Ebooks bij bibliotheken als alternatief voor ebookpiraterij

ebookpiraterij
Dat bibliotheken niet gezien worden als de ideale partner voor uitgevers en auteurs om te verdienen aan ebooks durf ik inmiddels wel te stellen. Uitgevers zijn zoekende naar nieuwe businessmodellen maar dat lijkt vooral te bestaan uit het vasthouden aan de prijzen die ook voor papieren exemplaren gelden, jarenlang prutsen met Adobe DRM en nu met de watermerk perikelen zitten, en dromen over Spotify/Netflix-achtige diensten om ebooks voor een vast bedrag per maand aan de man te brengen. Onderwijl spelende met ideeën over zelf (laten) verhuren van ebooks. En zorgen maken over de niet afnemende ebookpiraterij natuurlijk.

Bibliotheken lijken ondertussen de droom opgegeven te hebben dat ze alle ebooks onder het leenrecht kunnen gaan uitlenen. Er wordt met uitgevers individueel onderhandeld om met een ebookaanbod te kunnen komen en dat gaat maar traag. Uitgevers hebben, soms per auteur die ze vertegenwoordigen, andere eisen ten aanzien van het beschikbaar mogen stellen. Hele recente boeken willen ze niet uitleenbaar hebben omdat dit zou (kunnen) concurreren met de verkoop ervan. Ouder aanbod is zelfs bij lang niet alle uitgevers beschikbaar in digitaal formaat. Op basis waarvan worden de kosten berekend? Het is maatwerk voor elke uitgever.

Over downloadbare ebooks valt waarschijnlijk niet eens te praten uit angst voor piraterij. Bibliotheken en uitgevers lijken gezamenlijk op te trekken in een aanbod van streaming ebooks na pilotprojecten Lees Meer en de VakantieBieb app. Vanaf 2014 zullen er zo’n 1000 ebooks – ouder dan 3 jaar – aangeboden gaan worden aan alle bibliotheekleden via het nieuwe streaming ebookplatform. Voor actueler aanbod – van 1 tot 3 jaar oud – moet er €20 per jaar extra betaald worden en mag je 18 recentere titels lezen in een pluspakket.

Doe het goed of doe het niet
Voor de bibliotheken is dat een behoorlijk resultaat. Ze hebben nu eenmaal weinig invloed op de uitgevers en ze zullen helaas de meerwaarde moeten aantonen van de bibliotheken als het gaat om de businessmodellen van die uitgevers. Die 1000 gratis te lezen ebooks zullen best wel gebruikt gaan worden – we blijven nu eenmaal Nederlanders – hoewel ik weinig verwachtingen heb bij dat pluspakket. Wie gaat er 20 euro per jaar betalen om (maximaal 18) ebooks te lezen van 1 tot 3 jaar oud? Juist die zijn probleemloos via-via gratis beschikbaar of via de bekende sites op internet. Eenvoudig te downloaden en dan ook nog eens te gebruiken op één van de honderdduizenden ereaders die er in ons land verkocht zijn.

En dat geldt dubbelop voor de echt recente boeken, die nog geen jaar oud zijn. Die zullen hoe dan ook niet via de bibliotheken te verkrijgen zijn terwijl dat nou net de meest populaire categorie in de ebookpiraterij is. Eveneens met bijzonder weinig problemen gratis te downloaden.

Ik snap die uitgevers dus niet.

Goed, je kunt het misschien vervelend vinden dat bibliotheken je boeken, en nu ook je ebooks, willen uitlenen maar behalve de maatschappelijke functie van bibliotheken om mensen te laten lezen, hebben de bibliotheken ook een enorm bereik. Diederik van Leeuwen (directeur Stichting Bibliotheek.nl) noemt het een zichtbare trend dat steeds meer mensen de voorkeur geven aan gebruik boven bezit. Maar dat is precies waar het hele bestaansrecht en de dienstverlening van bibliotheken altijd al om gedraaid heeft.

Mensen lenen boeken als alternatief voor het kopen ervan. Mensen kunnen en willen niet voor alle boeken betalen die ze willen lezen. Ze willen ze ook niet allemaal in hun eigen boekenkast zetten. Mensen willen nieuwe boeken (van een voor hun onbekende auteur) eerst uitproberen. En mensen die veel lezen en lenen via bibliotheken zijn vaak ook mensen die daardoor meer boeken zijn gaan kopen. Iets dat zich al tientallen jaren in de praktijk bewezen heeft. Elke nieuwe bestseller wordt meteen door bibliotheken aangeschaft en veelvuldig uitgeleend. Gaat dat deels ten koste van de verkoopaantallen? Ongetwijfeld maar met papieren boeken is het nooit anders geweest en kun je het niet eens vergelijken met een situatie waarbij nieuwe boeken niet te lenen waren in de bibliotheken.

