Nog een keer over de thuiskopieheffing en hoe je straks misschien meer moet betalen voor je ereader

thuiskopieheffing tarieven
De thuiskopieheffing blijft ongewijzigd gehandhaafd. De huidige regeling die dit jaar als tijdelijke oplossing werd ingevoerd wordt met twee jaar verlengd tot 1-1-2016, blijkt uit een algemene maatregel van bestuur die staatssecretaris Teeven van Veiligheid en Justitie gisteren naar de Tweede Kamer heeft gestuurd.

Dat betekent dat je weliswaar extra blijft betalen voor media en apparaten waar je digitale content van anderen op kunt bewaren maar dat de tarieven in bovenstaande tabel in elk geval niet verhoogd gaan worden.

Waarom ook al weer een thuiskopieheffing?
De thuiskopieheffing, die in Nederland wordt geïnd door een collectieve beheersorganisatie Stichting de Thuiskopie, is een zogeheten billijke vergoeding die betaald moet worden aan auteursrechthebbenden. Het auteursrecht geeft de maker van een werk het exclusieve recht om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen, behoudens de beperkingen, bij de wet gesteld (artikel 1 Auteurswet).

Eén van die beperkingen op het auteursrecht van de maker is de mogelijkheid van consumenten om voor eigen gebruik een thuiskopie te maken van een auteursrechtelijk beschermd werk zonder toestemming van de rechthebbende(n). In de Europese auteursrechtrichtlijn is voorzien dat lidstaten deze mogelijkheid mogen opnemen in hun eigen auteurswetten mits er ook een bijbehorend systeem is voor het compenseren van die rechthebbenden die benadeeld worden doordat consumenten voor eigen gebruik kopieën mogen maken.

Artikel 16c van de Nederlandse Auteurswet beschrijft de uitzondering die hier van toepassing is. Om precies te zijn beschrijft dit artikel de mogelijkheden voor het maken van een privé-kopie op dragers die bestemd zijn om een werk ten gehore te brengen, te vertonen of weer te geven, zoals het zo fraai in lid 1 gemeld wordt.

Als inbreuk op het auteursrecht op een werk van letterkunde, wetenschap of kunst wordt niet beschouwd het reproduceren van het werk of een gedeelte ervan op een voorwerp dat bestemd is om een werk ten gehore te brengen, te vertonen of weer te geven, mits het reproduceren geschiedt zonder direct of indirect commercieel oogmerk en uitsluitend dient tot eigen oefening, studie of gebruik van de natuurlijke persoon die de reproductie vervaardigt.

Artikel 16c en de uitzondering voor de digitale privé-kopie is ook de wettelijke basis voor het gegeven dat in Nederland het niet verboden is om muziek en films te downloaden van het internet. Ook materiaal dat zonder toestemming van de rechthebbenden op internet is gezet mag namelijk gebruikt worden ‘tot eigen oefening, studie of gebruik van de natuurlijke persoon die de reproductie vervaardigt’. Daar komen de discussies rondom illegaal downloaden ook om de hoek kijken, of beter gezegd, de discussies over het downloaden uit illegale bron want in Nederland is het artikel 16c dat er voor zorgt dat het downloaden zelf niet illegaal is.

Het tweede lid van dat artikel beschrijft de benodigde billijke vergoeding voor de rechthebbenden inclusief wie die compensatie moet betalen:

Voor het reproduceren, bedoeld in het eerste lid, is ten behoeve van de maker of diens rechtverkrijgenden een billijke vergoeding verschuldigd. De verplichting tot betaling van de vergoeding rust op de fabrikant of de importeur van de voorwerpen, bedoeld in het eerste lid.

In de wet is dus opgenomen dat het de fabrikanten (of importeurs) van de media en apparaten zijn die de vergoeding moeten betalen. Die thuiskopieheffing wordt door de fabrikanten en importeurs doorberekend in de prijzen en op die manier betaal je als consument dus een vergoeding voor het maken van een kopie voor eigen gebruik. Ongeacht of je daar de gekochte media of apparaten daadwerkelijk voor gebruikt.

Maar het alternatief was erger geweest
Het kabinet wilde aanvankelijk de thuiskopieheffing per 1 januari 2013 afschaffen en vervangen door een ander systeem dat beter zou moeten aansluiten op de technische ontwikkelingen. Dat bleek echter neer te komen op een aanpassing van artikel 16c waarmee de mogelijkheid voor het legitiem maken van een digitale privé-kopie zou komen te vervallen en wat al heel snel samengevat werd als een downloadverbod.

