Waarom auteursrecht claimen op ondertiteling en songteksten een afleidingsmanoeuvre is

bizar auteursrecht ondertiteling songteksten
In de strijd van rechthebbenden tegen het – in hun ogen – illegaal hergebruik van hun kostbare en beschermde content op internet zijn we tegenwoordig in een nieuw hoofdstuk beland. Werden de pijlen wereldwijd van de vele belangenorganisaties voorheen gericht op sites die films, muziek of tvseries rechtstreeks als downloads aanboden, tegenwoordig wordt geschoten op alles wat zich in de periferie afspeelt. Onder de brede paraplu van ‘inbreuk op auteursrechten’ worden via usenet indexeersites, sites met ondertiteling en sites met songteksten vooral de consument op de korrel genomen.

Belangenorganisaties die de muziek- of filmindustrie vertegenwoordigen, zoals in Nederland o.a. BREIN, worden er bij het grote publiek niet populairder op en dat geldt ook voor het hele onderwerp van auteursrechten. Bij elk voorval, of het nu om FTDworld of recent nog Bierdopje gaat, is er sprake van een community die samenwerkt met een gezamenlijk doel. En dan kun je wel aanvoeren dat indexeersites verwijzen naar illegaal geupload materiaal – het downloaden ervan blijft vooralsnog gewoon toegestaan onder de Nederlandse wetgeving – en dat de bij ondertiteling vereiste film- en tv series vast ook niet legaal verspreid zijn, maar de link met auteursrechten blijft discutabel op zijn best. Waarna verontwaardigde gebruikers en leden van dergelijke communities zich nogal terecht afvragen waar het nou fout is gegaan met de – in hun ogen – belachelijke interpretatie van het auteursrecht.

Letter van de wet vs. hoe je die leest
En met die interpretatie gaat het ook niet altijd goed. Tenminste, in die gevallen waar er überhaupt een rechter aan te pas is gekomen want dat gebeurt ook maar zelden bij dit soort voorvallen. Tegen FTD besloot de rechter in 2011 dat de indexeersite weliswaar het delen van auteursrechtelijk beschermd materiaal stimuleerde (ondanks dat de site dus zelf geen materiaal verspreidde) maar dat vooral het interne beloningssysteem van kudos hierin de doorslag gaf. Het zou de leden van de community (zeer) actief aanzetten tot het opsporen en delen van beschermd materiaal. Je kunt hierbij maar nauwelijks spreken van een directe link met wat er in de wetgeving genoemd wordt.

Het raakt echter wel (een beetje) aan het meestgebruikte argument in discussies rondom auteursrecht en dergelijke initiatieven van eindgebruikers. En dat is dat zodra anderen met jouw content geld gaan verdienen het ineens door iedereen redelijk gevonden moet worden dat er ingegrepen mag worden door rechthebbenden. De basis van het auteursrecht is ook dat je als maker van een werk zelf mag bepalen hoe (en of) je dat werk openbaar maakt en exploiteert. Het feit dat anderen je werk zonder toestemming gebruiken om er zelf geld aan te verdienen is daarmee ook een fundamentele pijler geworden in bijna alle rechtszaken die over inbreuken gevoerd worden. Terecht overigens maar zoals met alles in het leven kent ook dit argument vele kanten die niet altijd even netjes belicht worden door rechthebbenden.

Als je als rechthebbende zelf je werken – al dan niet via een uitgever of platenmaatschappij – op de markt hebt gebracht, dan is het logisch dat je optreedt als anderen jouw werken ook ineens gaan verkopen. Of als je er voor gekozen hebt juist iets niet te willen verkopen en anderen doen dat vervolgens alsnog zelf. Precies waar het auteursrecht voor bedoeld is.

Denk niet zwart wit
Maar zeker op internet is het maar zelden zo zwart wit. Wat als anderen jouw werken gebruiken, daar zelf ook stevig in investeren en geld weten te verdienen met werken op een manier die je als rechthebbende zelf niet hebt kunnen bedenken? Wat als er helemaal geen rechtstreeks geld verdiend wordt maar een site, zoals FTD, vooral een grote community wil zijn en daar fictieve kudos als beloning voor gebruikt? Wat als anderen jouw werken zonder toestemming gebruiken maar jij als artiest of schrijver daar zelfs beter van wordt omdat het jouw eigen verkoopcijfers stimuleert? Je hebt dan nog steeds het auteursrecht maar wellicht niet het gelijk aan je kant.

In de rechtszaak tegen NederlandFM besloot de rechter dat de site illegaal de radiostreams van tientallen internetradiozenders embedde en aanbood omdat de site er (goed) aan verdiende via de advertenties. Een begrijpelijk vonnis maar hoeveel (duizenden) luisteraars zouden de radiozenders verloren hebben als NederlandFM was gestopt? Een portal met vele zenders was nooit bedoeld voor trouwe luisteraars van 1 zender – die rechtstreeks luisteren – en er was kennelijk veel behoefte aan een alles-in-1 site want anders had de site ook geen geld kunnen verdienen met advertenties. Gelukkig heeft NederlandFM nu afspraken gemaakt met Buma en Sena en bestaat de site nog.

