Praten over informatievoorziening en e-studieboeken in het onderwijs


Het afgelopen jaar hebben de ontwikkelingen niet stil gestaan als het gaat om e-studieboeken. Educatieve uitgevers zijn flink aan de slag gegaan en hebben een gezamenlijk platform ontwikkeld waar inmiddels ook een aanbod van digitale studieboeken op beschikbaar is. Dat platform, Bookshelf, kan echter nog zo mooi zijn en nog zo veel e-studieboeken bevatten (wat overigens nog lang niet optimaal is) maar het moet nog steeds aansluiten op wat het onderwijs er mee wil en kan. Dat onderwijs komt alleen niet vanzelf met een eenduidige vraag en het gaat dan mijns inziens ook niet werken als je vooraf dat antwoord al bepaald hebt in de vorm van Bookshelf. Aanbod schept niet automatisch de vraag.

Inmiddels merken ook de uitgevers dat er aanzienlijk meer moet gaan gebeuren willen ze een aanbod kunnen maken waar het onderwijs mee aan de slag kan en wil. De afgelopen maanden heb ik weer met verschillende vertegenwoordigers van uitgevers gesproken en we komen volgens mij wel tot dezelfde conclusie. Er zal met opleidingen gepraat moeten worden om te kijken wat ze als opleiding willen met e-studieboeken voor hun docenten en studenten. Niet alleen individuele docenten en studenten digitale varianten van studieboeken verkopen maar feitelijk de markt creëren in het onderwijs waar ze graag voor willen leveren. En dat houdt in dat je met elkaar verkent wat digitale boeken betekenen voor het onderwijs, wat het gebruik ervan betekent voor docenten en docenten en wat de consequenties zijn voor hoe er les gegeven wordt.

Om dit te kunnen doen moeten opleidingen en docenten gaan verwoorden waarom en hoe ze specifieke titels gebruiken voor hun lessen. Alleen dan kun je immers overzien wat de consequenties zijn als je van papieren titels overstapt op e-studieboeken. Waarom zet je een titel op de literatuurlijst, hoe gebruik je dat boek in je les en hoe moeten studenten het volgens jou gebruiken? Als het ineens een digitaal studieboek is geworden, ga/moet je dat dan anders gebruiken als docent? En kunnen studenten het dan wel gebruiken zoals jij dat voor ogen had? Dat zijn gesprekken die je dan niet met één docent moet hebben maar met een hele opleiding tegelijk want een individuele docent bepaalt niet in zijn eentje hoe er onderwijs gegeven wordt. Laat staan als je daarvoor aanpassingen in je ELO voor moet maken. Dat gaat breder dan zelfs een enkele opleiding. Veel breder

En de bibliotheek?
Gesprekken over alleen e-studieboeken zijn daarom al te specifiek als je het mij vraagt. Helemaal als je je daar als hogeschoolbibliotheek een rol in wilt gaan spelen. Ik zal niet voor andere hogeschoolbibliotheken praten maar ik beschouw mijn rol niet als facilitator voor uitgevers in het aan de man brengen van e-studieboeken. Noch als onderhandelaar vanuit de opleidingen om met een (door soms onrealistisch verwachtingen ingegeven) eisenpakket naar de uitgevers te stappen.

Nee, als bibliotheek wil ik het met het onderwijs hebben over hoe ze tegen de informatievoorziening in hun curriculum aankijken. Dat klinkt wat abstract maar het is heel snel heel praktisch te maken. Wat gebruiken de docenten aan onderwijsmateriaal, boeken, artikelen, rapporten, websites of databanken in hun lessen en waarom is dat noodzakelijk voor hun studenten bij het volgen van hun vakken? Geen moeilijke vraag maar het antwoord wordt niet zo gemakkelijk gevonden als ik er naar vraag.

Het gaat echt om toegang
En dat terwijl docenten dat antwoord eigenlijk al wel beschreven hebben in hun studiewijzers. Docenten hebben goed nagedacht over wat voor materiaal ze in hun lessen gebruiken vanuit een inhoudelijk perspectief maar staan maar zelden stil bij hoe ze het beschikbaar maken aan hun studenten. Maar je kunt het prima uit een studiewijzer afleiden.

Als er gebruik gemaakt wordt van boeken dan is het de vraag of het hele boek gebruikt wordt door de docent en studenten. Gaat het om de helft of meer van dat boek, dan is de kans groot dat het op een literatuurlijst wordt geplaatst en dat de student dat boek moet aanschaffen. Eigenlijk zou je dat vak niet moeten kunnen halen als student als je niet beschikt over dat boek. De toegang tot dat materiaal is zo essentieel dat je als docent bijna geen andere keuze meer hebt dan het voor te schrijven. Niet omdat een uitgever dat belangrijk vindt maar omdat een docent dat belangrijk vindt.

