Bibliotheekwet: van concept naar wetsvoorstel

Nadat er vorig jaar – van 19 april t/m 19 mei – een internetconsultatie plaatsvond over het eerste concept van de Bibliotheekwet (of de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen zoals de wet formeel gaat heten) is het even stil geweest. Ik maakte me na afloop van die consultatie vooral zorgen over het ontbreken van duidelijke reacties en standpunten vanuit de openbare bibliotheken zelf maar dat weerhield anderen – zoals de Raad van State en het Nederlands Uitgeversverbond (NUV) – er niet van om met veel opmerkingen te komen over de organisatie van het stelsel en wat de taken zouden moeten zijn van de bibliotheken in de 21ste eeuw.

Gisteren verscheen dan eindelijk toch de Vaststelling van een geactualiseerd stelsel van openbare bibliotheekvoorzieningen (Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen) op de site van de overheid.

De memorie van toelichting (vanaf pagina 9 van het wetsvoorstel) gaat zeer uitgebreid in op alle achtergronden en individuele artikelen in de wet. Uit het wetsvoorstel blijkt o.a. dat, vooral nav het advies van de Raad van State, er ten aanzien van de regulering het een en ander veranderd is, waaronder een herdefiniëring van de maatschappelijke functies van de openbare bibliotheken (op niveau van de organisatie, niet individuele vestigingen).

Een voor een ieder toegankelijke openbare bibliotheekvoorziening omvat in ieder geval de volgende functies:
a. ter beschikking stellen van kennis en informatie;
b. bieden van mogelijkheden tot ontwikkeling en educatie;
c. bevorderen van lezen en het laten kennismaken met literatuur;
d. organiseren van ontmoeting en debat; en
e. laten kennis maken met kunst en cultuur.

Een ander interessante keuze in het wetsvoorstel is de keuze in het lidmaatschap dat in artikel 12 is opgenomen. Hierbij kan het lidmaatschap bij de openbare bibliotheek het gebruik van een fysieke voorziening, de digitale voorziening of beide voorzieningen omvatten. Een fysieke voorziening is dan een lokale bibliotheek, terwijl met de digitale voorziening de landelijke digitale bibliotheek bedoeld wordt. Dit betekent dat je er voor kunt kiezen om lid te zijn/blijven van je lokale bibliotheek en (voor ongetwijfeld een extra bedrag) lid te worden van de landelijke digitale bibliotheek die door de KB beheerd wordt maar dat je ook alleen lid kunt worden van de nieuwe digitale bibliotheekvoorziening.

De Raad van State publiceerde gisteren tegelijkertijd ook hun advies (PDF) weer op dit nieuwe wetsvoorstel.

De Raad van State focust zich vooral op wat zij als overregulering van het stelsel ziet met teveel betrokken partijen maar ziet ook de mogelijkheid om alleen lid te kunnen worden van de digitale bibliotheekvoorziening als een probleem voor de ledenaantallen van de fysieke bibliotheken.

De verwachting is dat er op de langere termijn sprake zal zijn van een verder afnemend fysiek gebruik en een groeiend digitaal gebruik. Hierdoor rijst de vraag of er geen sprake zal zijn van verdrukkingseffecten door de digitale bibliotheek. Indien het lidmaatschap van beide vormen van de bibliotheek wordt losgekoppeld, bestaat het gevaar dat het aantal leden van de fysieke bibliotheek verder zal dalen ten gunste van het aantal leden van de digitale bibliotheek. Het is daarom de vraag of het wenselijk is de mogelijkheid te openen om lid te worden van de digitale bibliotheek zonder koppeling aan een lidmaatschap van de fysieke bibliotheek.

Laat ik die vraag ook eens beantwoorden. Ja. Dat is wenselijk. Het is weer eens typisch oud denken om vast te klampen aan de traditionele lokale bibliotheek met boeken door zelfs leden, die alleen maar behoefte hebben aan de landelijke digitale bibliotheekvoorziening, te verplichten ook lid te worden van de bibliotheek in hun woonplaats. Tegen extra kosten verplicht worden een dienst af te nemen die je niet wilt, teneinde betalend lid te worden van een dienst die je wel wilt. Koppelverkoop heet dat volgens mij en het is wettelijk verboden in de Mededingingswet als je een onderneming bent met een economische machtspositie. Ik denk trouwens dat het alleen maar goed is om de bibliotheken te stimuleren aan de slag te gaan met innoveren en de benoemde vijf maatschappelijke functies zonder daarbij mee te kunnen liften op de groeiende populariteit van een landelijke digitale bibliotheekvoorziening.

In het nader rapport – ook beschikbaar op de site van de rijksoverheid – gaat de minister in op alle punten uit het advies van de Raad van State maar lijkt ze in elk geval niet van plan te zijn aanpassingen te doen op het punt van dat lidmaatschap.

Maar iets zegt me dat we nog wel even moeten wachten op de definitieve versie van de Bibliotheekwet. Op 23 januari wordt het voorstel in ieder geval besproken en op de agenda valt te lezen dat Kamerleden tot 13 februari nog hun inbreng kunnen geven.

Meer lezen? Lees dan de relevante documenten over de Bibliotheekwet op de site van de rijksoverheid over ‘letteren en bibliotheken’ // het artikel van Wim Keizer op Bibliotheekblad.nl over de reactie van de Raad van State // Reactie van de VOB op het wetsvoorstel over het ontbreken van de lokale bibliotheek

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (22) Write a comment

  1. Pingback: Right to e-read: het recht op uitlenen van ebooks | Vakblog

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top