Mag je nu wel of niet ebooks downloaden uit illegale bron?

illegale bronVandaag oordeelde het Gerechtshof Den Haag dat het opleggen van een blokkade aan internet service providers voor domeinnamen en ip-adressen die door bittorrentsites worden gebruikt, niet voldoet aan de daaraan gestelde (proportionaliteits)eisen. Daarmee kwam de in 2012 opgelegde blokkade van The Pirate Bay door Ziggo en XS4ALL te vervallen. De rechter baseerde zich o.a. op het feit dat een dergelijke blokkade niet effectief bleek te zijn en dat hierdoor providers buitenproportionele maatregelen moesten nemen. Ook al overweegt BREIN nog in cassatie te gaan, het lijkt er toch wel op dat de blokkade van The Pirate Bay tot het verleden gaat behoren.

Vlak nadat dit nieuws bekend werd zag ik de eerste berichten verschijnen over het weer kunnen downloaden van ebooks van de grootste torrentsite. Ongetwijfeld waren de berichten deels als grap bedoeld maar ik zag daar echter wel weer verschillende antwoorden op komen die elkaar tegenspraken. Volgens de één mag je wel ebooks downloaden uit een illegale bron, volgens een andere mag het pertinent niet. Tijd om uit te zoeken wie er gelijk heeft.

Kopiëren en downloaden in de wet
De Auteurswet voorziet in diverse uitzonderingen, excepties, op het auteursrecht van de maker. Eén daarvan is de thuiskopie-exceptie. Die vind je echter terug in twee verschillende artikelen van de Auteurswet. De eerste, artikel 16b, stelt dat: Als inbreuk op het auteursrecht op een werk van letterkunde, wetenschap of kunst wordt niet beschouwd de verveelvoudiging welke beperkt blijft tot enkele exemplaren en welke uitsluitend dient tot eigen oefening, studie of gebruik van de natuurlijke persoon die zonder direct of indirect commercieel oogmerk de verveelvoudiging vervaardigt of tot het verveelvoudigen uitsluitend ten behoeve van zichzelf opdracht geeft.

Wat staat hier nou eigenlijk? Hier staat dat je werken mag kopieren voor eigen privé gebruik, zoals bijv. voor (zelf)studie zolang je er maar niets aan verdient. De laatste regel maakt het zelfs mogelijk dat je zo’n kopie ook door anderen mag laten maken. In het tweede lid van het wetsartikel worden echter boeken specifiek uitgezonderd van die brede mogelijkheid en wordt gesteld dat je slechts een deel van het boek mag kopiëren. Een volledige kopie, ook voor eigen gebruik, mag alleen gemaakt worden als er geen (nieuwe) exemplaren meer te verkrijgen zijn.

Beschouw je dus een ebook als een boek, dan mag je daar geen volledige kopie van maken en zou ook een gedownload ebook (als kopie van het origineel) niet mogen.

Artikel 16b of 16c
Maar daarmee zijn we er nog niet want artikel 16b is (alleen) van toepassing als een thuiskopie niet onder artikel 16c geregeld wordt. Artikel 16c beschrijft de mogelijkheid van het maken van een thuiskopie op een drager die bestemd is om een werk ten gehore te brengen, te vertonen of weer te geven, zoals het zo fraai in het eerste lid gemeld wordt. Als inbreuk op het auteursrecht op een werk van letterkunde, wetenschap of kunst wordt niet beschouwd het reproduceren van het werk of een gedeelte ervan op een voorwerp dat bestemd is om een werk ten gehore te brengen, te vertonen of weer te geven, mits het reproduceren geschiedt zonder direct of indirect commercieel oogmerk en uitsluitend dient tot eigen oefening, studie of gebruik van de natuurlijke persoon die de reproductie vervaardigt.

