Over Bookshelf, e-studieboeken en het Educatieve Ebookscongres

bookshelf ebookcongres
Namens de Groep Educatieve Uitgeverijen (GEU) introduceerde CB eerder dit jaar het platform Bookshelf. Via Bookshelf worden educatieve ebooks beschikbaar gesteld (nou ja, verkocht) aan studenten, docenten en hogescholen in Nederland. De educatieve uitgeverijen willen op deze manier, zoals ze zelf zeggen, een antwoord bieden op de “sterke vraag uit het onderwijs naar digitaal studiemateriaal”.

En er is absoluut vraag uit het hoger onderwijs naar digitaal studiemateriaal. Vraag naar digitaal onderwijsmateriaal dat gebruikt kan worden in de lessen en in de digitale leeromgeving van de onderwijsinstelling. Vraag naar specifieke hoofdstukken uit e-studieboeken die dan niet meer in (digitale) readers opgenomen hoeven te worden omdat het volledige boek niet relevant (of betaalbaar) genoeg is om voor te schrijven. En inderdaad vraag naar digitale versies van studieboeken die voorgeschreven worden door de opleidingen in Nederland.

Maar daar komen meteen meer vragen bij om de hoek kijken want in het onderwijs is het geen kwestie van simpelweg digitaal materiaal (laten) aanschaffen. Opleidingen weten in elk geval op welke vragen ze nog meer antwoorden willen:

Kunnen alle voorgeschreven studieboeken als e-studieboeken worden aangeboden zodat niet voor het ene vak met een boek en voor een ander vak met een e-studieboek gewerkt moet worden? Is er voorzien in integratie en gebruik van de e-studieboeken door studenten in de eigen ELO zodat studieboeken ook onderdeel (kunnen) worden van het digitale leermateriaal? En welke impact gaan e-studieboeken hebben op de didactiek, het proces van les geven en hoe beperk je de (financiële) risico’s voor zowel docenten als studenten terwijl beide partijen op ontdekkingstocht gaan in het gebruik van digitale studieboeken?

 

(Uit Over e-studieboeken, Bookshelf en hoe het aanbod nog steeds niet aan de vraag voldoet)

In juni ging de site van Bookshelf de lucht in en begon de pilot die nu met enkele hogescholen uitgevoerd wordt. Tot mijn grote teleurstelling bleek de focus van zowel de site als ook de pilot uiteindelijk vooral te liggen in het creëren van aanbod (van e-studieboeken) en het aan de man brengen ervan. Bookshelf wordt als een platform gepresenteerd waar de digitale leeromgevingen van onderwijsinstellingen bij moeten aanhaken zonder dat wordt ingegaan of dat daadwerkelijk al mogelijk is met alle systemen die in het hoger onderwijs gebruikt worden. En nergens valt er iets te lezen over een afstemming van de vragen vanuit het onderwijs en het ene antwoord dat de educatieve uitgeverijen eenzijdig bedacht hebben.

De hogescholen die betrokken waren bij de pilot laten geluiden horen dat het juist op het punt van die vereiste wisselwerking mis gaat. Niet alleen is het aanbod nog lang niet dekkend om alle voorgeschreven studieboeken te vervangen door e-studieboeken maar er worden onvoldoende stappen gezet als het om integratie gaat in de eigen leeromgevingen en de begeleiding die nodig is om een inhoudelijke pilot uit te voeren waarbij ook naar het proces van les geven gekeken wordt. Ogenschijnlijk lijkt CB met Bookshelf vooral een product in de markt te willen zetten dat voorziet in een – bewust – niet nader gedefinieerde behoefte. Studenten worden aangesproken op het voordeel van (iets) goedkopere studieboeken in digitale vorm die ‘overal’ te lezen zijn en natuurlijk niet meegesjouwd hoeven te worden. Docenten worden benaderd met de mogelijkheid van gratis proefexemplaren. Nou ja, 30 dagen gratis toegang wel te verstaan.

