Wat mag je met foto’s doen die je gemaakt hebt in een museum?

museum world of mangaTwee weken geleden was ik voor het eerst in vele jaren weer eens in een museum. In het Wereldmuseum in Rotterdam is tot begin volgend jaar een tentoonstelling ‘The world of manga‘ en als liefhebber van het Japanse beeldverhaal wilde ik daar wel een bezoek aan brengen. En dus reisde ik met twee (oud) collega’s af naar Rotterdam.

Mijn reisgenoten komen aanzienlijk vaker in Nederlandse musea en aangezien ze ook graag fotograferen kwam de vraag ter sprake of er wel gefotografeerd mocht worden in het Wereldmuseum. Een onderwerp waar ik zelf niet bij stil gestaan had maar waar beiden met voorbeelden van andere museumbezoeken me nu wel aan het denken brachten.

Gelukkig mocht er bij de World of manga tentoonstelling gefotografeerd worden (in tegenstelling tot de reguliere permanente tentoonstelling in het Wereldmuseum!) maar ik nam me voor toch eens uit te zoeken hoe dat nu precies zit. Hoe zit het met het auteursrecht op de stukken in de collectie bij een tentoonstelling, wat kan en mag een museum ermee en kan een museum wel een verbod opleggen om te fotograferen? En wat mag je als bezoeker met zelfgemaakte foto’s als er geen dergelijk verbod is?

Auteursrecht voor musea
Musea hebben al eeuwenlang de functie om het cultureel erfgoed te bewaren en beschikbaar te maken voor het publiek. Daar zitten natuurlijk ook vele auteursrechtelijk beschermde werken tussen waarvoor het auteursrecht gewoon van toepassing is. Dat auteursrecht ontstaat automatisch op het moment dat een (kunst)werk gecreëerd wordt en houdt (in Europa) pas 70 jaar na het overlijden van de maker op.

Nederlandse musea hebben echter een eigen uitzondering in de Auteurswet voor het tentoonstellen van fysieke werken. Artikel 23 Aw stelt dat musea beschermde kunstwerken uit de eigen collectie, alsmede wat ze in bruikleen hebben voor tijdelijke tentoonstellingen, mogen verveelvoudigen en openbaar maken ten behoeve van openbare tentoonstellingen.

Nu houdt dit artikel geen rekening met de online aspecten die er bij zijn gekomen voor musea. Het digitaal tentoonstellen van beschermde werken komt voor zover ik kan overzien noch in wetgeving noch in jurisprudentie aan bod. In 2006 is er een juridische wegwijzer verschenen voor musea en archieven die uitstekend alle juridische aspecten bespreekt waar een museum mee te maken kan krijgen. Mijn eigen samenvatting en conclusie is dat musea maar in enkele gevallen – bij eigen bewerkingen – zelf het auteursrecht hebben en dat een tentoonstelling zal bestaan uit een mix van beschermde en onbeschermde werken. Afhankelijk van de ouderdom van het werk.

Verboden te fotograferen?
Als je als museum geen online tentoonstelling kunt inrichten en je wilt dat mensen wel je museum komen bezoeken voor de tentoonstelling, dan kan ik me voorstellen dat je er niet happig op bent om bezoekers foto’s te laten maken van alle werken. Het zou ook nog kunnen zijn dat de eigenaren van de werken zelf die voorwaarde gesteld hebben voordat ze de werken in bruikleen geven aan een museum. Maar dat heeft dan weinig te maken met auteursrecht ook al is dat de reden die mijn collega’s bij een ander museumbezoek gegeven werd toen ze foto’s wilden maken van schilderijen.

Musea mogen voorwaarden stellen aan hun bezoekers en ze ook weigeren als ze niet aan die voorwaarden (wensen te) voldoen. De Nederlandse Museumvereniging publiceert een Model Bezoekvoorwaarden die musea kunnen aanpassen voor hun eigen situatie. Dat model is niet openbaar maar uit een gevonden artikel is af te leiden dat hier inderdaad in opgenomen is bezoekers te verbieden opnames te maken waarbij gebruik gemaakt wordt van lampen, flitsapparatuur en statieven tenzij er vooraf schriftelijk toestemming wordt verleend. Foto’s mogen in dat geval dan niet openbaar gemaakt of vermenigvuldigd worden. Het laat dus kennelijk wel toe om met reguliere camera’s foto’s te maken overigens.