Het heeft hiermee in de praktijk meestal betrekking op het kopiëren naar digitale informatiedragers voor eigen gebruik, hoewel het onderscheid tussen 16b en 16c vooral gaat tussen ‘generieke’ kopieën en kopieën die op een daartoe bestemde drager worden gemaakt. Het kopiëren van een fysiek boek valt onder 16b maar het kopiëren van een audiocd naar een blanco beschrijfbare cdrom valt onder 16c.

Artikel 16c is de wettelijke basis voor het gegeven dat het in Nederland niet verboden is om muziek en films te downloaden van het internet. Ook materiaal dat zonder toestemming van de rechthebbenden op internet is gezet mag namelijk gebruikt worden ‘tot eigen oefening, studie of gebruik van de natuurlijke persoon die de reproductie vervaardigt’. Daar komen de discussies rondom illegaal downloaden ook om de hoek kijken, of beter gezegd, de discussies over het downloaden uit illegale bron.

En downloaden uit illegale bron is niet verboden
Op 15 november 2010 speelde een hoger beroep waarin aan de orde kwam of downloaden uit illegale bron voor privé-doeleinden al dan niet is toegestaan. Het (zelfde) Gerechtshof in Den Haag deed hierin de uitspraak:

Downloaden uit illegale bron is het downloaden van muziek- of filmbestanden die zonder toestemming van de auteursrechthebbenden op internet zijn geplaatst. Het hof heeft hierover het volgende beslist. Het downloaden uit illegale bron voor privé-gebruik is naar Nederlands recht toegestaan, omdat de Nederlandse regering bij de aanpassing van de Nederlandse Auteurswet aan de Europeesrechtelijke Auteursrechtrichtlijn uitdrukkelijk en herhaaldelijk heeft verklaard dat downloaden uit illegale bron voor privé-gebruik niet is verboden.

Goed, dus je mag downloaden uit illegale bron maar dan is nog steeds de vraag wat er gedownload mag worden. Gaat het alleen om de in de uitspraak genoemde muziek- en filmbestanden of zouden ook ebooks hieronder kunnen vallen? Voor het beantwoorden van die vraag is lid 2 van artikel 16c van belang. Deze stelt de voorwaarde dat voor die thuiskopie uit lid 1 een billijke vergoeding betaald moet worden aan de rechthebbenden. Voor het reproduceren, bedoeld in het eerste lid, is ten behoeve van de maker of diens rechtverkrijgenden een billijke vergoeding verschuldigd. De verplichting tot betaling van de vergoeding rust op de fabrikant of de importeur van de voorwerpen, bedoeld in het eerste lid.

En dat is de thuiskopieheffing. Een bedrag die op de in het eerste lid genoemde dragers wordt geheven en geïnd door Stichting de Thuiskopie. In eerste instantie alleen op beschrijfbare cd’s en dvd’s maar nadat op 1 januari 2013 de regeling werd uitgebreid, ook op computers, externe harde schijven, tablets, smartphones, laptops en harddiskrecorders.

Door die uitbreiding naar al die andere dragers kun je – mijns inziens – concluderen dat als je digitale kopieën maakt op een harde schijf van een pc of laptop, of op een smartphone of tablet, dat dus ‘daartoe bestemde dragers’ zijn zoals in artikel 16c staat aangegeven. Ongeacht of het nou films zijn, muziek is of ebooks. Games en andere software vallen hier overigens buiten aangezien hierover in een ander wetsartikel specifieke voorbehouden gedaan zijn.

Downloaden van ebooks, ook die uit illegale bron zoals The Pirate Bay, valt dan ook volgens mij – dankzij de thuiskopieheffing op alle apparaten waarmee je ze kunt downloaden – onder artikel 16c. Waarmee het downloaden van ebooks toegestaan zou zijn in Nederland zolang je ze niet zelf uploadt (wat je met bittorrent overigens standaard wel doet!) of op andere manieren verder verspreidt.