Het Educatieve Ebookscongres
Dat er mijns inziens geen enkele dienstverlening is naar het onderwijs toe om van te spreken, en het zelfs als eenzijdig aangeboden platform nog lang niet volwassen is, weerhielden de betrokken partijen er niet van vorige week een eigen event te organiseren. Met het Educatieve Ebookscongres werd het Bookshelf platform min of meer gelanceerd in Nederland. Met zo’n 200 bezoekers uit de onderwijs(bibliotheken) en uitgeefwereld was de zaal in het Mediaplaza goed gevuld en zat ik zelf vooral te wachten of er nu dan eindelijk een link gelegd ging worden tussen het aanbieden van een platform als Bookshelf, het beschikbare aanbod van e-studieboeken op dat platform en het daadwerkelijk creëren van de benodigde randvoorwaarden zodat het onderwijs er ook wat mee kan.

Na de introductie door Hans Willem Cortenraad, algemeen directeur van CB, werd het me echter al snel duidelijk dat het een middag zou gaan worden om de mogelijkheden van Bookshelf te benadrukken. Wim Veen, hoogleraar educatie en technologie aan de TU Delft, hield dan wel een interessante keynote (PDF) over de impact van de technologische ontwikkelingen op het onderwijs maar zelfs met die mooie inkopper bleef vervolgens een vertaalslag naar hoe onderwijs en uitgevers samen kunnen optrekken in deze ontwikkelingen uit. Eric Razenberg, bestuurslid GEU en CEO bij ThiemeMeulenhoff vertelde (PDF) alleen over de invloed van de digitalisering op het aanbod van studieboeken. Na de pauze kwam daar een uitstekend verhaal achteraan (PDF) van William Chesser die enthousiast vertelde over Bookshelf als platform en Pim Slot die de SURFspot Bookstore voor (deelnemende) hogescholen toelichtte (PDF).

De middag werd plenair afgesloten met het enige praktijkverhaal. Phil Gee,  Associate Professor in Psychology, vertelde hoe op de Plymouth University e-studieboeken bij de diverse faculteiten worden gebruikt (PDF). Inclusief zijn eigen ervaringen en resultaten van evaluaties. Het was een verhaal om enthousiast van te worden maar het bleek een bijzonder vreemde toevoeging te zijn aan het programma. Plymouth University maakt weliswaar gebruik van Bookshelf maar implementeerde een totaal andere constructie dan in Nederland wordt uitgerold. Vanuit het (didactisch verantwoorde) idee dat voorgeschreven e-studieboeken voor iedereen toegankelijk moeten zijn, werden de e-studieboeken niet aangeschaft door de studenten maar door de Plymouth University zelf. Ze onderhandelden zelf met de uitgevers om instellingslicenties te krijgen voor alle aangeschafte titels en deden veel ervaringen op om deze zowel in hun onderwijs te integreren als ze aan te bieden aan studenten. Phil eindigde dan ook met waardevolle conclusies over het introduceren van e-studieboeken bij academici, de uitdagingen om dingen voor elkaar te krijgen bij de uitgevers en vooral hoe de samenwerking tussen uitgevers en onderwijs zou moeten zijn.

Waarna de dagvoorzitter terloops opmerkte dat CB/Bookshelf in Nederland voor een andere aanpak gekozen had en waarmee feitelijk gezegd werd dat het hele verhaal van Phil Gee dus geen relevant praktijkverhaal was. En in ieder geval mij in verwarring achterlatende met de vraag waarom ze in hemelsnaam hem dan op het programma gezet hadden.

En nu?
De ingezette lijn van de aanbodgerichte aanpak zal ongetwijfeld doorgezet worden. Het promoten van Bookshelf als platform en het promoten van de titels die er thans op te vinden zijn. Dat zijn er overigens nu ruim 2000 maar je moet wel goed kijken want maar liefst 75% van dat aanbod komt van Boom Uitgevers Den Haag af en daar zitten weer enorm veel ebook uittreksels tussen. Er zijn nog steeds diverse grote educatieve uitgeverijen die niet met hun titels te vinden zijn op Bookshelf waarbij bijvoorbeeld Kluwer toch echt wel als een essentiële gezien mag worden. Maar ja, die heeft zijn eigen ebookwinkel al.

