Meelezen met toestemming: over auteursrecht op ondertiteling

Eerder deze week deed de Zweedse politie een inval bij Undertexter.se en werd de site offline gehaald middels een inbeslagname van de servers. Nu gebeurt dat wel vaker bij (torrent)sites die auteursrechtelijk beschermd materiaal verspreiden maar dit was wel een nieuw hoofdstuk in de auteursrechtenstrijd die de entertainmentindustrie aan het voeren is. Op undertexter.se zijn namelijk geen torrents te vinden maar alleen door fans gemaakte ondertitels voor tv-series en films. Is het illegaal om ondertiteling beschikbaar te stellen voor doven, slechthorenden en mensen die de gesproken taal in tv-series en films niet/minder machtig zijn? Hoe zit het met het auteursrecht op ondertiteling?

ondertiteling
Ondertiteling is in beginsel niet meer dan uitgeschreven dialoog van een tv-serie of film. Ze zijn vooral bedoeld voor doven en slechthorenden en in Amerika is het tegenwoordig zelfs verplicht om (ook) webseries te voorzien van ondertiteling. Daar kent men ook closed captioning, een systematiek waarbij ondertiteling met het tv signaal meegezonden wordt en die door TV’s dan automatisch getoond kan worden. Daarnaast is ondertiteling best wel handig als je de dialoog om een andere reden niet (goed) kunt volgen, bijvoorbeeld omdat je de taal niet goed spreekt. Een Amerikaan wil bij bijv. Game of Thrones de uitgeschreven Engelstalige dialoog terwijl een Nederlander waarschijnlijk de Nederlandse vertaling als ondertiteling erbij wil hebben.

Sites zoals undertexter.se zijn er volop te vinden op internet. Ondertitels worden door fans en gebruikers van de site zelf geupload – vaak binnen enkele uren nadat een aflevering van een tv serie of film beschikbaar is elders op internet – als tekstbestanden. Deze tekstbestanden (met bijna altijd de .srt extensie) bevatten simpelweg tijdcodes en de bijbehorende tekst die op het beeld getoond moet worden.

ondertiteling

Alle software en mediaspelers waarmee je tv afleveringen en films kunt bekijken hebben ondersteuning voor deze ondertitelingsbestanden. En daarmee ligt er kennelijk – voor de entertainmentindustrie – ook een link tussen illegaal verspreid videomateriaal en de verspreiding van ondertitels.

Maar is verspreiden van ondertitels wel illegaal?
Of het illegaal is hangt af van wie het auteursrecht heeft op die ondertitels. De precieze verwoording verschilt een beetje per land maar algemeen geldt wel dat je de maker van een werk moet zijn om daar auteursrecht op te kunnen claimen. Ondertitels zijn werken in de zin van het auteursrecht, claimen de uploaders en volgens hun is daarmee de kous af.

Dat klopt slechts ten dele want het moet natuurlijk wel jouw werk zijn voordat je er auteursrechtelijke bescherming van mag genieten. Ook die toetsing verschilt tussen de landen maar in Nederland bepaalde de Hoge Raad in 1991 dat een werk – om als auteursrechtelijk beschermd werk te kwalificeren –  een eigen oorspronkelijk karakter moet hebben met een persoonlijk stempel van de maker. Het mag dus niet ontleend zijn aan een ander werk en je moet ergens een creatieve keuze gemaakt hebben. Een uitzendschema van een omroep is bijvoorbeeld dan niet auteursrechtelijk beschermd omdat het uit een feitelijke opsomming bestaat.

Soms wel, soms niet
Pas je dat toe op ondertitels dan heeft iemand die zelf de ondertitels maakt en uitschrijft aan de hand van een tv aflevering of film inderdaad ook zelf het auteursrecht op de gemaakte ondertitelingsbestanden. Ook al gebruikt die persoon de gesproken dialoog als basis voor ondertiteling in dezelfde taal als de dialoog, in de praktijk wordt dat (deels) samengevat in de ondertiteling omdat het volledig uitschrijven van elk gesproken woord niet zou werken op het scherm. Het interpreteren van de gesproken teksten en het maken van de keuzes van wat wel en wat niet getoond wordt in de ondertiteling geeft het een persoonlijk stempel van de maker mee. Dat geldt al helemaal als je een vertaling maakt van de dialoog naar een andere taal dan waarin de dialoog gevoerd wordt.

