Over het ebookplatform en wat bibliotheken er mee gaan doen

ebookplatform

We hebben er lang op moeten wachten maar afgelopen week kwam het er dan toch. Een groot aanbod van ebooks op het nieuwe ebookplatform van de Bibliotheek. Met een – in mijn ogen – royale leenvergoeding naar de uitgevers toe voor de beschikbare titels op het platform. En was iedereen blij? Natuurlijk niet. De techniek werkte niet helemaal mee, ook ik zeurde nog wat over het (niet) kunnen vinden van titels die je op een ereader kunt lezen (terwijl ik niet eens Nederlandstalige boeken lees) en de consensus lijkt vooral te zijn dat het wel een aardig begin is maar dat een aanbod van 5000 digitale titels slechts een druppel op een gloeiende plaat blijft gezien wat er digitaal voor handen had *kunnen* zijn.

Tot je echt even gaat nadenken over die getallen. Opgejut door het idee dat er tienduizenden ebooks op een gemiddelde USB stick passen en dat je ze tegenwoordig in een kwartiertje ook kunt downloaden (uit illegale bron) lijken we allemaal bezeten te zijn van het idee van een allesomvattend aanbod. Dertigduizend titels in Nederland als ebook leverbaar? Dan moeten de bibliotheken die natuurlijk wel allemaal aanbieden en lijkt het tegen te vallen als er ‘slechts’ 5000 titels digitaal te lenen zijn.

En dan moet de rem er ook nog opgezet worden door de bibliotheken. Maximaal vijf ebooks zijn er te lenen die je tussentijds niet in kunt leveren. Om te voorkomen dat het platform – en de portemonnee – ten onder gaat aan het eigen succes. Tienduizenden, honderdduizenden, misschien miljoenen uitleningen per jaar zouden er gerealiseerd kunnen worden als die beperking er niet op zat. Maar er moet 12, 24 of 36 cent per uitlening afgerekend worden aan de uitgevers, afhankelijk van hoe recent titels zijn. Ook al leen je ze als gebruiker puur om te kijken of het wat voor je is. Dat is bij bijna alle bibliotheken ook wel het geval met fysieke boeken maar ja, als je er dan 15 mee mag nemen dan zul je toch wel minstens met 2 grote tassen de bibliotheek verlaten. Digitaal zouden er geen redenen zijn waarom iemand niet even 50 ebooks op zijn boekenplankje zet. Ka-ching gaat de kassa.

Dus het blijft bij 5 ebooks per lener. Beheersbare kosten.

Veelzeggend vind ik het gebruik van het woord ‘bestellen’ op het ebookplatform. Ik deed nog de suggestie vorige week om dat te wijzigen naar ‘lenen’ maar ik besefte me later pas dat de term bestellen inderdaad toepasselijker is. De 5000 titels op het ebookplatform is namelijk niet de collectie van de bibliotheken die uitgeleend wordt. Het is een catalogus met ebooks van de uitgevers die een overeenkomst gesloten hebben met de bibliotheek en die door bibliotheekleden besteld kunnen worden. Met een gebruikslicentie gedurende drie weken. Voor 12, 24 of 36 cent per bestelling.

Dat het niet om een collectie van de bibliotheken gaat is ook te zien aan dat aanbod. Bibliotheken hebben namelijk nooit de rol en functie gehad om alle papieren boeken aan te bieden. Niet alleen omdat dat letterlijk onmogelijk zou zijn maar vooral omdat de bibliotheken waarde willen toevoegen aan datgene dat ze wel aanbieden. Een evenwichtig aanbod, representatief voor de verschillende doelgroepen die ze bedienen en afgestemd op de lokale bevolking. Een gebalanceerde mix van jeugdboeken, romans, bestsellers, (jeugd)studieboeken,  historie en cultuur. Voor jong en oud. Collectioneren is selecteren en filteren. Uit een gigantisch aanbod en dat doordacht, en met beleid, aanbieden aan je klanten. Collectioneren is een vak.

