Sherlock Holmes: Een studie in auteursrecht

Sherlock Holmes plaque on Abbey House, Baker Street
Ik ben een groot fan van Sherlock Holmes. Ik heb alle verhalen in de boekenkast staan, alle DVD’s van de jaren 80 tvserie met Jeremy Brett meerdere keren bekeken en beschouw de huidige tvseries Elementary en Sherlock als verplicht kijkvoer. Omdat je geen beroemde detective (of jurist) hoeft te zijn om te beseffen dat alle Sherlock Holmes verhalen van de schrijver Arthur Conan Doyle inmiddels in het publieke domein (moeten) liggen – Conan Doyle overleed in 1930 en het auteursrecht verloopt 70 jaar na het overlijden van de maker – was ik jaren geleden al verbaasd dat er nog wel degelijk auteursrecht geclaimd werd op de personages uit de Sherlock Holmes verhalen in Amerika.

“American slang is very expressive sometimes”
Het had me niet moeten verbazen eigenlijk want als er één land is waar commerciële belangen zwaarder wegen dan het auteursrecht dan is het Amerika wel. In 1998 werd daar de Copyright Term Extension Act (CTEA) ingevoerd die – net als in Europa want zo fijn gaat het hier ook weer niet – de duur van het auteursrecht verlengde van 50 jaar naar 70 jaar na het overlijden van de maker. De CTEA voegde er echter een belangrijke aanvulling aan toe: voor werken die voor 1 januari 1978 openbaar gemaakt zijn gemaakt werd de duur met nog eens 20 jaar verlengd.

In Amerika vallen de commercieel interessante werken echter bijna allemaal onder wat ze ‘corporate authorship‘ noemen (het auteursrecht van in opdracht gemaakte werken komt toe aan de opdrachtgever) en daar stond 75 jaar auteursrecht voor voordat ook deze duur werd verlengd met 20 jaar naar een totaal van 95. Het komt er op neer dat alle werken die ten tijde van de CTEA auteursrechtelijk beschermd waren – alles van 1923 en daarna – pas vanaf 2019 in het publieke domein komen te vallen. De CTEA wordt ook wel de Sonny Bono Copyright Extension Act of de Mickey Mouse Protection Act genoemd aangezien zowel Sonny Bono (ja, de echtgenoot van) als Disney grote inspanningen leverden om deze wetgeving er doorheen te krijgen. De laatste deed dat om te voorkomen dat de vroege tekenfilms van Mickey Mouse in het publieke domein zouden komen.

“The case is afoot”
Enfin, dat had en heeft dus ook invloed op de Sherlock Holmes verhalen want ook al zijn de meeste Sherlock Holmes verhalen gepubliceerd aan het eind van de 19e eeuw en begin van de 20ste eeuw, de laatste 10 verhalen zijn van na 1923 en zijn dus nog beschermd in Amerika. En ook al zijn de commerciële belangen niet zo groot als die van Disney, ze zijn ruim voldoende aanwezig om ze te willen claimen en beschermen. Het (Britse) bedrijf Conan Doyle Estate (CDE) beschikt over het auteursrecht van die resterende verhalen en bewaakt ze ook actief. In Amerika verstrekken ze ook licenties om de personages en de verhalen te mogen gebruiken aan o.a. Warner Brothers voor de Sherlock Holmes films met Robert Downey jr, CBS voor Elementary en de Amerikaanse distributeur voor de BBC serie Sherlock. Daarnaast sturen ze cease and desist brieven (een term die te mooi is om te vertalen) naar een ieder die poogt een bewerking van de Sherlock Holmes verhalen en personages commercieel te exploiteren.

Waarbij ze het lastige onderscheid tussen de verhalen die wel en die niet auteursrechtelijk beschermd zijn gemakshalve achterwege laten.

In de praktijk betekende dat bijna alle auteurs die zelf verhalen, gebaseerd op Sherlock Holmes verhalen, wilden publiceren terugkrabbelden en voor een licentie betaalden, ongeacht of dat nou helemaal terecht was of niet. Tenminste tot de CDE een brief stuurde naar Leslie Klinger die als redacteur op het punt stond een verhalenbundel te publiceren met verhalen die zich in de wereld van Sherlock Holmes afspelen. Hij stelde dat alle in die bundel gebruikte elementen uit de Sherlock Holmes verhalen vrij zijn van auteursrecht en spande een rechtszaak aan tegen de CDE.