Mijns inziens zou elk museum dus eigenlijk een exemplaar van zijn bezoekvoorwaarden op de site moeten hebben staan waarin duidelijk wordt hoe dit aspect voor dat museum ingevuld wordt. Maar dat is zeker niet voor elk museum het geval en dus kun je als bezoeker – met de intentie om foto’s te maken – hier maar beter naar informeren voordat je je kaartje koopt.

Recht van de bezoeker
Het zal niet meevallen om dat aan die caissière of potige bewaker uit te leggen maar je hebt als bezoeker wel degelijk recht om foto’s te maken voor eigen gebruik. Artikel 16c van de Auteurswet maakt een uitzondering op het auteursrecht van de maker om een digitale kopie te maken van een beschermd werk zolang die maar “dient tot eigen oefening, studie of gebruik van de natuurlijke persoon die de reproductie vervaardigt”. Een foto maken is een digitale kopie (waar je dus niet zelf het auteursrecht op hebt als fotograaf!) en is toegestaan mits je de gemaakte foto dus niet openbaar maakt en/of verveelvoudigt. Laat staan dat je die foto (commercieel) mag hergebruiken.

Wat mag je met foto’s die je in een museum gemaakt hebt?
Als je foto’s gemaakt hebt van auteursrechtelijk beschermde werken in een museum dan mag je er dus maar bijzonder weinig mee. Je mag ze niet openbaar maken of publiceren want je bent zelf niet de rechthebbende van die foto’s. Je mag ze voor eigen gebruik opslaan op je computer (of een andere plek waar derden niet bij kunnen) en niemand zal bezwaar (kunnen) maken als je een selectie van foto’s doormailt naar collega’s met wie je naar het museum geweest bent.

Maar niet openbaar mogen maken betekent dat je ze niet op je blog kunt zetten, niet op Flickr en evenmin op de sociale media. De foto’s die je – niet van mij – op Flickr kunt terugvinden van de World of manga tentoonstelling kunnen dan ook heel goed inbreuken zijn op het auteursrecht.

Ik zeg kunnen want het is voor een bezoeker ondoenlijk om te beoordelen of een gefotografeerd werk wel of niet auteursrechtelijk beschermd is. Bij de World of manga tentoonstelling waren ook werken aanwezig uit de 19e eeuw en daar zit gegarandeerd geen auteursrechtelijke bescherming meer op. Het kan ook heel goed zijn dat de rechthebbenden van de werken, die wel beschermd zijn, expliciet toestemming gegeven hebben aan bezoekers om niet alleen foto’s te maken maar ze ook te publiceren. Het is geen onlogische gedachte dat als je van een museum toestemming krijgt om te fotograferen het ook impliceert dat je die foto’s op Flickr, je blog of sociale netwerken mag plaatsen. Ook al heeft die toestemming waarschijnlijk met de bezoekvoorwaarden te maken en niet met het auteursrecht.

En wat nu?
Na al het uitzoekwerk kan ik alleen maar concluderen dat vooral de musea hier een kans en plicht hebben liggen. Zij hebben in eerste instantie rekening te houden met de (auteursrechtelijke) belangen van de makers van de werken die ze in hun tentoonstellingen opnemen. En ze vertegenwoordigen die belangen ook in een wereld die nu eenmaal digitaal geworden is. Natuurlijk is een fotografeerverbod de makkelijkste manier om hier mee om te gaan maar het zou de musea sieren als ze bij het organiseren en samenstellen van tentoonstellingen juist wel rekening houden met het feit dat bezoekers foto’s willen maken. Die ze willen delen met anderen om te laten zien hoe mooi die tentoonstelling is.

Dus waarom niet per museum en per tentoonstelling een duidelijke indicatie of keurmerk op de eigen website plaatsen tav van wat er wel of niet mag met zelfgemaakte foto’s? Zodat bezoekers hiervan op de hoogte kunnen zijn en weten of ze mogen fotograferen en zo ja, of ze die op Flickr of via de sociale netwerken mogen delen. Het lijkt me goed passen bij de doelstelling van musea om kunst en cultuur dichterbij het grote publiek te brengen.

Wie weet kom ik dan ook eens wat vaker in een museum. Het is een stuk leuker als je die ervaringen ook weer met anderen kunt delen namelijk.

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (25) Write a comment

  1. Pingback: Getty Museum plaatst deel van de digitale collectie in het publieke domein - Vakblog

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top