Als je door de 5000 titels bladert dan zie je dat er niet veel selectie heeft plaatsgevonden. Daar heeft in elk geval geen collectioneringsplan aan ten grondslag gelegen die een gebalanceerd aanbod moest garanderen. Zonder een oordeel te vellen over de inhoud kun je gerust concluderen dat bepaalde thema’s en onderwerpen sterk oververtegenwoordigd zijn terwijl er vele genres, thema’s en onderwerpen ontbreken. Logisch want dat wordt in sterke mate bepaald door de uitgevers die (niet) meedoen aan dit ebookplatform van de bibliotheken. Dan bied je ‘slechts’ 5000 titels aan maar dat is wel 1/6 van het totale aanbod van ebooks in dit land. Probeer je eens je lokale bibliotheek voor te stellen als die 1/6 van alle fysieke Nederlandstalige boeken in de kasten had staan. Die zou minstens enkele keren groter moeten zijn en je zou tureluurs worden van alle ruis en – voor jou – nutteloze titels die kostbare ruimte innamen. Collectioneren is zo veel meer dan bestellen.

Het ebookplatform is dus vooral een bestelplatform. Niet retourneerbare bestellingen. All sales are final, zouden de Amerikanen zeggen. De bibliotheken hebben je bestelling betaald en willen dat best nog een keer doen als je na 3 weken dezelfde titel weer wilt bestellen. Maar het heet geen verlenging omdat het ook geen verlenging is. Het is een nieuwe bestelling. Je levert geen bestelde boeken in, nee, je gebruiksrecht verloopt simpelweg. En dan heb je weer een plekje vrij op je boekenplank om een nieuwe titel te bestellen.

Maar hoe erg is dat? Om de oude werkwijzen en terminologie los te laten? Om als bibliotheken (voor nu) alleen minimaal te selecteren en vooral te gaan voor een groot aanbod van titels?

Helemaal niet denk ik. Je moet eerst een aanbod hebben om uberhaupt in te kunnen selecteren natuurlijk. Papieren boeken kun je gewoon bestellen als bibliotheken en in je collectie opnemen maar met ebooks gaat dat inherent niet op die manier. Het ebookplatform is precies dat, een bestelplatform dat eerst gevuld moet worden met zoveel mogelijk ebooks. Een beetje zorgen dat tijdens de opbouwfase bepaalde type boeken niet zwaar oververtegenwoordigd zijn maar vooral toevoegen, toevoegen en toevoegen.

En heb je dan eenmaal 10.000, 20.000 of misschien wel alle 30.000 titels op het platform staan, dan kun je pas gaan beginnen met selecteren. Subcollecties aanmaken voor specifieke doelgroepen. Specifieke onderwerpen. Thematische selecties. Niet meer bladeren door grove categorieën met honderden boeken waar er misschien een paar relevant voor je zijn maar een aanbod op-maat. Met goede aanbevelingen van bibliothecarissen maar ook van andere leners.  Je ziet een aanzet daartoe al bij de VakantieBieb app natuurlijk. Elke vakantie worden er aan de hand van een thema en enkele genres nieuwe selecties van titels aangeboden. Nu verlopen die titels nog in de app maar dat hoeft in de toekomst niet meer het geval te zijn als ze ook op het ebookplatform beschikbaar zijn. Stel je nu eens je digitale openbare bibliotheek voor die aan de hand van actuele thema’s en de titels die je al gelezen hebt je suggesties geeft over andere interessante titels. Met beoordelingen van andere leners erbij.  Het is geen science-fiction want het lijkt op een Amazon of Bol.com bibliotheekvariant.

En maakt het jou uit hoeveel ebooks Bol of Amazon heeft? Gaat het er uiteindelijk voor een bibliotheek niet om dat je er ebooks kunt vinden die je wilt lezen? Dus wat maakt het uit of de bibliotheken 5000 of 50.000 ebooks heeft? Wat ons als bibliotheekleden zou moeten boeien is met welke diensten de bibliotheken in de toekomst gaan komen die gebaseerd zijn op dat ebookplatform.