Maar het laatste woord is aan een rechter
Nu ben ik geen jurist en kun je hoe dan ook van mening blijven verschillen over de interpretatie van de thuiskopie-exceptie als het om downloaden van ebooks gaat. Ik heb uitgebreid gezocht maar kon geen jurisprudentie/uitspraken vinden van een gerechtshof over deze kwestie. Valt het maken van een thuiskopie van ebooks onder artikel 16c en is het daarmee toegestaan, ook uit illegale bron? Of zijn ebooks auteursrechtelijk gezien boeken en moeten ze onder artikel 16b gerekend worden? In dat laatste geval zou je niet zo maar geen thuiskopie mogen maken resp. een exemplaar mogen downloaden.

Heb ik toch eens een interessante vraag voor de rijdende rechter ;-)

Update 29-1-2014
Ik had het expres weggelaten om in een latere blogpost er verder op in te gaan maar ik voeg het nu alsnog toe. Op 9 januari van dit jaar publiceerde de Advocaat Generaal van het Europese Hof van Justitie een Conclusie naar aanleiding van een cassatie van een zaak die bij de Hoge Raad was beland. Dit betrof een aantal importeurs en leveranciers van dragers waarop thuiskopieheffing wordt geheven. Zij betoogden dat de thuiskopieheffingniet gebruikt mag worden om te compenseren voor downloads uit illegale bron en dat de thuiskopieheffing daarom verlaagd moet worden. Het Gerechtshof in Den Haag gaf Stichting Thuiskopie echter gelijk waarop de eisende partijen in cassatie gingen bij de Hoge Raad, die vervolgens vragen van uitleg stelde aan de Advocaat Generaal.
Een lang verhaal kort: de Advocaat Generaal van het Europese Hof van Justitie concludeert dat de thuiskopieheffing niet geheven mag worden over illegale content en dat daarmee de thuiskopie-exceptie niet zo mag worden uitgelegd dat deze van toepassing is op downloads uit illegale bron. Dus niet legaal films, muziek en ebooks downloaden van The Pirate Bay.
Het is nu wachten op de niet rijdende rechters van het Europese Hof van Justitie of ze deze Conclusie van de Advocaat Generaal overnemen in een arrest. Als ze dat doen dan zal ook in Nederland het downloaden uit illegale bron als een inbreuk op het auteursrecht van de rechthebbenden beschouwd moeten worden en komt het downloadverbod zeer waarschijnlijk weer op tafel te liggen. Met een lagere thuiskopieheffing maar ook met hernieuwde discussies over zin en onzin van het handhaven van een dergelijk downloadverbod.

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (34) Write a comment

  1. Raymond,
    Mooi artikel.

    Ik begrijp dat de verkopers (van apparatuur, CD’s..) die “billijke vergoeding” afdragen aan de “rechthebbenden”. Het lijkt me belangrijk om te weten of Uitgevers en of Auteurs iets van die inkomsten zien. Naar wie gaat dat geld ?

    – Ik denk dat voor veel consumenten die thuis-kopieerheffing een goede deal is. Eerlijk gezegd lijkt het mij dat die dan ook nog wel wat hoger mag zijn. Wie bepaalt de hoogte ?

    Reply

    • De thuiskopieheffing wordt door 1 van de diverse collectieve beheersorganisaties geïnd en verdeeld die ons land rijk is. Dit zijn organisaties die de billijke vergoedingen innen die in de excepties genoemd worden in de Auteurswet, zoals Stichting Reprorecht, Stichting PRO en dus ook Stichting de Thuiskopie. Zij dienen dat weer af te dragen naar de rechthebbenden. Hun werkwijze vind je op http://www.thuiskopie.nl.

      Daar zie je ook dat de producenten en auteursrechthebbenden samen de tarieven vaststellen in de SONT (Stichting Onderhandelingen Thuiskopievergoedingen). Beide partijen onderhandelen daar dus over de hoogte van de heffing.