De Tweede Kamer wees na wat gesteggel die wijziging af, met als gevolg dat de thuiskopieheffing weer in ere hersteld werd.

Digitaal tussen de regels door lezen
Het ging de Stichting de Thuiskopie echter niet ver genoeg met de huidige thuiskopieheffing. Vanuit het overlegorgaan tussen de fabrikanten, importeurs en de Stichting de Thuiskopie (de Stichting Onderhandelingen Thuiskopievergoeding (SONT)) kwam dan ook eerder dit jaar een advies om een nieuw apparaat toe te voegen aan de regeling, namelijk de ereader.

De laatste jaren is het kopiëren van E-books en andere digitale geschriften flink toegenomen en komt de billijke vergoeding rechtens ook toe aan auteurs van die werken. Het is dan ook voor deze nieuwe groep rechthebbenden moeilijk verteerbaar dat e-readers vooralsnog niet in de regeling zijn opgenomen. Een e-reader is immers bij uitstek het voorwerp waar dit soort werken op worden gekopieerd en gelezen. Daarnaast is middels onderzoek vastgesteld dat op e-readers ook andere auteursrechtelijk beschermde werken worden vastgelegd zoals muziek en films.

De SONT kreeg niet haar zin want Teeven heeft dit advies vooralsnog niet overgenomen. Het kabinet beslist hier later nog over, nadat verder onderzoek naar het gebruik van ereaders is afgerond. Kennelijk is Teeven – net als ik – nogal sceptisch over dat onderzoek van SONT waaruit zou blijken dat ereaders ook gebruikt zouden worden voor opslaan van muziek en films. Op enkele ereadermodellen kun je inderdaad mp3’s bewaren maar ik moet het eerste e-ink scherm nog zien dat een film kan vertonen. En daarmee de eerste ereader nog zien waar iemand een film op gezet heeft.

Maar het is auteursrechtelijk zelfs nog interessanter
Het voorstel van SONT om ereaders onder de thuiskopieheffingregeling te laten vallen heeft meer consequenties dan alleen de paar euro die bovenop de prijs zou komen. Het betekent namelijk dat het downloaden van ebooks dan onder artikel 16c gerekend wordt. Het downloaden van ebooks is daarmee dus toegestaan voor eigen gebruik want anders zou die thuiskopieheffing niet berekend mogen worden.

En zo’n duidelijke uitspraak ligt er tot op heden nog niet. Als je een ebook als een regulier boek ziet, dan geldt namelijk artikel 16b van de Auteurswet die voorziet in het maken van een (analoge) kopie. Dat artikel sluit echter het kopiëren van volledige boeken uit. Beschouw je een ebook als een digitaal (media)bestand, dan geldt inderdaad artikel 16c en zou je ebooks voor eigen gebruik – volledig –  mogen downloaden.

De grap is dat er nooit een duidelijke uitspraak hierover gedaan is en dat juist het feit dat ereaders niet onder de regeling van de thuiskopieheffing vallen, als argument gebruikt wordt om het downloaden van ebooks uit illegale bron als onrechtmatig te bestempelen. Ereaders wel onder de regeling laten vallen zou het downloaden van ebooks effectief legaal maken en het zelfs kunnen bevorderen doordat je dan al een vergoeding betaalt voor die gedownloade ebooks bij de aanschaf van een ereader. Het wordt wel bijzonder moeilijk voor uitgevers met een rendabel en haalbaar legaal alternatief op de markt te komen als je voor een paar euro onbeperkt ebooks mag downloaden.

Uiteindelijk verwacht ik dat de thuiskopieheffing maar beperkt houdbaar zal blijken te zijn. Het laat iedereen betalen voor gekopieerde content ongeacht of je dat ook daadwerkelijk gebruikt, het stimuleert ongewenste praktijken en nog erger, het remt initiatieven af om met nieuwe, betere en betaalbare businessmodellen te komen. Diensten als Spotify, Netflix en Scribd zullen steeds vaker een alternatief gaan worden voor downloaden en met wat geluk zal het per 1-1-2016 niet nodig zijn om de thuiskopieheffing nog een keer te verlengen.

Het zou mooi zijn om niet nòg een keer over de thuiskopieheffing te hoeven bloggen.

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (8) Write a comment

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top