Maar het komt veel vaker voor dat een docent slechts 1 of 2 hoofdstukken uit een boek belangrijk vindt voor zijn of haar les. Dan is het onwenselijk (en onverstandig) om dat boek dan aan te laten schaffen door studenten. Grote kans dat een student dat boek niet aanschaft omdat hij of zij geen 50-100 euro wil betalen voor een boek dat maar deels gebruikt wordt. Gelukkig heb je daar als hbo een readerovereenkomst voor met de Stichting PRO. Die stelt docenten in staat om dat ene hoofdstuk in te (laten) scannen en als PDF in zijn ELO module op te nemen. Zolang het maar binnen de 10.000 woorden blijft valt dat keurig onder de afkoopregeling en kunnen studenten kosteloos (en gegarandeerd) dat materiaal raadplegen voor hun vak. Datzelfde geldt ook voor (losse) tijdschriftartikelen die een docent van belang vindt voor de studenten. We kunnen je als bibliotheek ook nog eens haarfijn uitleggen hoe dat zit met die readerovereenkomst en auteursrechten.

Is bepaald materiaal wel interessant als achtergrondinformatie voor een vak maar is het niet essentieel? Dan kun je dat als kort stuk wederom digitaal opnemen in je module. Of – als een relevante website is – een link aanbrengen vanuit je module. Zijn het langere stukken, complete boeken of bepaalde tijdschriften? Dan is dat waar we als bibliotheek in voorzien. Dat plaatsen wij dan in onze collectie zodat studenten dat kunnen gebruiken. Of we regelen toegang tot een databank voor een specifieke opleiding. Of inderdaad, we gaan praten met uitgevers als er geen goed bestaand aanbod is en er wat nieuws nodig is. Bibliotheken regelen de toegang tot die achtergrondinformatie.

Vraag kan wel aanbod scheppen
Als je als docent weet waarom je een boek op de literatuurlijst hebt gezet en weet hoe je het in de les gebruikt, dan kun je het inderdaad gaan hebben over e-studieboeken met een uitgever. Maar als je dan toch met die uitgever om tafel zit, waarom dan ook niet praten over het door studenten laten kopen van specifieke hoofdstukken uit e-studieboeken? Want als je maar de helft van een boek nodig hebt, dan zou je toch eigenlijk ook alleen maar hoeven te betalen voor die ene helft?

En als je een docent bent die meer wil van e-studieboeken dan alleen maar een digitale versie van een bestaand papieren boek, dan zou je eens kunnen nadenken over hoe zo’n digitale tekst uitgebreid kan worden met multimedia. Instructiefilmpjes. Oefeningen. Ingebouwde testen en toetsen. Dat soort dingen.

Dan kan het onderwijs nadenken wat ze aan onderwijsmateriaal nodig hebben voor het geven van goed onderwijs. Uitgevers kunnen naar hun aanbod kijken en afstemmen op die nieuwe vragen. En de bibliotheek kan ervoor gaan zorgen dat docenten én studenten toegang hebben tot die informatie die ze nodig hebben. Of het nou e-studieboeken zijn, gescande boeken en artikelen in de ELO of de eigen bibliotheekcollectie.

Dat zou volgens mij een goed gesprek moeten opleveren als we het zo eens aanpakten.

@video door SURFmarket gemaakt met een reeks korte interviews, gemaakt tijdens de Onderwijsdagen, met vooral mensen uit onderwijsbibliotheken over de meerwaarde van e-studieboeken voor het onderwijs. En ja, het is deels schaamteloze zelfpromotie want je ziet en hoort mij ook voorbij komen.

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (10) Write a comment

  1. In het begin van de jaren negentig had ik als docent bij de UvA uit een boek alleen maar één tabel nodig. Ik heb toen bij Scheltema telkens een deel van de tabel in me opgenomen en thuis genoteerd. Ik besprak toen met de verkoper de situatie en ‘voorspelde’ dat het in de toekomst mogelijk zou worden om een (klein) deel van een boek, zelfs een pagina te kunnen aanschaffen. Vervolgens is hij als gastdocent ‘opgetreden’ om zijn visie over de toekomst van de boekhandel te vertellen

    Reply

    • Niet intranet nee maar zolang het binnen de grenzen van de readerovereenkomst blijft mogen docenten zeker wel delen van een boek of artikelen inscannen en in hun ELO module zetten. Tot 10.000 woorden bij boekdelen en tot 8000 woorden bij artikelen. Dat is precies waarom hoger onderwijsinstellingen de readerovereenkomst ook hebben.

      Reply

  2. Pingback: Over studieboeken en waarom ze al jaren gekopieerd worden | Vakblog

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top