werd gevraagd te betalen om mee te mogen doen aan de pilot. Daarbij werd ook nog gevraagd om gebruik(ers)gegevens, zonder dat daar voor de Pabo iets tegenover staat. Er wordt dus duidelijk niet van de klant uitgegaan, maar vanuit het belang van de uitgevers.

    Reply

    • Dat bevestigt dus ook alleen maar het feit dat het overduidelijk geen samenwerkingsproject is. Ik blijf me verbazen hoe je als uitgevers zo naar je klanten en afzetmarkt kunt (durft te) handelen. Waarom zouden onze Pabo’s nog in de toekomst Bookshelf willen gaan inzetten?

      Reply

  3. Pingback: Over Bookshelf, e-studieboeken en het Educatieve Ebookscongres - Vakblog

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top