Gebruikt de maker van de ondertiteling echter een script van de film of aflevering, of wordt de closed captioning als basis gebruikt, dan ligt het auteursrecht bij de oorspronkelijke makers van ofwel het script dan wel de closed captioning. Datzelfde is natuurlijk het geval als de ondertiteling geript is van de dvd of bluray. En dan zou het inderdaad een inbreuk kunnen zijn om die te verspreiden.

Het lastige – en idiote – is natuurlijk dat het bijna onmogelijk is om vast te stellen wie het auteursrecht heeft op de ondertiteling van een specifieke aflevering of film of hoe die ondertiteling tot stand gekomen is. Ook claimt bij een site voor ondertitels helemaal niemand het auteursrecht. Vaak zie je wel een gebruikersnaam terugkomen in de ondertiteling maar die wordt zonder uitzondering alleen als een soort merknaam gebruikt. Niet om auteursrecht te claimen. Sterker nog, vaak vormen de eerst beschikbare ondertitels zelf weer de basis voor aanvullende ondertitels, al dan niet in andere talen. Dat alles wordt ook nog eens gratis beschikbaar gesteld en dus kan niemand stellen dat er onterecht verdiend wordt aan andermans auteursrecht of dat er gederfde inkomsten zijn.

Het gaat ook niet om auteursrecht
Uiteindelijk laat deze zaak vooral zien dat de entertainmentindustrie niet alleen het verspreiden van videomateriaal wil bestrijden maar ook zonder problemen alle randgebieden in die strijd betrekt. De stok die auteursrechten heet blijkt heel geschikt te zijn om mee te blijven slaan, ongeacht of het nu terecht is of niet. Na jarenlang gehamerd te hebben op DRM, kopieerbeveiliging en het bestrijden van nieuwe technologieën waarmee gekopieerd (materiaal bekeken) kan worden wordt nu onder het mom van inbreuken op auteursrecht de eindgebruiker op de korrel genomen. Alle praktijken die op 1 of andere manier gelinkt kunnen worden aan illegaal verspreide content worden ook in het grijze gebied getrokken. Winston Churchill zei ooit eens dat een leugen halverwege de wereld reist alvorens de waarheid de kans heeft zijn broek aan te trekken en dat lijkt hier ook wel van toepassing te zijn.

Als men zelfs een site met ondertitels als een illegale site wil aanduiden dan moet je het probleem niet zoeken bij het auteursrecht maar bij belangenorganisaties die (te) veel invloed hebben. Laten we hopen dat de Zweedse rechter wel tijdig zijn broek weet aan te trekken. Het zal overigens schelen als die rechter een slechthorende filmliefhebber is lijkt me.

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (20) Write a comment

  1. het lijkt me dat dezelfde problemen optreden met teksten van nummers, in spotify heb je met de apps wel eens dat er staat “deze tekst is verwijderd” terwijl je betaald voor het luisteren van het nummer.

    het is lekker rommelig en krom en vervelend.

    Reply

    • Lyrics kun je inderdaad vergelijken met scripts van tv-series of films. Het grote verschil is echter dat hoewel er op scripts gewoon auteursrecht berust deze minder ‘impact’ hebben en er eigenlijk maar zelden auteursrecht gehandhaafd hoeft te worden. Een script wordt verfilmd of opgenomen en bevat zowel de setting als de dialogen maar wordt in beginsel maar 1 keer gebruikt in die hoedanigheid.

      Lyrics daarentegen zijn compact, worden geschreven door tekstschrijvers en staan los van de setting en de uitvoering ervan. De rechten op muziek komen dan ook neer op de rechten op de lyrics en separaat de rechten op de uitvoering. Dat maakt lyrics (potentieel) commercieel waardevol en is ook de reden waarom rechthebbenden soms moeilijk doen over de beschikbaarheid ervan op internet of in Spotify via TuneWiki.

      “Gelukkig” beseffen de meeste tekstschrijvers en muziekmaatschappijen wel dat – al dan niet vals – mee kunnen zingen en lezen met de muziek een belangrijk onderdeel is van de hele ervaring. En dus het succes van de muziek. Ik heb er zelf ook een hekel aan als ik in Spotify de lyrics niet kan zien en het is ook reden om sommige nummers niet/minder af te spelen.

      Reply

  2. Pingback: Waarom auteursrecht claimen op ondertiteling en songteksten een afleidingsmanoeuvre is | Vakblog

  3. Pingback: Jaaroverzicht 2013: cijfers en veel letters | Vakblog

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2018 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top