Voor wat betreft de rest ben ik nogal skeptisch. De aanpak om in de pilot volledige opleidingen bij hogescholen deel te laten nemen staat haaks op het feit dat het aanbod niet voldoende is om een volledig curriculum af te dekken en alle voorgeschreven studieboeken te vervangen. En haaks op de aanpak van CB/Bookshelf om de ebooks te verkopen aan individuele docenten en studenten. Er wordt niet geïnvesteerd in een partnerschap tussen uitgevers en onderwijs om gezamenlijk vast te stellen wat er nodig is om daadwerkelijk e-studieboeken goed te introduceren in het Nederlandse hoger onderwijs.

Er zullen vast genoeg docenten en studenten te vinden zijn die op persoonlijke titel geïnteresseerd zijn om gebruik te gaan maken van Bookshelf en het aanbod van e-studieboeken dat er wel is. En waarom ook niet? Als ik kijk naar de drie proefexemplaren in de Bookshelf app op mijn iPad zie ik ook wel wat de voordelen zijn van digitale studieboeken. Maar ga je als student met een tablet (hoeveel studenten hebben een tablet?) of laptop in een les zitten terwijl je docent en medestudenten zelf niet met de digitale versie van het studieboek werken? En ga je als docent e-studieboeken voorschrijven aan al je studenten zonder te weten of ze wel de apparaten hebben om ze ook te kunnen lezen? Laat staan dat je ze allemaal moet uitleggen hoe ze die e-studieboeken moeten aanschaffen? Daarom is die integratie met de eigen digitale leeromgeving zo belangrijk.

Nee, ik kan dit hele traject tot nu toe alleen maar beschouwen als een aaneenrijging van gemiste kansen. En er zal nog veel moeten veranderen wil het nog goed komen. We zullen het zien.

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (12) Write a comment

  1. Als in een voetbalwedstrijd…….kans gemist? op naar de volgende. De man in t zwart (tegenwoordig ook verdacht vaak in het geel) heft nog niet gefloten dus de wedstrijd is nog niet over. ;)

    Reply

  2. Pingback: Dé (Hoger) Onderwijsdagen 2013 #owd13 | Vakblog

  3. Een knap en eerlijk verhaal Raymond. Goed kritisch zijn is belangrijk in deze fase van de ontwikkelingen. Toch blijft er veel aan het Bookshelf concept interessant, met name hun integratie in de leeromgeving (zoals Blackboard) ziet er wel heel goed uit. Ook het feit dat ze in ieder geval de hele keten in ogenschouw nemen is aantrekkelijk. Het zou goed zijn om met dit instrument te experimenteren zonder het meteen als pancee te brengen

    Reply

    • Dat was/is ook precies mijn punt. Het achterliggende idee is prima maar de uitvoering is er overduidelijk niet op gericht om het als een pilot/experimenteertraject samen met het onderwijs op te pakken. Die integratie klinkt leuk op papier bijvoorbeeld maar bij ons (wij deden aan de zijkant ook mee met de pilot voor de zomervakantie) bleek dat het niet te integereren was met onze ELO N@tschool.

      Ik zie nog steeds mogelijkheden voor Bookshelf maar dan moet die integratie niet ter discussie staan. Ook moet je met het onderwijs gaan kijken hoe je omgaat met het introduceren van digitale studieboeken in het onderwijs omdat het nu eenmaal consequenties heeft voor zowel docenten, studenten, openboek tentamens enz. Dat is precies wat we vanuit de bibliotheek met de opleidingen samen kunnen en willen oppakken maar dan heb je niet heel veel aan een dienst die simpelweg aangeboden en gepromoot wordt als een ‘website en apps waar je handig digitale studieboeken op kunt aanschaffen’. Zeker als dat dus niet geïntegreerd kan worden in de ELO en zeker als er maar een klein deel van de studieboeken inzit.

      Op dit moment benaderen deelnemende uitgevers vanuit het product Bookshelf hogescholen (directeuren) om een demonstratie te geven van het platform Bookshelf. Over enkele weken zit ik er zelf mee om tafel en dan hoop ik dat het gaat om samenwerking, experimenteren en met elkaar kijken hoe zowel het onderwijs als uitgevers hier wat mee opschieten.

      Maar de vraag was of er een beamer aanwezig was dus ik vrees dat het vooral een knoppencursus van het product wordt. En daar zit ik dus nog steeds niet op te wachten.

      Reply

  4. Pingback: Over doorberekenen van kosten van onderwijsmateriaal aan studenten (en hoe dat anders moet) | Vakblog

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top