Het gaat om het hebben van een keuze
Met papieren boeken heb je altijd meerdere keuzes gehad. Je kocht het boek, nieuw, in een boekhandel of online. Een wat oudere titel was altijd wel ergens tweedehands te vinden, mits je de tijd wilde nemen om een exemplaar op te sporen. Je kon het wellicht lenen van iemand in je omgeving. En als je niemand kende om het van te lenen had je altijd nog de bibliotheek. Keuze volop. Betalen om een boek meteen te kunnen lezen. Iets minder betalen maar wel even speuren en iets langer wachten. Of (bijna) gratis maar dan moet je wel wat geluk hebben qua beschikbaarheid van het boek. Het is jouw keuze om een boek te willen bezitten of tijdelijk te willen gebruiken.

En met ebooks geven uitgevers geen keuzes meer aan mensen. Of je betaalt (de nieuwprijs) voor een eigen exemplaar of …. niks. Tweedehands ebooks worden als piraterij bestempeld en een ebook lenen van een kennis komt in de ogen van uitgevers op hetzelfde neer. En de bibliotheken? Die krijgen alleen een relatief veilig overgebleven restje waar ze ongetwijfeld ook nog hard voor hebben moeten knokken.

Er zit niks tussen het kopen van een ebook en het dan maar downloaden van ebooks uit illegale bron. Geen alternatieven voor de mensen die niet gewend zijn elk boek te moeten kopen dat ze willen lenen. Het zou niemand moeten verbazen waarom ebookpiraterij bijna maatschappelijk geaccepteerd is. Het is nu het enige alternatief voor het moeten kopen van al je ebooks.

De Pirate Library ipv de Pirate Bay
Onderzoeksbureau Gfk maakte vorige maand enkele cijfers bekend die hopelijk alle partijen doen nadenken. Aan het einde van dit jaar zullen er ongeveer 1 miljoen ereaders in gebruik zijn in Nederland. Voor slechts 12% van de ebooks op die ereaders is daadwerkelijk betaald. Het is een veilige conclusie dat de rest dus uit ‘ongewenste alternatieve bronnen’ afkomstig is vanuit het perspectief van de uitgevers. Ook al vind ik het zelf volledig acceptabel om door anderen gekochte ebooks te lenen overigens. Tablets zijn eveneens in grote aantallen in omloop maar worden steeds minder vaak gebruikt om op te lezen. Veellezers geven – ondanks het uitblijven van betaalbaar en leenbaar aanbod van downloadbare ebooks – kennelijk de voorkeur aan ereaders. Gevuld met illegale ebooks.

Dus waarom hier niet op inspelen, beste uitgevers? Maak je ebooks beschikbaar voor mensen met een ereader die *niet* van plan zijn alle ebooks te kopen die ze willen lezen. Laat mensen die ebooks goedkoop lenen via de beste partner die er is op gebied van uitlenen: de bibliotheek. Gooi er Adobe DRM op in combinatie met watermerken. Whatever.  Nee, dat is niet 100% veilig maar bibliotheekgebruikers lenen je boeken niet om ze vervolgens illegaal te verspreiden. Dat doen de ebookpiraten al met je retailversies. Streaming ebooks? Ook goed als extra keuze natuurlijk. Waarom niet kunnen kiezen tussen downloadbare versies en streaming versies die je liever wel op je tablet leest? Of in een VakantieBieb app.

En maak gezamenlijk met de bibliotheken een afspraak over leenvergoedingen. Een hoger bedrag per uitlening voor bestsellers en (hele) recente boeken. Wat minder voor de iets minder recente boeken en weer wat minder voor titels van meer dan 3 jaar oud. Ik ga dan ook helemaal mee in de opmerking van van Leeuwen om als bibliotheken samen met de uitgevers te gaan verkennen hoe de backlist van nog oudere titels gezamenlijk gedigitaliseerd kan worden. De bibliotheken hebben meer nog dan uitgevers belang bij een zo breed en volledig mogelijk aanbod.

Op die manier kunnen mensen weer kiezen. Ebooks kopen, ebooks lenen en aangezien je toch al bij de bibliotheek bent natuurlijk ook kiezen om liever het papieren exemplaar te lenen. Zodat de stap naar een Pirate Bay veel minder logisch wordt dan simpelweg naar de site van je plaatselijke openbare bibliotheek te gaan.

@afbeelding via Searchmyway

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (21) Write a comment

  1. Pingback: Over illegale ebooks, legaal lezen en veel drogredenen | Vakblog

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top