Het zou echter wel fijn zijn als de bibliotheken ons ook meenamen in die toekomstvisie. Want ook al denk ik dat ik het redelijk ingeschat heb, het kan zo zijn dat Bibliotheek.nl en de VOB vol verbazing en ontzetting het bovenstaande gelezen hebben ;-)

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (26) Write a comment

  1. Raymond, in december werd ons verteld dat er tot wel 50 titels per week bij zouden kunnen komen, omdat het voor uitgevers heel erg makkelijk is om titels toe te voegen via hun eigen interface bij het eboekhuis. Enerzijds de vraag of uitgevers dat gaan doen. Anderzijds gaf BNL het voorbehoud: totdat onze pot met geld op is.
    Behalve de techniek die vreselijk veel te wensen over laat – dingen die niet werken, langzaam werken, of niet gebruiksvriendelijk zijn, is die collectie straks wel van levensbelang. Ik heb tot nu toe maar een handjevol boeken gevonden die ik echt zou willen lezen. Ik denk dat er voor iedere doorsnee lezer maar hooguit een stuk of tien titels te vinden zijn, die met graagte worden gelezen.
    Als die collectie dus niet gestaag groeit, is de eerste groep mensen die erop duikt dus na een half jaartje uitgekeken.
    Ook bij de NBD ePortal zie je het verschijnsel: veel gebruikers over vijf jaar, maar tijdens een korte periode maar een hele kleine groep actief.

    Reply

    • Ik ben het helemaal met je eens. Ik probeerde er vooral mee aan te geven dat het niet om 5000 of 10.000 ebooks gaat want het is nu gewoon geen collectie. Als de inkoopcommissie zelf een catalogus van de 30.000 leverbare ebooks had mogen doorzoeken, dan hadden ze nog niet eens de helft van de huidige titels uitgezocht denk ik. En vooral aangevuld met de populaire titels natuurlijk.

      Je hebt uiteindelijk vooral de ebooks nodig die nu ook (goed) verkocht worden door de uitgevers en daar wringt de schoen natuurlijk want dat zijn de laatste titels die een uitgever voor 36 cent per uitlening wil toevoegen aan het aanbod van de bibliotheken. Maar toch moet dat gebeuren willen de bibliotheken echt mooie diensten/collecties gaan ontwikkelen, gebaseerd op een breed genoeg aanbod op het platform. Dat hoeven er niet perse 30.000 titels te zijn maar het moet wel voorzien in de vraag en ik ben het met je eens dat het op dit moment echt zo ver nog niet is. Ik vrees ook dat het plusabonnement daar weinig aan gaat veranderen want dat zou alleen iets opleveren denk ik als je dat op dezelfde manier doet als Sprinters bijv. Bestsellers en populaire boeken waar je normaliter maanden op zou moeten wachten met reserveringen, daar willen mensen best extra voor betalen om dat te kunnen lenen.

      Met ebooks zou dat ook wel het geval zijn denk ik. Maar daarvoor ontbreken die bestsellers en populaire boeken nou net.

      Reply

      • Als de keuze goed is en het gaat heel makkelijk, dan zullen mensen ervoor bereid zijn te betalen. Daarvan ben ik heilig overtuigd. Eenmaal aan Adobe DE gewend, dan zal zelfs dat als makkelijk worden ervaren.
        Voor het aanbod blijven we afhankelijk van de uitgevers. Op zich is er met het platform al heel wat bereikt. De internationaal geaccepteerde limiet van ‘one license, one user’ hebben we niet. Dat lijkt me heel wat.
        Qua collectie mogen we nog niet echt veel kiezen in de zin van ‘er werken te weinig uitgevers aan mee’.
        Tja, de allernieuwste toptitels als ebook te leen voor een habbekrats. Als klant zou ik het willen. Omdat ik nog moet leven van een fysieke bibliotheek, zeg ik: ‘mwah, laat die toptitels nog maar even ‘. Als we die ongelimiteerd digitaal uit zouden kunnen lenen, zou het wel eens hard kunnen gaan met de sluitingen…

        Reply

        • Ja, het is een interessant dilemma. Een betaalmodel, aantoonbaar en bewezen bij fysieke boeken, zou ook prima kunnen werken bij ebooks omdat je juist bij populaire titels nooit te weinig exemplaren kunt hebben. Dan is 20 euro voor 18 uitleningen ineens een koopje natuurlijk.

          Maar precies dat aanbod is de achilleshiel van de hele dienstverlening want zowel uitgevers willen dat liever niet op deze manier beschikbaar stellen als concurrentie van verkoop maar ook bij bibliotheken zelf concurreert het rechtstreeks met hun fysieke uitleningen. Het zijn de cashcows van beide partijen zeg maar.

