Uitgevers lesmateriaal zijn boos om kopiëren maar dat is niet altijd terecht

privé-kopie
Vorige week meldde Trouw dat de uitgevers – het Nederlands Uitgeversverbond (NUV) en de Groep Educatieve Uitgeverijen (GEU) het gehad hebben met scholen die lesmateriaal (laten) kopiëren. “Het is een kwestie van moraal. Ik pik toch ook geen Mercedes uit de etalage omdat ik vind dat die fabrikant genoeg heeft verdiend”, liet Frank van Amerongen van de Commissie Auteursrecht van de GEU optekenen. Volgens van Amerongen lopen uitgevers en auteurs “miljoenen mis” en heeft dat vooral te maken met de Wet Gratis Schoolboeken die lagere budgetten per leerling heeft veroorzaakt. En scholen gaan dan kennelijk, in samenwerking met copyshops, roeien met de riemen die ze hebben. Kopiëren dus.

Natuurlijk mag een school geen complete boeken (laten) kopiëren voor hun leerlingen. Maar miljoenen aan gederfde inkomsten lijkt me wat overdreven aangezien de Wet Gratis Schoolboeken al uit 2008 stamt en daarvoor – en sindsdien – de uitgaven aan lesmateriaal niet in de buurt kwamen van dergelijke bedragen. Niet alle illegaal verkregen materialen zijn gemiste inkomsten voor een uitgever of leverancier, hoewel men altijd graag zo redeneert.

En het hoeft niet altijd illegaal te zijn, dat kopiëren van lesmateriaal. Nee, scholen mogen dat niet doen maar de leerlingen zelf hebben wel de mogelijkheid vanuit de Nederlandse Auteurswet om – onder bepaalde voorwaarden – lesmethoden en lesboeken te kopiëren voor eigen gebruik. Zelfs om dat te laten kopiëren door copyshops.

Artikelen 16b en 16c van de Auteurswet beperken het auteursrecht van de maker en hebben betrekking op het kunnen maken van een privé-kopie voor eigen gebruik, waarbij er onderscheid gemaakt kan worden tussen een analoge privé-kopie en een digitale privé-kopie. Bij te kopiëren lesboeken gaat het om een analoge kopie en is artikel 16b van toepassing. De essentie hiervan, zoals in het eerste lid beschreven is, luidt: Als inbreuk op het auteursrecht op een werk van letterkunde, wetenschap of kunst wordt niet beschouwd de verveelvoudiging welke beperkt blijft tot enkele exemplaren en welke uitsluitend dient tot eigen oefening, studie of gebruik van de natuurlijke persoon die zonder direct of indirect commercieel oogmerk de verveelvoudiging vervaardigt of tot het verveelvoudigen uitsluitend ten behoeve van zichzelf opdracht geeft.

Wat staat hier nou eigenlijk? Hier staat dat je werken mag kopieren voor eigen privé gebruik, zoals bijv. voor (zelf)studie zolang je er maar niets aan verdient. De laatste regel maakt het zelfs mogelijk dat je zo’n privé-kopie ook door anderen mag laten maken. Dit artikel heeft hiermee vooral tijdschriften, kranten en boeken voor ogen waarbij – als belangrijke voorwaarde! – voor boeken geldt dat je dat alleen maar volledig mag kopieren als er geen (nieuwe) exemplaren meer te verkrijgen zijn.

Concreet biedt het leerlingen/studenten de mogelijkheid om lesmateriaal volledig te (laten) kopieren voor eigen gebruik mits het niet (meer) te verkrijgen is bij een uitgever. Is dat wel het geval, zoals je mag aannemen eigenlijk in de situaties waar de uitgevers nu op reageren, dan mag je alleen maar enkele hoofdstukken eruit (laten) kopiëren. Dat praktisch gezien je niets er van weerhoudt om van een verkrijgbaar boek met 10 hoofdstukken, in 10 verschillende sessies 1 hoofdstuk te kopiëren mag duidelijk zijn en dus biedt dit privé-kopie artikel veel vrijheid om lesmateriaal te kopiëren zonder dat je uitgevers daarvoor om toestemming hoeft te vragen. En te betalen.

Nou is de ironie dat onderwijsinstellingen (en copyshops) ook een reprorechtvergoeding betalen aan Stichting Reprorecht voor het kopiëren van tijdschriften, kranten en boeken op de aanwezige kopieerapparaten die ook terugkomt bij de rechthebbenden maar dat is weer een hele andere blogpost.

@foto door loop_oh (Flickr)

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (7) Write a comment

  1. Dat reprorecht komt onder meer voort uit het feit dat er nog een andere exceptie bestaat voor het niet-commerciële onderwijs, waardoor zij grote delen uit een werk mogen overnemen ter toelichting van het onderwijs. Bijvoorbeeld in een reader of eigen werkboek.

    Overigens is niet relevant in hoeveel delen je iets kopieert, hoor.

    Reply

    • Reprorecht(vergoeding) (geïnd door Stichting Reprorecht) en de onderwijsexceptie (geïnd door Stichting PRO) zijn van verschillende ordes maar wel complementair. Voor in niet-commercieel onderwijs gebruikt materiaal uit tijdschriften, boeken enz is dit vertaald naar een afkoopregeling voor korte overnames en een bedrag per pagina (x oplage) voor langere overnames. Het geldt specifiek en expliciet voor (papieren) readers en gebruikt materiaal in de digitale leeromgevingen van het onderwijs.

      De reprorechtregeling stamt uit 1985 en was toen voor overheid en onderwijsinstellingen (vanaf 2003 is daar ook het bedrijfsleven bijgekomen) ten behoeve van door medewerkers (en studenten) gekopieerde auteursrechtelijk beschermde werken voor eigen gebruik. Dat kopietje uit een vaktijdschrift en dat interessante hoofdstuk uit dat boek van de bibliotheek. Nou werd dat tot 2011 per tik op de printer/kopieerapparaat verrekend maar daar ging het vooral om printwerk de laatste jaren. Sinds 2011 wordt een vast bedrag gerekend per medewerker (of student) aan reprorechtvergoeding. Mijns inziens is die reprorechtvergoeding dus (oorspronkelijk) rechtstreeks gerelateerd aan het maken van een analoge privé-kopie.

      En ja, natuurlijk heb je gelijk dat het juridisch niet uitmaakt in hoeveel delen je iets kopieert. Ik heb het wat cryptisch gesteld maar ik bedoelde met praktisch dat je als je verschillende delen van een boek bij verschillende copyshops laat kopieren de pakkans feitelijk nul is. De copyshop zou dan sowieso niet in overtreding zijn overigens. Nou is de pakkans sowieso grenzend aan nul als je het als leerling/student zelf doet. Ik weet niet hoe het tegenwoordig gaat maar ik herinner me nog dagen in de universiteitsbibliotheek doorgebracht te hebben tijdens mijn studie om daar hele boeken te kopiëren :)

      Reply

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top