En toen werd het pas echt interessant. De CDE kon moeilijk claimen dat ze het auteursrecht hebben op de Sherlock Holmes verhalen van voor 1923 en dus gooiden ze het over een andere boeg. Ze beargumenteerden dat de personages van Sherlock Holmes en Dr. Watson zich door hadden ontwikkeld gedurende de (beschermde) tien verhalen en dat daardoor alle rechten op beide personages beschermd zouden blijven tot het laatste verhaal in 2022 in het publieke domein zou komen.

“Elementary, my dear Watson”
Afgelopen week kwam er een uitspraak (PDF) van het Amerikaanse hoger gerechtshof die dat argument resoluut afschoot. Alleen de verhaallijnen, dialogen, personages en karaktereigenschappen die in de tien nog beschermde verhalen geïntroduceerd worden vallen onder de verlengde bescherming terwijl de rechter het gegeven dat een werk in het publieke domein nooit meer geclaimd kan worden als fundamenteel uitgangspunt van het auteursrecht bestempelt.

It is a bedrock principle of copyright that “once work enters the public domain it cannot be appropriated as private (intellectual) property,” and even the most creative of legal theories cannot trump this tenet. Having established that all but the Ten Stories have passed into the public domain, this Court concludes that the Pre-1923 Story Elements are free for public use.

De rechter oordeelt dus dat de verhaallijnen, dialogen, personages en karaktereigenschappen uit de verhalen van voor 1923 in het publieke domein vallen en dat al die verhaalelementen uit de tien verhalen van na 1923 wel degelijk auteursrechtelijk beschermd zijn.

“What you do in this world is a matter of no consequence. The question is what can you make people believe you have done.”
Voor Leslie Klinger, die wel degelijk verhaalelementen uit die tien verhalen in zijn bundel heeft staan, betekent het dat daarvoor alsnog een licentie afgesloten zal moeten worden. Voor de Conan Doyle Estate zijn de mogelijke consequenties wat groter want ze kunnen nu alleen maar licenties afsluiten voor de laatste tien verhalen en de specifieke verhaalelementen uit die tien verhalen. Dat zal weinig impact hebben op al afgesloten licenties aangezien zowel de films als de tvseries elementen uit die tien verhalen zullen gebruiken maar het biedt nu wel ruimte om commerciële bewerkingen te maken zonder daarvoor per se een licentie met de CDE af te sluiten.

Maar het feit dat er nu een uitspraak ligt over de rechten op personages die in werken voorkomen die op hun beurt in het publieke domein zijn gekomen heeft waarschijnlijk wel grotere consequenties in het Amerikaanse auteursrecht. Zodra het auteursrecht verloopt op een werk waarin een personage geïntroduceerd werd, komt ook het personage in het publieke domein te vallen. Ook als er (vele) werken over dat personage daarna zijn gepubliceerd die nog wel auteursrechtelijk beschermd zijn. Rechthebbenden kunnen dan niet meer voorkomen dat anderen werken maken en exploiteren die gebaseerd zijn op die personages of die personages zelf bevatten.

En dat gaat dan ook verder dan alleen Amerika want de commercieel interessante personages uit het begin van de 20ste eeuw zijn wereldwijd bekend en mogen dan ook wereldwijd gebruikt worden in dat geval. Niet alleen Sherlock Holmes maar de stopwatch is nu ook gestart voor Disney’s Mickey Mouse die in 1928 zijn debuut maakte en wiens eerste cartoon in 2023 in het publieke domein komt.

Mits er in de tussentijd geen nieuwe Mickey Mouse Protection Act ingevoerd wordt natuurlijk.

@foto: gregwake via photopin Creative Commons
#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (18) Write a comment

  1. Het noemen van Sherlock Holmes in je titel heeft me gelijk je blog laten lezen. Slimmerd! ;-)
    Maar het is ook nog eens boeiend. Als ik dit zo lees dan is het als je het met wat fantasie doortrekt dat Brein eens een keer aan het kortste eind trekt. Zo zie ik het graag.
    Over het slapend rijk worden door oncreatievelingen zeg ik maar even niets.

    Reply

    • Het was ook erg leuk om het ook (een beetje) over een hobby te hebben op dit blog :) En inderdaad, de vergelijking met een partij als Brein die sommaties stuurt is al snel gemaakt hoewel de Conan Doyle Estate tenminste echt de rechthebbenden zijn van die 10 verhalen. In tegenstelling tot de stichting Brein die alleen maar “namens” (onzichtbare) rechthebbenden praat en waar je ook niks bereikt mocht je ze al voor de rechter willen en kunnen slepen. Daar zal het toch een stuk concreter voor moeten worden, zoals in de zaak van de Sherlock Holmes Copyright Caper ;)

      Reply

  2. Pingback: Sherlock Holmes is (echt) in het publiek domein | Vakblog

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top