Meezingen zonder toestemming
Een ander goed voorbeeld zijn de vele sites die songteksten aanbieden. Auteursrechtelijk gezien is het heel duidelijk want de teksten van muzieknummers zijn gewoon auteursrechtelijk beschermde werken. En dus heb je een verontwaardigde belangenorganisatie – in dit geval de National Music Publishers Association (NMPA) – die probeert om lyrics sites met advertentie-inkomsten offline te halen. Omdat er veel geld in om kan gaan en tekstschrijvers daar geen cent van zien. De NMPA benadrukt dat fansites en blogs niet aangesproken worden maar vindt het niet kunnen dat sites geld verdienen aan het verspreiden van songteksten.

En hier houdt mijn begrip op want de muziekuitgevers hebben geen verdienmodel met songteksten. Niemand verkoopt songteksten omdat ze weten dat niemand er voor zou betalen. En omdat songteksten alleen maar relevant zijn in combinatie met de uitvoering. Er wordt geen muzieknummer of -album minder verkocht omdat je de bijbehorende songteksten gratis op internet kunt vinden. Integendeel zou ik durven zeggen. Juist het mee kunnen zingen mbv teksten kan bepalend zijn in de keuze van muziek waar je naar wilt luisteren online. Het werkt bij mij tenminste wel zo met de lyrics plugin die ik in mijn browser geïnstalleerd heb en ik zou minder muziek luisteren/kopen van artiesten die actief proberen de songteksten te verwijderen. Gelukkig snappen sommige muziekmaatschappijen en artiesten dat je beter kunt zoeken naar een oplossing waar je zelf beter van wordt ipv alleen maar op te treden tegen anderen die iets bedacht hebben waar je zelf niet aan wilde. In je recht staan is wat anders dan verstandig omgaan met je rechten.

Tekst ter verduidelijking
De actie van BREIN tegen Bierdopje is uiteindelijk het beste voorbeeld van hoe het argument van auteursrechtinbreuken misbruikt wordt. Je kunt al genoeg twijfels hebben of er wel auteursrecht (van anderen) op zelfgemaakte ondertiteling rust maar ongeacht hoe een rechter daar ook over zou oordelen, het is lastig te zien welke belangen hier precies geschonden worden. De ondertitelingsbestanden werden door de leden van de community zelf gemaakt, vertaald en/of aangepast waarna ze gratis en vrijelijk verspreid werden. Zonder advertenties op de site of andere inkomsten en zonder dat de makers van deze bestanden zelf rechten claimden op de ondertiteling. Geen enkele TV zender, scriptschrijver of film-/televisiemaker had ooit een verzoek bij de site ingediend om ermee te stoppen.

Het is duidelijk dat BREIN alleen claimde dat de site inbreuk maakte op auteursrechten omdat men zelf een link legde tussen de ondertitelingsbestanden en het feit dat je deze in de praktijk vaak gebruikt om tv series en films te kijken die illegaal verspreid zijn. Dat je deze in dit land legaal mag downloaden en dat er geen enkele rechthebbende via BREIN daadwerkelijk claims op de door Bierdopje gemaakte ondertiteling heeft gedaan werd er natuurlijk niet bij vermeld. Het is begrijpelijk, maar wel erg jammer, dat de zaak niet voor de rechter is gekomen aangezien ik dat vonnis graag had willen lezen.

Want alle discussies en argumenten over inbreuken, auteursrechten en de belangen van rechthebbenden zijn bovenal afleidingsmanoeuvres. Die de aandacht afleiden van de intimidatietechnieken die belangenorganisaties inzetten tegen sites die voorzien in behoeftes die de contentindustrie zelf nog maar nauwelijks herkent. Blafbrieven, dure advocaten en langslepende juridische procedures die het vele sites onmogelijk maakt zelfs maar de discussie aan te kunnen gaan. Maar die ook de aandacht afleiden van de noodzaak om als rechthebbenden met nieuwe verdienmodellen te komen die een betere invulling geven aan hun recht tot exploitatie. Er wordt nog steeds liever energie gestoken in het oprichten van belangenorganisaties die de auteurswet als wapen inzetten naar hun eigen klanten toe dan in het maken van een aantrekkelijk product waar klanten voor willen betalen.

Uiteindelijk is het niet alleen de auteursrechtwetgeving waar de verandering in moet plaatsvinden maar moet er vooral iets veranderen in hoe het toepast wordt in deze tijd. Laten we beginnen met het opheffen van al die belangenorganisaties en de discussies rechtstreeks voeren met die rechthebbenden. Zonder sommaties. Zodat rechthebbenden hopelijk ook zien welke behoeften van hun (potentiële) klanten er achter de inbreuken zitten zonder meteen met handhaven van hun rechten te beginnen. Terecht of onterecht.

We zijn op een punt gekomen dat elke consument, elke site-eigenaar en elke blogger een deskundige moet zijn in het auteursrecht om gebruik te mogen maken van iets dat door een ander bedacht is. Dat we zoiets normaal zijn gaan vinden is wel het beste bewijs dat die afleidingsmanoeuvres helaas nog steeds werken. Uiteindelijk zullen de belangen van gebruikers en die van de makers wat dichterbij elkaar moeten komen wil er echt wat veranderen.

@foto: Krista76 via photopin cc

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (23) Write a comment

  1. Pingback: Nogmaals over het auteursrecht op ondertiteling (en wat je er zelf aan kunt doen) | Vakblog

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top