Wie heeft het auteursrecht op college aantekeningen?

college aantekeningenHet uitwisselen van college aantekeningen gebeurt al decennia lang tussen studenten van universiteiten en hogescholen. Tegenwoordig gaat ook dat digitaal (natuurlijk) en zijn er meerdere sites die zich gespecialiseerd hebben in het delen en verspreiden van studiedocumenten. Een docent constateerde dat er aantekeningen van zijn colleges te vinden waren op de website studeersnel.nl en hij vroeg zich af of dit wel toegestaan was en of je als onderwijsinstelling actie moet/kan ondernemen om dit tegen te gaan. In de voorwaarden staat opgenomen dat je als auteursrechthebbende een verzoek tot verwijdering kunt indienen en dat leidt meteen tot de vraag wie dan het auteursrecht heeft op college aantekeningen.

Wat zegt de wet?

Artikel 1 van de Auteurswet zegt: Het auteursrecht is het uitsluitend recht van den maker van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst, of van diens rechtverkrijgenden, om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen, behoudens de beperkingen, bij de wet gesteld. Op het moment dat je een werk maakt ben je automatisch de auteursrechthebbende en met dat recht kun je dat werk openbaar maken (publiceren) en verveelvoudigen (verspreiden en delen met anderen).

Niet alleen heb je al heel snel het auteursrecht op een werk, iets dat je zelf maakt (schrijft, tekent, bouwt, filmt, fotografeert enz) is ook al snel een werk in de zin zoals het in artikel 1 genoemd wordt. Daar zitten echter wel grenzen aan want het is logisch dat niet alles zomaar als jouw werk bestempeld kan worden. Als je iets overneemt van een ander dan is die eerste maker de rechthebbende en krijg je niet zo maar zelf het auteursrecht op een kopie ervan. Ook als je niet iets 1 op 1 overneemt maar een bewerking of een vertaling van iets maakt, heb je niet automatisch het auteursrecht op die vertaling of bewerking. In jurisprudentie is vastgelegd dat er sprake moet zijn van een eigen oorspronkelijk karakter en een persoonlijk stempel van de maker voordat een werk auteursrechtelijk beschermd kan zijn.

Auteursrecht op de stof of op de college aantekeningen?

In een college waar studenten aantekeningen maken heb je inderdaad met auteursrechten te maken. Een docent heeft de lesstof samengesteld of ontwikkeld, gebruikt daar zelf ontwikkeld onderwijsmateriaal bij of hergebruikt dat zelf ook van anderen. In de praktijk is het bijna altijd een mix van materialen en lesstof die door een docent zelf bedacht en gemaakt is – en dus als auteursrechtelijk beschermd werk gezien kan worden – en materialen van anderen die hij of zij zelf ingebed heeft in de lesstof. Het zal van docent tot docent en van vak tot vak verschillen hoe die mix er precies uitziet.

Ook een student die aantekeningen maakt doet dat niet altijd op dezelfde manier. Schrijf je alles in je eigen bewoordingen op en maak je dus zelf samenvattingen van de les, dan zal die student auteursrechthebbende zijn van het werk dat hij of zij gemaakt heeft. Maak je met je mobiel foto’s van alle slides en het onderwijsmateriaal dat een docent gebruikt, dan ontbreekt het eigen oorspronkelijke karakter en persoonlijk stempel van de maker. En is het zeker geen auteursrechtelijk beschermd werk.

Voor eigen gebruik of op internet zetten?

Zolang een werk niet openbaar gemaakt wordt is het onderscheid niet van belang. Voor een docent geldt een onderwijsexceptie in de Auteurswet die het mogelijk maakt om materialen van anderen in de les te gebruiken en studenten mogen voor eigen studiedoeleinden alle aantekeningen maken en gebruiken die ze maar willen. Dat wordt een ander verhaal als je college aantekeningen op internet gaat zetten en al helemaal als je er geld voor gaat vragen. Openbaar maken is immers een recht dat alleen de auteursrechthebbende heeft en door het delen met anderen (en er geld voor te vragen zoals bijv. bij Stuvia) verveelvoudig je het ook nog eens, wat ook een recht is dat voorbehouden is aan de auteursrechthebbende.

Het lastige is dat het bijna ondoenlijk is om voor elk geplaatst studiedocument na te gaan of alles in orde is qua auteursrecht. Heeft de student alle aantekeningen zelf gemaakt en zijn er duidelijke verschillen ten opzichte van het materiaal dat de docent zelf gebruikt heeft? Dan zal de student de eigenaar van die aantekeningen zijn en mogen die zonder problemen verspreid en zelfs verkocht worden. Bevatten de aantekeningen grafieken, schema’s of zelfs de complete teksten die door een docent gebruikt zijn? Dan wordt het heel snel heel ingewikkeld met de exacte status van zo’n werk.

Principieel of pragmatisch?

Docenten en/of onderwijsinstellingen zullen meestal niet blij zijn als studiedocumenten door studenten verspreid worden via sites als Studeersnel of Stuvia. Bij Studeersnel worden de populaire documenten als “premium” aangemerkt en die kun je alleen maar downloaden als je zelf ook aantekeningen, oude tentamens of samenvattingen uploadt naar de site. Stuvia stimuleert zelfs expliciet de verkoop van college aantekeningen en pronkt met voorbeelden waarbij studenten honderden euro’s verdiend hebben. Zeker als er indirect verdiend wordt aan het gegeven onderwijs zullen docenten en instellingen al snel genegen zijn het als een ongewenste praktijk te zien.

Daar kun je heel principieel naar kijken maar je zult per geval – en dus per document – moeten bekijken of ze rechtmatig gepubliceerd zijn en gedeeld mogen worden. En zelfs dan blijft er veel ruimte voor (verschillende) interpretaties van wie voor welk deel rechthebbende is. Daarbij loop je mijns inziens als onderwijsinstelling meer imagoschade op dan dat je voorkomt als je het verspreiden van studiedocumenten tegen probeert te gaan. Je kunt er daarom maar beter pragmatisch mee omgaan. Want college aantekeningen die populair zijn zou ik als reclame zien voor de docent en de onderwijsinstelling. En dat geldt ook voor de studenten die in staat zijn om college aantekeningen te maken waar anderen (veel) voor willen betalen.

Misschien moet je je juist zorgen maken als je instelling, opleiding of vak helemaal niet voorkomt op één van die sites. Of als de studiedocumenten van jouw instelling in de digitale ramsjbak belanden.

#

Raymond Snijders

Sinds 1995 houdt Raymond zich bezig met de combinatie van ICT, bibliotheken en onderwijs vanuit het perspectief van (vooral) de bibliotheek en informatievoorziening. Thans is hij werkzaam bij de Hogeschool Windesheim als senior informatiebemiddelaar en houdt hij zich bezig met de digitale bibliotheek, contentlicenties, ebooks en auteursrecht. Over deze onderwerpen en de impact die ze (kunnen) hebben op het onderwijs en bibliotheken blogt hij sinds 2006 op zijn Vakblog. In 2013 won hij de Victorine van Schaickprijs voor zijn blog.

Comments (7) Write a comment

  1. Pingback: onderwijsethiek.nl » Blog Archive » Te koop: mijn collegedictaat

  2. Pingback: Auteursrechten in de onderwijspraktijk: een presentatie voor het NAI-hbo - Vakblog

  3. Pingback: Auteursrecht (van bladmuziek) in de onderwijspraktijk - Vakblog

Leave a Reply

Required fields are marked *.


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top