          En toch zit daar mijns inziens de enige kans op succes voor wederom zowel uitgevers als bibliotheken. Het is de belofte van ebooks dat het zo makkelijk zou moeten zijn en zolang je die beloftes niet waarmaakt naar eindgebruikers toe blijf ik skeptisch over het potentiele succes van de dienst. Het zijn wel mooie tijden om een bibliothecaris te zijn vind ik. Er gebeurt genoeg :)

          Reply

  2. Het probleem is, dacht ik, dat bibliotheken geen Ebooks mogen uitlenen en daarom met de uitgevers afzonderlijk contracten moeten afsluiten. Daardoor krijg je al snel zo’n systeem van micro-verkopen of iets wat daarop lijkt.

    Ik begrijp dat er vanuit Europa druk komt om Ebooks als gewone boeken te zien (6% BTW) en niet langer als een “dienst” (21%). Als dat doorgaat vallen Ebooks dan ook automatisch onder een “bibliotheekwet” zodat bibliotheken ze mogen uitlenen ?

    Reply

    • Ebooks vallen inderdaad niet onder de leenrechtexceptie in de Auteurswet waarmee bibliotheken sinds decennia wel papieren boeken mogen uitlenen, dat klopt. Bibliotheken zullen dus via overeenkomsten met uitgevers moeten zorgen dat ze een aanbod kunnen samenstellen naar hun leden toe en dat is precies hoe het nieuwe ebookplatform ontstaan is. Inclusief het systeem van betalen per uitlening wat overigens dus bijna 1 op 1 hetzelfde is qua constructie als de leenvergoeding die bibliotheken voor papieren boeken betalen aan uitgevers (het ligt alleen een stuk hoger voor recentere titels bij ebooks).

      Rond BTW speelt inderdaad het een en ander. Er zijn verschillende BTW-tarieven in Europa en dat betekent dat ebooks in het ene land veel goedkoper zijn dan in andere landen, zoals Nederland. Wat ook de reden is dat grote ebookverkopende partijen zich gevestigd hebben in de landen met het laagste BTW-tarief. Europa wil dat gelijk trekken tussen de Europese landen. Daarbij speelt ook nog dat per volgend jaar bij verkoop van o.a. ebooks niet het BTW-tarief berekend wordt van het land ‘van verkoop’ maar het land van de ‘koper’. Het zou betekenen dat Nederlanders ineens stevig meer moeten gaan betalen voor Engelstalige ebooks van Kobo of Google bijvoorbeeld omdat wij hier het hoge tarief kennen. Dat zou voor consumenten grote onderlinge verschillen in Europa opleveren en daar zit Europa (hopelijk) niet op te wachten. Zie ook https://rsnijders.info/vakblog/2013/11/17/btw-tarief-voor-ebooks/

      Als die harmonisering van BTW doorgaat, en dat is een grote als denk ik, dan heeft dat wel invloed op de prijs van verkoop en evt. verhuur van ebooks maar geen enkele op de leenrechtexceptie. Binnen Nederland worden hoogstens de ebooks goedkoper en dat zou kunnen betekenen dat de huidige vergoedingen die de bibliotheken betalen iets minder hoog kunnen worden, maar de bibliotheken verwerven er geen nieuwe rechten mee om buiten afspraken met uitgevers om ebooks te kunnen uitlenen.

      Als er iets in de wet geregeld zou kunnen/moeten worden dan is het – bepaald niet automatisch – dat in een bibliotheekwet wordt opgenomen dat bibliotheken het recht hebben om een licentie te kunnen nemen op alle beschikbare ebooks. Maar dan nog zou de hoogte van de vergoeding onderwerp van onderhandeling blijven, tenzij dat op collectief landelijk niveau vastgesteld wordt door bijv. een ministerie. Dat is echter allemaal onwaarschijnlijk aangezien het in de huidige wetgeving (de nieuwe bibliotheekwet) niet opgenomen is. Zie ook o.a. https://rsnijders.info/vakblog/2013/04/01/recht-op-informatie-uitlenen-van-ebooks/

      Reply

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top