      Reply

  2. De vraag of downloaden uit illegale bron misschien toch illegaal is ligt nu bij het Hof van Justitie in Luxemburg. De conclusie (aanbeveling, zo je wilt) van de AG is in elk geval dat downloaden uit illegale bron toch illegaal is, omdat, kort gezegd, de regeling gemaakt is om makers te compenseren voor misgelopen inkomsten die ze anders wel gekregen hadden bij het verkopen van een product of geven van een licentie. Laatst nog over geblogd en ook te vinden op o.a. IE-Forum en andere blogs/sites

    Reply

    • Ja, ik had laatst kort gerefereerd in een andere blogpost aan de conclusie van de AG maar wilde dit punt even niet betrekken in deze blogpost tot daar daadwerkelijk een uitspraak komt te liggen. De consequenties zouden ook enorm kunnen zijn met het wegvallen van de thuiskopieheffingen, een hernieuwde discussie over een downloadverbod en natuurlijk de praktische en technische onmogelijkheden dit ook te handhaven.

      Nu worden rechthebbenden in elk geval nog voor een deel gecompenseerd via de thuiskopieheffing en dat lijkt me zeer discutabel op het moment dat de heffing vervalt omdat het downloaden uit illegale bron echt niet gaat stoppen als het niet meer zou mogen. Het voorbeeld in bijv. Frankrijk met hun three-strike model heeft ook al weinig effect gehad op het indammen van illegale downloads.

      Ik blijf er ook bij dat het illegaal downloaden een economisch probleem is dat je ook economisch moet zien op te lossen met betere businessmodellen die een goed alternatief zijn voor het huidige gedrag. Wat je ook auteursrechtelijk wijzigt, het gaat mijns inziens nauwelijks of geen effect hebben op de huidige situatie. Daarvoor ontbreken de handhavingsmogelijkheden gewoon.

      Reply

      • Oeps. Nu val ik door de mand *niet alle blogs leest*.
        Er zijn heel veel zaken die je beter op een alternatieve manier op kunt lossen inderdaad.
        Maar om dit nu maar te legaliseren voor dat beetje thuiskopieheffing. Probleem is namelijk dat je die downloads dan ook niet meer op een andere manier aan kunt/mag pakken, al zou je dat willen en kunnen. Ben het wel met je eens dat wijziging van de regelgeving het probleem niet oplost en dat handhaven verdomd lastig is.

        Reply

        • Geen kwestie van door de mand vallen hoor :) En je hebt wel een punt want ondanks dat ik normaliter zou wachten op een definitieve uitspraak is de Conclusie van de AG wel zeer relevant in het bovenstaande aangezien het precies gaat over de thuiskopie-exceptie bij downloads uit illegale bron. Ik ga zometeen een update toevoegen, dus dank voor de suggestie!

          Reply

  3. Volgens Robert Levine in zijn boek Free Ride verdienen vooral de telecom operators fors aan die downloads. De blijdschap bij Ziggo is evident maar dit businessmodel is niet handig voor auteurs en uitgevers.

    Voor mij als consument is die kopieerheffing een schijntje. Ik zou graag meer willen betalen, maar niet de huidige prijs van Ebooks, dan ga ik liever naar de bibliotheek (fysiek of Ebieb). Dus ook aan mij verdienen ze niets via dit kanaal.

    Middelbare school Micro-Economics leert dat als de prijs elasticiteit van een product erg hoog is (en voor Ebooks is dat zo) je de omzet fors kunt vergroten door de prijs omlaag te brengen. Het is dus economisch gezien onbegrijpelijk dat die Ebooks zo duur blijven. Bij een gemiddelde prijs van rond de 3 € wil je al die ellende van downloaden toch niet ?

    Reply

  4. Pingback: Over illegale ebooks, legaal lezen en veel drogredenen | Vakblog

  5. Pingback: Over het downloadverbod, de thuiskopieheffing en illegaal downloaden | Vakblog

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top